20230924811 1 Stand van zaken energievoorziening Haarlem

Informatienota

Onderwerp Stand van zaken energievoorziening Haarlem Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2023/924811 Berkhout, R.A.H. 5.2 Energie BBOR Oosterhof, O. 023-5113866 ooosterhof@haarlem.nl De economie groeit en dit zorgt voor een toename van de vraag naar (duurzame) elektriciteit. De vraag is zelfs zo groot dat het elektriciteitsnet vol raakt. Dan ontstaat het risico dat de gemeente Haarlem haar doelen voor de energietransitie niet haalt. Daarom zet de gemeente zich nu proactief met netbeheerder Liander in om het net te verbeteren. Er is zicht op de oorzaken en omvang van knelpunten op het elektriciteitsnet en de eerste stappen richting oplossingen zijn gezet. Tegelijkertijd wordt gekeken naar de kansen die deze situatie biedt om de kwaliteit van de openbare ruimte te verbeteren.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie Beheer. Het college wil de commissie informeren over de acties die lopen om de elektriciteitsvoorzieningen in Haarlem optimaal te behouden. Deze informatienota geeft de achtergrond en voorstellen van het college weer.

Relevante eerdere besluiten Besluit College d.d. 27 juni 2023

N.v.t. 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2023/924811

de burgemeester,

1/6

1. Inleiding In de media is veel te lezen over het elektriciteitsnet en beperkingen daarvan, die in beeld komen of zijn. Ook merken we bij enkele projecten dat aansluitingen op elektriciteitsvoorzieningen niet overal en altijd meer geheel vanzelfsprekend zijn. Zo zijn in verschillende ontwikkelprojecten gesprekken gaande waarin Liander (als beheerder van het lokale midden en laagspanningsnet) aangeeft de zakelijke aansluitingen mogelijk niet te kunnen realiseren. Daarnaast zijn er diverse oorzaken die ervoor zorgen dat er een grote behoefte is aan het verzwaren van het netwerk. Deze oorzaken zijn met name: • Warmtebronnen: Omschakeling van aardgas naar andere warmtebronnen zorgt voor meer druk op het elektranet, omdat andere warmtebronnen energie nodig hebben om dezelfde capaciteit te genereren die nu vanuit aardgas wordt gerealiseerd. Deze elektrificatie van bronnen geldt voor warmtenetten, warmte koude opslag en warmtepompen. • Elektrisch koken: Omschakeling van koken op gas naar elektrisch koken. Ook dit vraagt flinke hoeveelheden stroom en vindt gedurende pieken plaats. • De toename van duurzame opwekking: Het aantal zonnepanelen en windmolens stijgt en dit resulteert in een wisselend aanbod van elektriciteit op het net. Daarbij komt met name zonneenergie niet altijd op momenten dat er ook grote vraag is naar energie.

Ook komt zonne-energie van alle systemen allemaal tegelijk. Dit levert een piek op waarbij tegelijkertijd een opslagvraagstuk leeft: wat doen we met de op dat moment niet benodigde terug geleverde energie? • Toename van geëlektrificeerd vervoer: Het opladen van steeds meer elektrische auto’s, maar ook de bussen van Connexxion, vraagt een steeds grotere capaciteit. Ook deze wordt vooral gedurende pieken gevraagd omdat de auto na het werk en dus in de avond wordt opgeladen. • Elektrificering processen: Ook in (lichte) industriële processen is elektrificering een oplossing om ook andere processen op te vangen die nu veel CO2 en andere vervuilende stoffen uitstoten. • Datacenters: Ook in de Haarlemse regio vragen datacenters veel capaciteit van het elektranet. Het Haarlemse elektriciteitsnet is op dit moment nog niet vol (zie voor meer informatie hierover bijlage 1), toch zijn er met enige regelmaat wel beperkingen aangaande aansluitingen. De beperkingen die er zijn, bestaan uit drie aspecten; 1. Een tekort aan materiaal. Van kabels tot transformatoren is er veel schaarste op de markt, dit houdt verband met de wereldwijde krapte op de grondstoffenmarkten. Liander is bezig om het aantal leveranciers van materiaal te vergroten om zo de kans op meer leveringen te verhogen.

