20231081278 2 Bijlage 1 Uitvoering wijkbudgetten voor maatschappelijk initiatief

Uitvoering wijkbudgetten voor maatschappelijk initiatief

Inhoud 1.

Wijkbudget als instrument ter versterking van de lokale democratie ............................................ 2 Waarom? ............................................................................................................................................. 2

2.

Haarlemse Wijkbudgetten............................................................................................................... 2 Wat is een wijkbudget? ....................................................................................................................... 2 ............................................................................................................................................................. 3 Fundament: democratische waarden ................................................................................................. 4 Leefbaarheid- & Initiatiefbudget ......................................................................................................... 5 Wijk-aan-Zetbudget............................................................................................................................. 6 Budget Wijkcontract............................................................................................................................ 7 Budget Wijkagenda ............................................................................................................................. 8 Reserve Participatie en Leefbaarheid.................................................................................................. 9

3.

Financiën ....................................................................................................................................... 10

Bijlage: Spelregels en toetsingscriteria Wijk aan Zet-budget ................................................................ 11

1

1. Wijkbudget als instrument ter versterking van de lokale democratie In Haarlem streeft de gemeente ernaar de lokale democratie te versterken en meer inwoners te betrekken bij het ontwikkelen van de stad. Dat gebeurt op verschillende manieren, met verschillende instrumenten. In de actualisatie van het participatiebeleid wordt aangegeven hoe de gemeente burgerparticipatie en overheidsparticipatie wil inzetten om actief burgerschap te stimuleren en hoe hiervoor als lokaal bestuur ruimte te bieden. Ook wordt hierin het uitdaagrecht van bewoners vastgelegd. Met de nota Wijkplatforms geeft het gemeentebestuur aan hoe zij het netwerk in de wijk van actieve bewoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen wil ondersteunen. Tegelijk vraagt het uitvoeren van bewonersinitiatieven ook om concrete ondersteuning. De komende jaren is daarom extra budget vrijgemaakt om bewonersinitiatieven en wijkagenda’s te financieren in de vorm van wijkbudgetten. Deze uitvoeringsnotitie stelt vast wat de kaders en financiering van deze wijkbudgetten zijn 1.

Waarom? Bewoners en (sociaal) ondernemers zetten zich graag in om hun eigen wijk mooier, leefbaarder en fijner te maken. Dit werkt het beste als zij ook zelf verantwoordelijkheid kunnen nemen over de ideeën en plannen die zij hebben bij het verbeteren van hun wijk. Dit heet ook wel eigenaarschap en zeggenschap over de inrichting van de wijk en besteding van middelen. Zeggenschap gaat daarbij om de daadwerkelijke invloed op een proces en de uitkomsten daarvan. Eigenaarschap gaat om het verantwoordelijk voelen voor activiteiten en bezittingen (ook als dat feitelijk niet van jou is). In het programma Nieuwe Democratie is uitgebreid geëxperimenteerd met verschillende vormen op dit gebied. De resultaten daarvan laten energie, betrokkenheid en verantwoordelijkheid op verschillende niveaus zien. Bewoners denken doorgaans goed na over wat nodig is om hun omgeving plezieriger, leefbaarder en socialer te maken. Zij zijn bereid om daarin samen te werken met de gemeente en andere partners, of om zelf activiteiten uit te voeren, zowel op kleine als op grotere schaal. In de lijn van het coalitieprogramma en van de ontwikkelingen in de samenleving past het om die bereidheid ook financieel te ondersteunen. In Haarlem gebeurt dat door middel van verschillende types wijkbudgetten2.

2. Haarlemse Wijkbudgetten Wat is een wijkbudget? Een wijkbudget is een financiële ondersteuning voor plannen en initiatieven van bewoners voor hun directe leefomgeving: eenmalige activiteiten of plannen met grotere impact voor de buurt, die met een wijkbudget van start kunnen gaan. We onderscheiden in Haarlem 5 soorten wijkbudgetten: 1. Leefbaarheid- en Initiatiefbudget (L&I) 1

Deze notitie sluit aan bij de notitie van Wijkraden naar Wijkplatforms en Actualisatie participatiebeleid. Ook stelt de gemeente budget beschikbaar wanneer het uitdaagrecht wordt geeffectueerd. De kaders daarvoor zijn opgenomen in de actualisering van het participatiebeleid. 2

2

2. 3. 4. 5.

