3 Bijlage 2 Gijsbrecht van Aemstelstraat 118 Beantwoording zienswijzen en redengevende omschrijving

Redengevende omschrijving gemeentelijk monument

Straat Huisnummer Toevoeging Postcode Kadastrale aanduiding Naam object Bouwjaar Architect Bouwstijl Oorspronkelijke functie Huidige functie Gemeentelijk monumentnr. B & W besluit Inventarisatie / Beschrijving: Datum beschrijving

Gijsbrecht van Aemstelstraat 118 2026 VJ STN01 A 3002 Basisschool de Dolfijn 1937-1940 G. Friedhoff Traditionalisme Lagere school Idem 59-0749 D. Broekhuizen /M. Temme / M.W. Enderman November 2023 / juni 2025

Ligging en stedenbouwkundige context Basisschool De Dolfijn (daarvoor Basisschool De Schoterkring), oorspronkelijk gebouwd als J.P. Coenschool ligt midden in het Vondelkwartier, een woonwijk in Noord-Haarlem. In stedenbouwkundig opzicht wordt het schoolterrein omgeven door woningen. De school vormt als het ware het collectieve sociale, educatieve middelpunt van de woonbuurt. Historie en stijl De architect van de school, Gijsbert Friedhoff (1892-1970), was in dienst van Openbare Werken van de Gemeente Haarlem. Deze deels voor de oorlog gerealiseerde school is uitgevoerd in een traditionele stijl en de architectuur is zorgvuldig gedetailleerd. De woningen en de school vormen in het Vondelkwartier een sterk ensemble door de overeenkomsten in architectuurstijl en tegelijk wordt de woonbebouwing verrijkt door de zorgvuldige architectuur en de open buitenruimte van de school. Exterieur Kenmerkend aan de architectuur van de school is de compositie van verschillende bouwvolumes opgemetseld uit baksteen. Deze verschillende bouwvolumes zijn afgedekt met lessenaarsdaken, die haaks op elkaar staan en expressief oversteken. De gemetselde schoorsteen steekt uit boven de bouwvolumes. Het bijzondere metselwerk, het gedetailleerde houtwerk bij de raamkozijnen, dakgoten en deuren geven karakter aan het gebouw.

De lokalen aan de pleinzijde van de school bevatten regelmatig geplaatste grote raamvensters die laten duidelijk zien waar de lokalen zijn gepositioneerd. Het schoolplein met paviljoen en speelinrichting is omheind door een lage gemetselde muur. Aan de zuidzijde van het gebouw bevinden zicht twee latere uitbreidingen. De uitbreiding tegen de leslokalen heeft min of meer dezelfde stijl als het oorspronkelijk gebouw. De vleugel die later is gebouwd tegen de gymzaal heeft een sterk afwijkende stijl. Interieur Het schoolgebouw uit 1937-40 heeft nog de oorspronkelijke indeling. Aan de westzijde van de centrale hal met trappenhuis bevinden zich de gymzaal met kleedkamer en vestibule. Aan de oostzijde zijn op zowel de begane grond als verdieping drie lokalen gesitueerd langs een gang met garderobe-nissen en toiletten. Behalve de indeling is ook veel van de oorspronkelijke afwerking nog aanwezig en bepalend voor het karakter van het

GIJSBRECHT VAN AEMSTELSTRAAT 118

HAARLEM

interieur. Zo zijn de verkeersruimten afgewerkt met een lambrisering van geglazuurde baksteen en hebben de verschillende toegangen nog de oorspronkelijke deuren en omlijstingen. De hoofdtrap heeft met plavuizen beklede treden en smeedijzeren leuning. In de lokalen zijn vaste kasten aanwezig en een tegellambrisering onder de vensters. De raamvensters in de lokalen zijn bijzonder omdat deze voldoen aan de toenmalige denkbeelden wat betreft ventilatie en belichting. Motivering voor plaatsing op de gemeentelijke monumentenlijst De motivering heeft enkel betrekking op het gedeelte van de school dat dateert uit 1937-1940. Architectuur, bouw- en/of kunsthistorische waarde Heeft hoge architectuurhistorische waarde, vanwege de zorgvuldig vormgegeven architectuur in een traditionele stijl, hetgeen zichtbaar is in de toepassing van onder meer bijzonder metselwerk en gedetailleerde raamkozijnen; als representatief voorbeeld uit het oeuvre van architect Friedhoff, in dienst bij Openbare Werken gemeente Haarlem; interieurwaarde, zoals de hoofdtrap. Stedenbouwkundige en situationele waarde Stedenbouwkundig van groot belang vanwege de sociale centrumfunctie voor de buurt; als open ruimte in een woonwijk en vanwege de centrale ligging in de buurt; de ensemblewaarde is hoog, de school vormt een samenhangend geheel met de woonbebouwing in het Vondelkwartier.

