3 Bijlage 2 Nota van beantwoording inspraakreacties

14

Internationaal Orgelfestival Haarlem

Er wordt genoemd dat er naast de enquête ook een bijeenkomst voor inwoners en omwonenden van evenementenlocaties is georganiseerd. Ik woon in het centrum en heb hier helaas niets van gemerkt. Ik heb kortom vraagtekens bij de representatie van voldoende inwoners in het evenementenbeleid. " Wij namen onlangs kennis van uw voornemens en plannen voor de toekomst van het evenementenbeleid van de gemeente Haarlem. Graag maken wij gebruik van de mogelijkheid hierop een reactie te geven. Orgelfestival: cultureel DNA van Haarlem Het Internationaal Orgelfestival Haarlem neemt binnen het Haarlemse cultuurleven een bijzondere en unieke plaats in. Al in

Dank voor uw constructieve reactie op het ontwerp Evenementenbeleid Haarlem. De gemeente heeft waardering voor het Orgelfestival. Het evenement heeft al jaren een unieke positie in het culturele leven van Haarlem. Met interesse hebben wij gelezen over uw activiteiten en

Het belang van culturele evenementen en festivals is nader toegelicht in het beleid. Zie inleiding en hoofdstuk 1. Ook de vernieuwde aanpak voor subsidiëring

1951(!) werd op initiatief van de gemeente Haarlem, die als eigenaar verantwoordelijk is voor het voortbestaan én het gebruik van de monumentale orgels in de Grote of St.-Bavokerk en de Grote Zaal van de Phil, het eerste internationale improvisatieconcours voor orgel georganiseerd. In 2006 is de organisatie van het uit dit concours ontstane Orgelfestival in opdracht gegeven aan de Stichting Internationaal Orgelconcours. Sindsdien is het Orgelfestival Haarlem, met naast het concours ook een internationale Zomeracademie voor organisten en een voor een breed publiek toegankelijke concertreeks, uitgegroeid tot een tweejaarlijks topevenement dat wereldwijd (in de meest letterlijke zin van dat woord!) bekend staat als het ‘mekka’ van de orgelcultuur. Opgericht in 1951: dat betekent dat we met het eerstvolgende Internationaal Orgelfestival Haarlem in 2026 het 75-jarig jubileum hopen te vieren. We mogen gerust stellen dat het muziekfestival, met elke keer duizenden bezoekers en deelnemers, onlosmakelijk deel uitmaakt van het culturele DNA van Haarlem. Wij menen uitstekend te passen binnen het Haarlemse evenementenbeleid, dat immers ook landelijke evenementen verwelkomt: met het Orgelfestival verwelkomt de stad zelfs een internationaal evenement! Reactie Wij hebben er begrip voor dat de gemeente keuzes moet maken.

Het voorgestelde evenementenbeleid bevat echter ingrepen die naar onze mening weinig toevoegen aan het kwalitatief op orde houden van het gebruik van de schaarse middelen, maar die wel ons voortbestaan kunnen bedreigen. Onze reactie valt uiteen in drie elementen: • het voorstel om een adviescommissie tussen de gemeenteraad en de evenementen te plaatsen, die ons als niche-festival extra

programma’s (ook in de wijken), het publieksbereik en uw inspanningen met betrekking tot verduurzaming. U maakt zich zorgen over de rol van de adviescommissie. De adviescommissie zal aanvragen beoordelen op basis van criteria zoals benoemd in het subsidiekader en de subsidieregeling die daaruit volgt. De aansluiting met het gemeentelijk Cultuurplan 2022-2028 is daar onderdeel van. De commissie krijgt een diverse samenstelling, met verschillende expertises. De commissie krijgt ambtelijke ondersteuning onder meer van cultuurambtenaren. Ook bij het Cultuurstimuleringsfonds en de Programmasubsidies cultuur wordt gewerkt met een adviescommissie, die goed in staat is om de (cultureel-artistieke) kwaliteit te beoordelen en een afgewogen advies uit te brengen. We merken overigens op dat ook bij de verdeling van de middelen voor de huidige subsidieperiode in 2018 is gewerkt met een deels externe commissie, die het college van B&W heeft geadviseerd over de toekenning van subsidies. Een onafhankelijke commissie houdt ook de rolverdeling helder, zodat de evenementencoördinator in de dagelijkse begeleiding en facilitering van organistoren

van evenementen is verder uitgewerkt, met werkwijze van commissie en beoordelingskader. Zie paragraaf 2.3.

kwetsbaar maakt omdat de samenstelling van die commissie wellicht onevenredig veel invloed zal hebben op de verdeling van de middelen; • de concurrentie die wij moeten aangaan met evenementen die onvergelijkbaar zijn met de podiumkunsten-festivals (met in gedachte de grote programmatische uitdagingen en de intrinsieke ambitie tot vernieuwing waarvoor wij onophoudelijk worden gesteld bij de organisatie van het Orgelfestival); • de naar onze indruk te korte beleidsperiode 2026-2028, waarmee het zeker voor een biënnale ondoenlijk is artistieke en programmatische ontwikkelingen op lange termijn in gang te zetten en te houden. Betrekken van andere delen van de stad In uw beleidsplan lezen we veel elementen waar wij als Orgelfestival al in ruime mate voldoen. Zo speelt ons evenement zich weliswaar af in het centrum van de stad – in de Bavo, de Phil, de Josephkerk, de Doopsgezinde Kerk –, maar dat wil niet zeggen dat we niet andere stadsdelen bereiken. Met een speciaal kinderprogramma worden basisscholen ook uit andere wijken betrokken of –zoals afgelopen jaar – zelfs met inschakeling van basisscholen bij het openingsconcert met de uitvoering van ‘Child of Books’. Daarmee trekken we beslist een ‘niet-traditioneel’ publiek! Op welk moment? Het evenementenbeleid constateert dat september min of meer een piekmaand is. Het Orgelfestival vindt plaats in de relatief ‘rustige’ maand juli.