Wijk-aan-Zetbudget Budget wijkcontract Budget wijkagenda Reserve Participatie en Leefbaarheid

Elk budget bedient een breed spectrum aan initiatieven en aan initiatiefnemers.3 In grote lijnen zijn deze initiatieven in te delen langs enerzijds de as ‘benodigde mate van samenwerking met de gemeente’ en anderzijds de as ‘mate van impact op de buurt’. Hoe zelfstandiger een initiatiefnemer zijn initiatief ontplooit, hoe belangrijker het is om de afspraken rondom eigenaarschap en maatschappelijke kaders te concretiseren. Hoe meer samenspel met de gemeente nodig is en hoe groter de impact op de buurt is, hoe meer de gemeente belang hecht aan draagvlak en zeggenschap door de buurt. Met de budgetten worden verschillende groepen bewoners en typen initiatieven ondersteund. Ze vullen elkaar aan in inzet en bereik. In schema:

3

Naast deze structurele wijkbudgetten bestaan incidentele en projectgebonden subsidies voor groeninitiatieven, groene daken, cultuur en sport. Projecten die hiermee worden gefinancierd kunnen uiteraard een bijdrage leveren aan de versterking van wijken en gemeenschappen, maar dragen in eerste instantie bij aan het realiseren van specifiek inhoudelijk beleid.

3

Fundament: democratische waarden Het fundament bij alle instrumenten voor het overdragen van eigenaarschap of zeggenschap in de buurt wordt gevormd door de 5 democratische waarden4:  Zeggenschap  Inclusie  Dialoog/deliberatie  Transparantie  Checks & balances/tegenkracht. Daarnaast kent elk budget zijn eigen procesgang, beleidsmatige en financiële kaders. Deze worden in de volgende paragrafen verder toegelicht.

4

VNG, vijf democratische kernwaarden: Raadgever Een vitale lokale democratie | VNG

4

Leefbaarheid- & Initiatiefbudget Wat is het - Het Leefbaarheid- & Initiatiefbudget is bedoeld voor kleinschalige initiatieven van bewoners, die bijdragen aan de leefbaarheid, sociale cohesie en/of kwaliteit van de directe leefomgeving. Aanvragen - Individuele bewoners kunnen zelfstandig of met medebewoners een aanvraag doen. Zij zijn zelf bedenker en eigenaar van het plan waarvoor ze budget aanvragen. Kader – Het budget is bedoeld voor activiteiten die mensen bij elkaar brengen, zoals samen eten, een straatfeest burendag, of een worskhop. Het budget is niet bedoeld voor bingo, kansspelen, spelletjes of sportwedstrijden. Beoordeling - De Initiatiefraad, bestaande uit 5 Haarlemmers en een ambtelijk secretaris, beslist binnen 4 weken over de aanvragen. Beschikbaar budget - Het budget bedraagt op jaarbasis € 259.000, verdeeld over de 5 stadsdelen. Het aangevraagde budget bedraagt maximaal € 3.000 per plan. Uitvoering en verantwoording - De initiatiefnemer is verantwoordelijk voor de uitvoering van het plan en de financiële verantwoording aan de gemeente. Meer info: Leefbaarheid- en initiatiefbudget | Gemeente Haarlem.