Cultuurhistorische waarde Heeft cultuurhistorische waarde vanwege de onderwijsfunctie; als prominent onderdeel van het Vondelkwartier, met herinneringswaarde aan het gebouw voor bewoners uit de omgeving. Het object, de basisschool de Dolfijn bevat traditionalistische stijlkenmerken en is op basis van bovenstaande motivering beschermenswaardig als gemeentelijk monument in de gemeente Haarlem.

2/5

PROF. EIJKMANLAAN 48

HAARLEM

Plattegrond van basisschool De Dolfijn waarin het beschermde deel rood is gemarkeerd.

De J.P. Coenschool in 1940 gezien vanuit het zuiden. Bron: Noord-Hollands Archief, inv.nr. 26965

3/5

GIJSBRECHT VAN AEMSTELSTRAAT 118

HAARLEM

Basisschool De Dolfijn gezien vanuit het zuidoosten.

Basisschool De Dolfijn gezien vanuit het noordwesten.

4/5

PROF. EIJKMANLAAN 48

HAARLEM

Gang op de verdieping gezien naar het westen

Het centrale trappenhuis

5/5

Beantwoording zienswijzen Gijsbrecht van Aemstelstraat 118

Beantwoording zienswijzen aanwijzing Gijsbrecht van Aemstelstraat 118 als gemeentelijk monument Algemeen Het college bedankt de school voor het naar voren brengen van de zienswijzen. Deze zijn hieronder samengevat en voorzien van een beantwoording. Graag zijn wij bereid in gesprek te blijven en denken wij mee over verduurzaming of andere vragen. Op 4 juli 2024 is het voornemen om De Dolfijn (Gijsbrecht van Aemstelstraat 118) aan te wijzen als gemeentelijk monument bij de school bekend gemaakt. Op het ontwerpbesluit van het college om het oudste gebouwdeel van de school aan te wijzen als gemeentelijk monument (d.d. 5-11-2024) is een zienswijze naar voren gebracht door de school (Stichting Spaarnesant d.d. 5-2-2025, bijlage 1). Naar aanleiding van deze zienswijze is het pand nogmaals bezocht en is gesproken met vertegenwoordigers van de school. Een concept beantwoording is voorgelegd aan de school. Op deze concept beantwoording heeft de school een nadere zienswijze gegeven (d.d. 10-7-2025, bijlage 2).

Naar aanleiding van de zienswijzen is de redengevende omschrijving aangevuld m.b.t. de interieurwaarden en is met een kaartje verduidelijkt op welke delen de aanwijzing betrekking heeft. Het voornemen om het pand aan te wijzen als gemeentelijk monument en de aangevulde redengevende omschrijving zijn nogmaals voor advies voorgelegd aan de Adviescommissie omgevingskwaliteit. De commissie heeft ook in dit advies (d.d. 25-8-2025) positief geadviseerd op het voornnemen de school aan te wijzen als gemeentelijk monument, zie ook bijlage 3. Zienswijze Beschermd stadsgezicht Aangegeven wordt dat de school deel uitmaakt van het beschermd stadsgezicht en daarmee reeds beschermd is. Beantwoording Het schoolgebouw ligt niet in een beschermd stadsgezicht, zie eventueel kaart.haarlem.nl waarop de begrenzingen van de beschermde stadsgezichten in de gemeente Haarlem zijn aangegeven. Het is overigens niet zo dat de status van beschermd gezicht een monumentenaanwijzing overbodig zou maken. Binnen de beschermde stadsgezichten bevinden zich veel monumenten. Zienswijze Tijdvlak Aangegeven wordt dat het gebouw van vóór de Tweede Wereldoorlog dateert en het daarmee niet de naoorlogse periode betreft. Beantwoording Als periode voor de wederopbouw of naoorlogse periode is 1940-1965 aangehouden.