En dat met reden: een belangrijk onderdeel van het festival is de Zomeracademie met studenten uit verschillende landen van de wereld. Deze internationale studenten zijn ook verbonden met de stad, omdat zij gastvrijheid bij particulieren genieten. Zij kunnen aan deze academie deelnemen omdat zij ‘thuis’ vakantie, en dus geen lessen

niet tevens verantwoordelijk is voor de beoordeling van hun subsidieaanvragen. Over uw suggestie om de subsidieaanvraag bij de adviescommissie mondeling toe te lichten, merken we het volgende op: omwille van een gelijk speelveld zal de beoordeling door de commissie zal plaatsvinden op basis van aanvragen. We organiseren ambtelijke spreekuren waarin aanvragers hun plannen kunnen toelichten en vragen kunnen stellen. Ook pleit u ervoor om de subsidietermijn te verlengen tot minimaal 2030. De gemeente kiest bewust voor een termijn van 20262028 om per 2029 aansluiting te kunnen vinden bij een nieuw Cultuurplan en de landelijke subsidiecyclus. Overigens wordt landelijk nagedacht over het verlengen van de tot nu toe gebruikelijke subsidietermijnen van 4 jaar. Subsidiërende overheden zullen hier dan gelijk in moeten optrekken. Voor 2026-2028 wordt een subsidieregeling opengesteld voor diverse evenementen. De gemeente erkent dat er sprake is van heel verschillende evenementen en festivals, maar hecht aan een integrale afweging. Om een gelijk speelveld te creëren, worden subsidieaanvragen langs dezelfde criteria gelegd. De adviescommissie wordt gevraagd om met inachtneming van de

hebben. Ook docenten zijn in juli beter beschikbaar. Naar ons oordeel past het Orgelfestival goed in het streven naar spreiding van evenementen. Duurzaamheid Vanzelfsprekend is duurzaamheid ook voor ons belangrijk. Stookkosten zijn er in de zomer niet, energieverbruik (elektriciteit) is bij onze activiteiten zeer beperkt, alle evenementlocaties zijn te voet bereikbaar, we verspillen geen materiaal, en alle activiteiten spelen zich af in gebouwen (bij derden in beheer en onderhoud) die serieus met duurzaamheid omgaan. We hebben al in 2021 een eigen ‘festivalmok’ laten maken om het gebruik van wegwerpbekers te voorkomen. Betekenis voor de stad en kwaliteit van de programmering De stad Haarlem is al bijna 75 jaar internationaal bekend door het Orgelfestival. Met de hoge kwaliteit van de programmering en de verrassende improvisaties tijdens het concours levert het Orgelfestival een belangrijke bijdrage aan het cultureel imago van de stad. Tegelijkertijd lukt het ons in toenemende mate de Haarlemmers zelf bij het festival te betrekken. De inzet van tientallen Haarlemse vrijwilligers en zo’n 45 Haarlemse gastadressen is cruciaal voor het succes van ons festival. Tijdens ons Openingsconcert in 2024, waarbij zij aan zij naast de Kinderburgemeester vele Haarlemse basisschoolleerlingen op het podium stonden, is het ons gelukt zeer veel Haarlemse ouders, opa’s en oma’s, buren etc.

in contact te brengen met – het moet gezegd – het mooiste en veelkleurigste muziekinstrument dat de gemeente Haarlem nota bene zelf in bezit heeft (de gemeentelijke carillons overigens niet te na gesproken, die wij tijdens het festival dan ook vaak laten klinken!). Daarbij zullen wij vanaf 2026 de drempel tot onze concerten nog verder verlagen, door zowel HaarlemPashouders als kinderen en jongeren tot 18 jaar gratis toegang te verlenen.

aard van het evenement en bijbehorende (on)mogelijkheden de subsidieaanvraag te beoordelen. De betekenis voor de stad inclusief aansluiting met de doelen van het Cultuurplan- wordt hierin betrokken. Zo ook gastvrijheid en bereik, verduurzaming en omgeving, financiering en organisatie. Bij beoordeling wordt het totaal van de aanvragen ook integraal bekeken, met aandacht voor diversiteit aan disciplines, doelgroepen, het behoud van gewaardeerde festivals evenals ruimte voor vernieuwing. en spreiding in ruimte en tijd. Voor de herziening en verankering van locatieprofielen wordt incidenteel apart budget gevraagd. Dit gaat niet ten koste van het subsidiebudget dat voor 20262028 € 750.000 bedraagt (budget is nu € 550.000). Dank ten slotte voor uw uitnodiging om in de Bavokerk verder te spreken. Uw inspraakreactie is voldoende duidelijk. Op een later moment maken we graag gebruik van de uitnodiging om elkaar te ontmoeten in de Bavokerk.

Dankzij het Orgelfestival raken steeds meer Haarlemmers overtuigd van dit ‘goud’ in gemeentelijke handen. We hopen dat uw College zich bewust is van dit prachtige kapitaal, en van de inspanningen die ons Festival zich getroost om dit moois aan zoveel mogelijk Haarlemmers te laten horen. Governance Professionele bijstand wordt verleend door een Haarlems PRMarketingbureau en een gerenommeerd fondsenwervingsbureau. Dat laatste is heden ten dage noodzakelijk, omdat het verwerven van bijdragen zeer complex is geworden. Uiteraard wordt na iedere editie de vraag onder ogen gezien wat er beter kan. En iedere editie leidt tot verbeteringen. Wij omarmen van harte de governance code cultuur, en alle onderdelen van het festival zijn toegankelijk voor iedereen, ongeacht leeftijd, achtergrond of beperkingen. Leefbaarheid en levendigheid Overlast is bij het Orgelfestival niet aan de orde. Openbare ordeaspecten al helemaal niet. Het Internationaal Orgelfestival hoeft daarom geen vergunning aan te vragen. De duizenden bezoekers dragen al wandelend door de stad bij aan levendigheid, en vormen ook een economische impuls, met name in de horeca- en hotelsector. Kortom Het Orgelfestival doet er al jaren alles aan om binnen het Haarlemse cultuuraanbod een volwaardige steen bij te dragen, en voldoet feitelijk al aan veel voorwaarden die we in uw beleidsdocument lezen.

