3 Bijlage 2 - Reactie Buurts-VWC-BUUV op motie Vrijwillige Inzet

Actieplan Vrijwilligers (Motie ChristenUnie) Buurts & Vrijwilligerscentrum Haarlem en omgeving – BUUV April 2024 Inleiding In het kader van de beraadslaging over de programmabegroting 2024-2028 heeft de ChristenUnie eind 2023 een Motie Actieplan Vrijwilligers ingediend. Hierin wordt het College verzocht om samen met verenigingen en stichtingen in Haarlem te komen tot een Actieplan Vrijwilligers voor de programmabegroting 2025-2029. Het Actieplan dient een antwoord te geven op de constatering dat Haarlem, met 44% vrijwillige inzet, sinds enkele jaren haar ambitie niet behaald om 50% van de Haarlemmers zich vrijwillig te laten inzetten voor een ander. En dat het onduidelijk is hoe deze 50% wel bereikt kan worden. Bovendien in overweging nemende dat, volgens de Motie, veel verenigingen en stichtingen moeite hebben met het vinden van nieuwe vrijwilligers en te maken hebben met vergrijzing. En dat hierdoor het risico aanwezig is dat vrijwilligers overbelast raken en waardevolle initiatieven verdwijnen.

Cijfers Vrijwillige Inzet: in Haarlem én landelijk In Haarlem doet gemiddeld 43% van de inwoners aan vrijwilligerswerk. Dit percentage varieert sterk per stadsdeel: van hoge percentages in Zuid-West (51%) en Schalkwijk (45%), tot 42% in Noord en lagere percentages in Centrum (35%) en Oost (34%). Bron: Haarlem in Cijfers, Gemeente Haarlem. In Haarlem vindt de matching van vrijwilligers met vrijwilligersorganisaties voor een significant deel plaats via het online platform van het Vrijwilligerscentrum Haarlem en omgeving-BUUV. Jaarlijks worden er via het platform rond de 10.000 matches gemaakt, en worden er continue meer dan 400 vrijwilligersvacatures aangeboden door meer dan 350 stichtingen en verenigingen uit Haarlem en omgeving. Hiermee biedt het platform een betrouwbare databank m.b.t. cijfers over vrijwillige inzet in Haarlem. Uit de data van de VWC-BUUV databank blijkt, dat het aantal nieuwe vrijwilligers dat zich maandelijks aanmeldt om vrijwilligerswerk te doen, over 2023 lager ligt dan in 2022. Het aantal daalt van 75 nieuwe deelnemers per maand, naar 52 nieuwe deelnemers per maand in 2023. Deze daling werd in 2023 voor het eerst gemeten.

Deze daling is in lijn met de landelijke trends gepresenteerd in het E-Book Vrijwillige Inzet 2024 van NLvoorElkaar, het landelijke online platform waarop Haarlem opereert. Landelijk daalt het aantal vrijwilligers dat zich in 2023 aanmeldt voor vrijwilligerswerk met 19%. Zoals in heel Nederland, is het voor verenigingen en stichtingen in Haarlem de laatste jaren moeilijker om aan vrijwilligers te komen. Van de vrijwilligers die in Haarlem staan ingeschreven bij VWC-BUUV is 31% 60 jaar of ouder. We zien hierin de laatste jaren geen significante daling. De vergrijzing is hiermee niet direct als oorzaak aan te wijzen voor de moeilijkheden die organisaties bij hun werving ervaren. De belangrijkste belemmeringen die organisaties aangeven voor de uitdagingen in de werving zijn enerzijds een gestegen vraag naar vrijwilligers: 55% van de organisaties in Haarlem verwacht in 2024 meer hulp te vragen, en anderzijds een dalende instroom. Deze daling wordt voornamelijk veroorzaakt door toenemende mantelzorgtaken onder bewoners en het grote aanbod van betaald werk op de arbeidsmarkt. Dit beperkt het aantal uren welke bewoners aan vrijwillige inzet kunnen besteden. Bron: Databank VWC-BUUV Daarbij is het belangrijk om op te merken dat niet alle organisaties in Haarlem moeilijkheden ervaren bij de werving van vrijwilligers.

