3. 20220211 Waardesysteemanalyse

Gemeente Haarlem Waardesysteemanalyse

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..............................................................................................................................2 Introductie ..................................................................................................................................... 3 ‘Heat map’ waardesysteem van Haarlem ....................................................................................... 5 Waardepropositie ......................................................................................................................... 6 Economische clusters en doelgroepen ...........................................................................................8 Randvoorwaarden ....................................................................................................................... 10 Toetsingskader o.b.v. waardesysteem ......................................................................................... 12 Bijlage: toelichtingen scores waardepropositie ............................................................................ 13 Bijlage: toelichtingen scores economische clusters en doelgroepen............................................. 15 Bijlage: toelichtingen scores randvoorwaarden............................................................................ 17

Datum

Januari 2022

Auteur

Jester Strategy

Contactpersoon

Jeroen Toet j.toet@jester.nl 06 11 451 311

2

Introductie Voorstellen richting en uiteindelijke keuzes van een nieuw college moeten de meest urgente en strategische kwetsbaarheden van de stad aanpakken en bij voorkeur ook voortbouwen op de krachten van de stad. Gelet op schaarse middelen is het belangrijker dan ooit om prioriteiten te stellen. Zetten we voldoende gericht in op de meest prangende kwetsbaarheden van de stad of zetten we (te) veel in op zaken die minder aandacht behoeven? Een waardesysteemanalyse kan helpen om discussies hierover te entameren en zo tot scherpere keuzes te komen. Wat is een waardesysteemanalyse? Een waardesysteemanalyse maakt duidelijk hoe een regio of stad waarde genereert voor inwoners en bedrijven. De waardepropositie beschrijft de toegevoegde waarde van een gemeente, stad of regio voor inwoners en bedrijven. De waardepropositie omvat redenen waarom deze partijen kiezen voor de stad als vestigingslocatie of woonplaats. Dit kan bijvoorbeeld het diverse woningaanbod zijn of een actief maatschappelijk middenveld. De instrumenten beschrijven de bronnen die de waardepropositie voeden. Dit zijn als het ware de knoppen waaraan kan worden gedraaid om de waardepropositie te beïnvloeden. Denk hierbij aan een triple helixsamenwerking of interregionale infrastructuur.

De clusters, tot slot, beschrijven doelgroepen waar de waardepropositie op is gericht, bijvoorbeeld specifieke economische clusters, maar ook bepaalde doelgroepen zoals jongeren, senioren of forensen.

Krachten en kwetsbaarheden Naast de unieke eigenschappen van de stad geeft het waardesysteem ook inzicht in hoe krachtig deze eigenschappen zijn en hoe kwetsbaar voor verandering (van buitenaf). De kracht geeft inzicht in welke eigenschappen meer of minder bijdragen aan het onderscheidend vermogen. Bijvoorbeeld, mensen vinden dat leefbaarheid meer bijdraagt aan het unieke karakter van Haarlem dan het ondernemingsklimaat. De kwetsbaarheid toont welke eigenschappen kwetsbaar zijn voor verandering in de toekomst (van buitenaf). Een hypothetisch voorbeeld, de aanwezigheid van groen en water staat onder druk vanwege de toenemende vraag naar woningen en landbouwgrond. Of een economisch cluster waarin veel werkgelegenheid zit, kan onder druk staan omdat bijvoorbeeld steeds meer banen worden geoutsourced naar het buitenland, de vraag naar een product kan verdwijnen door substituten of omdat er fusies plaatsvinden in de sector. Inzicht hebben in kracht

3

en kwetsbaarheid helpt bij het bepalen van een strategie of beleid. Je investeert bijvoorbeeld eerder in het verminderen van de kwetsbaarheid van elementen die veel kracht en onderscheidenheid toevoegen aan de stad, dan in kwetsbare elementen die weinig toevoegen of waarop je nauwelijks onderscheidend bent.

Het analyseren van het waardesysteem maakt dus inzichtelijk waar op dit moment krachten zitten van Haarlem en waar de stad (ook richting de toekomst) kwetsbaar is. Deze inzichten zijn van belang bij het beoordelen van beleidsopties richting een nieuw college. Bouwen ze voldoende voort op de krachten? Worden kwetsbaarheden voldoende aangepakt? Moeten we volop (blijven) inzetten op iets waarop we weinig kwetsbaar zijn? (Zie figuur hierboven). Totstandkoming De waardesysteemanalyse is tot stand gekomen in meerdere stappen. Een eerste stap is gezet tijdens een online Kennissessie van een dagdeel in november 2021. Hieraan heeft een dozijn medewerkers (o.a. strategen, projectmanagers) van de gemeente deelgenomen. De basis voor de waardepropositie werd hier gelegd. Begin januari 2022 heeft een vervolgsessie in kleinere samenstelling plaatsgevonden om het waardesysteem compleet te maken. Voor de economische clusters is vooral aangesloten bij clusters/sectoren die in de Economische Monitor 2021 worden benoemd. Na het bepalen van de elementen van de onderdelen van het waardesysteem, is een enquête verstuurd onder een vijftiental medewerkers die een brede blik hebben op de stad en daarmee het gehele waardesysteem. De uitslagen hiervan zijn verwerkt in een ‘heat map’ (zie volgende pagina). Hierbij zijn de scores o.b.v.