Dit is ook zo gedaan in het rapport “Naoorlogse architectuur en stedenbouw in Haarlem Cultuurhistorische inventarisatie en waardering” (Dolf Broekhuizen, april 2020). De datering van het gebouw betreft 1937 – 1940 en valt daarmee binnen deze periode.

Beantwoording zienswijzen Gijsbrecht van Aemstelstraat 118

Hierbij wordt opgemerkt dat de afbakening niet rigide moet worden opgevat. De denkbeelden en ideeën die bepalend waren voor de wederopbouwperiode kennen een geschiedenis die langer teruggaat. Hiernaast is de school ook vanuit andere invalshoeken waardevol, zoals blijkt uit de redengevende omschrijving. Nadere zienswijze In de reactie op deze beantwoording geeft Spaarnesant aan dat de school buiten het tijdvlak valt en de wederopbouw niet al vóór de oorlog is begonnen. Beantwoording Het college deelt de stelling niet dat de school buiten het bedoelde tijdvlak ligt. Graag verwijzen wij naar bovenstaande beantwoording. Verder wordt nog opgemerkt dat ook gemeentelijke monumenten uit andere periodes kunnen worden aangewezen. Ook als geredeneerd wordt dat het pand niet in genoemde periode valt, hetgeen niet gedaan wordt, is er voldoende aanleiding voor aanwijzing van de school als gemeentelijk monument. In de redengevende omschrijving is de tijdsaanduiding verduidelijkt. Zienswijze Verduurzaming Aangegeven wordt dat het van belang en noodzakelijk is om de school te verduurzamen. Zonnepanelen en warmte / koude opslag zijn hierbij onmisbaar. Een monumentaanwijzing betekent meerkosten bij verduurzaming. De school kan zich dit niet veroorloven.

Beantwoording Ook voor schoolgebouwen die zijn aangewezen als monument zijn er goede mogelijkheden voor het energetisch verduurzamen en het opwekken van schone energie. Bij een locatiebezoek op 31 maart 2025 is door een erfgoedadviseur van de gemeente specifiek gekeken naar de kansen voor verduurzaming na aanwijzing als monument. Mede op basis van dit bezoek wordt geconcludeerd dat de huidige detaillering van de grotendeels nog oorspronkelijke kozijnen en vensters verschillende verduurzamingsmaatregelingen toelaat. Het toepassen van isolerende beglazing is goed voorstelbaar en ook reeds uitgevoerd. Ook voor het dak zijn mogelijkheden tot verduurzaming denkbaar. Het aanbrengen van pvt- of zonnepanelen op de niet monumentale delen van de school én op plekken uit het zicht van de openbare ruimte is, in beginsel mogelijk. Wij zien niet waarom een aanwijzing als monument het plaatsen van een WKO-installatie niet meer mogelijk zou maken. Bij het energetisch verduurzamen van monumenten gaat het om maatwerk. De gemeente biedt hierbij graag ondersteuning via het Haarlems Monumentenloket met advies voor verduurzaming van monumenten en het maken van legplannen voor zonne- en pvt-panelen. Wij kunnen niet volgen waarom de kosten voor verduurzaming, als gevolg van de monumentaanwijzing, onoverkomelijk zouden worden.

Het energetisch verduurzamen hangt onlosmakelijk samen met renovatie / onderhoudswerkzaamheden aan een schoolgebouw. De kosten voor deze werkzaamheden worden in beginsel, in het kader van het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs (SHO) 2023 – 2038, door de gemeente gedragen.

2/7

Beantwoording zienswijzen Gijsbrecht van Aemstelstraat 118

Blijft over de maatregelen die de school, buiten het kader van het Strategisch Huisvestingsplan, aangeeft te willen treffen. Niet gezien wordt waarom de kosten hiervoor, als gevolg van de aanwijzing, onoverkomelijk zouden worden. Wij merken hierbij op dat de aanwijzing alleen ziet op het gedeelte van het schoolgebouw uit 1937-1940 en niet op de latere bouwdelen, de maatregelen zich (deels) terugverdienen, het verduurzamen ook zonder monumentenstatus kosten met zich meebrengt en er subsidies beschikbaar zijn zoals de DUMAVA-subsidie.

