3. Bijlage 2 Visie bij VO Prins Bernhardlaan
Tekst van het document
PRINS BERNHARDLAAN VOORLOPIG ONTWERP
|
3 FEBRUARI 2023
COLOFON
Prins Bernhardlaan Voorlopig Ontwerp Oosterhout 0413188.214-20220825-WBS4.2.6.3-04G Visie en Ontwerp
Vestiging Oosterhout Beneluxweg 125 Postbus 40 4900 AA Oosterhout +31 (0) 162 487 500
Vestiging Maastricht Wim Duisenbergplantsoen 21 Postbus 959 6200 AZ Maastricht +31 (0) 43 325 32 23
Vestiging Oosterhout Beneluxweg 125 Postbus 40 4900 AA Oosterhout +31 (0) 162 487 000
Gemeente Haarlem Zijlvest 39 2011 VB Haarlem 14023
info@cb5.nl
www.cb5.nl
info.nl@anteagroup.nl
antwoord@haarlem.nl
Goedkeuring:
Vrijgave:
VRIJGAVE Opsteller(s):
2
INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING
5. MATERIALEN EN BEPLANTING
34
1.1
AANLEIDING EN DOEL
5
5.1
BASISMATERIALEN
35
1.2
LEESWIJZER
6
5.2 VISIE OP BEPLANTING
37
1.3
SCOPE PRINS BERNHARDLAAN
7
5.3 SORTIMENT
40
1.4
RAAKVLAKPROJECTEN
8
5.4 INRICHTINGSELEMENTEN
43
2. ANALYSE 2.1
9
6. VOORLOPIG ONTWERP
44
LANDSCHAPPELIJKE EN STEDELIJKE
10
6.1
DWARSVERBINDINGEN
45
STRUCTUUR
10
6.2 PRINCIPE VAN DE LANGE LIJNEN
46
2.2 HISTORIE
11
6.3 KLEINE OVERSTEKEN
46
2.3 HOOFDWEGEN HAARLEM
13
6.4 CONTINUE MIDDENBERM
47
2.4 HUIDIGE PRINS BERNHARDLAAN
17
6.5 PRINCIPE VAN DE KORTE OVERSTEEK
47
2.5 BESTAANDE MATERIALISATIE
22
6.6 KRUISING VAN ZEGGELENPLEIN EN PRINSES BEATRIXPLEIN
48
2.6 PRINCIPEPROFIEL HIOR
23
6.7
50
3. INSPIRATIEKADER 3.1
INSPIRATIEKADER VANUIT DRIE LIJNEN
52
24
6.9 LANGE LIJN VAN ZEGGELENPLEIN - PRINSES BEATRIXPLEIN
52
25
6.10 LANGE LIJN JAC. VAN LOOYSTRAAT - PRINSES BEATRIXDREEF
53
25
3.3
DE WOONWIJK
27
3.4
HET LAAGVEENLANDSCHAP
28
4.1
29
RUIMTELIJKE EN FUNCTIONELE
30
UITGANGSPUNTEN
30
4.2 CONCEPT
30
4.3
33
PRINCIPEPROFIEL
KRUISING BURGEMEESTER REINALDAPARK
6.8 LANGE LIJN DOCTOR SCHAEPMANSTRAAT - AMSTERDAMSE VAART
3.2 DE STEDELIJKE PARKWAY
4. ONTWERPUITGANGSPUNTEN
3
4
BIJLAGE 1 - TECHNISCHE ONTWERPUITWERKING
55
BIJLAGE 2 - TECHNISCHE TEKENINGEN
56
1. INLEIDING
4
1.1
A A NL E ID I NG E N D O E L
Aanleiding In 2020 is geconstateerd dat de staat van de Prins Bernhardlaan dusdanig is dat de rijstroken van het deel ten noorden van de Zomervaart constructief geen rest-levensduur meer hebben. Dit deel wordt compleet vervangen, waardoor voor de hand ligt om hier ook een herinrichting uit te voeren. Op het gedeelte ten zuiden van de Zomervaart wordt groot onderhoud uitgevoerd. De Prins Bernhardlaan maakt deel uit van de ring om Haarlem. De weg is ongeveer 1,3 km lang. Aan de noordzijde sluit de weg aan op de Amsterdamsevaart, aan de zuidzijde op kruispunt Schipholweg, beide met een VRI. Het betreft een gebiedsontsluitingsweg binnen de bebouwde kom bestaande uit 2x2 rijstroken, maximumsnelheid 50 km/h, weerszijden vrijliggende fietspaden en gevarieerde middenberm. De uitstraling van de weg wordt als niet fraai en verouderd bestempeld, ook wordt er te hard gereden. Wensbeeld De gemeente dient de bestaande infrastructuur veilig en functioneel te houden en heeft tegelijkertijd de wens om de weg uniform en hoogwaardig vorm te geven waarbij de barrièrewerking wordt verminderd, de verkeersveiligheid verbetert en er invulling wordt gegeven aan klimaatadaptatie.
5
Opdracht Een groenere, beter oversteekbare Prins Bernhardlaan, die
1. 2 L E E SW IJ ZE R 2 Analyse:
klimaat adaptief is ingericht, dat is de opgave voor de Prins
Vanuit de landschappelijke en stedenbouwkundige
Bernhardlaan. Deze doelstelling leidt tot de volgende eisen en
structuur, de historische opbouw en de hoofdwegen
resultaat:
in Haarlem wordt de Prins Bernhardlaan getypeerd.
•
De Prins Bernhardlaan (noordelijk deel) moet worden
Andere randvoorwaarden zoals aangrenzende
ingericht als een groene stadsboulevard.
gebiedsontwikkelingen, bestaande materialen en het
Er moeten meer plekken komen waar voetgangers en
basisprofiel vanuit HIOR worden benoemd.
•
fietsers veilig de weg kunnen oversteken (daarmee neemt
•
3 Inspiratiekader:
de barrièrewerking af en worden Parkwijk en Zuiderpolder
Het inspiratiekader wordt vanuit drie lijnen beschreven:
beter op de rest van de stad aangesloten).
de stedelijke parkway, de woonwijk en het
De Prins Bernhardlaan (noordelijk deel) moet worden
laagveenlandschap.
voorzien van een robuuste middenberm, wadi’s en een
4 Ontwerpuitgangspunten: De ruimtelijke en functionele uitgangspunten worden
systeem voor hemelwaterafvoer. Daardoor verbetert de situatie bij heftige neerslag en bij hittestress. •
Een goede inpassing van Hoogwaardig Openbaar Vervoer.
•
Op het zuidelijke deel van de Prins Bernhardlaan wordt
verwerkt tot een concept en principeprofiel. 5 Materialen en beplanting: De materiaalkeuzes en de afwijkingen ten opzichte van het HIOR worden toegelicht. Er wordt een visie gegeven op
binnen het bestaande profiel geïnvesteerd in asfalt en
het groen die wordt uitgewerkt naar drie zones met een
een rioolstreng zodat dit deel nog zeker 10 jaar veilig kan
passend sortiment aan beplanting. Tot sloten worden de
blijven functioneren. Op basis van het Programma van Eisen en de wensen
inrichtingselementen toegelicht. 6 Voorlopig ontwerp: Een belangrijk aspect zijn de verbindingen dwars op de
opgehaald tijdens participatie hebben Antea Group en CB5
Prins Bernhardlaan en de continuïteit van de middenberm.
voorliggend Voorlopig Ontwerp voor herinrichting uitgewerkt.
Met ontwerpprincipes voor de belangrijkste punten zijn
Hierbij heeft CB5 een bredere ruimtelijk analyse opgesteld
deze verder uitgewerkt.
ter onderbouwing van de ontwerpuitgangspunten en om een ruimtelijk en functioneel concept te ontwikkelen. Antea Group heeft de wensen en eisen vanuit de gemeente en stakeholders verzameld. Samen met het ruimtelijke concept heeft Antea Group dit in een technisch voorlopig ontwerp uitgewerkt waarbij invulling is gegeven aan ontwerprichtlijnen en verkeersveiligheidseisen.
Bijlagen: 1
Technisch Programma van Eisen: Voor het ontwerp is een technisch programma van eisen opgesteld, waarbij invulling is gegeven aan ontwerprichtlijnen en verkeersveiligheidseisen.
2 Technische tekeningen: Op verschillende bladen zijn de technische tekeningen van het wegontwerp opgenomen.
6
Het noordelijk gedeelte (tussen Amsterdamsevaart en Zomervaart) tot en met de witte stippellijn wordt van gevel tot gevel heringericht. Hier wordt dus het volledige straatprofiel vernieuwd. Op het zuidelijk gedeelte (vanaf de Zomervaart tot de Schipholweg) wordt groot onderhoud uitgevoerd om de levensduur van de weg te verlengen. Hier blijft de weg hetzelfde profiel houden. De weg en gedeelte van de riolering wordt onderhouden en op dezelfde locatie teruggeplaatst.
l
jk
eli d or
No
el
de k j i el
Zuid
1.3 S C O P E P RIN S B ERN H A RD LAAN
7
e de
1.4 R A A KV L AKPROJ ECTEN Prinses Beatrixplein
In de concepten voor de mobiliteitshub is ervanuit gegaan
Herinrichting Amerikaweg Boerhaavelaan
De gebiedsontwikkeling Prinses Beatrixplein sluit op de
dat de Schalkwijkerstraat afgesloten zal worden voor
De Amerikaweg sluit aan de noordzijde aan op de zuidzijde van
oostzijde van de Prins Bernhardlaan bij het kruispunt met
gemobiliseerd verkeer. Daarmee zal een deel van die
de Prins Bernhardlaan bij het kruispunt met de Schipholweg
het van Zeggelenplein en het Prinses Beatrixplein. De
verkeerstroom op de Prins Bernhardlaan terecht komen. Hier is
(N205). Ten zuidzijde van de kruising met de Schipholweg kruist
ontwikkeling van het Prinses Beatrixplein moet resulteren in
in de verkeerskundige modellering voor de Prins Bernhardlaan
de Amerikaweg de Boerhaavelaan (N232). De Amerikaweg
het hart van Parkwijk: een gemengd gebied met circa 570
rekening mee gehouden.