percentielen gegeven om zaken wat meer uit elkaar te trekken en zo ook uitmiddeling (alles als gemiddeld krachtig en gemiddeld kwetsbaar benoemen) te voorkomen. Per onderdeel van het waardesysteem geven we waar mogelijk een toelichting op de scores en geven we een aantal zaken mee als input voor een toetsingskader voor voorstellen of voor aandachtspunten richting een nieuw college. Op de laatste pagina vatten we zaken uit deze waardesysteemanalyse samen tot een soort toetsingskader voor (het pakket aan) voorstellen die richting een nieuw college worden opgesteld en welke tevens gebruikt kan worden bij verdere uitwerken van plannen van een nieuw college.

4

‘Heat map’ waardesysteem van Haarlem

Randvoorwaarden Algemene voorzieningen Cultuur en erfgoed

Waardepropositie

Triple helix

Economie: ligging t.o.v. Amsterdam, Schiphol

Hoge lee9aarheid/kwaliteit

Vestigingsklimaat

Leisure: ligging t.o.v. natuur en zee, Amsterdam

Divers, aantrekkelijk woonaanbod

Economische clusters en doelgroepen Kansrijke en belangrijke sectoren Advisering en zakelijke dienstverlening

Bouwnijverheid

Onderwijs

Zorg

Toegang tot kapitaal/investeringscapaciteit

Woningaanbod

Aantrekkelijk, historisch centrum

Sociale cohesie en betrokkenheid

Handel & Reparatie

Horeca

Veiligheid

Infrastructuur: stedelijk

Kunst en cultuur aanbod

Duurzaam en klimaatadaptief

Procesindustrie

Detailhandel

Ruimte voor werkgelegenheid/dienst verlening

ICT

Infrastructuur: regionaal

Hoog stedelijk voorzieningenniveau

Cultuur, sport, recreatie

Onderwijs en onderzoek

Circulaire Economie

Kennisintensief

Sociale voorzieningen

Groen en natuur

Kennisinfrastructuur

(OV)Bereikbaarheid

Doelgroepen: inkomens Laag

Ruimte voor duurzaamheid

Openbare ruimte

Hoog

Gemiddeld

Hoog

Doelgroepen: werklocatie

Ruimte voor bedrijvigheid/industrie

In Haarlem

Elders

Niet/beperkt gevoelig voor verandering

Bijdrage aan kracht en onderscheidendheid gemeente Haarlem Zeer hoog

Midden

Laag

Zeer laag

Gevoelig voor verandering Zeer gevoelig voor verandering

5

Waardepropositie Waardepropositie: Welke aspecten maken Haarlem uniek en waardevol? Waarom willen inwoners en bedrijven zich in Haarlem vestigen? Hoe onderscheidt Haarlem zich van andere steden?

In de tabel in de bijlage staan toelichtingen op de scores vanuit de discussies van de sessies en vanuit toelichtingen uit de enquête. Hieronder wordt meer stil gestaan bij de implicaties van de uitslagen.

Behoud positie (op peil houden) Een groot aantal van de zaken waarop Haarlem zeer krachtig en onderscheidend is, zijn beperkt kwetsbaar. Wat betreft de ligging t.o.v. belangrijke werklocaties (Schiphol en Amsterdam) en locaties in de regio voor leisure (kust, natuur en Amsterdam) is de ligging zelf niet een issue. Wel worden knelpunten gezien qua bereikbaarheid daarvan. Wat betreft het historisch centrum en het kunst en cultuuraanbod is het op peil houden daarvan (o.a. in het licht van/nasleep van de pandemie) belangrijk. Al met al, behoeven deze elementen beperktere aandacht en is het op peil houden ervan voldoende de komende jaren. Beperk kwetsbaarheid Wat betreft het stedelijke voorzieningenniveau ligt de uitdaging vooral op het vlak van het bijbenen van de groei van de stad en voldoende (zorg)voorzieningen in het licht van vergrijzing. Zaken waarop grotere inspanningen zijn vereist er ook. Allereerst op zaken waarop Haarlem krachtig en onderscheidend is en tegelijkertijd kwetsbaar is, zoals de leefbaarheid die onder druk kan komen te staan door zowel de (on)betaalbaarheid van woningen, maatschappelijke tweedelingen en spanningen die dreigen te ontstaan, maar ook (mogelijke) toekomstige groei/drukte en ruimtegebrek (o.a. door woningbouw en energiemaatregelen). Het woningaanbod is niet per se onderscheidend maar wel gemiddeld krachtig.