Nadere zienswijze Aangegeven wordt dat de kosten voor verduurzaming in beginsel worden gedragen in het kader van het Strategische Huisvestingsplan Onderwijs (SHO) 2023-2028. Gevraagd wordt hoe de school dit uit moet leggen. De school is van mening dat de meerkosten van verduurzaming die ontstaan door de status van gemeentelijk monument zonder meer voor rekening van de gemeente moeten komen. Beantwoording Wij verwijzen graag naar de eerdere beantwoording waar op dit onderwerp is ingegaan. Voor zover al sprake zou zijn van meerkosten voor maatregelen die buiten het kader van het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs (SHO) worden gemaakt, zien wij niet waarom dit onevenredig zou zijn in relatie tot het erfgoedbelang zoals blijkt uit de redengevende omschrijving en de stadsbrede inventarisatie en waardering Naoorlogse architectuur en stedenbouw. Nadere zienswijze Zonnepanelen kunnen na aanwijzing als monument alleen nog op de niet-monumentale delen van de school worden geplaatst, dat bekent een forse en ongewenste beperking van de mogelijkheden. Beantwoording In de voorbereiding van het besluit tot aanwijzing is gekeken naar de mogelijkheden voor verduurzaming. Kortheidshalve wordt verwezen naar de eerdere beantwoording.

Hierin is ook aangegeven dat zonnepanelen in beginsel mogelijk zijn op de niet monumentale delen van de school én op delen van het monument die uit het zicht zijn van de openbare ruimte. In het zicht van de openbare ruimte hebben zonnepanelen vaak een te grote (visuele) impact op de beleving van het monument, omdat zonnepanelen als latere toevoeging meestal niet goed bij het karakter van het monument passen. Wij zijn niet van mening dat de aanwijzing leidt tot onevenredige beperking van de mogelijkheden voor het plaatsen van zonnepanelen. Zienswijze Adviescommissie Omgevingskwaliteit Gesteld wordt dat niet de Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit heeft geadviseerd, zoals in de Erfgoedverordening is bepaald, maar een ander orgaan te weten Mooi Noord-Holland. Uit pagina 2 van het advies van de commissie zou blijken dat slechts één in plaats van de voorgeschreven twee deskundige bij het advies betrokken zijn. Aangegeven wordt dat het advies beknopt en algemeen is. Beantwoording De Adviescommissie omgevingskwaliteit heeft geadviseerd. Deze commissie is aangesteld conform de Verordening op de Adviescommissie Omgevingskwaliteit, gemeente Haarlem 2022. In deze verordening is overgangsrecht geregeld m.b.t. de in de Erfgoedverordening Haarlem 2023 genoemde Adviescommissie ruimtelijke kwaliteit. 3/7

Beantwoording zienswijzen Gijsbrecht van Aemstelstraat 118

De organisatie Mooi Noord-Holland ondersteunt commissies voor meerdere gemeenten in NoordHolland op het gebied van omgevingskwaliteit. De commissie is onafhankelijk en zelf verantwoordelijk voor haar advies. De, op pagina 2 van het advies genoemde, erfgoedadviseur betreft niet een lid van de commissie maar een ambtenaar van de gemeente die betrokken is geweest bij de voorbereiding van de aanwijzing. In de Adviescommissie Omgevingskwaliteit zijn deskundigen betrokken met de discipline: - architectuur gericht op erfgoed, monumenten en restauratietechniek; - bouw- en architectuurhistorici. Dit is conform artikel 4 lid 3 van de Verordening op de Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Hiermee wordt voldaan aan de voorwaarden uit de Erfgoedverordening Haarlem 2023. De motivering waarom de school aangewezen wordt als monument is gegeven in de redengevende omschrijving. Deze redengevende omschrijving is voorgelegd aan de commissie. De commissie heeft deze uitgebreide motivering met haar advies onderschreven. Wij zien niet waarom het advies van de commissie te beknopt of algemeen zou zijn. Nadere zienswijze Aangegeven wordt dat onduidelijk is waarom de Adviescommissie Omgevingskwaliteit geadviseerd heeft en niet de in de Erfgoedverordening genoemd Adviescommissie Ruimtelijke kwaliteit.