5

Wijk-aan-Zetbudget Wat is het – Het Wijk-aan-Zetbudget is de Haarlemse uitwerking van het internationaal toegepaste democratisch wijkbudget. Bewoners of andere betrokkenen ontwikkelen zelf plannen voor hun wijk binnen van tevoren overeengekomen inhoudelijke thema’s5 en plaatsen die op een digitaal platform. Het gaat om plannen met impact op de wijk, bij voorkeur met een langere duur. Na een haalbaarheidscheck door de gemeente6 stemmen wijkbewoners op de plannen van hun voorkeur. Elke wijkbewoner van 16 jaar en ouder krijgt hiervoor een unieke stemcode toegestuurd op zijn of haar huisadres (op basis van een selectie uit de Basis Registratie Personen). De gekozen plannen moeten binnen 1 jaar na de stemming door de initiatiefnemer worden gerealiseerd. De kracht van een Wijk-aan-Zetbudget is het participatieve element: de discussie over de ingediende plannen, de onderlinge verbinding tussen bewoners met eenzelfde idee en het samen beslissen over welke plannen uitvoering krijgen. Zeggenschap en eigenaarschap komen samen binnen één democratisch instrument. Aanvragen – Een Wijk-aan-Zetbudget wordt ingezet per gebied/stadsdeel; jaarlijks is er ruimte voor maximaal 2 stadsdelen (met meerdere wijken).

Wijk aan Zet kan worden aangevraagd door een gemeentelijk gebiedsteam en/of door een wijkraad/wijkplatform (of meerdere samenwerkende wijkraden of -platforms, afhankelijk van het gekozen gebied). Kaders:  Initiatieven zijn wettelijk, juridisch, financieel en maatschappelijk haalbaar  Initiatieven betreffen het belang van de wijk, en zijn niet belemmerend voor stedelijke belangen  Initiatieven moeten binnen een jaar worden uitgevoerd (waar nodig in samenwerking met de gemeente). Beschikbaar budget – Als een Wijk-aan-Zetbudget aan een gebied wordt toegekend wordt daar tegelijk een budget aan gekoppeld (indicatie: budget per stadsdeel is gebaseerd op aantal inwoners, gerekend wordt met 3 euro per inwoner). Het door indieners van plannen aan te vragen budget per plan is tenminste € 3.000, ten hoogste het vastgestelde maximaal beschikbare bedrag per wijk. Uitvoering – Het Wijk-aan-Zetbudget wordt uitgevoerd door de aanvrager (gebiedsteam en/of wijkplatform) in samenwerking met een gemeentelijke Wijk-aan-Zetprojectleider. Voor de gekozen plannen geldt dat de indiener van het plan verantwoordelijk is voor realisatie (eventueel ondersteund door de gemeente waar het voorzieningen in de openbare ruimte betreft). De indiener van een door de bewoners van het gebied gekozen plan ontvangt het aangevraagde planbudget in de vorm van een gemeentelijke subsidie.

Hij/zij verantwoordt zich in een communicatietraject en via een financiële verantwoording overeenkomstig de subsidievoorwaarden.

5 6

Zo concreet mogelijke thema’s die aansluiten bij de opgaven en vraagstukken van het betreffende gebied Zie bijlage: Spelregels en toetsingscriteria Wijk-aan-Zetbudget

6

Budget Wijkcontract Wat is het – Een wijkcontract is een instrument om de onderlinge samenwerking in wijken/gebieden te bevorderen bij het werken aan (onderdelen van) de gebiedsopgave. Bij het afsluiten van een wijkcontract worden concrete afspraken gemaakt tussen de gemeente, bewoners en samenwerkingspartners (sleutelfiguren, professionals, organisaties). Deze acties dienen in principe binnen 1 jaar te worden uitgevoerd. Aanvragen – Wijkraden/wijkplatforms kunnen een wijkcontract aanvragen. Kaders van een wijkcontract zijn:  In het wijkcontract werken bewoners, wijkraad/wijkplatform, gemeente en partners van de gemeente samen om ideeën uit de wijk te verwezenlijken.  De wijkraad/het wijkplatform haalt (al dan niet gefaciliteerd door de gemeente) op in de wijk wat er nodig is om de buurt te verbeteren (d.m.v. enquêtes of gesprekken in de wijk) en in gesprek met de gemeente en de partners wordt gekeken wat er mogelijk is.  Een wijkcontract is een positieve impuls in de wijk die mensen verbindt.  Wijkcontracten kunnen zowel op sociaal als fysiek terrein worden gemaakt. De thema’s uit het contract dragen bij aan het realiseren van de gebiedsopgave.  De bedoeling is dat het wijkcontract na vaststelling binnen 1 jaar is uitgevoerd. Hierbij faciliteert de gemeente de wijkraad/het wijkplatform om te komen tot een wijkcontract.