De grootste kwetsbaarheid hiervoor is de onbetaalbaarheid voor midden en lagere inkomens. In het verlengde daarvan kan ook sociale cohesie en betrokkenheid onder druk komen te staan. Beperk kwetsbaarheid en vergroot kracht De bereikbaarheid van Haarlem wordt niet alleen als niet krachtig en onderscheidend gezien, zowel per weg als met OV (capaciteit richting o.a. Amsterdam knelt), maar ook als kwetsbaar. Op ruimtelijk gebied zijn er ook de nodige zwaktes: er is weinig of beperkte ruimte voor zowel industriële als dienstverlenende

bedrijvigheid. Haarlem heeft met de schaarse ruimte die er is beperkte mogelijkheden om op deze proposities grote ingrepen te doen. Van de twee zou de ruimte voor (dienstverlenende) werkgelegenheid het beste aansluiten bij de sterkere economische clusters. Op duurzaamheids- en klimaatgebied kan de kracht verder versterkt worden. Kwetsbaarheid in deze is ruimtelijke schaarste. Heroverweeg of vergroot kracht De kennisinfrastructuur die er is, is niet bovengemiddeld kwetsbaar, werd gesteld. Tegelijkertijd wordt die kennisinfrastructuur als niet krachtig en onderscheidend gezien. Hier staat Haarlem voor een keuze: om hier zelf veel energie en middelen in te steken om de eigen kracht te vergroten (o.a. hoger- onderwijs en onderzoek aantrekken/ontwikkelen) of om verbinding met de kennisinfrastructuur in de regio (MRA) te versterken.

Conclusies • • • •

Prioriteer inzet op woningbouw, bereikbaarheid en leefbaarheid Versterk sociale cohesie en duurzaamheidspropositie Overweeg hoe de kennisinfrastructuur te versterken (in Haarlem versus versterken verbinding/netwerk in regio) Houd voorzieningen, kust en cultuuraanbod en het historisch centrum op peil

7

Economische clusters en doelgroepen Economische cluster en doelgroepen: Waar wordt economische toegevoegde waarde gecreëerd? Op welke doelgroepen is de waardepropositie gericht? In de tabel in de bijlage staan toelichtingen op de scores vanuit de discussies van de sessies en vanuit toelichtingen uit de enquête. Hieronder wordt meer stil gestaan bij de implicaties van de uitslagen.

Behoud positie (op peil houden) Op het gebied van cultuur, sport en recreatie is Haarlem onderscheidend en krachtig. De kwetsbaarheid is vooral gerelateerd aan de nasleep van de covid-pandemie. Een ander krachtig element, welke beperkt kwetsbaar is, is advisering en zakelijke dienstverlening. Voor deze clusters is het op peil houden ervan het devies, ze behoeven beperkte aandacht. Beperk kwetsbaarheid Krachtige clusters als horeca zorg behoeven wat meer aandacht. Horeca en detailhandel worstelen met de nasleep van de pandemie. Met name de laatste ook met substitutie door online winkels. Zowel horeca als detailhandel zijn ook bij andere gemeenten in de regio, in het land, te vinden, waardoor inzetten op een onderscheidend(er) aanbod ervan van belang is. Ook het zorgcluster is eentje die menig centrumgemeente heeft. De zorg is en blijft een ‘groeimarkt’, vooral gelet op vergrijzing. De grootste uitdaging hier is het personeelstekort, waar ook steeds meer om theoretisch geschoolde mensen wordt gevraagd. Een uitdaging die aan het personeelstekort gekoppeld kan worden, is huisvesting: kan zorgpersoneel dat in Haarlem werkt straks nog wel in Haarlem wonen? Onder het zorg cluster wordt ook farmacie geschaard. Dit is een element wat wellicht verder uitgelicht kan worden omdat dit meer onderscheidend is dan de ‘standaard’ ‘cure’ (ziekenhuis) en ‘care’ (thuis- en intramurale zorg).

Al met al, zijn dit wel clusters die sterk samenhangen met diverse belangrijke elementen van de waardepropositie (van voorzieningenniveau tot leefbaarheid) van Haarlem en ook met belangrijke randvoorwaarden. Beperk kwetsbaarheid en vergroot kracht Op het vlak van circulaire bedrijvigheid is Haarlem nog niet bijster krachtig, maar er liggen de nodige kansen, o.a. om de eigen transities te versnellen en Haarlemse werkgelegenheid meer te matchen op haar (beroeps)bevolking. Door de hoogopgeleide beroepsbevolking van Haarlem, liggen er ook kansen om de ICT