Aangezien de problematiek op wereldschaal speelt en de behoefte in heel Nederland en ook in omringende landen enorm is, is nog onduidelijk wanneer tekorten eventueel opgelost kunnen worden. 2. Een tekort aan technisch opgeleide mensen. De toegenomen hoeveelheid werk is zodanig dat de mensen van Liander niet meer alle taken uit kunnen voeren binnen de gevraagde en

Kenmerk: 2023/924811

2/6

gestelde termijnen. De opleiding van technici duurt jaren, hiervoor lopen landelijke programma’s maar de aanwas is kleiner dan de behoefte. Liander moet daarom prioriteiten stellen. De eerste prioriteit wordt hierbij gegeven aan de aansluiting van woningen, mede ingegeven door een wettelijke plicht deze aan te sluiten. De overige aansluitingen gebeuren op first come first serve basis. Hierbij wordt een datacenter hetzelfde behandeld als bijvoorbeeld een school of ziekenhuis. Om hier verandering in aan te brengen heeft het ministerie EZK een prioriteringskader opgesteld, waarbij investeringen waarbij de kwaliteit van het elektriciteitsnet invloed heeft op maatschappelijke belangen voorrang krijgen op investeringen met commerciële belangen. Dit prioriteringskader is in de weging voor de investeringen vanaf 2024 meegenomen. 3. Het hoogspanningsnet dat beheerd wordt door TenneT is ook redelijk vol. Bij Liander op het lokale net is nog beperkte ruimte, maar prognoses laten zien dat die ruimte binnen enkele jaren ingenomen zal zijn. Op dat moment kan onder de te verwachten omstandigheden dan niet meer stroom van het hoofdnet van TenneT betrokken worden. TenneT zoekt locaties om extra hoogspanningsstations te plaatsen, een van de beoogde locaties is in de Haarlemmermeer tussen Vijfhuizen en het Noordzee kanaal. Deze krijgt een aftakking naar Haarlem.

De verwachtte realisatiedatum daarvan is rond 2030. Deze informatienota is bedoeld om meer uitleg te geven over hoe de situatie in Haarlem is, welke ontwikkelingen eraan komen, wat de processen zijn die nu lopen en welke acties nu uit staan. 2. Kernboodschap In tijden waarin de vraag naar nieuwe energieaansluitingen te groot voor het aanbod dreigt te worden, neemt de gemeente stappen om te zorgen dat gestelde doelen zo veel mogelijk gehaald kunnen worden. De gemeente pakt de knelpunten in het elektriciteitsnet samen met Liander aan en beperkt tegelijkertijd de negatieve impact daarvan zo veel mogelijk. De samenwerking met Liander is geïntensiveerd, oorzaken en omvang van de knelpunten worden duidelijk en de eerste stappen richting oplossingen zijn gezet. Tegelijkertijd kijken Liander en gemeente naar de kansen die deze situatie biedt om de voorzieningen in en de kwaliteit van de openbare ruimte te verbeteren. 3. Consequenties De groei van de in de inleiding genoemde componenten kan ervoor zorgen dat op termijn (de schatting is enkele jaren) het Haarlemse elektriciteitsnet ook vol loopt. De huidige situatie van het net wordt uitgebreider besproken in bijlage 1, ook wordt, in bijlage 2, een korte uitleg gegeven van het elektriciteitsnet. Om het elektriciteitsnet te verbeteren wordt door de hele stad in trottoirs gegraven, om de verzwaarde kabels aan te leggen.