En andersom menen wij: Haarlem kan niet zonder het Internationaal Orgelfestival! Reactie In het algemeen hebben we waardering voor de wijze waarop de gemeente aandacht besteedt aan, en zich inspant om duurzaam

en eerlijk beleid te ontwikkelen op het gebied van de Haarlemse cultuursector. Tegelijkertijd voelen we ons aangesproken om op constructieve wijze suggesties te doen voor verbetering. Dat zijn overigens wel suggesties die voor ons voortbestaan als Haarlems ‘DNA-festival’ van groot belang zijn, want we moeten helaas ook nadrukkelijk het signaal afgeven dat dit voorgestelde beleid onze toekomst in grote mate onzeker maakt. Dat geeft deze reactie ook het karakter van een noodsignaal. Zoals in de inleiding vermeld staat, valt onze reactie uiteen in drie elementen. Adviescommissie en beoordelingskader De Haarlemse evenementen kennen een grote verscheidenheid. Dat brengt met zich mee dat een in het leven te roepen adviescommissie die over de subsidieaanvragen advies uitbrengt, een wel heel brede vertegenwoordiging van expertise vraagt. Het is de vraag of een dergelijke commissie aan de hand van de criteria wel alle aspecten kan afwegen. Dat is een proces dat aan de uiteindelijke beslissers: het gemeentebestuur, toekomt. Wij zien daarom geen toegevoegde waarde van zo’n commissie. Het leidt tot een onnodige bureaucratische verzwaring.

Mocht de commissie er toch komen, dan stellen we voor dat de Festivals die volgens de Cultuurnota nadrukkelijk behoren tot het culturele DNA van Haarlem voorafgaand aan de eigenlijke advisering de mogelijkheid krijgen hun subsidieaanvraag bij de adviescommissie mondeling toe te lichten. Hiermee zal het gevoel dat we zijn ‘overgeleverd’ aan een mogelijk voor ons nadelig samengestelde adviescommissie in ieder geval bij onze organisatie sterk worden verminderd. Beleidsperiode Het verwerven van eigen inkomsten is uiteraard belangrijk. De

begroting en verantwoording achteraf laten zien dat wij daar serieus mee omgaan. Maar zonder externe financiering kunnen wij niet. Het kunnen vertrouwen op een meerjarige bijdrage van de gemeente Haarlem (zoals gezegd de oorspronkelijke initiator van het festival!) is onmisbaar voor het voortbestaan van dit Internationale Festival. Wij willen daarom een dringend pleidooi houden om de beleidsperiode waarvoor de gemeentelijke bijdrage voor de culturele festivals wordt vastgesteld, te verlengen tot minimaal 2030. Hierdoor wordt het voor ons mogelijk over meerdere edities (voor ons concreet: 2026-2028-2030) een sterk programmatische invulling te realiseren. Dit is vrijwel ondoenlijk als wij voor elk festival in onzekerheid zijn of een nieuwe aanvraag zal worden toegekend. Concurrentie Uit de beleidsvoornemens blijkt dat de definitie van ‘festival’ en ‘cultureel evenement’ erg breed wordt gezien, en dat bijvoorbeeld ook het Bloemencorso wordt gezien als zodanig. Wij pleiten ervoor de podiumkunst-festivals duidelijk te onderscheiden van andere evenementen zoals optochten, markten, kermissen, herdenkingen, etc., en zeker van commerciële evenementen die een geheel andere doelgroep bedienen en een andere inkomstenstructuur hebben. Wanneer deze evenementen uit hetzelfde budget moeten worden gefinancierd, levert dat per definitie een ongelijk, en ook oneerlijk speelveld op.

Het gevecht tegen vanzelfsprekend laagdrempeliger evenementen ontneemt ons veel energie die we liever besteden aan kwaliteit van de programmering en het bereiken van een breder (in plaats van louter groter) publiek. Wij hebben, tot slot, ook bedenkingen bij het voornemen om maar liefst € 200.000 te besteden aan onderzoek naar het ‘herzien en verankeren van locatieprofielen in omgevingsplannen’. Als deze uitgave ten koste gaat van het

budget voor cultuur, betalen wij als ‘binnenfestival’ feitelijk mee aan faciliteiten voor de buitenfestivals. Mogelijk kan dit onderzoek op andere wijze worden gefinancierd, en wij zien graag dat dit, in verhouding tot de cultuursubsidies zeer aanzienlijke bedrag ten goede komt aan alle festivals.

15

16

Marjorie van Dorssen

Christiaan Grigoleit

Wij wensen uw College veel wijsheid toe bij het maken van keuzes, en spreken de hoop en verwachting uit dat uw besluiten zullen bijdragen aan een bloeiende toekomst van de Haarlemse cultuursector. Voor ons staat vast dat de Haarlemse Stadsorgels én het gebruik ervan een vanzelfsprekend onderdeel van die cultuur uitmaken. Uiteraard willen we onze reactie graag mondeling toelichten, maar wellicht spreekt de klank van een van de Stadsorgels meer tot de verbeelding. Daarom nodigen we uw College van harte uit om onze toelichting te laten plaatsvinden aan de klavieren van het monumentale Müller-orgel in de Bavokerk. We wachten uw datumvoorstel af! Ik dacht mooi, alles even snel doornemen maar er is geen doorkomen aan. Ik verdwaal in de teksten. Kan er niet iets concreets gedeeld worden waar mensen op kunnen reageren? Het gewone volk gaat hier niets mee doen; of is dat juist de bedoeling? :) Trek de vergoeding voor keti koti gelijk met de andere evenementen van dezelfde grootte, zoals de pride.

Dank voor uw reactie.

Nee

De gemeente doet haar best om helder beleid te presenteren, jammer om te horen dat u de teksten moeilijk leesbaar vindt. Het beleid bevat verschillende concrete voorstellen, onder meer over de besteding van het evenementenbudget. Dank voor uw reactie.

Nee

De beoogde budgetten voor Keti Koti en de andere evenementen uit categorie 1 zijn tot stand gekomen op basis van eerdere edities en recente gesprekken met de organisatoren over de toekomst.

17

Stichting Sportsupport Kennemerland

Namens Stichting SportSupport Kennemerland maak ik graag van de gelegenheid gebruik onze bevindingen inzake het vernieuwde evenementenbeleid in te brengen. Allereerst waarderen we het onderkennen van het belang van het gelegenheid bieden aan evenementen en de ambities qua bereidheid de regeldruk te verlagen, de bereidheid te ondersteunen in facilitaire zin en het verder te ondersteunen op het gebied van verduurzaming en communicatie. Specifiek attenderen wij als SportSupport het College en Raad graag op een aantal aandachtspunten onzerzijds. 1) Sportevenementen als de Grachtenloop en de Halve van Haarlem dragen niet slechts bij aan (het beeld van) een levendige en aantrekkelijke stad, maar met name ook aan de gezondheid en participatie van de inwoners. Deelnemers en minstens zo belangrijk vrijwilligers vinden in de sportevenementen hun activatie, hun doel en hun betrokkenheid. Deze belangrijke aspecten blijven ons inziens onderbelicht en zouden nadrukkelijker moeten worden meegenomen in de inhoudelijke en financiële ondersteuningsafwegingen. 2) Communicatieve ondersteuning vanuit Haarlem Marketing laat ruimte voor verdere identificatie van Haarlem als sportieveen zelfs sportstad. In de huidige profilering van de stad wordt dit niet of nauwelijks meegenomen.