8

en kennisintensieve sectoren te versterken, maar een grote vraag bij deze is hoe je daar onderscheidend op kunt zijn i.r.t. steden als Den Haag en Amsterdam, of een Leiden. Heroverweeg of vergroot kracht Voor zowel handel en reparatie als onderwijs, wordt de kwetsbaarheid voor externe veranderingen als beperkt gezien. Tegelijkertijd zijn het clusters waarop Haarlem niet slecht scoort, maar ook niet uitblinkt. Vergroten van de kracht van handel en reparatie vergt ruimte, welke schaars en daardoor niet raadzaam is, werd gesteld. Wat betreft onderwijs, werd bij de waardepropositie ook de vraag gesteld wat betreft kiezen voor of hoger onderwijs in Haarlem verder te stimuleren/aan te trekken of juist te investeren in verbinding naar steden met hoger onderwijs nabij. Voor bouwnijverheid wordt potentie gezien gelet op de energie- en mobiliteitstransities. Vraag is of dit daadwerkelijk een cluster (met bijvoorbeeld een volwaardige keten, met grote werkgevers en/of en anchor firm) is, welke je gericht kunt ontwikkelen en huisvesten of dat het een verzameling personen werkzaam in de bouw is (in kleine bedrijven, als ZZP’ers, etc.), welke in elke stad of dorp te vinden is. De procesindustrie neemt qua werkgelegenheid af en wordt niet gezien als iets waarop Haarlem zich kan en zou moeten onderscheiden (ook gelet op schaarse ruimte).

Doelgroepen Aangeven welke doelgroepen een stad uniek en krachtig maken is erg lastig. Zowel theoretisch als praktische geschoolde mensen, mensen met hoge of lage inkomens, maken een stad sterk en levendig. Wel kun je kijken naar welke groepen kwetsbaar zijn richting de toekomst, welke onder druk staan. In de gesprekken en uit de enquête kwam naar voren dat vooral voor lagere en ook steeds meer voor middeninkomens het steeds lastiger is om te kunnen wonen of om mee te doen in Haarlem. Zorgen zijn geuit over toenemende kloven en kansenongelijkheid op sociaal, economisch en woongebied. Dit werd niet alleen als zorgpunt an sich beschouwd, maar kan ook negatief uitstralen op de aantrekkelijkheid van de stad, haar maatschappij en economie. Wat betreft de pendel, waar Haarlemmers werken (binnen of buiten de stad) worden diverse kwetsbaarheden gezien. In de afgelopen jaren is de woon-werkbalans in de MRA steeds schever geworden, de uitgaande pendel is gegroeid. De bereikbaarheid staat onder druk. Er wordt meegegeven dat vanuit duurzaamheidsoverwegingen het wenselijk om de uitgaande pendel te beperken. Wanneer men banen in Haarlem wil stimuleren, zijn er belangrijke kwetsbaarheden en bottle necks waarmee rekening moet worden gehouden. Het is o.a. afhankelijk van een betaalbaar woningaanbod (wat al onder druk staat). Ruimte voor nieuwe werkgelegenheid staat eveneens onder druk.

Gelet op deze kwetsbaarheden en een groeiende kloof op de woningmarkt (en maatschappij), blijft de vraag relevant of Haarlem zich meer als woongemeente wil profileren of meer werk wil maken om als werkgemeente te functioneren.

Conclusies • • • • • •

Prioriteer horeca en detailhandel en (personeelstekort in de) zorg Versterk het circulaire cluster Overweeg hoe/of het onderwijs cluster uit te breiden, hoe kennisintensieve activiteiten en het ICT cluster onderscheidend te vergroten en hoe Houd advisering en zakelijke dienstverlening en cultuur, sport en recreatie op peil Houd een pas op de plaats wat betreft handel en reparatie en procesindustrie Bewaak toegankelijkheid Haarlem voor lagere en middeninkomens, o.a. door toevoegen woningaanbod.

9

Randvoorwaarden Randvoorwaarden: Welke instrumenten zijn beschikbaar om de waardepropositie te voeden? In de tabel in de bijlage staan toelichtingen op de scores vanuit de discussies van de sessies en vanuit toelichtingen uit de enquête. Hieronder wordt meer stil gestaan bij de implicaties van de uitslagen.