(tussen kruispunt Schipholweg en de Boerhaavelaan), het kruispunt Amerikaweg Boerhaavelaan en de oostelijke
nieuwe woningen, een nieuwe supermarkt en vernieuwd winkelcentrum met een levendig plein en dreef richting
Herinrichting Professor Eijkmanlaan
het Reinaldapark. Het Stedenbouwkundig Programma van
De Professor Eijkmanlaan is een wijkontsluitingsweg van circa
Eisen is op 13 oktober 2022 door de Raad vastgesteld. Op
750 meter lang ten zuiden van de Prins Bernhardlaan. De weg
pagina 19 wordt nader ingegaan op de raakvlakken van deze
kruist aan de noordzijde de Boerhaavelaan. De P. Eijkmanlaan
gebiedsontwikkeling met de Prins Bernhardlaan.
wordt opnieuw ingericht om beter aan te sluiten bij het gebruik van de weg. Deze herontwikkeling op het moment
Mobiliteitshub Nieuw Zuid
van schrijven in uitvoering en loopt hiermee vooruit op de
Het kruispunt met de Schipholweg valt buiten de scope van
herinrichting van de Prins Bernhardlaan. De uitvoeringsperiode
het project. Er is echter wel een raakvlak ten aanzien van
van de Professor Eijkmanlaan duurt (volgens de huidige
het kruispunt en de afwikkeling van het verkeer op de Prins
planning) van januari ’23 tot eind december ’23. Tijdens de
Bernhardlaan.
uitvoering is de weg volledig afgesloten en wordt het verkeer omgeleid. Dit zorgt voor extra druk op het omliggende
Er wordt een nieuw busstation aan de Schipholweg
wegennet, aangrenzende projecten kunnen niet tegelijktijdig
gerealiseerd. Het busstation zal “Nieuw Zuid” gaan heten en
worden uitgevoerd.
komt er vanwege het groeiend aantal reizigers tussen Haarlem en Amsterdam. Het nieuw te bouwen busstation Nieuw Zuid
Dit project heeft dus een planningsraakvlak met de Prins
komt tussen de Buitenrustbruggen en de Europaweg. Deze
Bernhardlaan. De uitvoering van projecten in de omgeving,
‘ov-hub’ wordt een belangrijke schakel tussen Amsterdam,
zoals de Amerikaweg/Boerhaavelaan en ook de Prins
Schiphol en de Haarlem.
Bernhardlaan kunnen pas na afronding van de Prof. Eijkmanlaan (en waarschijnlijk na elkaar) van start. Dit in verband met bereikbaarheid
8
Boerhaavelaan (tot en met kruispunt Prof. Eijkmanlaan) wordt heringericht.
2 . A N A LY S E
9
2.1 L A ND SCHA P P E L IJ K E E N STE D EL I JK E STR U CTU U R
SANTPOORT
Achter de duinen kon droog gewoond worden op de oude duinen en strandvlakten. Op die manier zijn van noord naar zuid meerdere steden en dorpen ontstaan, waaronder Haarlem, Heemstede en Hillegom. Haarlem ligt van oorsprong ingeklemd tussen het water: de Noordzee aan de westkant en het Spiering- en Haarlemmermeer aan de oostzijde. Deze wateren hebben een grote rol gespeeld in de geomorfologische
BLOEMENDAAL
grondslag van Haarlem. In eerste instantie zijn de oude strandwallen bewoond. Haarlem is ook gevestigd op één van die strandwallen, hetgeen nog
WAARDERPOLDER
in de naam te herkennen is; ‘Haar-‘ (zandige rug) en ‘-lem’ is een verbastering van heim of heem (woonplaats). Tussen de strandwallen werd het water vaak slecht afgevoerd, waardoor veen ontstond (Formatie van Nieuwkoop). Het plangebied is gelegen op het veen, met daaronder strandwalzand. Her en der is in het plangebied ook klei-afzetting te vinden. Dit komt door de overstroming van het Oer-IJ-estuarium, dat via de Spaarne (een oude veenrivier) het plangebied overstroomde. Halverwege de 19e eeuw is het Haarlemmermeer droog gelegd.
SCHALKWIJK
Aan het einde van de 19e eeuw vinden de eerste uitbreidingen buiten de stadswallen plaats. De stadsuitbreidingen tot 1960 hebben plaatsgevonden op de noord-zuid georiënteerd strandwallen. Pas vanaf 1960 zijn de grootschalige woonwijken van Schalkwijk tot Waarderpolder ontwikkeld in de polders.
HEEMSTEDE
Deze wijken zijn vooral op het oosten georiënteerd, richting Amsterdam (A9) en Schiphol (Schipholweg). De HAARLEMMERMEER
daartussen liggende tangent, de Prins Bernhardlaan, ligt net als de aanpalende wijken in het landschap van de laagveenontginning.
LANDSCHAP
10
Water
Openbaar groen / park / tuin
Historisch centrum
Historische lijn
(Duin-)bossen
Oude duinen / strandvlakten
Gebouwd < 1960
Prins Bernhardlaan
Veenweidegebied
Grootschalig polderlandschap (zeeklei)
Bebouwd gebied
Tijdsbeeld 1940
Tijdsbeeld 1960
2. 2 HI STO R I E De ontwikkeling van het oostelijk deel van Haarlem is als volgt: •
Tot 1940: De eerste uitbreidingen van Haarlem aan de oostzijde worden gestructureerd door de uitvalsweg langs de Amsterdamsevaart en de groenstructuur van de Zomervaart. De eerste wijken bestaan uit gesloten bouwblokken en zijn ontstaan rondom enkele stadsstraten.
•
Tot 1960: De Prins Bernhardlaan vormt de begrenzing van de eerste na-oorlogse uitbreidingen. Kenmerkend is dat de woningen en open bouwblokken gericht zijn naar de Prins Bernhardlaan. Centraal langs de Prins Bernhardlaan ontstaat een cluster van voorzieningen en sportvelden. Aan de zuidzijde vormt de Schipholweg de grote nieuwe uitvalsweg van Haarlem.
•
1960 tot 2000: De Parkwijk en het stadsdeel Schalkwijk worden aangelegd voor 1980, de Prins Bernhardlaan wordt voortgezet als Amerikaweg in Schalkwijk. Daarna volgen
Tijdsbeeld 2000
het Burgemeester Reinaldapark en Zuiderpolder. De
Tijdsbeeld 2020
hoofdstructuur van deze nieuwe wijken zijn erg gericht op de auto met een hoge mate van functiescheiding. Typerend is dat de wijken met functies (scholen, bedrijvigheid, sportvelden) en afschermend groen aan de hoofdroutes liggen. Echter werken deze wegen als barrière tussen de wijken, doordat de voorkanten van deze voorzieningen zijn gericht naar de wijk en niet naar de hoofdweg. •
Tot heden: Vanaf 1990 vindt vooral een transformatie en verdichting plaats binnen stedelijk gebied. Dit proces is als eerste zichtbaar langs het noordelijke deel van de Prins Bernhardlaan, later ook langs andere hoofdwegen. Typerend zijn de vele grootschalige stedelijke projecten. Daarmee transformeert het karakter van de groene hoofdwegen naar semi-stedelijke straten. Deze trend zal zich in de toekomst voor de hoofdwegen doorzetten. In de woonwijken is de transformatie in de vorm van sloop-nieuwbouw zichtbaar.
VERANDERENDE TIJDSBEELDEN
11
BEBOUWING NAAR BOUWJAAR
12
Tot 1800
1900 t/m 1930
1960 t/m 1975
1995 t/m 2005
1800 t/m 1850
1930 t/m 1945
1975 t/m 1985
2005 en later
1850 t/m 1900
1945 t/m 1960
1985 t/m 1995
2. 3 HO O F DW E G E N HA A R L E M Haarlem kent een grote diversiteit aan wegen. Deze wegen kunnen qua functie en morfologie onderscheiden worden in 3 soorten wegen: •
Invalswegen: De invalswegen omsluiten en ontsluiten Haarlem met andere steden. Deze wegen hebben een erg brede opzet van meerdere rijbanen per richting. Deze wegen zijn ingericht voor autoverkeer, fietsers en voetgangers zijn niet welkom. De wegen zijn ingericht voor autoverkeer.
•
Stadsstraten: De stadsstraten liggen in de oudere delen van de stad en zijn belangrijke structurerende en doorgaande wegen in het stedelijk weefsel. Het waren vaak de historische invalswegen. Deze straten hebben een minder breed profiel en zijn goed toegankelijk voor fietsers en voetganger. Deze straten kenmerken zich doordat wonen en functies direct aan de straat plaatsvindt, vaak perceelsgewijs. Hierdoor hebben de stadsstraten een gemengd en dynamisch karakter. De oude straten zijn vaak krap van opzet.
