20230862299 1 Beheerplan Haarlemmerhout en Frederikspark

Collegebesluit

Onderwerp Beheerplan Haarlemmerhout en Frederikspark Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2023/862299 Berkhout, R.A.H. 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving BBOR Bouchier, R 023-5113671 rbouchier@haarlem.nl De omgevingsvisie Haarlem (toekomstgericht met aandacht voor historie) schetst hoe Haarlem in 2045 een aantrekkelijke stad is. Groene stadsparken spelen daarbij een belangrijke rol in. Ook het in 2022 vastgestelde groenbeleidsplan kent speciale waarden toe aan de groene parels van de stad. De Haarlemmerhout en het Frederikspark zijn hotspots in het Natuur Netwerk Haarlem. Daarnaast zijn beide parken geregistreerd als groene Rijksmonumenten (sinds 1969). Dit geeft beide parken een bijzondere status en brengt ook verplichtingen met zich mee in het kader van goed beheer en de instandhouding van groene rijksmonumenten. Eén hiervan is het opstellen van en werken volgens een beheerplan. Voor u ligt het nieuwe beheerplan Haarlemmerhout en Frederikspark waarmee deze groene erfgoederen de komende jaren toekomstbestendig in standgehouden kunnen worden. Dit nieuwe beheerplan vervangt het vorige beheerplan welk 11 jaar oud is. Met dit nieuwe beheerplan zijn de doelen, opgaven en maatregelen die passen bij het toekomstbestendig instandhouden van dit groene erfgoed geborgd. Daarbij is onder andere meer aandacht voor toenemende recreatiedruk, klimaatverandering, ecologie, stikstofdepositie die van invloed zijn op het beheer en de instandhouding van het park. Groen erfgoed leeft.

De beplanting groeit, ontwikkelt zich en is vergankelijk. Daarom zet dit nieuwe beheerplan in op een jaarrond beheercyclus, eenmalige ingrepen en zullen er aantal onderzoeksvragen onderzocht worden. De Gemeente Haarlem heeft hierin samengewerkt met de Adviescommissie Haarlemmerhout, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en onze uitvoerende partij Spaarnelanden.

1/6

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt dit besluit ter kennisname naar de commissie Beheer

Relevante eerdere besluiten Besluit College d.d. 25 juli 2023

2012201775-BW-Nota-Beheerplan-Haarlemmerhout-2012-20122 Het college van burgemeester en wethouders Besluit: 1. in te stemmen met het voorliggende beheerplan Haarlemmerhout en Frederikspark 2023-2033 de secretaris,

de burgemeester,

1. Inleiding De Haarlemmerhout en Frederikspark zijn twee groene rijksmonumenten. Groene rijksmonumenten hebben die status gekregen vanuit oogpunt van nationaal belang. Ze zijn belangrijk voor Nederland, bijvoorbeeld vanwege hun schoonheid, cultuurhistorische waarde of wetenschappelijke betekenis. Het zijn waarden die behouden moeten blijven. Vanwege deze cultuurhistorische basis en de daaraan verbonden Erfgoedwet 2016 heeft de gemeente Haarlem de verplichting de Haarlemmerhout en Frederikspark in stand te houden. Onder het oude beheerplan zijn laanbeplanting en zichtlijnen hersteld. Er zijn nieuwe bomen geplant en is verjonging gestimuleerd. Ook is een groot deel van het achterstallige onderhoud aangepakt. Het nieuwe beheerplan werkt hierop verder, maar geeft daarnaast aan uitdagingen zoals recreatiedruk, stikstofdepositie, klimaatverandering en de noodzaak tot het versterken van de biodiversiteit. Het vorige beheerplan wordt daarom vervangen door het voorliggende en borgt daarmee duurzame instandhouding voor de komende periode. 2. Besluitpunten college Het college van burgemeester en wethouders besluit: 1. In te stemmen met het voorliggende beheerplan Haarlemmerhout 2023-2033 3. Beoogd resultaat Het beoogde resultaat is om toekomstig beheer van de parken te waarborgen door een geactualiseerd beheerplan met jaar beheercyclus, onderzoeksopgaven en eenmalige ingrepen.

Daarmee kunnen de parken Haarlemmerhout en Frederikspark voor een periode van 10 jaar weer goed worden beheerd om behouden te blijven voor volgende generaties. Beoogd wordt om onder andere een evenwicht te hebben tussen de verschillende functies zoals cultuurhistorie, ecologie,