• • • •

Groen en natuur Infra: regionaal Infra: stedelijk

• Woningaanbod Ruimte voorduurzaamheid/ klimaatadapt./energietransitie

Kwetsbaarheid van het element

Heroverweeg element of vergroot kracht en beperk kwetsbaarheid

Beperk kwetsbaarheid •

•

•

Triple helix

Behoud positie

• Onderwijs & Onderzoek

Sociale voorzieningen

Vestigingsklimaat

Heroverweeg element of vergroot kracht

•

•

Openbare ruimte

•

•

Algemene voorzieningen

•

Cultuur & Erfgoed

Veiligheid

Toegang tot kapitaal/investeringscapaciteit

Kracht van het element

Behoud positie (op peil houden) Randvoorwaarden die Haarlem goed op orde heeft, zijn cultuur en erfgoed, het algemene voorzieningenniveau, veiligheid en toegang tot kapitaal. Op de lauweren rusten kan geen enkele stad, deze zaken dient Haarlem goed op peil te houden. Beperk kwetsbaarheid Op het gebied van sociale voorzieningen (waaronder zorgvoorzieningen) worden wel grote kwetsbaarheden gezien. Personeelstekorten, continuïteit van zorgpartijen en toenemende vergrijzing kan het niveau hiervan onder druk zetten. Hierop zijn enige inspanningen geëist om het gewenste niveau te behouden. Op het vlak van de openbare ruimte staat ziet men een verschil tussen het centrum en de rest van de stad toenemen. Daarnaast is er voortdurende aandacht voor toekomstbestendigheid nodig, o.a. klimaatadaptatie, energie- en mobiliteitstransities. Dit zal veel vragen van de gemeente. Beperk kwetsbaarheid en vergroot kracht De kracht van het woningaanbod wordt als gemiddeld gezien. De grote kwetsbaarheden op dit vlak zijn het woningtekort en het prijsopdrijvend effect daarvan waardoor Haarlem minder bereikbaar is voor lagere en middeninkomens. Zowel de infrastructuur binnen de stad als waarmee de regio verbonden wordt (ov, maar vooral ook weg), dienen te verstevigd. Complicerende factor is de compacte opzet van en schaarse ruimte in de stad.

Deze schaarse ruimte maakt de noodzakelijke ruimte voor ontwikkelingen op het vlak van energie en klimaatadaptatie ook moeilijk en kwetsbaar. Dat geldt eveneens voor groen en natuur. Wat betreft triple helix liggen er veel onbenutte kansen.

10

Heroverweeg of vergroot kracht Het vestigingsklimaat wordt niet als bijster krachtig gezien en ook (hoger) onderwijs en onderzoek wordt niet als krachtig of onderscheidend beschouwd. Vraag is, gezien de beperkte kwetsbaarheid, hoeveel prioriteit hierop moet liggen en, zoals ook bij waardepropositie beschreven, of hier bijvoorbeeld niet beter juist de verbinding met bestaand aanbod in de regio kan worden versterkt.

Conclusies •

• • •

Prioriteer woningbouw en infrastructuur/bereikbaarheid, bij voorkeur in balans met/niet ten koste van groen en natuur en ruimte voor energietransitie en klimaatadaptatie. Echter, ruimtelijke concurrentie wat betreft wonen, mobiliteit, energietransitie/opwekking, klimaatadaptatie zal nog scherpere (en eventueel pijnlijkere) keuzes vergen in de toekomst Investeer in op goed niveau houden van sociale voorzieningen en openbare ruimte Houd cultuur en erfgoed, algemene voorzieningen, veiligheid en toegang tot kapitaal op peil Overweeg hoe om te gaan met (uitbreiding hoger) onderwijs en onderzoek (zelf in huis halen/hebben of in verbinding met regio) en met vestigingsklimaat (ruimte is bijvoorbeeld schaars en, in bredere zin, in kader van woon- versus werkgemeente overwegingen)

11

Toetsingskader o.b.v. waardesysteem Hoge prioriteit ü Bereikbaarheid ü Woningaanbod (m.n. voor lagere en middeninkomens) ü Voorzieningenniveau (zorg, retail, horeca) ü Leefbaarheid en openbare ruimte Beperktere prioriteit ü Kunst, cultuur en erfgoed ü Veiligheid

Figuur: prioriteitenmatrix

12

Bijlage: toelichtingen scores waardepropositie

Element

Toelichting

Mate van kracht

Mate van kwetsbaarheid

(Economische) ligging t.o.v.

De geografische ligging t.o.v. (nabijheid

Zeer hoog: De geografische ligging t.o.v. Schiphol en

Beperkt/niet kwetsbaar: de ligging zelf verandert niet zozeer, is

Schiphol en Amsterdam

van) belangrijke regionale

Amsterdam is belangrijk voor om zowel inwoners als

weinig kwetsbaar. Bereikbaarheid, met name OV, loopt vooral

werkgelegenheid in Schiphol en

bedrijven aan te trekken en te behouden i.v.m.

tijdens spits tegen capaciteitsknelpunten aan. Het economisch

Amsterdam

economische waarde

potentieel van Schiphol (i.v.m. toekomst vliegverkeer) kan aan verandering onderhevig zijn, maar waarschijnlijk niet binnen 4-5 jaar.

(Leisure) ligging t.o.v. kust,

De ligging t.o.v. belangrijke gebieden om

Hoog: een belangrijke afweging voor zowel inwoners als

Beperkt/niet kwetsbaar: de ligging zelf verandert niet zozeer, is

natuur en Amsterdam

te recreëren.

bedrijven; eentje welke richting de toekomst belangrijker

weinig kwetsbaar. Bereikbaarheid, vooral met OV richting

kan gaan worden.

Amsterdam, loopt vooral tijdens spits tegen capaciteitsknelpunten aan. Bereikbaarheid van kust (auto, fiets) is ook enigszins kwetsbaar.

