20230925135 1 Warmtenet Schalkwijk Conditioneel investeringsbesluit eerste cluster

Collegebesluit

Onderwerp Warmtenet Schalkwijk: Conditioneel investeringsbesluit eerste cluster Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2023/925135 Berkhout, R.A.H. 5.2 Energie ECDW Dijk, W.J.S. van 023-5113912 w.v.dijk@haarlem.nl De gemeente werkt samen met bedrijven, bewonersinitiatieven en partners aan de beste oplossingen om onze huizen en gebouwen zonder aardgas te verwarmen. In Schalkwijk werken we al geruime tijd met corporaties, warmteleverancier EQUANS en infraspecialist nieuwe energie Firan aan de ontwikkeling van een warmtenet. Betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid voor bewoners is daarbij belangrijk. Dit warmtenet is een concrete opmaat naar het realiseren van een aardgasvrije wijk. De partners in dit proces nemen nu, na het doorlopen van een groot gedeelte van de ontwikkelfase, een conditioneel investeringsbesluit voor het eerste cluster van dit warmtenet. Als alle condities zijn ingevuld, dan kan dit besluit uitgevoerd worden zodat bijna 1.175 woningen in Meerwijk aardgasvrij verwarmd gaan worden. Het betreft woningen van Ymere en Elan Wonen. Dit is een grote stap in de realisatie van een aardgasvrij Schalkwijk. Pré Wonen is tot de conclusie gekomen dat een andere invulling beter passend is voor haar woningen. Pré wonen committeert zich wel aan dezelfde doelen.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt dit besluit ter bespreking naar de commissie beheer

Relevante eerdere besluiten

Energiestrategie, januari 2019 (2018/876759) Duurzame Bronnen, juni 2019 (2019/393567) Governance, november 2019 (2019/691719) Voortgang-ontwikkeling-warmtenetten, februari 2020 (2019/942011) Voorbereidingen-oprichting-Haarlems-Warmtenetwerk, september 2020 (2020/443529) Informatienota oprichting Haarlems Warmtenetwerkbedrijf (HWN) (2021/0070798) Oprichting Haarlems warmtenetwerkbedrijf (HWN) (2021/281537) Informatienota voortgang ontwikkelfase warmtenet Schalkwijk (2022/0721076) Informatienota voortgangsbesluit herijking warmtoplossing, uitwerking decentrale variant (2022/920693)

Kenmerk: 2023/925135

1/8

Prestatieafspraken Haarlem 2022 tot en met 2025 met woningcorporaties Ymere, Pré Wonen en Elan Wonen en huurdersorganisaties (2022/67145) Besluit College d.d. 4 juli 2023

Het college van burgemeester en wethouders Besluit: 1. Het conditioneel investeringsbesluit voor de aanleg van het warmtenet in het eerste cluster in Schalkwijk te nemen met inachtneming van de nog in te vullen condities: het binnenhalen van subsidies, het aanvragen van vergunningen en het ophalen van instemming bij huurders. de secretaris,

de burgemeester,

1. Inleiding De gemeente werkt samen met de stad en allerlei partijen aan de beste oplossingen om onze huizen en gebouwen zonder aardgas te verwarmen. De aanpak is vastgelegd in de Transitievisie Warmte (2021/254262). In Schalkwijk werken we al geruime tijd met corporaties, warmteproducent en warmteleverancier EQUANS en infraspecialist nieuwe warmte Firan aan de ontwikkeling van een warmtenet. Betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid voor bewoners is daarbij belangrijk. Dit warmtenet is de concrete opmaat naar het realiseren van een aardgasvrije wijk. De partners in dit proces nemen nu, na het doorlopen van een groot gedeelte van de ontwikkelfase, een conditioneel investeringsbesluit voor het eerste cluster van dit warmtenet. De partners spreken af om onder een aantal condities het definitief ontwerp op te stellen, de verschillende onderdelen van het warmtenet incl. warmteproductie aan te besteden en het eerste cluster van het warmtenet aan te leggen. Hierdoor kunnen bijna 1.175 woningen aardgasvrij worden verwarmd. Deze woningen staan in Meerwijk, en bestaan grotendeels uit gestapeld bezit van Elan Wonen en Ymere. Nadat dit eerste cluster verder is ontwikkeld zullen de betrokken partijen aan de slag gaan met de ontwerpfase voor het volgende cluster.