2/6

en recreatie. Denk bijvoorbeeld aan het toekomstbestendig maken van het bomenbestand rekening houdend met klimaatverandering en diversiteit in soorten en leeftijden. Ook wordt de komende 10 jaar ingezet op het tegengaan van verruiging (als gevolg van stikstofdepositie) door gericht beheer van braam, brandnetel en klimop. Zo ontstaat ruimte voor andere planten en soorten om te groeien zoals de, voor het park zo kenmerkende, stinzenplanten. Hiermee voldoet de gemeente Haarlem aan de verplichting voor instandhouding en goed beheren van groene rijksmonumenten. 4. Argumenten 4.1 Verplichting Erfgoedwet 2016 Zowel de Haarlemmerhout als het Frederikspark hebben de status van groen rijksmonument. Daarnaast zijn er diverse monumentale objecten in de parken aanwezig, waaronder ook rijksmonumenten, allen met een eigen monumentnummer en opgenomen in het landelijk register van rijksmonumenten. Het geheel vormt een beschermd complex want vanuit de Erfgoedwet 2016 zijn rijksmonumenten beschermd en mag een wijziging in de omgeving van het monument niet leiden tot aantasting van de monumentale waarde van het monument. Voor bepaalde werkzaamheden is daarom een vergunning vereist, en kan ook subsidie worden aangevraagd. Een bijkomende verplichting daarin is het opstellen en werken volgens een beheerplan.

4.2 Afronden van het vorige beheerplan 2012-2020 Met het afronden van het oude beheerplan zijn er succesvol stappen gezet. In de Haarlemmerhout is het achterstallig onderhoud voor een groot deel weggewerkt, zijn er nieuwe bomen zijn aangeplant om de verjonging te stimuleren, is een aantal (olifanten) paden verwijderd, zijn laanbeplanting en zichtlijnen hersteld en wordt er geparticipeerd en gecommuniceerd over de te nemen beheermaatregelen. Voor het Frederikspark is de voetganger allee ingericht met halfverharding passend bij de historische uitstraling van de Dreef, is een informatiebord met regels ter bescherming van het park geplaatst, is aandacht gegeven aan heesterbeplanting en bolgewassen en is de Gedragscode Soortbescherming geïmplementeerd ter navolging van de Wet natuurbescherming. Met het oude beheerplan is er voldaan aan de vereiste van de erfgoed wet. Dit wordt met het nieuwe beheerplan voortgezet. 4.3 Het beheerplan en de uitvoering passen binnen het beleid De aanpak die in het voorliggende beheerplan wordt beschreven, sluit aan op de beheerstrategie van Haarlem zoals vastgesteld in het Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte (SBOR). Het beheerplan baseert de aanpak en uitvoering van het beheer op basis van 23 geformuleerde opgaven en werkt deze uit in 3 soorten maatregelen: 1.

Dagelijks beheermaatregelen omvatten het planmatig onderhoud dat uitgevoerd wordt binnen het DBC door onze beheerpartner Spaarnelanden. Binnen de maatregelen is er veel aandacht voor behoud van bestaande en groei van nieuwe oude bomen, wordt er ingezet op

3/6

leeftijdsverspreiding voor een veerkrachtig bomenbestand, worden parkdelen bezoekluw gemaakt en worden pleksgewijs storingskruiden zoals bramen teruggedrongen. 2. Onderzoeken geven inzicht in de kwaliteit en ontwikkeling zodat we kunnen toetsen of we op koers liggen voor het behalen van gestelde opgaven en waar nodig tussentijds kunnen bijsturen. Daarnaast is er voor een aantal opgaven in de Haarlemmerhout meer informatie nodig om deze op een binnen de kaders van het rijksmonument passende manier uit te kunnen werken. Binnen de onderzoeksopgaven wordt voor het behoud van de rijksmonumentale parken daarom onder andere het groene erfgoed onderzocht om de verschillende gebruiksfuncties beter in kaart te brengen om met elkaar af te kunnen stemmen. Ook zal een soortenmonitoringplan worden opgesteld en uitgewerkt zodat de ecologische waarde beter gevolgd kan worden en kan helpen om bij te sturen in beheer en onderhoud. 3. Eenmalige ingrepen zijn ingrepen die we aanvullend op de dagelijks beheermaatregelen uitvoeren om de gestelde opgaven te behalen. Dit zijn maatregelen met een eenmalige dan wel meerjarige projectmatige aanpak. Planning en uitvoering van deze ingrepen nemen we daarom op in de meerjarenprogrammering beheer en onderhoud (MJP).

Dit betekent ook dat uitvoering van de eenmalige ingrepen in veel gevallen niet direct zal starten, maar meegaat in de voorbereidingscyclus van de MJP. Daar waar we kunnen versnellen, doen we dat in het kader van het groenbeleidsplan (groene parels) en het uitvoeringsplan groen. Onder de eenmalige ingrepen vallen onder andere het verwijderen van overbodige/ spontaan ontstane paden, vervaardigen van maatregelenkaarten en omgangsprotocollen voor verschillende evenementenlocaties opgesteld en wordt de educatieve functie in het park vergroot. 4.4 Het beheerplan past binnen de beschikbare financiën De financiering van de 3 soorten maatregelen vullen we als volgt in: 1. Financiering van het dagelijks beheer is geregeld in de totaalsom van het dagelijks beheercontract (DBC). Op basis van de gemaakte doorrekening van de beheerkosten in het plan, past de gekozen aanpak en uitwerking in maatregelen binnen de jaarlijkse budgetten die hiervoor beschikbaar zijn. Daarnaast zullen we de komende beheerperiode ook een nieuwe aanvraag voor inzet van SIM subsidies bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed inzetten om een plus te kunnen realiseren in het behalen van de doelen. Uit de doorrekening blijkt een budget van circa € 424.000,- jaarlijks nodig te zijn voor de dagelijkse beheermaatregelen (exclusief jaarlijkse indexatie). 2.