Hoog voorzieningenniveau

Haarlem is een complete stad met veel

Gemiddeld: dit is voor veel inwoners en bedrijven een

Kwetsbaar: de basis is solide, ook gezien de centrumfunctie en

voorzieningen (o.a. retail, onderwijs,

belangrijke overweging om zich hier te vestigen.

grootte van de stad. Echter, erg onderscheidend van andere

cultuur, leisure, horeca, zorg en welzijn)

regio’s/steden is deze niet en is kwalitatief (o.a. gelet op vergrijzing) en kwantitatief kwetsbaar (houdt voorzieningenniveau groei van de stad bij?).

(OV) bereikbaarheid

Mate waarin Haarlem ontsloten is door

Zeer laag: trein en bus voorziening is nu goed, maar met

Zeer kwetsbaar: vooral richting Amsterdam en Schiphol loopt m.n.

goede verbindingen, de stad goed

de auto loopt het snel vast.

de ov-capaciteit tegen de grenzen aan. Daarnaast is er een hoge

bereikbaar is Kunst & Cultuur aanbod

afhankelijkheid van Provincie en Metropool regio.

Een hoogwaardig en uitgebreid aanbod

Hoog: zeer belangrijke afweging voor zowel inwoners als

Beperkt/niet kwetsbaar: alhoewel o.a. covid de nodige uitdagingen

van culturele instellingen (van poppodia

bedrijven, iets waar Haarlem zich in de regio van andere

biedt (en gemeentelijke investeringen kan vergen), is het aanbod

tot musea)

steden duidelijk mee onderscheidt.

tamelijk stabiel

Aantrekkelijk, historisch

Centrum met hoge verblijfswaarde en

Zeer hoog: zeer belangrijke afweging voor zowel

Beperkt/niet kwetsbaar: alhoewel leegstand immer een risico is het

centrum

historische uitstraling

inwoners als bedrijven, iets waar Haarlem zich in de regio

historisch karakter onderhoud vergt, en een aantrekkelijk

van andere steden duidelijk mee onderscheidt.

winkelgebied blijvend aandacht hoort te krijgen, wordt dit element als robuust gezien.

Element

Toelichting

Mate van kracht

Mate van kwetsbaarheid

Ruimte voor werkgelegenheid/

Mate waarin er fysieke ruimte aanwezig is

Laag: ruimte is schaars in Haarlem

Zeer kwetsbaar

dienstverlening

voor (ruimte-intensieve) werkgelegenheid

Zeer laag: ruimte is schaars in Haarlem

Kwetsbaar: de mismatch tussen bevolking en werkgelegenheid is

en dienstverlening (bijvoorbeeld kantoren) Ruimte voor

Mate waarin er fysieke ruimte is voor

bedrijvigheid/industrie

(ruimte-extensieve) bedrijven en industrie

een bijkomend aandachtspunt in deze. Is (meer) grote industrieën

(bijvoorbeeld bedrijventerreinen)

een wenselijke ontwikkeling?

Hoge leefbaarheid (incl.

Hoe prettig is het wonen in Haarlem? Dit is

Zeer hoog: dit is voor veel inwoners en bedrijven een

Zeer kwetsbaar: de (on)betaalbaarheid van woningen,

veiligheid)

een optelsom van diverse fysieke en

belangrijke overweging om zich hier te vestigen en is iets

tweedelingen en spanningen die dreigen te ontstaan, maar ook

sociale aspecten, zoals de sociale omgang

waarmee Haarlem zich onderscheidt in de regio

(mogelijke) toekomstige groei/drukte en ruimtegebrek (o.a. door

tussen bewoners, de beoordeling van

woningbouw en energiemaatregelen) kan de leefbaarheid van de

overlast, onveiligheid en voorzieningen, de

stad onder druk zetten. Ook kan een groter aandeel bewoners en

afwezigheid van drukte en vervuiling, etc.

wooneigenaren zonder binding met Haarlem de kwetsbaarheid vergroten.

Kunst & Cultuur aanbod

Een hoogwaardig en uitgebreid aanbod

Hoog: zeer belangrijke afweging voor zowel inwoners als

Beperkt/niet kwetsbaar: alhoewel o.a. covid de nodige uitdagingen

van culturele instellingen (van poppodia

bedrijven, iets waar Haarlem zich in de regio van andere

biedt (en gemeentelijke investeringen kan vergen), is het aanbod

tot musea)

steden duidelijk mee onderscheidt

tamelijk stabiel

Aantrekkelijk, historisch

Centrum met hoge verblijfswaarde en

Zeer hoog: zeer belangrijke afweging voor zowel

Beperkt/niet kwetsbaar: alhoewel leegstand immer een risico is, het

centrum

historische uitstraling

inwoners als bedrijven, iets waar Haarlem zich in de regio

historisch karakter onderhoud vergt en een aantrekkelijk

van andere steden duidelijk mee onderscheidt

winkelgebied blijvend aandacht hoort te krijgen, wordt dit element als robuust gezien.