3) Er wordt vanuit evenementenbeleid en -budget zeer beperkt ingezet op het ondersteunen van de eerder genoemde en reeds zeer vele edities rijke Grachtenloop en Halve van Haarlem (resp. 30e en 40e edities zijn spoedig aanstaande) . Dit lijkt niet in balans met andere evenementen als de bijdrage aan de sociaal aantrekkelijke, gezonde en sportieve stad als zodanig wordt meegewogen. De vraag dient zich aan of genoemde sportevenementen niet per definitie status Categorie 1 zouden moeten hebben. 4) In het kader van ruimte bieden aan nieuwe evenementen roepen we de gemeente op in ieder geval de bestaande

Dank voor uw reactie op het ontwerp Evenementenbeleid. Goed om te lezen dat u verschillende punten van het beleid onderschrijft. Dank voor de toelichting met betrekking tot evenementen en het bevorderen van gezondheid. Gezondheid en vitaliteit komen als onderdeel van de DLE terug in het beleid. In de beleidsnota is ook nog een toevoeging gedaan over het belang van gezondheid. We zijn trots dat Haarlem in 2024 is genomineerd als Sportstad van het jaar. U benoemt de mogelijkheid voor verdere communicatieve ondersteuning door Haarlem Marketing. Het evenementenbeleid gaat niet over de besteding van de beschikbare middelen voor citymarketing. Met Haarlem Marketing wordt evenwel continu gesproken over wat er aan ondersteuning van onder andere evenementen mogelijk is. U vraagt zich af of sportevenementen niet per definitie in categorie 2, evenementen van breed maatschappelijk belang, thuishoren. Categorie 2 betreft belangrijke gebeurtenissen, tradities of feestdagen die op meerdere plekken in Nederland gevierd worden. De gemeente waardeert de sportevenementen in Haarlem. De genoemde Grachtenloop en Halve van

Gezondheid is benoemd in het beleid, zie paragraaf 2.2.

gewaardeerde sportevenementen zoals eerder genoemd te borgen en de continuïteit hiervan op waarde te schatten. Wat we al doen als SportSupport op het gebied van sociale thema's: 1) Duurzaamheid; SportSupport beschikt over een duurzaamheidsmanifest waarin op evenementengebied zaken als afvalscheiding, herinzet van materialen, logistiek en dergelijke zijn benoemd. 2) Toegankelijkheid; SportSupport streeft naar het kunnen laten participeren van iedere Haarlemmer naar wens, vermogen en ambitie ongeacht afkomst, geloof, beperking, seksuele gerichtheid, sociaal economische status en/of andere aspecten. SportSupport beoogt met sport en bewegen een bijdrage te leveren aan een zo lang mogelijk, zo gezond mogelijk én zo actief mogelijk leven. 3) Vrijwilligers; SportSupport kent een groot bereik aan en inzet van vrijwilligers, onder andere in samenwerking met COA, VWC/BUUV, de sportverenigingen, welzijnsorganisaties, onderwijsinstanties en anderen worden vele kleine maar met name de grote sportevenementen georganiseerd en/of ondersteund. Met bovenstaande beogen we het College en de Raad te attenderen op de zeer waardevolle bijdrage van sportevenementen aan de stad als zodanig en de beperkte mate waarin deze specifiek worden meegenomen in het evenementenbeleid en -financiering.

Wij vragen het College en de Raad dan ook om hier nadrukkelijker aandacht aan te geven in de definitieve versie van het vast te stellen evenementenbeleid voor de voorliggende periode. Bij voorbaat dank. Namens Stichting SportSupport Kennemerland

Haarlem kunnen in categorie 1, open budget voor evenementen, subsidie aanvragen voor 2026-2028.

18

19

BORRLS Events

Extinction Rebellion

Graag willen wij vanuit BORRLS events meedenken voor de evenementen in de stad van Haarlem. We zijn al 9 jaar een begrip. De afbeelding bij deze oproep is dan ook op onze stage, zo leuk!! Kunnen wij ons toevoegen aan jullie raad oid? Hebben namelijk ook wel ideeën over events etc. We horen het graag en bedankt alvast Met veel interesse hebben wij het voorgestelde evenementenbeleid voor Haarlem gelezen. Het is mooi dat duurzaamheid in de toekomst een belangrijke onderdeel wordt van evenementen in Haarlem. Tot onze grote verbazing zijn er echter geen concrete voornemens of afspraken terug te vinden over het verduurzamen en het verminderen van gifgebruik van het Bloemencorso. De gemeente betaalt al jaren een forse subsidie aan dit evenement dat een zeer giftige en vervuilende commerciële sector in het zonnetje zet. Dat is niet meer van deze tijd en moet anders. Dit jaar, 2025, is een overgangsjaar voor de samenwerking tussen gemeente en corsobestuur en daarom is dit hét moment andere afspraken te maken. Daarom eisen wij, bezorgde burgers van Haarlem het volgende: • Neem uw verantwoordelijkheid. Geen geld naar gif en de volksgezondheid op 1. Stop de promotie van een bedrijfstak die ons drinkwater ernstig vervuilt, insecten doodt en kostbare landbouwgrond bezet. En: die ernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. • Verminder het budget dat naar het corso gaat.

Het evenement is niet educatief, cultureel noch sportief van aard. Mensen kijken naar wagens vol bloemen met gif zonder dat ze doorhebben wat de schadelijke effecten zijn van deze sector die onze leefomgeving vervuilt en de biodiversiteit nog verder verslechterd. En dat om bollen te telen die voor het overgrote deel als luxe product worden geëxporteerd – waarbij wij met de gif. De randprogrammering van het corso bestaat uit kramen met goedkope kleding, speelgoed en ongezond fastfood. Het is plat vermaak zonder visie of boodschap. Dat

Dank voor uw reactie op het ontwerp Evenementenbeleid Haarlem.