Op deze manier wordt stapsgewijs toegewerkt naar de doelstelling zoals deze in de Routekaart Duurzaamheid is opgenomen om alle corporatiewoningen in Schalkwijk aardgasvrij te maken in 2030. Voor de uitrol van het warmtenet is altijd een periode van 10 jaar aangehouden, deze is nog steeds van kracht, en doordat de start inmiddels enigszins is verschoven zal dat niet 2030 maar een paar jaar later worden. In de duurzaamheidsbegroting zullen we dit in de monitoring van de voortgang van de routekaart opnemen. Pré Wonen is tot de conclusie gekomen dat een andere oplossing beter passend is voor haar woningen in Schalkwijk. Pré Wonen ontwikkelt voor het einde van 2023 een routekaart voor de aanpak van de gehele woningportefeuille, waaronder haar 2.000 woningen in Schalkwijk. Pré Wonen

Kenmerk: 2023/925135

2/8

geeft aan dat de gestelde doelen ten aanzien van isolatie en duurzame energie onveranderd zijn en zullen worden gehaald, en blijft zich inspannen om in dezelfde periode als de uitrol van het warmtenet haar woningen te voorzien van een duurzame warmteoplossing. Naast de corporatiewoningen is het warmtenet de meest gunstige keuze voor een aantal particuliere eengezinswoningen in het projectgebied. Aan de eigenaren van deze woningen wordt een aansluiting op het warmtenet aangeboden als mogelijke route naar aardgasvrij. Omdat de leidingen hiervoor bij de herprofilering van Meerwijk gelegd moeten worden, zal het Haarlemse warmtenetwerk B.V. (HWN) hiervoor een voorinvestering doen. Het warmtenet biedt warmte en tapwater aan de huurders. De tarieven liggen ruim onder het maximale ACM tarief voor warmte, en zijn in lijn met de tarieven die bewoners betalen voor aardgas tegen de tijd dat ze overstappen. Het warmtenet heeft bovendien een gegarandeerde leveringszekerheid door een solide piek en back up voorziening. Het warmtesysteem gebaseerd op water uit de Amerikavaart vormt een duurzaam alternatief voor aardgas. Daarmee zijn de uitgangspunten betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid geborgd. Achtergrond Haarlems Warmtenetwerk B.V. (HWN) In juni 2021 heeft het college, na positieve advisering vanuit de raad, besloten tot het oprichten van het Haarlems Warmtenetwerk B.V.

(HWN) (notanr. 2021/281537) voor de aanleg van het publieke warmtenet. Aandeelhouders van het bedrijf zijn provincie Noord-Holland (25%), Firan (dochter van Alliander, 25%) en gemeente Haarlem (50%). De techniek Het warmtenet werkt op basis van een WKO (WarmteKoudeOpslag) systeem met warmtepompen. De warmtepompen verwarmen het water tot de juiste temperatuur en dat wordt door de warmteleidingen vervoerd naar de woningen. Daarmee kunnen de woningen goed verwarmd worden. In de zomer wordt de warmtebron van de WKO aangevuld met water uit de Amerikavaart (Aquathermie), dit stroomt ook weer terug in de Amerikavaart. Zie de schematische weergave hieronder. Al deze technische installaties zoals warmtepompen komen in 1 gebouw in de wijk te staan; een warmtehub. In de wijk is een geschikte locatie gevonden waar dit mogelijk kan plaatsvinden. Het gebouw straalt uit dat het onderdeel is van de transitie naar een duurzame samenleving. Middels participatie wordt er iets aan het gebouw toegevoegd zodat het ook meerwaarde heeft voor de omgeving. Hierbij kan gedacht worden aan thema’s zoals kunst, sport en spel, ontmoeting of groen.

Kenmerk: 2023/925135

3/8

Het proces: Afronding ontwikkelfase na het Conditioneel Investeringsbesluit In 2022 besloten de projectpartners om de ontwikkeling van het warmtenet op decentrale wijze aan te pakken. Door het warmtenet te verdelen in een aantal warmteclusters werd een hogere bronzekerheid, een betere haalbaarheid en lager risico profiel verwacht. Het eerste warmtecluster in een deel van de wijk Meerwijk is nu uitgewerkt en is haalbaar onder voorwaarde van enkele condities die op dit moment nog niet kunnen worden ingevuld. Zo moet het project worden aanbesteed binnen de verwachte bandbreedte. Het verkrijgen van vergunningen en van instemming van een groot deel van de huurders valt eveneens onder de condities. Ook kost het verkrijgen van enkele subsidies nog enige tijd, of is pas mogelijk wanneer vergunningen zijn verstrekt. Partijen schatten in dat deze condities geen belemmering voor de realisatie van het warmtenet zullen vormen, en besluiten door het nemen van het conditioneel besluit verder te investeren in het opstellen van het definitief ontwerp en de afronding van de ontwikkelfase. In 2024 wordt getoetst of de condities voldoende zijn ingevuld om de aanleg van het project definitief te starten. Uiteraard wordt dan de haalbaarheid van het project opnieuw getoetst. 2. Besluitpunten college Het college van burgemeester en wethouders Besluit:

Kenmerk: 2023/925135

4/8

1. Het conditioneel investeringsbesluit voor de aanleg van het warmtenet in het eerste cluster in Schalkwijk te nemen met inachtneming van de nog in te vullen condities: het binnenhalen van subsidies, het aanvragen van vergunningen en het ophalen van instemming bij huurders. 3. Beoogd resultaat Door het conditioneel investeringsbesluit kan het publieke netwerkbedrijf HWN worden opgericht en kan de ontwikkelfase voor het eerste cluster van het warmtenet worden afgerond. 4. Argumenten 1. De ontwikkelfase wordt afgerond Door het nemen van een conditioneel investeringsbesluit geven de partners in het project een extra commitment af. Voor de corporaties betekent dit dat de voorbereidingen voor het project (klaarmaken van de woningen, isoleren en het verkrijgen van draagvlak onder de huurders) kan starten. HWN en EQUANS kunnen als ontwikkelende partijen verder investeren in het definitief ontwerp, engineering en aanbesteding van het project, en kunnen de benodigde vergunningen gaan aanvragen. 2. Het project is een grote stap naar een aardgasvrije stad Met het eerste cluster van het project wordt een aanzienlijk aantal woningen (bijna 1.175) in Meerwijk aangesloten op een duurzame verwarmingsbron. Het project vormt hierdoor een belangrijke bouwsteen voor het aardgasvrij maken van de gehele wijk. De aanpak wordt in de volgende clusters herhaald in andere wijken van Schalkwijk.

Het project past in de gemeentelijke aanpak van de warmtetransitie (transitievisie warmte 2021/254262). 3. We werken samen aan de herinrichting van de openbare ruimte in Meerwijk Het conditioneel investeringsbesluit voorziet in de mogelijkheid om samen op te werken met de herinrichting van de wijk Meerwijk. Voor enkele van de laagbouw hofjes die binnen het projectgebied vallen, is het warmtenet eveneens de beste oplossing. Hier worden warmteleidingen ‘meegelegd’ tijdens de herinrichting van de wijk. In het gedeelte van het warmtenet waar veel woningen van Pré Wonen staan, wordt bij de uitvoering van de herprofilering een ruimte reservering in de ondergrond gemaakt. 4. De oprichting van HWN Het Haarlems Warmtenetwerk B.V. (HWN) kan nu notarieel worden opgericht, conform het eerder besluit zoals in de inleiding benoemd. Zodra HWN notarieel is opgericht zal er ook een directeur worden aangesteld, deze persoon komt bij Firan vandaan en draait nu ook al mee in het project. HWN kan vervolgens het definitief ontwerp maken, een groot aantal van de vergunningen aanvragen en de aanbestedingen voorbereiden. Na de zomer van 2023 wil het college een besluit nemen over

Kenmerk: 2023/925135

5/8

een eerste aandelen storting in het bedrijf. Ook de overige partners besluiten dan tot storting. Het besluit aandelenstorting wordt door het college voor een zienswijze aan de raad voorgelegd. Bij dit besluit zal een toelichting op de werkwijze en governance structuur van HWN worden toegevoegd. 5. Financiële paragraaf Het conditioneel investeringsbesluit is een belangrijke stap naar de realisatie van het warmtenet in het eerste cluster. Gemeente en de partners in dit traject besluiten hiermee de ontwikkelkosten aan te gaan voor het opstellen van het DO en de voorbereiding voor uitvoering. De kosten die de gemeente maakt worden gedekt uit de begroting Duurzaamheid. De kosten van de daadwerkelijke aanleg van het warmtenet worden gemaakt na de beoordeling van de condities van het besluit, in februari 2024. 6. Corporatiewoningen worden aangesloten op een duurzame verwarmingsbron Ook beantwoordt het project aan duurzaamheidsvoorwaarden die worden gesteld in het nationale(CO2 reductiepaden) en gemeentelijke (routekaart) beleid voor CO2 reductie. 7. Participatie en Inspraak In de planontwikkeling is overlegd met wijkraden, een klankbordgroep en de huurdersverenigingen van de corporaties. In voorbereiding op de vergunningsaanvraag voor de warmtehub zal er ook participatie plaatsvinden over de invulling van de aankleding van de hub.