Ruimte voor werkgelegenheid/

Mate waarin er fysieke ruimte aanwezig is

dienstverlening

voor (ruimte-intensieve) werkgelegenheid

Laag: ruimte is schaars in Haarlem

Zeer kwetsbaar

Zeer laag: ruimte is schaars in Haarlem

Kwetsbaar: de mismatch tussen bevolking en werkgelegenheid is

en dienstverlening (bijvoorbeeld kantoren) Ruimte voor bedrijvigheid/

Mate waarin er fysieke ruimte is voor

industrie

(ruimte-extensieve) bedrijven en industrie

een bijkomend aandachtspunt in deze. Is (meer) grote industrieën

(bijvoorbeeld bedrijventerreinen)

een wenselijke ontwikkeling?

14

Bijlage: toelichtingen scores economische clusters en doelgroepen

Element

Toelichting

Mate van kracht

Mate van kwetsbaarheid

Zorg

Zoals benoemd als kansrijke sector in

Zeer hoog: veel werkgelegenheid (zowel in reguliere zorg

Zeer kwetsbaar: vooral vinden van voldoende personeel is een

Economische Monitor 2021

als in farmacie)

uitdaging

Zoals benoemd als kansrijke sector in

Gemiddeld

Beperkt/niet kwetsbaar: het vinden van voldoende personeel is een

Onderwijs

Economische Monitor 2021

uitdaging, maar het cluster sluit goed aan op de werkzame beroepsbevolking van Haarlem, logisch hierop in te zetten

Cultuur, sport en recreatie

Zoals benoemd als kansrijke sector in

Zeer hoog: kansrijk en onderscheidend

Economische Monitor 2021 Advisering en zakelijke

Zoals benoemd als kansrijke sector in

dienstverlening

Economische Monitor 2021

ICT

Zoals benoemd als kansrijke sector in

Kwetsbaar: basis is goed, maar covid kan hier nog wel impact op gaan hebben

Hoog

Beperkt/niet kwetsbaar: het cluster sluit goed aan op de werkzame beroepsbevolking van Haarlem, logisch hierop in te zetten

Laag: zie kwetsbaarheid

Economische Monitor 2021

Zeer kwetsbaar: Qua opleidingsniveau sluit cluster goed aan op de werkzame beroepsbevolking in Haarlem, maar het is de vraag of Haarlem onderscheidend kan zijn steden als Den Haag en Amsterdam hebben wellicht betere credentials.

Kennisintensief (o.a. R&D)

Zoals benoemd als kansrijke sector in

Zeer laag: qua opleidingsniveau sluit cluster goed aan op

Economische Monitor 2021

de werkzame beroepsbevolking in Haarlem, logisch

Zeer kwetsbaar

hierop in te zetten, maar hoe krachtig en onderscheidend kun je hierop zijn? Circulaire Economie

Zoals benoemd als kansrijke sector in

Gemiddeld: Er ligt een kans voor Haarlem om de eigen

Economische Monitor 2021

transitie te versnellen, werkgelegenheid te matchen op

Kwetsbaar

beroepsbevolking. Detailhandel

Zoals benoemd als kansrijke sector in

Hoog: belangrijk onderdeel voorzieningenniveau,

Zeer kwetsbaar: staat nationaal onder druk, maar in Haarlem

Economische Monitor 2021

centrumfunctie

beperkt kwetsbaar, alhoewel covid en online shoppen nog best wat kwetsbaarheden oproepen

15

Element

Toelichting

Mate van kracht

Mate van kwetsbaarheid

Handel & Reparatie

Zoals benoemd als kansrijke sector in

Gemiddeld

Beperkt/niet kwetsbaar: Autohandel en reparatie is een groeiende

Economische Monitor 2021

sector, met redelijk ruimtebeslag niet een kansrijke sector om op te intensiveren.

Horeca

Zoals benoemd als kansrijke sector in

Zeer hoog

Economische Monitor 2021 Bouwnijverheid

Zoals benoemd als kansrijke sector in

wordt gesteld of groei van horeca aanbod wel zo wenselijk is Zeer laag: kun je het wel zien als economisch cluster?

Economische Monitor 2021 Procesindustrie

Zeer kwetsbaar: groei(de), maar staat onder druk door covid. Vraag

Kwetsbaar: Kansrijke sector in het licht van woningbouwopgave, energie- en mobiliteitstransitie; conjunctuurgevoelig

Zoals benoemd als kansrijke sector in

Zeer laag: vraag werd zelfs gesteld wat dit is, wat voor

Economische Monitor 2021

bedrijven in Haarlem hierop actief zijn.

Kwetsbaar

Doelgroepen Lage inkomens

Zeer kwetsbaar: kan beperkte terecht in Haarlem, vooral wat betreft woningen

Middeninkomens

Zeer kwetsbaar: op dit moment kan de groep deels te recht in Haarlem, en dit komt verder onder druk te staan. Hierdoor zal ook toename in de mismatch tussen werkgelegenheid en beroepsbevolking ontstaan.