•
Parkways: De parkways zijn de structurerende hoofdstraten in de woongebieden uit de tweede helft van de twintigste eeuw. Parkways zijn ruim in opzet en het beeld wordt gedomineerd door veel groen (bermen, middenberm, parken). Parkways zijn wegen die voor het gevoel letterlijk door het park voeren of een parkachtige setting. Naast de auto is er voldoende ruimte in het profiel voor voetgangers en fietsers. De wegen worden op een ruime afstand begeleid met afwisselende bebouwing in grote blokken of op terreinen aangrenzend aan de parkway.
WEGENSTRUCTUUR Invalsweg Stadsstraten
13
Parkways
Prins Bernhardlaan
A200
Amsterdamsevaart
Invalswegen De invalswegen die Haarlem ontsluiten zijn breed en ingericht voor autoverkeer. Het zijn vaak radiale wegen die van het buitengebied de stad ingaan en daar geleidelijk overgaan naar de twee andere soorten wegen. Daarmee krijgen de fietser en voetganger ook meer ruimte in het profiel. De wegen aan de oostkant van Haarlem verbinden de A9 met het stedelijk weefsel van Haarlem. Buiten de stad worden de wegen vaak begeleid met veel open groene ruimte (weilanden). De open weg wordt sporadisch begeleid door opgaand groen. Naast deze wegen is geen of amper bebouwing aanwezig. Wanneer de wegen de stad binnenkomen krijgen ze een meer stedelijk karakter. Een belangrijke invalsweg voor Haarlem is de A200, dit betreft de ruimtelijke doorzetting van de Amsterdamsevaart. Van buiten naar binnen zijn er duidelijk twee omslagpunten.
N205
Schipholweg
Het eerste punt, het Oostpoort Center, is duidelijk het punt waar de weg overgaat van een buitenstedelijke naar een binnenstedelijke invalsweg (2x2-baans met zijbermen). Het tweede punt is de kruising met de Prins Bernhardlaan, waar de invalsweg overgaat in de stadsstraat (2-baans met ventweg en wonen). Van buiten (A9) naar binnen bekeken is de Schipholweg voor Haarlem Oost een veel belangrijkere invalsweg. Daarmee wordt de kruising met de Prins Bernhardlaan en de Amerikaweg de belangrijkste kruising in Haarlem Oost. Na de kruising met de Prins Bernhardlaan veranderd het profiel van een buitenstedelijke naar een binnenstedelijke 2x2baans invalsweg met zijbermen, middenberm laanbomen, aan beide zijden tweerichtingen fietspad of ventweg en stedelijke bebouwing.
14
Amsterdamsevaart
N200 Militairenweg
Stadsstraten De stadsstraten zijn de historische radialen vanuit het centrum van Haarlem. De straten worden begeleid met zowel groen en gebouwen. De straten worden gekenmerkt door hun gemengde karakter en de begeleiding met bebouwing gericht op de straat. De inrichting varieert sterk. Stadsstraten hebben geen of een heel beperkte groene middenberm. Langs de straat kan vaak wel geparkeerd worden. Van binnen naar buiten verbreden deze straten zich en komt er meer ruimte voor groen in het profiel. In stappen gaan de stadsstraten aan de oostzijde van Haarlem over in de invalswegen (meer verkeerskundig karakter) naar de A9.
Rijksstraatweg
15
Zijlweg
Aziëweg
Europaweg
Parkways Haaks op de invalswegen liggen enkele hoofdwegen met een belangrijke verkeerskundige verdeelfunctie naar de woonwijken toe. In de jaren zestig zijn deze hoofdwegen aangelegd als parkways: hoofdwegen met een middenberm, aan weerszijden bermen met bomen en daarlangs gebouwen in het groen. Een deel van de Haarlemse parkways heeft een brede middenberm met daarin opgaand groen. De Europaweg is een mix van een stadsstraat (radiaal, gemengde functies) en een parkway (verschijningsvorm). In de nieuwe plannen gaat de Europaweg van 2x2-baans naar een 2x1-baans met daartussen de busbaan. Aan weerszijden een brede groenzone tussen de rijweg en bebouwing met ruimte voor langzaamverkeer. De Amerikaweg is een groot stedelijke parkway bestaande
Heemsteedse Dreef
Amerikaweg
uit 2x2 rijbanen met aan weerszijden veel groen (o.a Amerikavaart) of stedelijke functies (ziekenhuis, kantorenpark) ingebed in het groen. In het stadsdeel Schalkwijk heeft de weg een belangrijke verkeersfunctie en een beperkte woonfunctie. In de nieuwe plannen voor de Amerikaweg komt er een groene middenberm om de parkway te versterken.
16
Prins Bernhardlaan: kruising Amsterdamse vaart
Prins Bernhardlaan: noordelijke deel
2. 4 HU ID I G E P R INS BE R NHA R D L A AN Typering De Prins Bernhardlaan heeft als hoofdweg momenteel geen duidelijke profilering volgens de eerder benoemde typeringen. Sinds 1990 is het noordelijke deel van de Prins Bernhardlaan in transformatie. Door de meer stedelijke projecten is het oorspronkelijke parkway karakter deels verdwenen en is er een meer stedelijk karakter ontstaan. De bebouwing dateert uit verschillende bouwperiodes en ook de oriëntatie van de bebouwing aan de Prins Bernhardlaan is verschillend (voor- en achterkanten). Het noordelijke deel van de Prins Bernhardlaan is aan het veranderen van een parkway naar een stadsstraat. Maar voor een stadsstraat mist het de levendigheid, doordat functies in de plinten van de gebouwen beperkt zijn.
Prins Bernhardlaan: kruising Schipholweg
Prins Bernhardlaan: zuidelijke deel
Het zuidelijke deel kan bestempeld worden als een parkway door situering tegen het Burgemeester Reinaldapark. In tegenstelling tot de klassieke parkway (bijvoorbeeld de Amerikaweg) grenst de weg, inclusief fiets- en voetpaden direct aan lage woonbebouwing van een woonbuurt en een wijkpark. Het zuidelijke deel heeft een groen karakter door de Zomervaart en het Burgemeester Reinaldapark. Echter door de barrièrewerking van het huidige wegprofiel profiteert de westelijk gelegen buurt daar niet van. Bij de Prins Bernhardlaan is een geleidelijke verschuiving qua typering gaande, zoals ook zichtbaar bij de andere hoofdwegen in de omgeving. Door zijn ontstaanswijze, zijn verkeersfunctie en de veranderingen die de laatste jaren plaats hebben gevonden is de Prins Bernhardlaan een mix geworden van twee identiteiten: de stadsstraat en de parkway.
DE PRINS BERNHARDLAAN ANNO 2022
17
Stedelijke parkway als verbinder Met de kwaliteiten van het aangrenzende parkgebied en als verlengde van de Amerikaweg heeft de Prins Bernhardlaan de potentie om uit te groeien tot een herkenbare identiteit. De identiteit die daar het meest bij past is die van een ‘stedelijke parkway’, een samentrekking van de termen stadsstraat en parkway. Voor de stedelijke parkway ligt de nadruk op de woon- en omgevingskwaliteit. Voor de herinrichting wordt de aandacht in het bijzonder gericht op: •
Het beter met elkaar verbinden van de woonwijken aan beide zijden van de Prins Bernhardlaan en zo de
PLEIN
barrièrewerking op te heffen. •
De Prins Bernhardlaan één herkenbare identiteit en uitstraling te geven over de volle lengte van de route.
De stedelijke parkway is te definiëren als: •
In de dwarsrichting een verbindende functie tussen buurten met voldoende en veilige oversteekplaatsen.
PARK
•
In de lengterichting een verkeersontsluitende functie.
•
Direct aan de weg wordt gewoond, andere functies zijn beperkt aanwezig.
•
Gebouwen grenzen veelal direct aan de openbare ruimte met entrees en verblijfsruimten.
•
Direct langs de route zijn er openbare verblijfsplekken.
•
Minder ruimte voor autoverharding, meer ruimte voor fiets, voetganger en vooral groen.
•
Een continue groen profiel over de gehele lengte met: •
Een herkenbare brede groene middenberm.
•
Een berm met bomen tussen rijweg en fietspad.
•
Een ruime zone tussen fietspad en gebouw met ruimte voor voetgangers, groen en een overgang van de bebouwingsplint en voorruimte naar de openbare ruimte.
•
Een inrichting van de wandel- en fietszone die aangenaam is en uitnodigend werkt om er te verblijven.