Nee

Deze zomer start de werving voor een onafhankelijke adviescommissie. Verder staan we er altijd voor open om jullie ideeën te horen en in gesprek te gaan. Dank voor uw reactie op het ontwerp Evenementenbeleid Haarlem. U roept op om met het Bloemencorso afspraken te maken om verduurzaming te stimuleren. Uw zorgen en kritische geluid met betrekking tot duurzaamheid en het Bloemencorso neemt de gemeente ter harte. De gemeente is in gesprek met het Bloemencorso over verduurzaming.

Nee.

20

The Big Sing

verdient niet zo’n forse subsidie. • Laat de gemeentelijke praalwagen met 100% biologische bloemen en op een elektrische accu rijden. • Pas het ontwerp van de gemeentelijke wagen aan het biologische aanbod dat in deze periode beschikbaar is. • Maak afspraken, met deadlines, over het afbouwen van de subsidie voor het corso als de organisatie niet snel verduurzaamt en overstapt op biologische bloemen. Neem daarin concrete doelen op en financiële sancties als deze doelen niet gehaald worden. • Geen vermenging van rollen. De gemeente kan niet subsidieverstrekker, vergunningverlener en organisator zijn zoals vorig jaar met het stilstaand corso gebeurd is. Daar zijn kansen gemist om eisen te stellen aan het corso. Het kan niet zo zijn dat als, er een externe evenementencoördinator wordt aangetrokken, er nóg meer budget naar het corso gaat om dit te bekostigen. • Wees eerlijk en transparant. Maak openbaar wat de huidige afspraken zijn met het corso bestuur en hoe de afspraken aangescherpt worden. De ‘Startnotitie voor het Evenementenbeleid’ gaf goede hoop, dat de precaire positie van de gevestigde culturele festivals binnen het Evenementenbeleid van Haarlem op begrip kon rekenen. De stijgende kosten, de achterblijvende financiering, het zijn redenen tot zorg maar we putten hoop uit het feit dat de startnotitie dit onderstreepte.

Samen met collegafestivaldirecties moeten wij helaas constateren dat we, na het positieve begin van dit traject met de Startnotitie, erg teleurgesteld zijn in het nu geformuleerde Evenementenbeleid. Waarom? Omdat wij weinig van de in de Startnotitie uitgesproken zorgen over de festivals terug zien in het nu voorgestelde Evenementenbeleid. In het Cultuurplan van Haarlem worden de culturele festivals genoemd als cruciaal onderdeel van het culturele DNA van de stad. Maar deze waardering krijgt in het Evenementenbeleid geen enkele invulling.

Dank voor uw reactie op het ontwerp Evenementenbeleid Haarlem. Wij waarderen de culturele festivals zeer. De betekenis van evenementen voor cultuurstad Haarlem is nader toegelicht en aangevuld in het beleid. U pleit ervoor om culturele festivals onder te brengen in het Cultuurplan. Het cultuurbeleid is evenwel vastgesteld met een looptijd tot en met 2028. Anders zou u graag een aparte cultuurcategorie binnen het evenementenbeleid zien, met een geoormerkt budget. Wij begrijpen uw zorg voor concurrentie met andere (nietculturele) evenementen, maar merken op

Het belang van culturele evenementen en festivals is nader toegelicht in het beleid, zie inleiding en hoofdstuk 1. Ook de vernieuwde aanpak voor subsidiëring van evenementen is verder uitgewerkt, met werkwijze van commissie en beoordelingskader. Zie paragraaf 2.3.

The Big Sing pleit voor: - de gevestigde culturele festivals onder te brengen in het cultuurbeleid: hier horen we thuis! Als dat om historisch gegroeide of budgettaire redenen niet mogelijk is, dan pleiten wij voor een aparte categorie voor de culturele festivals binnen het Evenementenbeleid, met een geoormerkt budget. - herziening aparte status: de regeling voorziet in een ‘categorie 1’ voor niet te missen festivals die aansluiten bij landelijke vieringen rond betekenisvolle data, als 4-5 mei en Keti Koti. Maar juist de culturele festivals als The Big Sing, het Internationaal Orgelfestival, Houtfestival en de Stripdagen hebben geen landelijke evenknie, deze Haarlemse festivals zijn volstrekt uniek. Deze festivals verdienen óók de erkenning, financiële garanties en ondersteuning van een aparte positie binnen het Evenementenbeleid. In de landelijke systematiek van cultuursubsidies is de steun van de lokale overheid maatgevend voor de landelijke positie van een instelling of festival. Als de gemeente Haarlem festival The Big Sing in de komende jaren niet de zekerheid gaat bieden van een fors hogere structurele subsidie, dan heeft dat grote gevolgen voor onze financiële positie en is de kans groot dat het festival zal ophouden te bestaan.

Het grootste deel van ons festivalbudget (75 %) is op dit moment afkomstig uit projectmatige bijdragen van zowel private als publieke fondsen: al met al lukt het ons telkens opnieuw om enkele tonnen per festivaljaar binnen te halen t.g.v. het culturele leven van de stad! Maar de naam zegt het al, deze bijdragen zijn bestemd voor de uitvoeringskosten van specifieke projecten. Een structurele subsidie (van de lokale en de landelijke overheid) is de enige bodem onder het opbouwen en ontwikkelen van je organisatie, de beheerslasten en de fair practice afspraken met artiesten en medewerkers.

dat een aparte categorie niet betekent dat er meer budget voor culturele festivals beschikbaar komt. Indien het beschikbare budget verdeeld wordt over verschillende categorieën, zou voor cultuur een lager subsidieplafond gelden dan bij een open budget voor evenementen. Concurrentie kan zich ook binnen een afzonderlijke cultuurcategorie voordoen, zeker als u zoals aangekondigd een fors hogere subsidieaanvraag gaat doen. U wijst verder op de onzekerheid van projectmatige bijdragen en de wens voor (meer) structurele subsidie. Om tot een goede beoordeling van uw subsidieaanvraag 2026-2028 te kunnen komen, raden wij The Big Sing aan (evenals andere evenementen en cultuurfestivals) om in de begroting goed toe te lichten hoe de gevraagde subsidie zich verhoudt tot de kosten voor instandhouding, voor doorontwikkeling van het evenement en voor nieuwe of aanvullende initiatieven, waarvoor mogelijk projectfinanciering gevonden kan worden. Wij erkennen dat gemeentelijke ondersteuning belangrijk is voor landelijke matching van subsidie. Met een subsidieperiode van 2026-2028 wordt meerjarige duidelijkheid geboden en kan per 2029 aansluiting worden gehouden met de landelijke subsidiesystematiek.