Hoge inkomens

Beperkt/niet kwetsbaar: groep kan goed terecht in Haarlem en staat niet onder druk

Werkend in Haarlem

Kwetsbaar: is o.a. afhankelijk van betaalbaar woningaanbod (wat onder druk staat); de ruimte voor nieuwe werkgelegenheid staat onder druk

Werkend elders

Kwetsbaar: in de afgelopen jaren is de woon-werkbalans in de MRA steeds schever geworden. De bereikbaarheid staat onder druk. Vanuit duurzaamheidsoverwegingen is het wenselijk om uitgaande pendel ook te beperken.

16

Bijlage: toelichtingen scores randvoorwaarden Element

Toelichting

Mate van kracht

Mate van kwetsbaarheid

Woningaanbod

Kwaliteit, kwantiteit en betaalbaarheid

Gemiddeld

Zeer kwetsbaar: woningtekort loopt op en betaalbaarheid neemt af

van (passende) woningen

(vooral voor middensegment). Is Haarlem straks nog voor een brede doelgroep aantrekkelijk?

Vestigingsklimaat

De mate waarin het lokale vestigingsbeleid

Laag

bedrijven stimuleert zich in Haarlem te

Kwetsbaar: de werkgelegenheid staat her en der onder druk, maar Haarlem is een aantrekkelijke stad voor zelfstandig ondernemers

vestigen Algemene voorzieningen

De kwaliteit en kwantiteit van

Zeer hoog

Beperkt/niet kwetsbaar

Zeer laag

Beperkt/niet kwetsbaar: studenten studeren en vestigingen zich

voorzieningen waar veel inwoners en bezoekers gebruik van maken, zoals horeca en retail Onderwijs & Onderzoek

De aanwezigheid van onderwijs- en onderzoeksinstellingen

veelal elders. Dat wat in Haarlem is, is redelijk safe, er zijn wel meer kansen te benutten.

Openbare ruimte

Kwaliteit en kwantiteit van de openbare

Hoog

ruimte

Kwetsbaar: openbare ruimte staat onder druk. Er is een verschil tussen het centrum en de rest van de stad. Voortdurende aandacht voor toekomstbestendigheid (o.a. klimaatadaptatie, energie- en mobiliteitstransities) is nodig.

Groen & natuur

Cultuur & Erfgoed

Veiligheid

Aanwezigheid van en/of nabijheid van

Laag: Haarlem is sterk verstedelijkt, buiten de stad is wel

groen en natuur

groen te vinden

Zeer kwetsbaar

Aanwezigheid van culturele en historische

Zeer hoog: zowel cultuur als erfgoed zijn goed

Beperkt/niet kwetsbaar: cultuur staat (buiten corona) niet onder

voorzieningen en kwaliteiten

vertegenwoordigd in Haarlem

druk, erfgoed behoud wel

De mate van veiligheid, afwezigheid van

Hoog: Haarlem scoort hoger hierop dan vergelijkbarere

Beperkt/niet kwetsbaar: ondanks dat Haarlem veiliger is geworden

criminaliteit

gemeenten of grotere gemeenten.

(aantal incidenten), is de veiligheidsbeleving afgenomen. Dit is een indicatie dat er een potentiële toekomstige kwetsbaarheid is.

17

Element

Toelichting

Mate van kracht

Mate van kwetsbaarheid

Infrastructuur: stedelijk

Het aanbod in termen van kwantiteit,

Laag

Zeer kwetsbaar: door de opzet van de stad (smalle straten) en geen

capaciteit en kwaliteit van infra binnen

goede ring/ mobility hubs kwetsbaar

Haarlem t.b.v. auto, ov, fiets, water en lopen (in het licht van de mobiliteitstransitie) Infrastructuur: regionaal

Het aanbod in termen van kwantiteit,

Laag

capaciteit en kwaliteit van infra die

Zeer kwetsbaar: qua OV goed ontsloten, maar met de auto slecht bereikbaar

Haarlem verbindt met de regio Toegang tot

De aanwezigheid van voldoende

kapitaal/investeringscapaciteit

investeringsmiddelen bij bedrijfsleven,

kapitaalmarkt, speelt de MRA een functie om investeringen in de

overheden en andere partners.

regio te faciliteren (bijv. MRA Invest)

Triple helix

De samenwerking (kwaliteit en intensiteit)

Hoog

Beperkt/niet kwetsbaar: naast nationale en internationale

Gemiddeld

Kwetsbaar: hier liggen veel onbenut potentieel en kansen

Zeer hoog

Kwetsbaar: vooral kwetsbaar i.r.t. middelen die hiervoor

tussen bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen Sociale voorzieningen

Aanwezigheid van maatschappelijke en zorgvoorzieningen

Ruimte voor duurzaamheid/klimaatadaptatie /energietransitie

Beschikbare ruimte om invulling te geven

beschikbaar worden gesteld Laag

Zeer kwetsbaar: ruimtegebrek maakt dit zeer kwetsbaar

aan opgaven op het vlak van energietransitie en klimaatadaptatie

18