Het type verenigingen en stichtingen dat hier met name moeite mee heeft zijn te vinden in de sectoren: Religie, Politiek en Wonen. Bron: Databank VWC-BUUV Belangrijk om te weten is dat er naast de daling in het aantal nieuwe bewoners dat zich aanmeldt voor vrijwilligerswerk, er nog altijd onbenut potentieel is. 59% van de vrijwilligers geeft aan dat er vrijwillige inzet onbenut blijft door onvoldoende passend aanbod. Bron: Databank VWC-BUUV Volgens het E-Book van NLvoorElkaar zetten bewoners zich graag in voor actuele thema’s, om samen crises aan te pakken, zoals plastic soup en vluchtelingenwerk. De energie gaat hierbij meer naar het zelf organiseren van activiteiten en minder naar je vrijwillig inzetten voor een organisatie. Bovendien zijn steeds meer inwoners op zoek naar flexibel vrijwilligerswerk, over meerdere organisaties en thema’s, het liefst op eigen voorwaarden. Wat betreft de overbelasting van vrijwilligers in Haarlem zijn helaas geen betrouwbare data bekend. Ten aanzien van het verdwijnen van waardevolle initiatieven in Haarlem, laten vrijwilligersorganisaties juist een mix van stoppen en starten zien. 47% van de vrijwilligersorganisaties geeft aan in 2023 met (één van) haar activiteiten te zijn gestopt, terwijl 30% van de organisaties tegelijkertijd aangeeft juist nieuwe activiteiten te zijn gestart.

Bron: Databank VWC-BUUV Samenvattend kan worden geconcludeerd dat een deel van de verenigingen en stichtingen in Haarlem recentelijk meer moeilijkheden ondervindt bij de uitvoering van haar activiteiten. Dit hangt samen met de gestegen vraag naar vrijwilligers, een dalende instroom van nieuwe vrijwilligers en de veranderende eisen die door bewoners aan vrijwillige inzet worden gesteld.

Rol VWC-BUUV en Buurts Binnen Buurts speelt vrijwillige inzet een belangrijke rol bij het realiseren van de opdracht Gewoon in de Wijk. Buurts stimuleert hierbij Haarlemmers om zich in te zetten voor een ander (via burenhulp) of in de buurt (via de Huizen van de Wijk). Daarnaast is Buurts partner VWC-BUUV erop gericht om zoveel mogelijk inwoners aan te zetten tot vrijwilligerswerk en het aantal matches tussen bewoners en vrijwilligersorganisaties in uitdagende marktcondities tot meer dan 10.000 te laten doorstijgen.

Voorstel voor Actieplan Vrijwilligers Met als doelstelling dat de meer dan 350 vrijwilligersorganisaties uit Haarlem zo min mogelijk belemmeringen ervaren bij de uitvoering van hun activiteiten en hiermee toekomstbestendig kunnen zijn, heeft VWC-BUUV in nauwe samenwerking met de 60 partners binnen Buurts én alle overige partners een Prestatieplan ontwikkeld, welke jaarlijks binnen Buurts wordt geëvalueerd en op basis van de laatste trends wordt bijgesteld. De activiteiten beschreven in het Prestatieplan zijn gericht op het maximaliseren van het aantal Haarlemmers dat zich vrijwillig inzet, én het behoud van het grote aantal waardevolle vrijwillige initiatieven die Haarlem van oudsher kent. Hiermee kan het Prestatieplan beschouwd worden als het Actieplan Vrijwilligers waartoe de ChristenUnie oproept. Waarbij de kanttekening geldt dat het inzetten op het volledig ombuigen van sterke, landelijke trends in vrijwillige inzet, zoals de daling in vrijwillige inzet tot onder de 50%, op lokaal niveau niet altijd mogelijk is. En wellicht niet wenselijk, gezien het feit dat de vraag naar en het aanbod van vrijwillige inzet altijd in beweging is en mogelijk de komende jaren het percentage vrijwillige inzet door een veranderende samenleving ook weer kan stijgen.