21

Stichting Beeldverhaal Nederland, Stripdagen Haarlem

Kortom: Er moet iets gebeuren om festivals als The Big Sing, het Hout Festival, het Orgelfestival en de Stripdagen te redden! Koester wat de stad al in huis heeft en waaraan de stad veel heeft, landelijke en internationale herkenning incluis! Erken de ongekende druk waaronder we momenteel staan en kom met maatwerk om de festivals in het leven te houden voor Haarlem en Haarlemmers! Met deze tekst maakt het bestuur van Stichting Beeldverhaal Nederland (SBN), organisator van Stripdagen Haarlem, gebruik van de mogelijkheid tot inspraak op de concept-nota Evenementenbeleid van de gemeente Haarlem.

Dank voor uw reactie op het ontwerp Evenementenbeleid Haarlem.

Wij houden onze inspraakreactie compact.

Het is op verschillende manieren mogelijk geweest om te participeren, o.a. door middel van een enquête onder organisatoren en betrokken organisaties en bijeenkomsten met organisatoren van evenementen en festivals. De inspraakperiode bood de gelegenheid om uw reactie op het beleid en specifiek het subsidiekader te delen.

• Het is begrijpelijk, dat de gemeente het evenementenbeleid wil herformuleren en voor langere tijd vastleggen. In het daartoe aangeleverde ontwerp wordt op pagina zes gesuggereerd, dat deze tot stand is gekomen via een participatietraject. Zo hebben wij dat niet ervaren. Op de avond met organisatoren begin 2024 is de verwachting – in ieder geval bij ons – geschapen dat er in een latere fase opnieuw contact zou zijn over inrichting van het beleid en het subsidiekader. Dat contact is er niet geweest. • Grote delen van het voorgestelde nieuwe evenementenbeleid, het bijbehorende beleidskader en de voorwaarden voor subsidies en/of vergunningen hebben vooral te maken met de domeinen Veiligheid en Duurzaamheid. Begrijpelijk, maar de inhoudelijke en culturele aspecten komen helaas veel minder

U merkt op dat het beleid veel aandacht besteedt aan veiligheid en duurzaamheid, en dat inhoudelijke en culturele aspecten minder aan bod komen. Het is inderdaad zo dat evenementen in de openbare ruimte veel te maken hebben met regelgeving, vergunningen en veiligheid. Bij binnen evenementen is dit anders geregeld. Ook de opgaven met betrekking tot verduurzaming verschillen. Subsidieaanvragers worden gevraagd op gelijke criteria een toelichting te geven, waarbij de adviescommissie wordt

Op 6 februari hebben wij reeds onze zienswijze gegeven tijdens de behandeling van de concept-nota in de gecombineerde vergadering van twee raadscommissies. Dat deden wij mede namens de andere culturele festivals, te weten Houtfestival, Orgelbiënnale en The Big Sing.

Het belang van culturele evenementen en festivals is nader toegelicht in het beleid. Zie inleiding en hoofdstuk 1. Ook de vernieuwde aanpak voor subsidiëring van evenementen is verder uitgewerkt, met werkwijze van commissie en beoordelingskader. Zie paragraaf 2.3.

aan bod. Dat brengt SBN in een onprettige positie. • De grote lijst organisaties die een relatie hebben met het evenementenbeleid beslaan een (te) breed spectrum: van kleine en grote sportevenementen, commerciële en stadspromotieevenementen tot cultuurfestivals. Dit veel te brede ‘containerbegrip’ achter het gewenste evenementenbeleid brengt SBN in een nauwelijks relevante omgeving. • Wij vragen ons af in welke mate de eisen met betrekking tot domeinen Veiligheid en Duurzaamheid voor ons van toepassing zijn. Stripdagen Haarlem is een binnenfestival waarvoor wij per editie geen vergunning hoeven aan te vragen. Tenzij de domeinen Veiligheid en Duurzaamheid een onderdeel zijn voor de subsidieaanvraag periode 2026 - 2028. Dat zien wij graag nader toegelicht. • In het gemeentelijk Cultuurplan 2022 – 2028 wordt Stripdagen Haarlem (net als enkele andere culturele festivals) in positieve termen beschreven als van wezenlijk belang in het cultuurbeleid, als waardevol voor het kunst- en cultuurklimaat, als waardevol voor bewoners en bezoekers van de stad en meer. Dergelijke woorden van waardering ontbreken in de concept-nota Evenementenbeleid. Criteria als Veiligheid en Duurzaamheid domineren. Het is belangrijk zich te realiseren, dat de jaarlijkse exploitatiesubsidie dat de gemeente beschikbaar stelt aan Stripdagen Haarlem uit het evenementenbudget komt.

Is ons evenement daar wel op de juiste plaats? Wij verzoeken u te onderzoeken of deze (en misschien ook andere culturele festivals zoals bv de Orgelbiënnale) niet beter thuishoren bij het gemeentelijke cultuurbudget dan bij het evenementenbudget. • Stripdagen Haarlem ziet zich elke editie geconfronteerd met stijgende kosten. Dat geldt ook voor andere evenementen en dat zullen wij proberen door werving van fondsen en inkomsten te ondervangen, maar het lijkt onvermijdelijk dat wij in onze komende meerjaren-aanvraag een hoger subsidiebedrag zullen aanvragen. • Zeer zorgelijk voor ons voortbestaan, onze duurzaamheid als

gevraagd om met inachtneming van de aard van het event en bijbehorende (on)mogelijkheden de subsidieaanvraag te beoordelen. Inhoudelijke en culturele aspecten maken ook deel uit van het beoordelingskader. Net als Houtfestival, the Big Sing en het Orgelfestival vraagt uw organisatie zich af of culturele evenementen niet beter thuishoren bij het gemeentelijke cultuurbudget dan bij het evenementenbudget. We merken op er weliswaar sprake is van een verschillende aanpak voor de financiering van bijvoorbeeld het Frans Hals Museum, de Schuur, of de Stripdagen, maar alle subsidies worden door dezelfde gemeente verstrekt, met beperkt beschikbare middelen. Het cultuurbudget biedt vooralsnog geen extra ruimte voor evenementen, en is reeds verdeeld tot en met 2028. Met een evenementensubsidieperiode 2026-2028 kan wel per 2029 in samenhang besluitvorming plaatsvinden over evenementen en een volgend Cultuurplan. In het huidige Cultuurplan is waardering uitgesproken voor culturele festivals, u mist dit nog in het evenementenbeleid. De gemeente heeft oog voor het belang en de betekenis van onder meer de Stripdagen.