DE PRINS BERNHARDLAAN (BESTAANDE SITUATIE): AANLEIDINGEN, KANSEN EN POTENTIES
18 18
Fietsverbinding
Dwarsverbinding
Parkverbinding
Bushalte
Autoweg
Spoorlijn
Belangrijk kruispunt
Plein
Accent
Park
Gebiedsontwikkeling Prinses Beatrixplein (SPvE) De grondeigenaren en de gemeente Haarlem hebben onderzocht hoe het Prinses Beatrixplein als hart van Parkwijk op buurtniveau kan blijven opereren en tegelijkertijd met de omgeving kan meegroeien. De gebiedsontwikkeling levert daarbij niet alleen een bijdrage aan de woningbouwbehoefte van Haarlem, maar biedt tegelijkertijd kansen om de algehele leefbaarheid en het voorzieningenniveau in de omgeving op te waarderen. De ontwikkeling van het Prinses Beatrixplein moet resulteren in het hart van Parkwijk: een gemengd gebied met circa 570 nieuwe woningen, een nieuwe supermarkt en vernieuwd winkelcentrum met een levendig plein en dreef richting het Reinaldapark. In het raadsstuk wordt geformuleerd: ‘Afhankelijkheid met herinrichting Prins Bernhardlaan biedt kansen om opgaven en ambities te verzilveren’. Dit betreft ambities op het gebied van waterberging, veilige oversteekbaarheid en vergroening. Het Stedenbouwkundig Programma van Eisen is op 13 oktober 2022 door de raad vastgesteld. De gebiedsontwikkeling sluit direct aan op de scopegrens van de herinrichting Prins Bernhardlaan. Van belang zijn: •
De aansluiting op de hoek Prins Bernhardlaan - Prinses Beatrixplein: de huidige parkeerplaats wordt vervangen door een bouwblok met in de plint voorzieningen.
•
De noordelijke langzaamverkeersroute dwars op de groene dreef die aan de overzijde doorloopt naar het Van Zeggelenplein.
•
De zuidelijke langzaamverkeersroute tussen het Reinaldahuis en de planontwikkeling die aan de overzijde ruimtelijke doorloopt naar de Jac. van Looystraat met het cluster sportvoorzieningen.
DE GEBIEDSONTWIKKELING PRINSES BEATRIXPLEIN
19
Type verbindingen Met de gebiedsontwikkeling Prinses Beatrixplein ontstaan
Belangrijke ‘aanleidingen, kansen en potenties’ zitten in de
er extra aanleidingen, kansen en potenties voor het creëren
verbindingen over de Prins Bernhardlaan. Hierin kunnen we
van nieuwe verbindingen over de Prins Bernhardlaan.
verschillende schalen onderscheiden:
De twee routes kunnen gethematiseerd worden:
•
•
•
De noordelijke route zorgt voor een recreatieve
Verbindingen van de 1e orde op stadsniveau: •
De aansluitingen op de Amsterdamse Vaart en de
wandelroute tussen het winkelgebied van het Van
Schipholweg: Het zijn twee belangrijke aansluitingen
Zeggelenplein en het nieuwe plein (commercieel
voor autoverkeer en openbaar vervoer op de
zwaartepunt) van de gebiedsontwikkeling.
hoofdinfrastructuur van Haarlem.
De zuidelijke route verbindt een zone met
•
sportverenigingen aan de westzijde met een interne
De kruising met de stadsstraat Van Zeggelenplein Prinses Beatrixplein: De kruising is van belang voor
groenstructuur van de gebiedsontwikkeling. Een
autoverkeer, openbaar vervoer en langzaamverkeer.
PLEIN
recreatieve route rondom bewegen en sporten in de
Voor het langzaam verkeer geldt dat het een belangrijke
openbare ruimte zou hier de openbare ruimte versterken.
stroomroute is, maar het is ook een verblijfsgebied (winkelend publiek). •
De kruising met een hoofdgroenstructuur Zomervaart - Burgemeester Reinaldapark: Voor deze kruising tussen een dominante verkeersader en een hoofdgroenstructuur met een paden voor langzaamverkeer is het vooral van belang dat de Prins
PARK
Bernhardlaan ruimtelijk minder dominant wordt en de oversteekbaarheid wordt vergroot. •
Verbindingen van de 2e orde op wijkniveau: Dit zijn de verbindingen tussen de wijken die belangrijke plaatsen aan weerszijden van de Prins Bernhardlaan met lange lijnen verbinden. De verbindingen zijn met name gericht op het langzaamverkeer en eventueel lokaal autoverkeer. De nieuwe planvorming van Prinses Beatrixplein biedt potenties om deze lange lijnen beter te benadrukken. De verbindingen van de 2e orde (lange lijnen) zijn:
DE PRINS BERNHARDLAAN + PLANONTWIKKELING PRINSES BEATRIXPLEIN: AANLEIDINGEN, KANSEN EN POTENTIES
20 20
Fietsverbinding
Dwarsverbinding
Belangrijk kruispunt
Sportpad
Parkverbinding
Bushalte
Accent
Pleinen
Autoweg
Spoorlijn
Sport
Ontwikkelgebied Prinses Beatrixplein
Plein Park
•
Doctor Schaepmanstraat - Amsterdamse Vaart (fiets).
•
Van Zeggelenplein - Pr. Beatrixplein (winkelend publiek).
•
Jac. van Looystraat - Pr. Beatrixdreef (recreatief).
•
Willem Pijperstraat - Reinaldapad (recreatief).
Profiel Prins Bernhardlaan
Stedelijke parkway met continuïteit
Profiel op groter schaalniveau
Dit betekent dat de Prins Bernhardlaan over de gehele lengterichting (noordelijke èn zuidelijke deel) een continu, AMSTER
AART
DA M S E V
groen karakter dient te krijgen met brede middenbermen en zijbermen. Het Burgemeester Reinaldapark en de Zomervaart gaan veel meer deel uitmaken van de Prins Bernhardlaan.
AMSTER
AART DA M S E V
De continuïteit in het lengteprofiel dat bij de Prins Bernhardlaan wordt ingezet dient in de toekomst een vervolg te krijgen op de Amerikaweg. Tussen beide wegen zullen er naast overeenkomsten, ook verschillen zijn: •
ZOMERVAART
De Prins Bernhardlaan is een stedelijke parkway op
AN
verbinden van beide woonwijken aan weerszijden van de weg. Dit is mogelijk doordat de verkeersfunctie beperkter
BURGEMEESTER REINALDAPARK
is dan bij de Amerikaweg en de bouwblokken aan weerszijden van de wijk fijnmaziger zijn.
PR
INS
BE
RN
HA
RD
steeds meer op de woon- en omgevingskwaliteit en het
LA
wijkniveau. Voor de Prins Bernhardlaan komt de nadruk
•
De Amerikaweg blijft een parkway met een functie op stadsdeelniveau. De Amerikaweg heeft daardoor
ZOMERVAART
SC HIP HO LW EG
een zwaardere verkeersfunctie. Ook de schaal van de bouwblokken (westzijde Amerikaweg) is groter en ze zijn niet altijd primair gericht op de Amerikaweg. Het parkway karakter wordt versterkt door de Amerikavaart.
SPAARNE GASTHUIS
AMER IKAWE G AMER IKAVA ART
De Amerikaweg heeft minder oversteken door zijn schaal.
BURGEMEESTER REINALDAPARK
SCHIP HOLW EG
CONTINUÏTEIT VAN PRINS BERNHARDLAAN EN AMERIKAWEG
21
WINKELCENTRUM SCHALKWIJK
In de toekomst dient er aandacht te zijn voor verbeterde oversteekmogelijkheden op de aanwezige kruisingen van de Amerikaweg.
2. 5 BE STA A ND E M ATE R IA L I SATIE De huidige materialisatie van de straat is vrij simpel en sober. 30x30 betontegels in de trottoirs, bijpassende opsluitbanden, parkeren op gebakken klinkers, rijden op zwart asfalt en fietsen op rood asfalt. Kijkend naar de materialisatie van architectuur wordt vooral baksteen in verschillende bruintinten toegepast. Bepaalde gebouwen hebben een groot aandeel glas in de façade of lichtgrijze accenten in de gevelvorm. Het geheel van de straat oogt sober met een herhaling verschillende bruintinten. Hergebruik Het grootste deel van de materialen is afgeschreven en zal worden vervangen. Dit betreft vooral betonmaterialen. De gebakken klinkers (rode en gele) worden waar mogelijk, hergebruikt in het project of elders. De gebakken klinkers (dikformaat) zijn momenteel toegepast in: •
In de rijbaan van Van Zeggelenplein en Prinses Beatrixplein.
•
In de rijbaan van de Dr Schaepmanstraat (zijstrook), Berlagelaan, Leonard Springerlaan en Zomervaart.
•
In de parkeervakken en bushaltes langs de Prins Bernhardlaan.
•
Voetpad tussen parkeerstrook en fietspad aan de noordzijde van de Prins Bernhardlaan.
Er wordt in het vervolgtraject een grondstoffenplan opgesteld waarin de onderstaande zaken bepaald worden: •
De hoeveelheden en het hergebruikpercentage.
•
De hoeveelheden die nodig zijn voor de aansluitingen van de bestaande zijstraten.
•
De hoeveelheden die nodig zijn voor nieuwe toepassingen (bijvoorbeeld enkele nieuwe voetgangeroversteken).
BESTAANDE VERHARDINGEN EN GEVELS
22
A 8.1 Principeprofielen - Lange lijnen P3 - Prins Bernhardlaan (SOR - profiel, 45 m)
2. 6 P R I NCIP E P R O F I E L HIO R Hiernaast is het profiel voor de Prins Bernhardlaan weergegeven, zoals opgenomen in het HIOR. Het profiel is simpel en doelmatig opgezet en houdt rekening met 3 wadistroken (tussen en aan weerszijden van de rijbanen). Onder het profiel staan een aantal afbeeldingen met de in het HIOR voorgestelde materialisatie. Toegepast vanuit HIOR Nr 3:
Trottoir, Betontegels (300 x 300 x 50(80)) met toplaag basalt porfier (Verwo 402 of vergelijkbaar).