De gemeente committeert zich aan de afspraken die in het contract worden gemaakt om samen met de wijk de uitvoering te realiseren. Beschikbaar budget – Eén wijkbudget bedraagt maximaal 15.000 euro per jaar per wijk. Per jaar kunnen maximaal 2 wijkcontracten worden aangevraagd. Uitvoering en verantwoording - In het wijkcontract wordt vooraf vastgelegd wie eigenaar is van welke actie en wie verantwoordelijk is voor besteding en verantwoording van het bijbehorende budget. De wijkraad/het wijkplatform coördineert de afzonderlijke acties in het wijkcontract waarvoor zij verantwoordelijk is, de gemeente faciliteert.

7

Budget Wijkagenda Wat is het - Een wijkagenda7 is een instrument waarin zeggenschap aan een representatieve en democratisch gelegitimeerde groep bewoners (het wijkpanel) wordt overgedragen om issues en prioriteiten voor verbetering binnen de wijk vast te stellen. De wijkagenda wordt uitgevoerd in wijken waar (nog) geen wijkraad/wijkplatform actief is. Dit wijkpanel wordt op basis van loting samengesteld. Ervaringen met loting in andere gemeenten toont aan dat daarmee ook mensen worden bereikt, die niet vanzelfsprekend deelnemen aan democratische processen. Een grotere betrokkenheid en een meer realistische afspiegeling van de buurt is het gevolg. Op basis van een representatieve steekproef uit de Basis Registratie Personen (BRP) wordt een bepaald aantal bewoners op persoonlijke titel gevraagd deel te nemen aan het wijkpanel. Deelname aan het panel is voor een periode van 2 jaar (met een mogelijkheid dit eenmalig te verlengen) om de continuïteit te waarborgen. Aan de hand van de uitkomsten van de panelgesprekken en fysieke bijeenkomsten met de buurt stellen panel, gemeente en eventuele samenwerkingspartners een tweejaarlijkse wijkagenda met begroting op. Hierin staat aangegeven welke activiteiten de wijk zelf wil oppakken. De wijkagenda wordt getoetst door de gemeente.

Aanvragen – Een gebiedsteam van de gemeente kan een budget wijkagenda aanvragen als de opgaven in de wijk daartoe mogelijkheden bieden en er (nog) geen wijkraad of wijkplatform in de wijk actief is. De wijkagenda gaat over wijkspecifieke opgaven, en niet over (wettelijke en bestuurlijke) taken die exclusief zijn voorbehouden aan de overheid. Kaders waarbinnen een wijkagenda kan worden opgesteld:  In de wijkagenda werken bewoners, gemeente en partners van de gemeente samen om ideeën uit de wijk te verwezenlijken.  Het is een positieve impuls in de wijk die mensen verbindt en kan bijdragen aan de vorming van een wijkplatform.  De samenwerking in de wijk kan een extra impuls gebruiken.  De wijkagenda beweegt zich binnen wettelijke regels.  De wijkagenda werpt onderwerpen op die in het belang van de wijk zijn, en is niet belemmerend voor de belangen van de stad.  De activiteiten op de wijkagenda zijn binnen een jaar uitvoerbaar.  De activiteiten vallen binnen de thema's van de betreffende gebiedsopgave. Beschikbaar budget – Een budget wijkagenda bedraagt maximaal 25.000 euro per jaar per wijk. Er is per jaar ruimte voor één panel in de stad. Uitvoering en verantwoording – Het aanvragende gebiedsteam van de gemeente initieert de wijkagenda samen met wijkpanel aan de opstelling van de wijkagenda, waar nodig ondersteund door het programma Versterken Lokale Democratie.