22

Haarlem Marketing

organisatie en onze bestaanszekerheid is het voornemen om een subsidiegarantie van slechts drie jaar te hanteren. Wij pleiten ervoor om vanaf 2026 organisaties die jaarlijks of tweejaarlijks cultuurfestivals organiseren een perspectief te bieden van (tenminste) zes jaar. Ook het Rijk en de culturele Rijksfondsen onderzoeken deze optie die rust, zekerheid en hoge kwaliteit bij de sector moeten bevorderen. Desgewenst lichten wij onze argumentatie en zienswijze graag mondeling toe.

In het evenementenbeleid is dit aangevuld.

Haarlem Marketing deelt in hoofdlijnen de punten die tijdens het inspraakmoment zijn genoemd, maar niet alle randzaken die daar omheen speelden. Wij willen graag enkele belangrijke aandachtspunten benoemen die bijdragen aan het vernieuwde beleid. 1. Belang van bewoners en de populariteit van de stad In het beleid mag het belang van de bewoners meer benadrukt worden. De aantrekkelijkheid en populariteit van Haarlem als evenementenstad zijn nauw verbonden met een goede balans tussen levendigheid en leefbaarheid. 2. Pagina 6, alinea 4 – Kermis en Kerstmarkt ontbreken Op deze pagina worden verschillende evenementen benoemd, de kermis en de kerstmarkt worden hier (bewust?) niet genoemd. 3. Pagina 7 – Interview met Haarlem Marketing Het interview met Haarlem Marketing heeft bijgedragen aan inzage in de rol en visie op citymarketing en evenementen in Haarlem, als in evenementen die ’on brand’ voor de stad zijn. Misschien dit wat beter terug laten komen?

Dank voor uw reactie op het ontwerp Evenementenbeleid.

Uw wens voor meerjarige zekerheid is begrijpelijk. U merkt op dat landelijk onderzocht wordt of een langere subsidietermijn mogelijk is. Het Rijk en andere overheden delen een verantwoordelijkheid voor de subsidiering van cultuur en stemmen besluitvorming zoveel als mogelijk op elkaar af. De subsidieperiode 2026-2028 is ook gekozen om per 2029 aansluiting te kunnen houden op de landelijke subsidiesystematiek – mogelijk met dan langere termijnen.

U heeft het belang van evenementen voor bewoners en de mogelijkheden voor stadsmarketing benoemd. U benoemt ook dat de aantrekkelijkheid en populariteit van Haarlem verbonden zijn met balans tussen levendigheid en leefbaarheid. Dat zijn we met u eens, daarom is het behouden van deze balans een van onze speerpunten. De belangen van bewoners komen terug in hoofdstuk 1 en zijn verweven door alle ambities – niet alleen het behouden van de genoemde balans maar ook als het gaat om toegankelijkheid, sociale veiligheid, het stimuleren van spreiding, verduurzaming en meer.

De vernieuwde aanpak voor subsidiëring van evenementen is verder uitgewerkt, met werkwijze van commissie en beoordelingskader. Zie paragraaf 2.3.

4. Pagina 8 – Alinea ‘Behoefte aan ondersteuning’ Hier wordt benoemd dat Haarlem Marketing een belangrijke rol speelt op het gebied van citymarketing en ondersteuning van evenementen. Er wordt daarnaast gesuggereerd dat een betere samenwerking met de gemeente wenselijk is. Wij onderschrijven dit en willen graag weten hoe deze samenwerking concreet kan worden verbeterd. Hoe wordt dit dadelijk concreet vormgegeven. Dit hoort wellicht nog niet in het beleid. Is wel een aandachtspunt. Een voorbeeld hiervan is de vaak teleurgestelde en negatieve reacties die Haarlem Marketing als organisatie krijgt op het beperkte aantal plekken in de mupi’s (out of home middelen), terwijl wij hier als organisatie niets aan kunnen doen. 5. Pagina 12 – Gemeente als organisator & verwelkomen landelijke evenementen In dit onderdeel wordt gesproken over de rol van de gemeente als organisator en het verwelkomen van landelijke evenementen. Gaat dit om Haarlem Marketing, of neemt de gemeente hier zelf een actieve rol in? Verduidelijking over de precieze rolverdeling. 6. Pagina 15 – Zakelijke kwaliteit en praktische uitvoerbaarheid Het document benoemt de zakelijke kwaliteit en praktische uitvoerbaarheid van evenementen als beoordelingscriteria. Wij vragen om verdere toelichting op wat hiermee bedoeld wordt en welke objectieve maatstaven hiervoor gelden. 7.

Pagina 18 – Aanvraagperiode en beoordelingsproces In deze paragraaf wordt gesproken over het beoordelen van aanvragen. Is het niet de taak van Haarlem Marketing om hier een rol in te spelen? Wat betekent dit voor onze huidige betrokkenheid bij het proces? Pagina 20 – Adviescommissie Er wordt een adviescommissie genoemd, maar het is niet duidelijk vanaf wanneer deze van start gaat en hoe deze wordt samengesteld

In de genoemde evenementen in hoofdstuk 1 mist u de kermis en de kerstmarkt. Het betreft inderdaad een nietuitputtende opsomming. Overigens zijn de kerstmarkt en kermissen nooit vanuit het evenementenbudget gefinancierd. Besluitvorming over de toekomst van deze evenementen wordt apart aan de raad voorgelegd. Goed om te lezen dat u zich herkent in de wens om de samenwerking met Haarlem Marketing te versterken. Wij bepalen graag samen wat de mogelijkheden zijn, met inachtneming van de beschikbare middelen voor Haarlem Marketing. Dat geldt ook voor de rol van Haarlem Marketing in relatie tot het eventueel verwelkomen van landelijke evenementen. In het beleid zijn het beoordelingskader voor subsidieaanvragen en de rol van de adviescommissie nader uitgewerkt.