Niet gezien wordt waarom de commissie die geadviseerd heeft gezien kan worden als de Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Beantwoording Kortheidshalve wordt verwezen naar de eerdere beantwoording. Zie verder het raadsbesluit Vaststelling Verordening op de Adviescommissie Omgevingskwaliteit, met in de bijlage de cv’s van de individuele leden, Vaststelling Verordening op de Adviescommissie Omgevingskwaliteit, onder punt 9.

Nadere zienswijze Aangegeven wordt dat het advies van de commissie onvoldoende is en er niet gesproken wordt over de Beatrixschool en De Dolfijn. Beantwoording Bij de eerdere beantwoording is aangegeven waarom niet gezien wordt dat het advies van de commissie te beknopt of algemeen zou zijn. Bovenstaand is hier uitgebreid op ingegaan. Kortheidshalve wordt hiernaar verwezen, waarbij wordt opgemerkt dat in het advies zowel de Beatrixschool als De Dolfijn expliciet genoemd worden en er wordt verwezen naar de redengevende omschrijvingen en de in opdracht van de gemeente uitgevoerde inventarisatie naar naoorlogse architectuur en stedenbouw. Het voornemen om het pand aan te wijzen als gemeentelijk monument en de aangevulde redengevende omschrijving zijn nogmaals voor advies voorgelegd aan de Adviescommissie omgevingskwaliteit. De commissie heeft ook in dit advies (d.d. 25-8-2025) positief geadviseerd op het voornemen, zie ook bijlage 3.

4/7

Beantwoording zienswijzen Gijsbrecht van Aemstelstraat 118

Nadere zienswijze Uit het advies blijkt niet dat aan de voorwaarde voldaan is dat enkele leden met deskundigheid op het gebied van monumentenzorg betrokken zijn geweest. Beantwoording In het advies is aangegeven dat de Grote Commissie heeft geadviseerd. In deze commissie is deskundigheid op het gebied van monumentenzorg vertegenwoordigd, zie ook hierboven.

Zienswijze Redengevende omschrijvingen De monumentaanwijzing staat op gespannen voet met de latere uitbreidingen die een “min of meer” dezelfde stijl en een sterk afwijkende stijl hebben. Over het interieur staat dat de hoofdtrap vermoedelijk oorspronkelijke details heeft en raamvensters bijzonder zijn. Aangegeven wordt dat vermoedelijk niet toereikend is voor een aanwijzing. Waarom het van belang is de traditionalistische stijl en de werken van architect Friedhoff te behouden is onduidelijk. Beantwoording Er zijn inderdaad meerdere uitbreidingen. In de redengevende omschrijving is expliciet gemaakt dat de aanwijzing alleen ziet op het oudste deel van het schoolgebouw. De uitbreiding aan de oostzijde en aan de zuidzijde vallen niet onder de aanwijzing. Naar aanleiding van de zienswijze is de redengevende omschrijving aangevuld waarbij ingegaan wordt op het interieur. Opgenomen is een korte beschrijving van de indeling en afwerking van het interieur dat nog een hoge mate van gaafheid bezit. In de redengevende omschrijving is aangegeven waarom het pand wordt aangewezen als gemeentelijk monument zie o.a. het kopje Architectuur, bouw- en/of kunsthistorische waarde. Hierbij wordt opgemerkt dat architect Gijsbert Friedhoff voor Haarlem en landelijk van betekenis is o.a. als rijksbouwmeester.

In het register van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn 14 gebouwen naar een ontwerp van Friedhoff als rijksmonument opgenomen. Zienswijze herinneringswaarden Het concept van herinneringswaarde wordt niet onderbouwd. Betreft zeker niet cultuurhistorische waarde en dat is waar het bij aanwijzing op grond van erfgoedverordening om zou moeten gaan. Beantwoording Het begrip herinneringswaarde wordt, als onderdeel van cultuurhistorische waarden, landelijk gebruikt als waarderingscriterium bij gebouwd erfgoed, zie bijvoorbeeld de standaard met waarderingscriteria van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed hanteert voor de waardestelling van onroerend erfgoed verschillende criteria. De cultuurhistorische waarde houdt in dat een object of gebouw naar oordeel van de expert een bijzondere uitdrukking is van een culturele, sociaal-economische, bestuurlijke, beleidsmatige, geestelijke, technologische, landschappelijke, geografische of andere ontwikkeling. Én/of dat het van belang is vanwege de herinneringswaarde.