7

In 2024 vindt evaluatie plaats van het gelote wijkforum Zijlweg West. Dit kan aanpassingen in het kader opleveren. Vanaf 2025 kan het wijkforum weer worden ingezet.

8

Reserve Participatie en Leefbaarheid Wat is het – De reserve Participatie en leefbaarheid is een flexibel inzetbaar intern budget voor zich onverwacht voordoende maatschappelijke initiatieven die in de samenleving ontstaan. Om zo de leefbaarheid en maatschappelijke cohesie in wijken te bevorderen vanuit de samenleving zelf. Kortom, het zijn flexibel inzetbare middelen voor overheidsparticipatie. Aanvragen – Uitsluitend gemeentelijke gebieds- of beleidsmedewerkers kunnen hiervoor een aanvraag doen namens maatschappelijke initiatiefnemers. Beoordeling – Aanvragen worden volgens de volgende criteria beoordeeld door het college:  Er wordt een activiteit/initiatief gefinancierd  Er bestaat draagvlak in de buurt  Er is geen financiering elders mogelijk, er is binnen de reguliere middelen geen dekking  De activiteit wordt binnen 2 jaar na toekenning voltooid  Er zijn meerdere partners; de gemeente is facilitator  Er is politieke en/of maatschappelijke urgentie  Er is sprake van cofinanciering (natura/geld) wanneer de activiteit zich hiervoor leent  Er is bij betrokken afdelingen capaciteit beschikbaar voor begeleiding  Er zijn voldoende maatregelen genomen om ook in het beheer van het project te voorzien  Er is sprake van een maatschappelijke meerwaarde voor de wijk/het gebied waarvoor het wordt aangevraagd.

Beschikbaar budget – 340.000 euro per jaar tot en met 2025, daarna 262.000 euro per jaar tot 2028.

9

3. Financiën De financiering van de wijkbudgetten voor 2024, 2025 en 2026 wordt gedekt uit de middelen Versterking Lokale Democratie (VeLD). Het L&I-budget en de Reserve Participatie en Leefbaarheid vallen buiten het programma VeLD. Zij hebben een eigen begrotingspost/budget. De benodigde capaciteit voor de uitvoering van 1,5 fte komt uit het programma VELD. Voor 2024, 2025 en 2026 is er ruimte voor aanvraag, opzet en uitvoering van de volgende wijkbudgetten: budget

wijkbudget

Wijkbudgetten

Wijk aan Zet Wijkcontract Wijkagenda

max. aantal per jaar 2 2 1

Totaal

max. bedrag per jaar (totaal) max. 245.000 euro max. 30.000 euro max. 25.000 euro 300.000 euro

Mocht het zo zijn dat er meer aanvragen binnen komen dan uitgevoerd kunnen worden zal een nog op te richten jury met actieve wijkbewoners en ambtelijke ondersteuning een keuze maken welke aanvraag het best past. De opgave in de wijk (qua activiteiten, ontwikkelingen of innovatieve potentie), motivatie en enthousiasme van de aanvragers van het wijkbudget en/of de bewoners in de wijk, en een evenwichtige geografische verdeling tussen de wijken waarin een wijkbudget wordt ingezet dienen daarbij als leidraad. Als er minder wordt aangevraagd dan wordt het resterende geld via de berap doorgeschoven naar een volgend begrotingsjaar, zodat het budget behouden blijft voor de wijken.

10

Bijlage: Spelregels en toetsingscriteria Wijk aan Zet-budget

Spelregels Plan indienen:       