Het Actieplan van VWC-BUUV voorziet in de ondersteuning van álle vrijwilligersorganisaties in Haarlem (van VOZP’s en bewonersinitiatieven tot landelijke stichtingen), o.a. door middel van Kennisbijeenkomsten, een passend trainingsaanbod en 1 op 1 adviesgesprekken aan organisaties. Hiermee kan de kwaliteit van het vrijwilligersmanagement door organisaties gewaarborgd worden, wat met name het behoud van de bestaande vrijwilligerspool vergroot. De vrijwilligersorganisaties zonder personeel die binnen Gewoon in de Wijk een steeds grotere rol gaan spelen breiden zich in aantal uit. In 2023 waren er afspraken over hun activiteiten met 30 organisaties. In 2024 zijn er tot april al 34 organisaties die hun vrijwillige activiteiten voor Haarlemmers aanbieden. Bovendien biedt VWC-BUUV support bij het werven van vrijwilligers, o.a. door advies bij het maken van effectieve vacatures en wervingscampagnes, en het aantrekken van nieuwe typen vrijwilligers. Bij het maken van effectieve vacatures worden vrijwilligersorganisaties wegwijs gemaakt met nieuwe technologieën zoals Artificial Intelligence/Chat GTP. Bij het aantrekken van nieuwe typen vrijwilligers gaat het o.a. om nieuwkomers/statushouders, jongeren, en medewerkers van bedrijven.

Nieuwkomers, jongeren en bedrijven bieden onbenut potentieel waarmee stichtingen en verenigingen hun activiteiten kunnen blijven voortzetten dan wel nieuwe activiteiten kunnen opzetten. Door middel van gerichte wervingscampagnes (via social media, online, lokale media) bijeenkomsten, presentaties op scholen, evenementen (o.a. NLDoet), spreekuren in de wijk én 1 op 1 matching, worden in Haarlem zoveel mogelijk nieuwe doelgroepen aangespoord om zich in te zetten als vrijwilliger. De gebieden Haarlem-Oost en Centrum krijgen hierbij extra aandacht (o.a. via evenementen en spreekuren) omdat in de cijfers de vrijwillige inzet in deze gebieden van oudsher achterblijft. Hier is echter wel vaker sprake van ongeregistreerde burenhulp. Naast de nieuwe typen vrijwilligers, heeft VWC-BUUV een samenwerking met UWV om langdurig werkzoekenden, indien gepast, te wijzen op de kansen die onbetaald vrijwilligerswerk kan bieden. Om Haarlemmers aan te zetten tot vrijwillige inzet kunnen bewoners terecht bij het Informatiepunt aan de Gedempte Oude Gracht, waarbij er aanvullend Advies op Maat trajecten voor kwetsbare vrijwilligers wordt geboden. Het Informatiepunt wordt ook ingezet voor wervingsacties door vrijwilligersorganisaties, zoals o.a. Amnesty International en Bevrijdingspop.

Bovengenoemde activiteiten uit het Actieplan zijn vooralsnog afdoende om de stichtingen en verenigingen in Haarlem te ondersteunen bij het toekomstbestendig blijven aanbieden van hun activiteiten, o.a. met behulp van een krachtige vrijwillige inzet. Buurts/VWC-BUUV begrijpt het belang van het behoud van alle waardevolle vrijwilligersinitiatieven in Haarlem en zal ook de komende jaren de maatschappelijke trends en impact hiervan op de vrijwillige inzet in Haarlem op de voet blijven volgen. In het geval dat de trends zich de komende jaren in negatieve zin blijven doorzetten, zal Buurts/VWC-BUUV tijdig met passende maatregelen komen, in nauwe samenwerking met alle Haarlemse vrijwilligersorganisaties en de Gemeente Haarlem. Voor meer details wordt verwezen naar het bijgevoegd Actieplan 2024 van VWC-BUUV.