5/7

Beantwoording zienswijzen Gijsbrecht van Aemstelstraat 118

Bij herinneringswaarde is er sprake van een meer collectieve waardering: niet zozeer de expert, maar de samenleving hecht waarde aan een fysiek object of plek als herinneringsdrager <zie eventueel de publicatie Erfgoed van betekenis https://www.cultureelerfgoed.nl/binaries/cultureelerfgoed/documenten/publicaties/2019/01/01/erf goed-van-betekenis/Erfgoed_van_betekenis_Herinneringserfgoed_PDFA.pdf <pagina 9 eerste alinea>. Wij zien niet waarom het gehanteerde criterium niet gebruikt zou mogen worden. Zienswijze Ensemble Het belang van het ensemble wordt niet gediend met de aanwijzing van het object. Beantwoording De school draagt bij aan de kwaliteit van de omgeving en is van stedenbouwkundige / situationele betekenis. Dit is een van de redenen waarom het gebouw wordt aangewezen. De aanwijzing heeft niet als doel de ruimtelijke context van het schoolgebouw te beschermen. Met betrekking de bescherming van de ruimtelijke en beeldkwaliteit van de omgeving geldt ander beleid, zoals de Nota Ruimtelijke Kwaliteit. Zienswijze Bescherming Bescherming gaat om gehele gebouw. Dit zou bij eventuele aanwijzing, hetgeen cliënte zou betreuren, gepreciseerd moeten worden. Na de opname van november 2023 zijn veranderingen aangebracht, dit maakt de redengevende omschrijving achterhaald. Cliënte dringt erop aan de school niet aan te wijzen als gemeentelijk monument.

Beantwoording De redengevende omschrijving is aangevuld met o.a. een beschrijving van de interieurwaarden. Ook is expliciet opgenomen dat de aanwijzing alleen betrekking heeft op het gedeelte van de school dat dateert uit 1937-1940. De school is opnieuw bezocht op 31 maart 2025. Bij dit bezoek is niet gebleken dat de redengevende omschrijving achterhaald was. Het college acht aanwijzing van de school van belang gelet op de in de redengevende omschrijving aangegeven waarden. Hierbij wordt opgemerkt dat deze omschrijving is aangevuld en gepreciseerd waarbij expliciet is aangegeven dat de aanwijzing betrekking heeft op de bouwdelen uit 1937-1940. Het voornemen om het pand aan te wijzen als gemeentelijk monument en de aangevulde redengevende omschrijving zijn nogmaals voor advies voorgelegd aan de Adviescommissie omgevingskwaliteit. De commissie heeft ook in dit advies (d.d. 25-8-2025) positief geadviseerd op het voornnemen, zie ook bijlage 3. Nadere zienswijze Aangegeven wordt dat het preciseren van de redengevende omschrijving gewaardeerd wordt. Spaarnesant blijft van mening dat de gemeente zou moeten afzien van de aanwijzing.

6/7

Beantwoording zienswijzen Gijsbrecht van Aemstelstraat 118

Beantwoording Wij zien, mede gelet op bovenstaande, geen aanleiding om af te zien van de aanwijzing. Hierbij wordt opgemerkt dat het college graag meedenkt over mogelijkheden voor het (verder) verduurzamen van het gebouw.

Bijlagen Bijlage 1 Zienwijze d.d. 05-02-2025 Bijlage 2 Nadere zienswijze d.d. 10-07-2025 Bijlage 3 Advies Adviescommissie Omgevingskwaliteit d.d. 25-08-2025 en d.d. 17-06-2024

7/7

Zaak 24060446 / Mendelcollege (Pim Mulierlaan 4-6), Beatrixschool (Blinkertpad 3), De Dolfjn (Gijsbrecht van Aemstelstraat 118)

Mendelcollege (Pim Mulierlaan 4-6), Beatrixschool (Blinkertpad 3), De Dolfjn (Gijsbrecht van Aemstel MOOI nummer 24060446 Zaaknummer partij Omschrijving Aan te wijzen monumenten Aantal voorgaande 1 behandelingen Gemeente Zaakbeheerder Objecttype Beoordelingskader Bestemmingsplan