Daarnaast worden, om in buurten de benodigde

Kenmerk: 2023/924811

3/6

energievoorzieningen te kunnen blijven leveren, tussen de 200 en 400 middenspanningsruimtes geplaatst. Dit heeft een grote impact op de al beperkt beschikbare openbare ruimte. In bijlage 3 staat meer informatie over middenspanningsruimtes, inclusief voorbeelden van gewone en bijzondere vormen ervan. De gemeente Haarlem is bij veel ambities afhankelijk van een goede beschikbaarheid van elektriciteit. Grote programma’s als de groei van de stad en de energie transitie kunnen niet plaatsvinden zonder beschikbare capaciteit op het lokale net, zowel voor levering van het net aan de stad als teruglevering van de stad aan het net. Gesprekken met Liander zijn geïntensifieerd om te bezien welke rol de gemeente kan spelen om in de toekomstige energiebehoefte te blijven voorzien. Deze samenwerking heeft ertoe geleid dat Liander en de gemeente samen oplossingen zoeken voor knelpunten die zich in de stad voordoen. Ook is de strategische samenwerking met alle nuts- en telecompartijen geïntensiveerd, hetgeen leidt tot meer structuur, communicatie en samenwerking. Uiteindelijk is de burger hierbij gebaat door vermindering van de overlast en minder storingen in de netwerken. De overige onderwerpen van gesprek tussen de gemeente en Liander zijn op dit moment: • Samen optrekken in communicatie naar de stad over de impact van de energietransitie.

• Het tijdig verhelpen van storingen aan meerdere lichtmasten van openbare verlichting. Hierbij is een nauwe samenwerking met de dagelijks onderhoud partner voor openbare verlichting van groot belang. • Kaders opstellen voor nog te plaatsen middenspanningsruimtes. Uitgangspunt hierbij is dat de impact van de middenspanningsruimtes op de omgeving minimaal moet zijn. Gezien de omvang van het aantal middenspanningsruimtes zal er altijd overlast zijn, maar deze proberen we te beperken. • Onderzoeken of de plaatsing van de middenspanningsruimtes een positief effect kan hebben op het plaatsen van extra kunst in de openbare ruimte, hetgeen een van de doelen is van het cultuurbeleid, benoemd in het coalitieakkoord. • Bij lopende ontwikkelprojecten, waar elektriciteitsverzwaring nodig is, oplossingen vinden voor plaatsing van middenspanningsruimtes als dit niet inpandig kan. • Het minimaliseren van de impact door de verzwaring van het elektranet, doordat de middenspanning wordt verhoogd van 6kV naar 10kV zodat meer lokale capaciteit binnen het netwerk beschikbaar komt. • Het verzwaren van het 50kV netwerk. Hierbij wordt gesproken over de optimalisatie van het netwerk om de ontwikkelingen op middenspanning niveau te ondersteunen.

• Tenslotte wordt ook gesproken over toekomstige ontwikkelingen binnen de stad, impact van de transitievisie warmte, mobiliteitsbeleid/elektrificering van het vervoer, lokale energieopwekking, mogelijke lokale opslag van energie (wederom een bovengrondse ruimte claim), etc.

Kenmerk: 2023/924811

4/6

4. Vervolg Om de grip op de situatie te houden en zo goed mogelijk op alle toekomstige ontwikkelingen voorbereid te zijn worden de komende periode een aantal vervolgstappen genomen. Hierbij is het belangrijk om op te merken dat recent ook de wetgeving is aangepast. Waar tot voor kort de netbeheerders (voor Haarlem is dat Liander) verplicht waren om alle vragen op basis van volgorde van binnenkomst af te handelen, wordt nu maatschappelijk belang meegewogen in de keuze welke aansluitingen (eerst) gerealiseerd worden. Hierdoor worden gemeentelijke ontwikkelingen eerder afgehandeld dan commerciële ontwikkelingen. Hierbij staan voor Haarlem twee doelen steeds bovenaan de agenda:  de benodigde capaciteit om de opwekdoelstellingen en benodigde elektrificatie te kunnen blijven realiseren;  de capaciteit om de groei van het aantal woningen en werkgelegenheid op te kunnen vangen. In de samenwerking met Liander worden alle ontwikkelingen, zowel op het gebied van teruglevering als afname van elektriciteit gedeeld. Hierdoor kan Liander de juiste afwegingen maken en worden de Haarlemse projecten hoger op de lijst geplaatst. Op gebied van Beleid wordt gewerkt aan:  



  