Zoals beschreven kan hier een keus gemaakt worden uit verschillende thema’s zoals kunst, sport en spel, ontmoeting of groen. Voor het aanleggen van het warmtenet is in een aantal gevallen instemming van alle huurders (bij individuele aansluitingen), of van een 70% meerderheid van de huurders vereist. De corporaties overleggen hierover met huurders en huurdersverenigingen. 5. Risico’s en kanttekeningen 1. Enkele condities bij het besluit lopen door tot na de besluitvorming Het conditioneel investeringsbesluit is nodig om de ontwikkelfase voor het eerste cluster af te kunnen ronden. Deze condities kunnen momenteel nog niet worden vervuld. Zij vormen een mogelijk risico voor de uiteindelijke realisatie van het project. Ook op het moment waarop partijen het volgende besluit nemen, een fasebesluit in Q1 in 2024 bestaan enkele van deze condities (risico’s) nog. Nadat ook deze laatste twee condities zijn vervuld kan een definitief besluit genomen worden eind 2024. Het gaat om de volgende twee condities:  Risico verkrijgen SDE+ subsidie De subsidie op de productie van duurzame warmte kan pas worden aangevraagd nadat de vergunning voor het project is verleend. Dit betekent dat de subsidie in juli 2024 kan worden aangevraagd en in september van dat jaar kan worden verleend. De partners maken een strategie om met dit risico om te gaan.

 Risico van instemming door bewoners In een aantal complexen is de instemming van 70% van de huurders nodig voor het verduurzamen van de woningen en het aansluiten op het warmtenet. De procedure kan pas, zo geven de

Kenmerk: 2023/925135

6/8

corporaties aan, starten na ontvangst van de beschikking van de SDE++, dus september 2024. De blokken waarvoor instemming nodig is (ongeveer 400 woningen) zitten aan het eind van de uitrol van het eerste cluster. Hierdoor is er ‘extra’ tijd voor het verwerven van instemming. Ook zijn enkele ‘reserve’ blokken benoemd. De corporaties zijn optimistisch over de uitkomst van het gesprek met de huurders. De partners geven elkaar met dit besluit het vertrouwen dat alles op alles wordt gezet om oplossingen te verzinnen voor eventuele tegenvallers. Onderlinge afspraken over verdeling van de gemaakte ontwikkelkosten zijn gemaakt. 2. Risico profiel gemeente wijzigt door de tijd Na het nemen van het conditioneel investeringsbesluit neemt het college een separaat besluit om een aandelenstorting ten behoeve van HWN te verrichten. De raad wordt hierbij om haar zienswijze gevraagd. Het college is voornemens om bij het besluit aandelenstorting na de zomer van 2023 een drietal maatregelen met betrekking tot de risico’s van het project op te nemen:  Bij dit besluit wordt een uitgebreide risico analyse gemaakt.

Het college stelt voor het project op te nemen in de lijst risicovolle projecten,  Er wordt een externe second opinion op de business case verricht, in lijn met de afspraken die eerder zijn gemaakt, deze wordt bij het zienswijzebesluit voorgelegd aan de raad,  Aan de raadsleden wordt voorafgaande aan het zienswijzebesluit een technische sessie aangeboden, waarin wordt ingegaan op het risico profiel van het project. In de periode tot aan het volgende fasebesluit in Q1 van 2024 bestaat het risico van deze storting uitsluitend uit het gemeentelijk aandeel in de ontwikkelkosten zoals voorbereiden van de vergunningen, maken van een uitvoeringsontwerp voor de inrichting openbare ruimte in Meerwijk en bijbehorende voorbereidende kosten. De investering in leidingen en werkzaamheden voor de daadwerkelijke realisatie van het warmtenet worden voor een klein deel gemaakt nadat het fasebesluit heeft plaatsgevonden, en voor het overgrote deel pas nadat ook de SDE++ subsidie en de instemming van de huurders binnen is en het definitieve besluit genomen is.

Kenmerk: 2023/925135

7/8

6. Uitvoering Afronden ontwikkelfase Na het conditioneel investeringsbesluit kan het netwerkbedrijf HWN worden opgericht en door een aandelenstorting van kapitaal worden voorzien. Het college legt dit besluit aan de raad voor om de zienswijze van de raad mee te kunnen nemen. Het netwerkbedrijf kan samen met EQUANS verder met de ontwikkeling van het warmtenet. De corporaties kunnen starten met de voorbereiding van hun woningen, en het informeren van de huurders. In het eerste kwartaal van 2024 volgt een fasebesluit waarbij de partners toetsen welke condities al zijn voldaan. Zodra ook de SDE++ subsidie en de instemming van huurders binnen is zal een definitief besluit genomen worden.

Met dit besluit wordt de aanpak voor het eerste cluster concreet. Deze aanpak dient als voorbeeld om het volgende cluster in het project te ontwikkelen. Warmtehub Voor de warmtehub zal gestart worden met een ontwerp. Middels participatie wordt er ook gekeken wat er aan het gebouw toegevoegd kan worden zodat het ook meerwaarde heeft voor de omgeving. Hierbij kan gedacht worden aan thema’s zoals kunst, sport en spel, ontmoeting of groen. Dit in voorbereiding op een vergunningsaanvraag.

7. Bijlagen 1. Conditioneel investeringsbesluit inclusief mijlpalenplanning 2. Samenvatting businesscase warmtenet eerste cluster

Kenmerk: 2023/925135

8/8