23

Recreatieschap Spaarnwoude

Op 23 januari 2025 heeft de gemeente Haarlem het Ontwerp Evenementenbeleid Haarlem ter inzage gelegd. Tot 6 maart 2024 is er ruimte voor het indienen van een zienswijze. Dit beleid bouwt voort op het beleid dat in 2018 is vastgesteld en zet in op de versterking van Haarlem als gastvrije, leefbare en duurzame evenementenstad. Het beleid heeft als doel ondersteuning te bieden aan alle evenementen in de stad, de ambitie te stellen hoe verduurzaming wordt gestimuleerd, en wat nodig is voor spreiding en locatieprofielen. Ook het bieden van duidelijkheid aan omwonenden en belanghebbenden over de mogelijkheden voor evenementen in hun omgeving is een belangrijk speerpunt. Met het vernieuwde beleid wordt het vergunningsverleningsproces van de gemeente Haarlem ondersteund. Binnen de gemeente Haarlem is Recreatieschap Spaarnwoude eigenaar en beheerder van de evenementenlocatie bij de Veerplas en de mogelijk toekomstige evenementenlocatie Schoteroog. Wij onderschrijven het doel van het Ontwerp Evenementenbeleid en de gestelde ambities voor behoud van de levendigheid in de stad en hiermee de grote evenementen aan o.a. de Veerplas, met daarbij altijd oog voor de impact op de omgeving en de natuur. Ook het recreatieschap is er bij gebaat dat zowel omwonenden, belanghebbenden en (toekomstige) evenementenorganisatoren weten wat zij mogen en kunnen verwachten.

In het Ontwerp Evenementenbeleid wordt onder Rolverdeling, paragraaf 2.1 op pagina 10, alleen gesproken over de rolverdeling tussen gemeente en organisatoren. Echter voor de Veerplas, en mogelijk in de toekomst ook Schoteroog, heeft het recreatieschap een belangrijke rol als beheerder en facilitator van evenementen. In het stuk komt nergens terug hoe wordt omgegaan met de rolverdeling voor locaties waarbij de gemeente geen eigenaar van de evenementenlocatie is. Dit terwijl in een door de gemeente afgegeven vergunning wel altijd wordt opgenomen dat toestemming van de locatie-eigenaar een

Dank voor uw reactie op het ontwerp Evenementenbeleid Haarlem. Het Recreatieschap is een belangrijke samenwerkingspartner voor de gemeente. Goed om te lezen dat u de doelstellingen en de ambities voor evenementenbeleid onderschrijft. Toestemming van locatie-eigenaren is vanzelfsprekend een vereiste voor het laten plaatsvinden van een evenement, ook bij locaties waar de gemeente geen eigenaar van is. In paragraaf 2.1 hebben wij dit benoemd.

In het beleid is de rolverdeling bij evenementen aangevuld met een opmerking over locatie-eigenaren. Zie paragraaf 2.1.

vereiste is. Ik wil u vragen het Ontwerp Evenementenbeleid aan te vullen op dit punt.

24

GGD, GHOR

In deze brief reageert GGD Kennemerland, team leefomgeving, op het ter inzage gelegde concept van het evenementenbeleid van de gemeente Haarlem. We adviseren om gezondheid explicieter op te nemen in de ambities van het evenementenbeleid, bijvoorbeeld binnen de ambitie 'Leefbaarheid en levendigheid in een duurzame stad'. Het beschermen van de gezondheid is belangrijk tijdens evenementen, zowel voor bezoekers als voor omwonenden. Voorbeelden hiervan zijn het beperken van geluidsoverlast en voorkomen van gehoorschade, een gezond en duurzaam voedingsaanbod, rookvrije zones, maatregelen tegen hitte, UVstraling en extreme weersomstandigheden. Stimuleer het streven naar hoge treden op de duurzaamheidsladder en geef prioriteit aan evenementen die zich richten op het bereiken hiervan. Op pagina 14 staat: “In de Haarlemse Nachtvisie wordt omschreven dat in de stad behoefte is aan meer geschikte locaties voor nachtcultuur. Hierbij gaat het voornamelijk om locaties binnen.” Het is hierbij belangrijk om aandacht te hebben voor geluidsoverlast en andere mogelijke hinder voor omwonenden. Op pagina 15 staat beschreven: "Voor elke locatie zal een beoordeling plaatsvinden om te bepalen welke geluidsbelasting acceptabel is tijdens evenementen en festivals, rekening houdend met de specifieke omstandigheden per locatie. Uitgangspunt is het creëren van balans tussen een geslaagd

Dank voor uw reactie op het ontwerp Evenementenbeleid Haarlem. Dank voor de suggestie om gezondheid duidelijker op te nemen in het beleid. Gezondheid en vitaliteit wordt als thema benoemd in de DLE en langs die weg gestimuleerd. We nemen gezondheid op in het beleid. Bij het invullen van de DLE kunnen organisatoren aangeven hoe zij bezoekers informeren over onder meer de risico’s van hard geluid.. Naar aanleiding van uw opmerking over nachtcultuur wijzen wij er op dat een goede balans tussen leefbaarheid en levendigheid een van de doelstellingen is van het evenementenbeleid evenals van de Nachtvisie. U doet een voorstel om gezondheid en gehoorschadepreventie mee te nemen in het afwegingskader bij locatieprofielen. Geluidsbelasting wordt meegenomen in de locatieprofielen. Daarbij wordt ook bezien wat aan preventiemaatregelen vastgelegd moet worden.

Gezondheid is benoemd in het beleid. Zie paragraaf 2.2.

evenement en het beperken van overlast." Het is belangrijk om hierbij ook gehoorschadepreventie als uitgangspunt mee te nemen, zodat bezoekers worden beschermd tegen schadelijke geluidsniveaus. Geluidsniveaus tijdens evenementen moeten zodanig worden beperkt dat het risico op gehoorschade verkleind wordt, bijvoorbeeld door een maximum van 100 dB in te stellen en het gebruik van gehoorbescherming actief te stimuleren. Bezoekers moeten worden geïnformeerd over welke risico’s er verbonden zijn aan blootstelling aan hard geluid. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/12/06/v ierde-convenantpreventie-gehoorschade-versterkte-muziek (appendix XI GGD GHORNL) Neem gezondheid mee in het afwegingskader bij de locatieprofielen. De GGD en GHOR kunnen hierover meedenken. Voor meer algemene adviezen verwijzen we naar of baseren we ons op Risico's bij evenementen | GGD Kennemerland en Evenementen en festivals Mocht u nog vragen hebben dan kunt u contact opnemen met de opstellers van dit advies.