Nr 4A: Rijweg asfalt, Zwart asfalt (afwateren op wadi met verlaagde band). Nr 6:
Fietspad vrijliggend, asfalt, donkerrood(tilred) op basis van zwarte bitumen.
Nr 10: Rijwielpadband, Beton, afstrooilaag basalt porfier (1000 x 120 x 250). Nr 11:
Trottoirband, Beton, afstrooilaag basalt porfier (1000 x (130/150) x 250.
Nr 12: Opsluitband, Beton, afstrooilaag basalt porfier (1000 x 100 x 200). Nr 23: Wadi, Bloemrijk gras.
Verlaagde band 46
afwatering op wadi
Handboek inrichting openbare ruimte Haarlem Oost, Zuidwest en Waarderpolder (juni 2019) 10
6
HIOR-PROFIEL PRINS BERNHARDLAAN
23
10
11
4A
4A
12
3
3. INSPIRATIEKADER
24
3 .1
I N S P I R ATIEKAD ER VAN U IT DRIE LIJNE N
openbaar vervoer). De straat is enorm vergroend ten opzichte van de oude situatie. Kenmerkend is het toepassen van veel vaste beplanting
Voor het inspiratiekader is gekeken naar drie lijnen: • •
tussen twee woonwijken met veel verharding en hoge
Wat wordt er in andere steden gedaan op vergelijkbare
autodominantie, die is omgevormd naar een groene
stedelijke parkways? Deze vergelijkbare herontwikkeling
stadstraat met brede midden- en zijbermen, weerszijden
geven een beeld van de transformatie die in meerdere
dubbelzijdige fietsroutes en veel oversteekmogelijkheden •
de oversteekbaarheid, groene bermen met bomen en
ontwerpopgaven. De woonwijk: Vanuit de ruimtelijke continuïteit en de wens om betere dwarsverbindingen te maken, wordt gekeken naar de inrichting van de aangrenzende woonwijken en de
waterbergingssysteem in de bermen. Ontwerpuitgangspunten De elementen die worden doorvertaald naar het ontwerp zijn: •
• •
•
landschap als inspiratie kan dienen voor delen van de
3 .2 D E ST E D ELIJ KE PA RKWAY Hiernaast en op de volgende pagina staan enkele voorbeeldprojecten: •
Vestdijk, Eindhoven: Belangrijke stadstraat langs de binnenstad met een hoge dynamiek, veel functies en diverse verkeersgebruikers (langzaam verkeer, auto,
25
Nadruk op beleving van de langzame gebruiker, minder op de snelle gebruiker (automobilist).
Er wordt gekeken in hoeverre het oorspronkelijke
beplanting, materialen en ontwerpprincipes.
Van autodominantie naar groen- en fietsdominatie.
Langzaam verkeer: •
Het laagveenlandschap:
herinrichtingopgave, met name voor de kansen voor
Herkenbaarheid over lengte van het profiel door robuuste bermen met sterke bomenstructuur.
van de omringende wijken zou ook kunnen betekenen dat
•
Hoofdstructuur: •
groenprincipes die daar zijn toegevoegd. Teveel afwijking de Prins Bernhardlaan als een barrière wordt ervaren.
Neptunigatan - Malmö: Een drukke stadsstraat met veel aandacht voor de verschillende verkeerssoorten,
Het geeft inzicht in trends en oplossingen voor actuele
•
‘t Goylaan, Utrecht: De hoofdontsluitingsweg (2x2)
De stedelijke parkway:
steden plaatsvindt voor vergelijkbare stedelijke wegen.
Neptunigatan - Malmö
Meer ruimte voor fietsers (2x dubbelzijdig fietspad) en voetgangers met goede en veilige oversteekplaatsen.
•
Stedelijk groen: •
Sterke bomenstructuur in brede bermen.
•
Groene middenberm als drager voor continuïteit.
•
Meer aantallen en grotere variatie aan bloeiende planten en bomen (beleving en biodiversiteit), dan in huidige situatie.
Neptunigatan - Malmö
Vestdijk - Eindhoven
Vestdijk - Eindhoven
‘t Goylaan - Utrecht
‘t Goylaan - Utrecht
BEPLANTING DIE AANSLUIT OP DE EIGENTIJDSE STEDELIJKE PARKWAY
26
Van Zeggelenplein - Van Zeggelenbuurt
Kromhoutlaan - Parkwijk
3 . 3 D E WO O NW IJ K Het groen aan weerszijden van de Prins Bernhardlaan valt te verdelen in: •
De woonwijken en de buurtparken: •
Vorm van aanleg en sortiment typerend voor tijdperk van aanleg, respectievelijk de jaren vijftig en jaren zestig.
•
Veel volwassen bomen, gepositioneerd in grasvelden.
•
De bomen zijn vaak exoten of cultivars. Een greep uit toegepaste soorten zijn: Aesculus Hippocastanum Baumannii, Fraxinus Excelsior Westhofs Glorie of Tilia Cordata.
Jac. van Looystraat - Van Zeggelenbuurt
Prinses Beatrixdreef - Parkwijk
•
•
Op plekken gesnoeide hagen of stroken met heesters.
•
Intensief gemaaid gras.
Het Burgemeester Reinaldapark: •
In 2013 getransformeerd en deels aangeplant, in voorjaar 2014 afgerond en in gebruik genomen.
•
Vorm van aanleg en sortiment sluit beter aan op het hedendaagse gedachtengoed over natuurlijk beheer, biodiversiteit en ecologie.
Zomervaart - Van Zeggelenbuurt
•
Intensief beheerde delen en extensief beheerde delen.
•
Toepassen van gebiedseigen soorten.
•
Variatie in bossages, boomgroepen of solitaire bomen. De toegepaste soorten zijn veelal inheems van soort
Zwanebloembocht - Burgemeester Reinaldapark
(Quercus robur, tilia cordata, Fagus sylvatica). •
Variatie in lage heesters en houtopstanden.
•
Voor extensief gebruikte delen is maaibeheer afgestemd op kruidenrijk gras en ruigtes. De intensief gebruikte delen worden intensiever gemaaid.
Ontwerpuitgangspunten Bij de herinrichting van de Prins Bernhardlaan wordt vooral aangesloten op het gedachtegoed over natuurlijk beheer, biodiversiteit en ecologie zoals toegepast in het Burgemeester Reinaldapark. Uitzondering zijn de punten waar lijnen uit de BEPLANTING DIE AANSLUIT OP DE WOONWIJKEN
27
wijk continuïteit over de Prins Bernhardlaan nodig hebben om de verbinding te versterken.
3 . 4 HE T L A AGV E E NL A ND SCHA P Door de stagnatie van zoet water achter de strandwallen is een laagveenpakket ontstaan in het gebied rond Haarlem. Laagveen vormt zich onder de waterspiegel en is resultaat van dood plantmateriaal dat in water amper verteert. De lagunes achter de strandwallen groeiden helemaal vol met o.a. riet en elzen. Door het ontbreken van zuurstof en bacteriën kan het organisch materiaal niet afgebroken worden tot humus en ontstonden dikke veenpakketten, die meegroeiden met de stijgende grondwaterspiegel (door de stijgende zeespiegel). Hierdoor ontstonden metersdikke pakketten met laagveen. Deze laagvenen kenmerken zich door natte vegetatietypes, van open water naar rietvegetatie, naar trilvenen en veenheiden. Op verlande delen kunnen ook elzen, wilgen en berken groeien. Ontwerpuitgangspunten Bij de aanplant van groen wordt het sortiment meer gericht op het laagveen. Een heel breed spectrum aan wilgen-, elzen en berkensoorten verrijken het huidige sortiment. Ook andere soorten op lagere niveaus bieden zachtheid door fijnbladige soorten zoals de geoorde wilg, grauwe wilg, kruipwilg en moerasbeplanting, waaronder riet. De Prins Bernhardlaan verandert van een sobere doorvoerroute naar een levendige en stedelijke parkway. De materialisatie moet deze levendigheid accentueren. Daarbij wordt inspiratie gehaald uit het laagveenlandschap.
Goud-, beige en geeltinten worden toegepast in de bestrating van de oversteken en straatmeubilair. Deze kleuren complementeren de blauwgroene beplanting en vormen een vrolijke toets tegenover de sobere en grijze kleuren in BEPLANTING DIE AANSLUIT OP DE LANDSCHAPPELIJKE BASIS
28
de omgeving. De nadere uitwerking van de beplanting en materialisatie vindt plaats in hoofdstuk 5.
4. ONTWERPUITGANGSPUNTEN
29
4.1 R U I M T E L IJ KE EN FU N CTION E LE
4.2 C ONCEP T
2
U I TGA N G S PU N TEN
+
Om de Prins Bernhardlaan te transformeren van een scheidende verkeersweg naar een verbindende stedelijke parkway, gelden
2 LEVENDIGHEID
de volgende ruimtelijke en functionele uitgangspunten als
1
voorwaarde: •
+
Op alle schaalniveau’s in het ontwerpproces meer aandacht
3 PA R K
voor de kwetsbare verkeerdeelnemers (fietsers en voetgangers), de auto heeft een minder prominente rol in het
4
straatbeeld. •
De gebieden aan weerszijden met elkaar verbinden door de bestaande (hoofd)oversteken te verbeteren en nieuwe
+
Aandacht voor een goed en fijnmazig routenetwerk voor
6 VERGROENEN
fietsers en voetgangers dat aansluit op de oversteekplaatsen en de belangrijke routes en voorzieningen in de omgeving.