Haarlem Annamaria van Enk Overig Beschermende regie, consolidatie regie en transformatie regie Anders

Behandeling 25-08-2025 Bevindingen Beschrijving Het betreft een collegiaal overleg over de aanwijzing van schoolgebouwen als gemeentelijke monumenten. Op 17 juni 2024 heeft de commissie geadviseerd over het voornemen om 9 scholen uit de wederopbouwperiode aan te wijzen als nieuwe monumenten. Voor 3 van de 9 scholen is een zienswijze ingediend. Na aanleiding hiervan zijn de de betrefende redengevende omschrijvingen aangevuld, met name over het interieur. Er ligt een annotatie van de gemeentelijke afdeling Erfgoed van 21-08-2205 met een positief advies. Twee erfgoedadviseurs van de gemeente zijn aanwezig om toelichting te geven op het plan. De commissie wordt gevraagd te adviseren, mede op basis van de aangevulde redengevende omschrijvingen en de ingediende zienswijzen, over het voornemen om de volgende scholen aan te wijzen als monument: · Mendelcollege (Pim Mulierlaan 4-6) · Beatrixschool (Blinkertpad 3) · De Dolfjn (Gijsbrecht van Aemstelstraat 118) Beleid en regels De commissie heeft de aanvraag beoordeeld op grond van de gebiedsgerichte criteria uit de Nota Ruimtelijke Kwaliteit (2012). Alle drie de schoolgebouwen staan in gebieden 1920-1960', waarvoor een beschermende regie geldt. Op dit moment hebben de schoolgebouwen nog geen erfgoedstatus.

Bevindingen De commissie dankt voor de gegeven toelichting en spreekt opnieuw haar waardering uit over het feit dat de eerste naoorlogse panden in Haarlem worden aangewezen als beschermde wederopbouwmonumenten. De bescherming van een gemeentelijk monument betreft zowel de Pagina 2 van 5

directe omgeving, het exterieur als het interieur. Bij een Orde-2-status zou de bescherming uitsluitend gelden voor het exterieur. De commissie heeft kennisgenomen van de ingediende zienswijzen en begrijpt de wens van de scholen om een zekere mate van vrijheid te behouden bij verbouwingen. Met name bij verduurzamingsopgaven en interne verbouwingen, in het licht van veranderende onderwijsconcepten (zoals de wens voor leerpleinen), kan de status van gemeentelijk monument van invloed zijn. De commissie is evenwel van oordeel dat de interieurs van de schoolgebouwen zeer overtuigende monumentale waarden vertegenwoordigen. Het is van belang dat deze voor de gemeente Haarlem behouden en gekoesterd blijven. Onderwijsconcepten zijn steeds veranderlijk in de tijd, en het zou betreurenswaardig zijn indien dit zou leiden tot verlies van het waardevolle interieur. Daarbij wijst de commissie erop dat er veel voorbeelden bestaan van scholen die, ondanks een monumentenstatus, ruimte bieden voor noodzakelijke aanpassingen, ook omdat oudere schoolgebouwen soms meer ruimte bieden dan de huidige normen voor nieuwbouw. Dit vraagt om maatwerk en de commissie is bereid om mee te denken over oplossingen, zonder dat de functionaliteit van de school in het geding komt.

Welstandsadvies Behandelwijze Aanvraagsoort

Conclusie In dit collegiaal overleg adviseert de commissie positief ten aanzien van de aanwijzing van de drie schoolgebouwen tot gemeentelijk monument. Collegiaal overleg Grote commissie Omgevingsbeleid Haarlem