Iedereen kan een plan indienen: bewoners, mensen die er werken of naar school gaan, of er vrienden of familie hebben. Leeftijd maakt niet uit. Uw plan is voor de bewoners van dat gebied en valt binnen 1 van de thema’s die voor dat gebied zijn vastgesteld. U kunt alléén een plan indienen, of samen met uw buren, schoolklas of vereniging: hoe meer mensen meedoen, hoe leuker het wordt. U mag zoveel plannen indienen als u wilt, maar: per persoon of organisatie kan maar 1 plan winnen. U kunt voor uw plan minimaal € 3.000 en maximaal het totale bedrag voor uw buurt aanvragen. Uw plan is niet bedoeld om politieke, levensbeschouwelijke of religieuze overtuigingen te verspreiden. Uw plan heeft geen commercieel oogmerk. U kunt ook geen loonkosten aanvragen. Eventuele vergoeding van vrijwilligers of experts mag niet meer dan 20% van de totale begroting bedragen. Uw plan bevat concrete voorstellen voor activiteiten. Het geldbedrag van Wijk aan Zet is niet bedoeld voor het kopen of permanent huren van vastgoed.

Als u uw plan heeft ingediend:    

U voert zelf campagne voor uw plan om likes op te halen. Een plan moet minstens 50 likes halen om door te gaan naar de volgende ronde: de haalbaarheidscheck door de gemeente. We toetsen de plannen op haalbaarheid. We kunnen u vragen om uw plan na deze check aan te passen. Alleen de haalbare plannen gaan door naar de stemronde.

Stemming    

Iedere bewoner van uw wijk van 16 jaar en ouder krijgt een persoonlijke stemcode thuisgestuurd. Hiermee kunt u aangeven welke plannen u graag uitgevoerd wil zien. Een stem op een plan betekent ook een stem voor het daarbij aangevraagde geldbedrag. Er kan niet meer of minder geld per plan worden uitgekeerd. De uitslag wordt per wijkdeel bepaald op basis van het aantal stemmen dat de plannen hebben gekregen, tot het maximumbedrag wat voor dat wijkdeel geldt. Als er per wijkdeel geld overblijft wordt dat doorgeschoven naar het eerstvolgende plan met de meeste stemmen in een van de andere wijkdelen.

11

Als uw plan wordt gekozen:     

Als uw idee wordt gekozen voert u uw plan zelf uit. Dat moet binnen 1 jaar na de uitslag van de stemronde. De gemeente ondersteunt waar nodig. U doet in dat jaar maximaal 4 keer mee aan de Nieuwsbrief Wijk aan Zet, waarin we aan de bewoners van de Wijk-aan-Zetwijken laten zien hoe de plannen worden uitgevoerd. Het bedrag dat u voor uw plan krijgt is eenmalig. U kunt er geen rechten voor de toekomst aan ontlenen of langdurige verplichtingen mee aangaan. Na een jaar levert u een verantwoording van uw uitgaven in bij de gemeente. Als dat van toepassing is ondersteunen we u bij het zoeken naar manieren om uw plan ook in volgende jaren voort te kunnen zetten.

12

Haalbaarheidscheck          

Uw plan heeft minimaal 50 likes nodig om door te gaan naar de haalbaarheidscheck. We checken allereerst of uw plan voldoet aan de spelregels. We gaan na of uw plan ten goede komt aan de wijk en aan de bewoners. En natuurlijk of de bewoners er blij mee zijn. We gaan na of u uw plan binnen 1 jaar zelfstandig kunt uitvoeren (of, bij plannen in de openbare ruimte, samen met de gemeente). We gaan na of het plan geen veiligheidsrisico's heeft en binnen de grenzen van de wet kan worden uitgevoerd. We bekijken of de kosten van het plan realistisch zijn ingeschat. We gaan na hoe het plan na uitvoering moet worden beheerd en of dat (ook financieel) mogelijk is. We gaan na of de gemeente de bevoegdheid heeft of kan krijgen om het plan uit te (laten) voeren. Voor sommige locaties is toestemming nodig van de eigenaar. We controleren wat er op de plaats van uw plan geldt. Het kan zijn dat u voor uw plan een vergunning nodig hebt. We kijken of dat zo is, en of die binnen een jaar te verkrijgen is.

Mocht een plan met enige aanpassing wel haalbaar zijn, dan neemt de gemeente contact met u op. Als het plan volgens ons niet uitvoerbaar is, kan het niet doorgaan naar de stemronde. Daar krijgt u dan uiteraard bericht over.

13