•
6
Toevoegen van meer verblijfskwaliteit op de stedelijke parkway, zodat er een aantrekkelijke verblijfsruimte ontstaat. De auto heeft een minder prominente rol in het straatbeeld (minder asfalt) daarvoor in de plaats komt er meer ruimte voor
4 PLEIN 5 HERKENBAARHEID
veilig, voldoende en op de juiste plaats.
•
+ +
3
oversteken toe te voegen. Voor oversteekplaatsen geldt: •
1 VERBINDEN
5
=
de voetganger, de fietser en groen. •
Bestaande groenkwaliteiten worden benut en versterkt tot een herkenbare, robuust en continue groenstructuur.
•
Het nieuwe ontwerp moet klimaatrobuust (water, warmte) zijn met aandacht voor ecologie en biodiversiteit.
•
Vanzelfsprekend moet het ontwerp verkeersveilig zijn, waarbij de doorstromende functie van de weg gewaarborgd blijft.
Het resultaat van de transformatie is een herkenbare stedelijke parkway met een hoge woon- en omgevingskwaliteit.
30
CONCEPT
Ontwerpuitgangspunt 1 - Verbinden
Ontwerpuitgangspunt 2 - Levendigheid
Ontwerpuitgangspunt 3 - Park
De belangrijkste voorwaarde voor de ‘stedelijke parkway’
Het ‘stedelijke’ ontstaat door het toevoegen van levendigheid
Op het punt waar de Zomervaart de Prins Bernhardlaan kruist
is het beter verbinden van de woonwijken aan weerszijden
in het straatbeeld. Levendigheid ontstaat door activiteiten van
ontstaat een groen-blauwe knoop in de vorm van een park.
door meer en betere oversteken te maken die aansluiten op
mensen in het straatbeeld zoals fietsers, voetgangers en door
De knoop zorgt voor een ruimtelijke verbinding en oversteek
het routenetwerk in de woonwijken. Door de middenberm en
de ruimte om elkaar te ontmoeten. Dit krijgt vorm door het
van de Amsterdamsewijk met het Burgemeester Reinaldapark.
smallere rijbanen ontstaat een veiligere en betere oversteek.
realiseren van een aantrekkelijke fiets- en wandelzone aan
Een boomgroep benadrukt dit punt op de Prins Bernhardlaan.
Er zijn enkele grote dwarsverbindingen van de 1e orde, het park
weerszijden van de Prins Bernhardlaan door de oriëntatie van
Aan de zuidzijde wordt de Willem Pijperstraat - Reinaldapad
en plein, en diverse kleinere dwarsverbindingen van de 2e orde.
de woongebouwen op de straat.
een belangrijke recreatieve langzaamverkeersroute. Hier
In het algemeen geldt dat de verbindingen veilig, comfortabel,
Functies in de plinten van de bebouwing kan deze gewenste
komt ook een belangrijke oversteekplaats. In het ontwerp
direct en herkenbaar (identiteit) dienen te zijn om fietsers en
levendigheid verder versterken, evenals het Prinses Beatrixplein
dienen de oversteken extra benadrukt te worden zodat deze
voetgangers de oversteek te laten maken.
en het Burgemeester Reinaldapark.
beter herkenbaar worden voor de automobilist (afremmen en
Met de verbindingen wordt een gezonde manier van
De gebiedsontwikkeling Prinses Beatrixplein zal door het
attentieniveau verhogen) en het langzaamverkeer (aantrekkelijke
mobiliteit tussen de woonwijken gestimuleerd en wordt o.a.
toevoegen van voorzieningen en wonen zorgen voor een
en veilige oversteekplaats).
het Burgemeester Reinaldapark beter toegankelijk voor de
nieuwe dynamiek en daarmee ook levendigheid.
Het Burgemeester Reinaldapark is een belangrijke drager voor
omringende woonwijken. De barrièrewerking van de Prins
de ‘parkway’. Om deze functie te benadrukken loopt het park
Bernhardlaan wordt door deze ingreep opgeheven.
ruimtelijke onder de Prins Bernhardlaan door tot tegen de gevel van de bebouwing.
31
Ontwerpuitgangspunt 4 - Plein
Ontwerpuitgangspunt 5 - Herkenbaarheid
Ontwerpuitgangspunt 6 - Vergroenen
Het Van Zeggelenplein en Prinses Beatrixplein vormen twee
Kenmerkend aan de parkways van Haarlem-Oost zijn de lange
De vrijkomende ruimte in het profiel biedt ruimte voor
belangrijke lokale voorzieningencentra voor de desbetreffende
lijnen die ze vormen door de stad. Om de herkenbaarheid
maatregelen rondom klimaatadaptatie en vergroening. Daarmee
woonwijken. Deze twee pleinen zorgen voor een semi-stedelijk
te vergroten krijgen de Prins Bernhardlaan en later ook de
draagt het klimaatadaptief ontwerp bij aan het voorkomen van
cluster met een hoge aantrekkingskracht door de bundeling van
Amerikaweg continuïteit in hun verschijningsvorm. In de
opwarming van het stedelijk weefsel en de verbetering van de
voorzieningen.
lengterichting moeten ze samen een herkenbare eenheid gaan
watersituatie door het bergen en infiltreren van het hemelwater.
De verbinding ter hoogte van dit cluster vraagt daarom om extra
vormen.
Er ontstaat ruimte om meer bomen te plaatsen en betere
aandacht om deze ruimtelijk en functioneel goed in te richten
Met de herinrichting wordt de hoeveelheid aan verharding
groeiomstandigheden te creëren in de zijbermen. De strategie is
oversteekplaats. Het kruispunt wordt een verbinding van de 1e
geminimaliseerd. Daarmee ontstaat ruimte voor de aanleg van
om zoveel mogelijk bomen van de 1e grootte toe te passen zodat
orde, zuidelijk daarvan komt ook een verbinding van de 2e orde
een herkenbare brede middenberm en zijbermen. Deze groene
op termijn er een robuuste structuur ontstaat.
die uitkomt op het hart van de gebiedsontwikkeling Prinses
bermen gaan over de gehele lengte het beeld van de Prins
Er wordt gestreefd naar een hoge diversiteit van boomsoorten,
Beatrixplein.
Bernhardlaan en Amerikaweg bepalen.
waarbij wordt gelet op het verhogen van de biodiversiteit in
Door de aanleg van een oversteekplaats op de Prins
Op inrichtingsniveau krijgt de middenberm een herkenbaar
de omgeving. Inheemse soorten en/of boomsoorten met een
Bernhardlaan wordt de levendigheid van de twee pleinen naar
karakter door deze uit te voeren als een wadi met specifieke
ecologische meerwaarde worden zoveel mogelijk toegepast.
de Prins Bernhardlaan gehaald. Het hoge woongebouw met het
laagveen beplanting van kleine (3e grootte) bomen,
De bermen krijgen een meer natuurlijke wadibeplanting of
groene park ervoor (westzijde Prins Bernhardlaan) benadrukt
struikvormende heesters en moerasbeplanting.
kruidenrijk gras met een extensief beheer.
deze belangrijke oversteekplaats ruimtelijk.
De zijbermen vormen de overgang tussen de Prins Bernhardlaan
Het versterken van het lijnvormige element heeft daarbij
en de woonwijk.
meerwaarde voor verschillende vleermuissoorten.
32
4.3 P R I NC I P EPROFIEL Opbouw profiel
Beplantingszones
In het Programma van Eisen en Schetsontwerp is bepaald
•
Middenberm - natte laagveenvegetatie met:
•
Zijbermen - droge bermen met:
dat het profiel van een 2x2 naar een 1x1 opstelling gaat. De
•
Kleine bomen (3e grootte).
•
Bomensortiment uit de woonwijk, 1e grootte bomen.
begeleidende groenstroken blijven wel gehandhaafd. Deze
•
Natte laagveenheesters (bloemen en biodiversiteit).
•
Kruidenrijk grasmengsel (natuurlijker, meer biodiversiteit).
keuzes hebben geleid tot onderstaand principeprofiel.
•
Wadi grasmengsel (bestand tegen natte situatie, natuurlijker, meer biodiversiteit).
Groen sluit aan op wijk
Groen sluit aan op
Groen sluit aan op wijk
Laagveenlandschap
Trottoir
Groenstrook / fietsparkeren
Fietspad 2 richtingen
Groenstrook
Rijweg
Uitwijkstrook grasbeton
33
Wadi
Uitwijkstrook grasbeton
Rijweg
Parkeren
Trottoir
Groenstrook / fietsparkeren
Fietspad 2 richtingen
Trottoir
PRINCIPEPROFIEL STEDELIJKE PARKWAY - PRINS BERNHARDLAAN
5. MATERIALEN EN BEPLANTING
34
5.1 BASI SM ATE R I A L E N In de doorsnede is het profiel op dezelfde manier verbeeld als in het HIOR, echter is het getoonde profiel afwijkend van het HIOR profiel voor de Prins Bernhardlaan. De overeenkomsten met het HIOR profiel (zie 2.6) zijn: 3 Trottoir: •
Betontegels (300 x 300 x 50(80)) met toplaag basalt porfier (Verwo 402 of vergelijkbaar).