Behandeling 17-06-2024 Bevindingen IDe adviseur erfgoed en een jurist van de gemeente zijn aanwezig voor een toelichting. Het betreft een collegiaal overleg over een beleidsadvisering omtrent de aanwijzing van gemeentelijke monumenten. De gemeente is voornemens om negen panden aan te wijzen als gemeentelijk monument, als gevolg van een collegebesluit uit 2020. Het betreft de eerste aanwijzing van naoorlogse monumenten uit de wederopbouwperiode. De selectie komt voort uit een inventarisatie naar naoorlogse architectuur en stedenbouw in Haarlem. Voor de panden zijn redengevende omschrijvingen opgesteld waarin de motivering voor aanwijzing als monument is gegeven. Dit betreft: - Claes Tillyweg 2 (bedrijfsgebouw) - Gasthuisstraat 32 (openbare bibliotheek) - Spaarndamseweg 1 (havenkantoor) - Blinkertpad 3 (Beatrixschool) - Gijsbrecht van Aemstelstraat 118 (Basisschool de Dolfjn) - Pim Mulierlaan 4-6 (Mendel college) - Linneauslaan 19 (Transformatorstation) - Nauwe Appelaarsteeg 1-3 (Gebouw Zegelwaarden, Teylers) Pagina 3 van 5

- Versprockweg 325-339 (Appartementengebouw) Voor drie complexen wordt de bescherming als monument een te zwaar middel geacht en is gekozen voor een aanwijzing als beeldbepalend pand (orde 2). Omdat bij deze complexen, mede als gevolg van (interne)verbouwingen, minder hoog gewaardeerd worden en primair in de hoofdopzet en architectonische verschijningsvorm vanaf de openbare ruimte zijn gelegen. Ook is de beeldbepalende status gemakkelijker omdat er veel eigenaren en bewoners er mee gemoeid zijn. Dit betreft: - Van Leeuwenhoekstraat 5 (Wooncomplex Haarlem Hoog) - Prins Bernhardlaan 2, 2A t/m W, Dr. Schaepmanstraat 284 (Voormalige kantoorgebouw) - Karel Doormanlaan 69-117, Herman Robbersstraat 8-30 (Maisonnettes en atelierwoning) Ook zullen de wederopbouwgebieden nog worden geanalyseerd. Dan gaat het om het grotere schaalniveau zoals stedenbouw en groenaanleg. Deze gebieden zijn reeds opgenomen in het recent vastgestelde parapluplan. Ook wordt er in de erfgoednota aandacht aan besteed. Bevindingen De commissie staat positief tegenover het aanwijzen van de 9 panden als gemeentelijk monument. Zij is verheugd dat de eerste naoorlogse panden worden aangewezen als beschermde wederopbouwmonumenten, en is van mening dat het een representatieve en diverse selectie betreft.

Er zitten verborgen ‘parels’ tussen zoals het bedrijfsgebouw met het betonnen schaaldak in de Waarderpolder, of het transformatorstation dat vanwege de architectonische kwaliteit voor hedendaagse gebouwen van dit type als referentie kan dienen. De commissie geeft verdere enkele opmerkingen: - Zij ziet graag dat ook het voormalige kantoorgebouw, bekend als de Bosch-toren, aan de Prins Bernhardlaan de bescherming van monument krijgt. Het verzoek is om het voorstel op dit punt te heroverwegen. Het is een iconisch en monumentaal gebouw met een bijzondere bouwconstructie, een betonnen kolom die een zwevende kern omhoog houdt. Dit gebouw was zelfs kandidaat-rijksmonument in de selectieprocedure Top 100 Nederlandse monumenten 1940-1958. Het gebouw is recent op respectvolle wijze getransformeerd tot woongebouw. Bij de redengevende omschrijving kunnen niet-monumentale onderdelen in het interieur van de bescherming worden uitgesloten. - Aangegeven wordt dat enkel van de semi-publieke ruimtes zoals de scholen intern bekeken zijn. Pas bij een herontwikkeling of aanvraag omgevingsvergunning wordt een uitgebreider onderzoek gestart. Zijn deze summiere beschrijvingen juridisch steekhoudend, vraagt de commissie zich af. - Er wordt geadviseerd om de aanwijzing te ‘vieren’, en er zo publiciteit aan te geven. In Haarlem krijgt het wederopbouwerfgoed zo meer bekendheid.

- De commissie geeft aan dat het goed zou zijn dat ook breder naar de

Pagina 4 van 5

waarden van de Haarlemse wederopbouwgebieden wordt gekeken, en deze in te zetten in toekomstige ontwikkelingen. Welstandsadvies Behandelwijze Aanvraagsoort

Beleidsadvies Grote commissie Beleidsadvisering

Pagina 5 van 5