Het beleid rondom kabels en leidingen is gebundeld in een Algemene Verordening Ondergrondse Infrastructuur (AVOI). Het huidige beleid wordt beoordeeld op regels die een snelle verzwaring van het elektranet mogelijk in de weg staan, aanpassingen op die regels zal ter beoordeling worden voorgelegd aan het college. Een convenant wordt opgesteld tussen PWN, Liander en de gemeente om zo veel mogelijk gezamenlijk op te trekken om overlast te beperken en zo efficiënt mogelijk om te gaan met beperkte capaciteit monteurs. De eerste kaders worden opgesteld voor het plaatsen van middenspanningsruimtes en andere bovengrondse infrastructuur. Projecten worden gedeeld om vroegtijdig elkaar te vinden in de benodigde hoeveelheid elektra en de plaatsing van middenspanningsruimtes. Ook wordt gekeken hoe de bewustwording bij bewoners en organisaties kan toenemen deze bewustwording spitst zich toe op 2 punten. Als eerste bekijken of er minder energie gebruikt kan worden. Is het nodig om energie toe te voegen aan een proces of zijn er andere mogelijkheden (bijvoorbeeld was drogen in de zon in plaats van in de droger. ten tweede wordt er gekeken naar de timing, kan ik de elektriciteit vragen op het moment dat er veel aanbod is (auto laden als de zon schijnt) of als de vraag laag is (‘s nachts laden).

Tenslotte wordt onderzocht of de mogelijkheid tot lokale opslag helpt bij het ruimte maken op het elektriciteitsnet.

Kenmerk: 2023/924811

5/6

Op het gebied van laagspanning wordt gewerkt aan:  Het verzwaren van het middenspanningsnet, dit is de basis voor het zorgen voor genoeg elektriciteit op laagspanningsniveau richting bijvoorbeeld woningen, winkels, scholen, ziekenhuizen en lichte industrie. Hiermee wordt meer lokale capaciteit beschikbaar gemaakt en een robuuster netwerk neergelegd. Met Liander wordt nu op 2 sporen samengewerkt. Spoor 1: Daar waar schaarste is op het net wordt naar individuele middenspanningsruimtes gekeken om de plannen en ontwikkelingen te ondersteunen. Spoor 2: Een buurtaanpak die zorgt voor de aanpak van de buurten met de hoogste noodzaak voor verzwaring. Deze zal ook aansluiten bij de buurtaanpak van het groot onderhoud van de openbare ruimte. Hierbij wordt per buurt bepaald hoeveel middenspanningsruimtes nodig zijn en waar die moeten komen. Dit is vrij nauwgezet gezien de opzet van het netwerk van Liander. We zijn op dit moment aan het proberen hoe we dit het beste vorm kunnen geven zodat daarna in relatief hoog tempo de buurten aangepakt kunnen worden. Op gebied van middenspanning wordt gewerkt aan:  Plannen worden gemaakt om het Liander deel van de hoogspanning (50kV) te verzwaren. Hiertoe worden de 50kV transformatorstations uitgebreid en meerdere nieuwe verbindingskabels tussen de 50kV stations en het 150kV transformatorstation gelegd.

Hierbij wordt over gemeentegrenzen heen gekeken in samenwerking met Bloemendaal, Heemstede en Zandvoort voor een optimale verdeling binnen het elektriciteitsnet.  Deelname aan de provinciale Taskforce Energie-infrastructuur leidt tot versnelling van verbeteringen van de situatie. Daarnaast wordt een actieve rol gespeeld in het samenstellen van de PMIEK (de Provinciale Meerjaren Investeringsagenda Energie & Klimaat). Alle voor het Haarlemse net benodigde investeringen zijn opgenomen in de PMIEK. (ook de hoogspanning valt hieronder) Op Gebied van Hoogspanning wordt gewerkt aan:  TenneT is in de Haarlemmermeer op zoek naar een locatie voor een hoogspanningsstation om meer ruimte te creëren op, onder andere, het Haarlemse het hoogspanningsnet. 5. Bijlagen Bijlage 1: Is het Haarlemse elektriciteitsnetwerk vol? Bijlage 2: Korte uitleg elektriciteitsnet Bijlage 3: Middenspanningsruimtes

Kenmerk: 2023/924811

6/6