4A Rijweg: •
Zwart asfalt.
•
afwateren op wadi met verlaagde band).
6 Fietspad vrijliggend: •
Asfalt, donkerrood (tilred) op basis van zwarte bitumen.
10 Rijwielpadband:
7B
•
Beton, afstrooilaag basalt porfier.
11 Trottoirband: •
Beton, afstrooilaag basalt porfier.
De afwijkingen met het HIOR profiel zijn:
12
9
11
4A
11
22
11
6
11
22
12
3
Tr o t t o i r b a n d
Zijberm met kruidenrijk gras en 1e grootte bomen
Opsluitband
Tr o t t o i r b e t o n t e g e l s 3 0 x 3 0
23
Fietspad rood asfalt
12
Tr o t t o i r b a n d
9
Zijberm met kruidenrijk gras en 1e grootte bomen
11
verlaagde band
4A
Rijweg asfalt
12
Ve r l a a g d e b a n d
9
Oplsuitband
11
Uitwijkstrook grasbeton
11
Middenberm met wadi kleine bomen en struikvormende met heesters
22
Oplsuitband
11
Ve r l a a g d e b a n d
6
Uitwijkstrook grasbeton
10
Rijweg asfalt
3
Oplsuitband
12
3A Trottoir (bij oversteken):
3A
Langsparkeren op grasbeton
3A
Uitstapstrook met opsluitbanden
Zijberm met kruidenrijk gras en 1e grootte bomen
Tr o t t o i r b a n d
Fietspad rood asfalt
Rijwielpadband
Tr o t t o i r b e t o n t e g e l s 3 0 x 3 0
Oplsuitband
3
•
Hergebruik gebakken klinkers, halfsteenverband
5 Parkeerzone: •
Wordt gewijzigd naar Nr. 9 Grasbeton.
9 Grasbetontegel: •
Beton, kunststof voorgeschreven.
•
Wordt toegepast op langsparkeerstrook en uitwijkstrook.
7B Fietsparkeerstrook: •
Gebakken klinkers; hergebruik klinkers keperverband
12 Opsluitband: •
Toepassen tussen parkeren en overgang naar wadi met grasbetonnen uitwijkstrook.
EENDUIDIG PROFIEL MET HELDERE VERKEERSSTROMEN EN RUIME BERMEN
35
Parkband met verloop laag naar hoog
Hergebruik klinkers voor oversteken en fietsparkeren
22 Zijbermen: •
In begeleidende stroken tussen rijweg en fietspad en fietspad en voetpad.
•
Bomen voorkomend in wijk en op laagveen, 1e grootte.
•
Struikvormende heesters van droge delen laagveen.
•
Bloem- en kruidenrijk grasland.
23 Middenberm: •
(Meerstammige) bomen voorkomend in laagveen, 3e grootte.
•
Heesters passend bij laagveen.
•
Wadi gras- en kruidenmengsel.
3A Oversteken: •
Haaks op Prins Bernhardlaan.
•
Hergebruik gebakken klinkers (zie 2.5).
•
Parkbanden: •
Grasbeton voor parkeren en uitwijkstrook
Combinatie van standaardtoepassing materialen voor wegen
Langs voetpad hoge banden (basalt porfier) van 0,50 meter breed.
•
De parkbanden zorgen voor een betere zichtbaarheid. van de oversteekplaatsen (attentieniveau) vanaf de weg.
•
Richting rijbaan aflopend naar een verdiepte band in verband met de verkeersveiligheid.
•
Hoge banden worden nooit toegepast tussen voet- en fietspad.
•
Uitzondering voor ‘lange lijnen’ (zie 6.1 en 6.2): •
Het afwijkende materiaal van de lange lijn overruled de overige materialisatie.
•
De afwijkende inrichtingsobjecten of verlichting doorzetten over de Prins Bernhardlaan.
•
Afwijkende boom in middenberm die aansluit op toegepaste assortiment van de lange lijn.
•
Bestratingsvlakken langs asfaltbanen bestraten met materialen in de zijstraten zodat asfalt wordt geminimaliseerd.
36
5. 2 V ISIE O P BE P L A NTI NG Potentieel natuurlijke vegetaties De beplanting langs de Prins Bernhardlaan is zoveel mogelijk gebaseerd op de potentieel natuurlijke vegetatie (PNV) van het gebied. De potentieel natuurlijke vegetatie is de vegetatie die zich onder de huidige klimaatsomstandigheden in een bepaald gebied zou ontwikkelen indien de invloed van de mens zou worden uitgeschakeld. Ter plaatse van de Prins Bernhardlaan bevond zich in het verleden een laagveenlandschap. Op dit moment is het laagveenlandschap niet meer zichtbaar op de Prins Bernhardlaan. Maar de soorten die bij dit laagveenlandschap horen passen goed bij de omgeving. Het terugbrengen van PNV sluit aan op een regionale herkenning van landschappen en de daarbij horende beplanting. Het verlangen naar de Spaarnwoudse omgeving wordt deels al bevredigd bij het passeren van de Prins Bernhardlaan. De soorten kunnen daarnaast goed tegen een zilt klimaat (dicht bij zee) en daarmee ook tegen strooizout. Zachte dynamiek Bijkomend voordeel van de potentieel natuurlijke vegetatie (PNV) is dat er meer biodiversiteit komt met meer insecten en vogels die van nature in de streek voorkomen. De dieren zorgen voor extra levendigheid (beweging, geluid) in de straat met deze zogenaamde ‘zachte dynamiek’. Voor de bermen wordt uitgegaan van grasmengsels afgestemd op de groeiomstandigheid en extensief beheer.
De specifieke mengsel bieden meer soorten die de biodiversiteit en ecologie, en daarmee ook de ‘zachte dynamiek’ versterken. UITSTRALING BEPLANTING EN ZACHTE DYNAMIEK
37
Kaders voor bomen In het oorspronkelijke profiel waren er twee zones voor bomen: •
De eerste berm direct langs de weg met 1e grootte bomen.
•
De tweede berm tussen fietspad en voetpad met de 2e en 3e grootte bomen.
Strategie: inzetten op een robuust en begeleidend groensysteem. De middenberm is overal zichtbaar en leidt de passant langs een groene lijn. De middenberm heeft daarom een van de woonbuurten afwijkende inrichting. De bomen passen bij het laagveenkarakter en zijn maximaal van 3e grootte of kleine meerstammige. De tussenbermen (tussen de rijbaan
9
en het fietspad) begeleiden de fietsers en automobilist. De tussenbermen zijn breed genoeg om ook 1e grootte bomen te kunnen plaatsen. De tussenbermen begeleiden de passant niet alleen met groen, maar ook met schaduw. Het hogere groen in de tussenbermen vernauwd optisch ook het brede profiel van de Prins Bernhardlaan. Bijkomend voordeel is dat met deze opzet zoveel mogelijk bomen behouden kunnen worden en dat nieuw te plaatsen bomen niet conflicteren met 22
Multifunctionele berm 1e en 2e grootte bomen
22
Multifunctionele berm 1e en 2e grootte bomen
23
Wa d i m e t ( m e e r s t a m m i g e ) heesters en 3e grootte bomen
Multifunctionele berm 1e en 2e grootte bomen
22
ondergrondse kabels en leidingen. De nieuwe bomen vullen de bestaande bomen aan. Het sortiment wordt verrijkt met andere soorten, zodat een robuust groensysteem ontstaat dat biodivers is en goed bestand is tegen ziektes. Welk boom komt waar? Aansluitend bij het HIOR is, afhankelijk van de beschikbare ruimte een keuze gemaakt voor een bepaalde grootte boom. In de afbeelding hiernaast wordt schematisch verbeeld waar 1e, 2e orde en 3e orde/meerstammige hun plek vinden in het profiel. De multifunctionele tussenbermen bieden ruimte
DE BOMENSTRATEGIE IS GEËNT OP HET PLAATSEN VAN DE MAXIMALE GROOTTE VAN BOMEN
38
voor 1e en 2e orde bomen. De middenberm biedt ruimte voor 3e orde bomen of meerstammige bomen/heesters.
Kaders voor heesters en meerstammigen Bomen zorgen voor schaduw en bepalen in de grote lijnen het groenbeeld. Heesters vullen de ruimtes op waar geen bomen staat of geen bomen mogelijk zijn. Het is niet de bedoeling dat heesters een dichte muur vormen van groen. Maar op ooghoogte kleden de heesters en meerstammigen het beeld groen aan. Bij de overgang van het Burgemeester Reinaldapark staan als uitzondering geen heesters in het groen. De parkinrichting overstemd daar de inrichting van de Prins Bernhardlaan. De heesters staan in de Prins Bernhardlaan in de middenberm (wadi). De heesters hebben vaak een fijn of lancetachtig blad. Dit zorgt voor een zachte toets van de heesters die het ooghoogteperspectief sieren. In de zijbermen worden geen heesters, maar bomen toegepast in verband met zichtbaarheid en veiligheid.
STRUIKEN ZORGEN VOOR CONTINUÏTEIT IN HET GROENE BEELD OP OOGHOOGTE
39
5. 3 SO RTIM E NT Middenberm beplantingsindicatie Bomen: •
Alnus glutinosa ( meerstam).
•
Alnus glutinosa ‘Imperialis’ (meerstam).
•
Betula pubescens (laag houden).
•
Sorbus aucuparia (3e grootte).
•
Salix alba (knotten boven de grond als griend).
Heesters: •
Salix cinerea.
•
Salix aurita.
•
Salix repens.
•
Salix rosmarinifolia.
Grassen en kruiden:
40
•
Wadimengsel W2 (zware grond) - Cruydthoeck.
•
Phragmatis australis (riet).
Zi j be rme n - beplantingsindicatie Bomen: Beplantingsindicatie Wijkbomen (steekproef uit kaart ‘Alle bomen op gemeentegrond’): •
Acer Pseudoplatanus (1e grootte).
•
Ginkgo Biloba (1e grootte).
•
Malus Floribunda (2e grootte).
•
Prunus Serrulata Amanogawa (2e grootte).
•
Quercus Palustris (1e grootte).
•
Tilia cordata (1e grootte of meerstammig).
•
Tilia Platyphyllos Fastigiata (1e grootte).
•
Tilia Vulgaris (1e grootte).
•
Ulmus Hollandica Groeneveld (1e grootte).
Grassen en kruiden: •
ZIJBERMEN MET BOMEN PASSEND BIJ SORTIMENT VAN OMLIGGENDE WIJKEN
41
Bijenmengsel met vaste soorten (Cruydt Hoeck, N1).
Bloeiende vaste planten - beplantingsindicatie Op enkele plekken worden sierlijke overgangen naar de woonbuurten of pleinen gemaakt. Één van die overgangen is het van Zeggelenplein en het Prinses Beatrixplein. Daarvoor adviseren wij met kleurrijke beplanting te werken. Heesters: •
Magnolia kobus.
•
Cornus mas.
•
Acer tataricum ssp. Ginnala.
Vaste planten: •
Hemerocallis (geel en oranje).
•
Persicaria (donkerrood).
•
Echinacea (wit en roze).
•
Helenium (geel).
•
Rudbeckia (geel).
•
Phlomis (geel).
•
Geum (rood).
Deze soorten zijn redelijk bestand tegen strooizout en hebben een aantrekkende werking op insecten zoals bijen en vlinders.
BIJZONDERE PLEKKEN MET BLOEIENDE VASTE PLANTEN
42
5. 4 I NR I CHTI NG SE L E M E NTE N Zitelementen Op verschillende locaties komen langs de Prins Bernhardlaan zitelementen. Deze bestaan uit een hoge betonnen band met een zitelement daarop. Omdat de Prins Bernhardlaan een stroomfunctie heeft zijn niet alle plekken interessant voor zitelementen. Interessante locaties langs de Prins Bernhardlaan zijn: •
De kruisingen hoofdstructuren (stadstraat of park).
•
De lange lijnen de Prins Bernhardlaan kruisen.
•
De bushaltes.
Per locatie wordt gekeken naar de beste positie en oriëntatie (wegkijken, zichtlijn). Fietsparkeren Op verschillende plaatsen langs de Prins Bernhardlaan zijn fietsenstallingen gesitueerd. Deze zijn een uitgelezen kans om herkenbare elementen langs de laan te worden. Nader onderzocht dient te worden of hier een specifiek soort ‘fietsennietje’ toegepast kan worden. HOV bushalte Vanuit de hoogwaardige OV-lijn (HOV) zijn er specifieke eisen voor deze halte zoals de abri’s (beide zijden) en de overdekte fietsenstalling (enkelzijdig). Middels de lange lijn is er een Bushalte Overdekte fietsenstalling Fietsparkeren Bank
goede en herkenbare oversteek tussen beide haltes. Kleuren Voorgesteld wordt om met afwijkende kleuren te gaan werken (voor zover dat kan) met de tinten goud-, beige en geeltinten en hout (zitelementen). De inrichtingselementen sluiten qua kleur hierop aan (beige-, zand- en vergrijsde houttinten).
MATERIALISATIE EN KLEURENKEUZE DIE PAST BIJ EEN LAAGVEENGEBIED
43
6. VOORLOPIG ONTWERP
44
6.1 DWA R SV E R BI ND ING E N In het concept zijn de verbindingen dwars op de Prins
Kruispunt Amsterdamse Vaart
Bernhardlaan belangrijk om de aangrenzende gebieden aan weerszijden beter met elkaar te verbinden, dit speelt met name
Lange lijn Dr. Schaepmanstraat -
voor het langzaam verkeer. Daarbij worden in het ontwerp
Amsterdamse Vaart (fietsroute, zie 6.8)
voldoende veilige oversteken gerealiseerd, zodat er geen spontane oversteken (olifantenpaadjes) hoeven te ontstaan. Te onderscheiden zijn drie type dwarsverbindingen:
Kruispunt stadsstraat Van Zeggelenplein /
•
Prinses Beatrixplein (zie 6.6)
Verbindingen van de 1e orde op stadsniveau met kruispunten: •
Grote kruisingen waarbij het autoverkeer (auto, bussen, vrachtwagens) verkeerskundig (opstelruimte, afslagen,
Lange lijn Van Zeggelenplein - plan Prinses
doorstroming, wachttijden) de vormgeving bepaald.
Beatrixplein (winkelen en voorzieningen, zie 6.9)
•
Fietspaden en voetpaden (2,5 m) hebben de basisbreedte, een rechte oversteek en buigen zo weinig
Lange lijn Jac. van Looystraat -
mogelijk uit op de kruispunten.
plan Prinses Beatrixplein (recreatie, zie 6.10)
• •
Vier kruisingpunten, waarvan drie binnen de scope.
Verbindingen van de 2e orde op wijkniveau - principe van de lange lijnen: •
Kruispunt van de hoofdgroenstructuur
Letterlijk lange lijnen door de aangrenzende wijken over de Prins Bernhardlaan heen met een veilige
Zomervaart - Reinaldapark
oversteekplaats voor langzaam verkeer.
(LARGAS, zie 6.7)
•
Gekoppeld aan functionele of recreatieve route in combinatie met een bijzondere plek (plein of park).
•
Brede voetpaden van 3,5 meter met betonnen rand (2x 0,5 m), geen fietspad (fietser kan wel gebruiken).
Lange lijn Willem Pijperstraat •
fietspad Reinaldapad
•
Vier lange lijnen, waarvan drie binnen de scope.
•
Specifieke materialisatie (zie 5.1) en vormgeving (6.2).
Kleine oversteken (3e orde, zie 6.3): •
Voldoende oversteken realiseren met voetpaden (2,5 m) om olifantenpaadjes te voorkomen.
Indien wenselijk en passend kunnen bredere voetpaden
Kruispunt Schipholweg
of een knik in voetpad worden toegestaan voor het sparen van een boom. De uitwerking hiervan vindt plaats in het
TYPEN DWARSVERBINDINGEN Kruispunt met rechte oversteekplaats (1e orde) 45
Uitvoeringsontwerp. Lange lijnen met oversteekplaatsen
Kleine oversteken
voor langzaam verkeer (2e orde)
voor langzaam verkeer
6.2 PRINCIPE VA N D E L A NG E L I J NE N
6. 3 K L E INE OV E R STE K E N
De lange lijnen zijn de verbindingen van de 2e orde over de
De kleine oversteken worden toegepast op de overige
Prins Bernhardlaan en verbinden de verschillende wijken aan
plaatsen waar een dwarsverbinding noodzakelijk is. Deze is
weerszijden met elkaar. Ze zijn gekoppeld aan functionele
gekoppeld aan een functioneel gegeven (bijvoorbeeld de
of recreatieve routes in combinatie met een bijzondere plek
bushalte) of praktisch (omdat er anders een olifantenpaadje
zoals een plein of park. Het vormen belangrijke oversteken: ze
ontstaat). Het zijn de oversteken die spelen op het niveau van
zijn comfortabel, direct en veilig en zorgen voor levendigheid
de straat.
langs de Prins Bernhardlaan.
Van belang is dat met deze oversteken onveilige situaties worden voorkomen doordat voetgangers op de niet daarvoor
Ontwerpuitgangspunten: •
•
Conceptueel komen de geknikte lijnen voort uit de bruggetjes in de veengebieden. In verband met
Ontwerpuitgangspunten:
toegankelijkheid (mindervaliden) en veiligheid is een
•
Bernhardlaan wordt een voetpad aangelegd van 2,50
vertaald naar een knik in richting die perspectivisch werkt
meter haaks op de Prins Bernhardlaan.
voor de gebruiker.
•
Hergebruik gebakken klinkers (zie 5.1).
De richting van het pad wordt bepaald door de richting van
•
Toepassen hoge parkbanden van 0,50 meter breed (zie 5.1)
de lange lijn of een andere aanleiding (haaks aan / parallel
•
Geen geknikt oversteek of afwijkende beplanting rondom
De knik wordt alleen toegepast waar het logisch voortkomt uit de routes vanuit de wijken.
•
Tussen de voetpaden aan weerszijden van de Prins Bernhardlaan wordt een voetpad aangelegd van 3,50 meter in een afwijkend materiaal (zie 5.1) met aan weerszijden een hoge banden (zie 5.1), eventueel geaccentueerd met een inrichtingselement.
•
De lange lijnen komen voort uit de woonwijk. Daarom wordt om de oversteken te accentueren in de middenberm een boom uit de wijk geplaatst op een lichte verhoging (in verband met vochtshuishouding en zout).
PRINCIPE VAN DE LANGE LIJNEN MET GEKNIKTE OVERSTEEK
46
Tussen de voetpaden aan weerszijden van de Prins