Financiering van de onderzoeksopgaven vindt zoveel mogelijk plaats via de beschikbare gelden horend bij het Groenbeleidsplan (EP) en de incidentele middelen uit het Kadernota (EP). De geschatte kosten voor de onderzoeksopgave bedragen circa € 101.000,-. 3. Financiering van de eenmalige ingrepen (zowel ontwerp als uitvoering) zal zoveel mogelijk plaatsvinden via de MJP (IP en EP), de gelden horend bij het Groenbeleidsplan (EP) en de

4/6

incidentele middelen uit de Kadernota (EP). De geschatte kosten voor de eenmalige ingrepen bedragen circa € 87.000,-. 4.5 Participatie Het beheerplan is in nauwe samenwerking met de adviescommissie Haarlemmerhout opgesteld. Deze commissie heeft grote betrokkenheid bij het groene rijksmonument en de uitvoering van het beheer en brengt gedegen kennis en ervaring in. Ze acteert daarnaast ook vanuit de verplichtingen die de Monumentenwet meegeeft aan het beheer van groene rijksmonumenten. De adviescommissie adviseert positief over het voorliggende beheerplan. 5. Risico’s en kanttekeningen 5.1 Verdere verruiging met soorten zoals bramen en brandnetels door deposities Hoge stikstof- en zwaveldeposities leiden tot afname van de bodemkwaliteit. Symptomen hiervan zijn de toename van stikstofminnende soorten zoals braam en brandnetel. Deze soorten verdringen bijzondere flora. Zolang de luchtkwaliteit en depositie niet verbetert, zal symptoombestrijding nodig zijn. Denk aan het verwijderen van braam en brandnetel ten behoeve van minder dominant en bijzondere flora. Hiermee wordt zoveel mogelijk het risico afgedekt. 5.2 Klimaatverandering Door verstening lopen temperaturen in steden op, gaat de luchtkwaliteit naar beneden, kan riolering bij piekbuien het water niet meer kwijt en worstelen inwoners met hieraan gerelateerde gezondheidsklachten.

Een park als De Haarlemmerhout en Frederikspark toont zich hierin een belangrijke, verlichtende factor. Met het beheerplan wordt niet verwacht de opgaven als gevolge van klimaatverandering op te lossen. De voorgestelde maatregelen zijn er zoveel mogelijk op gericht om het risico af te dekken door in beheer keuzes te maken voor een robuust en toekomstbestendig soortenbestand. 5.3 Recreatiedruk Het toegenomen gebruik van De Haarlemmerhout en Frederikspark hebben een weerslag op de kwaliteit van de parkdelen. Bij verdere toename van gebruik en druk zullen er meer maatregelen nodig zijn om de kwaliteit van het park te waarborgen. Zo worden bijvoorbeeld olifantenpaadjes teruggedrongen met strategisch geplaatste takkenrillen en boomstammen om voldoende rust terug te brengen voor de natuurminnende bezoekers, planten en dieren. 5.4 Het niet nakomen van een wettelijke verplichting vanuit de Erfgoedwet 2016 Zonder geactualiseerd beheerplan is dit groene erfgoed minder goed op de toekomst voorbereid en kan het zijn dat Haarlem niet langer aan de eisen t.a.v. rijksmonumenten van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed voldoet.

5/6

5.5 Ontwikkelingen rondom het park Ontwikkelingen grenzend aan of in de nabijheid van het park kunnen zowel positieve als negatieve invloed hebben op de twee parkdelen. Bij deze ontwikkelingen dient rekening gehouden te worden met de groene erfgoedwaarden en natuurwaarde van de erfgoederen. Waar mogelijk dragen de ontwikkelingen bij aan het instandhouden en beheersen van de erfgoederen. 6. Uitvoering Na een positief besluit van het college worden de dagelijkse beheermaatregelen uitgevoerd onder het Dagelijks Beheer Contract (DBC) door uitvoeringspartner Spaarnelanden. Spaarnelanden stelt daar jaarlijks een jaarwerkplan voor op om de geformuleerde opgaven uit te voeren. De onderzoeken zullen worden opgestart en geven inzicht in de kwaliteit en ontwikkeling zodat we kunnen toetsen of we op koers liggen voor het behalen van gestelde opgaven en waar nodig tussentijds kunnen bijsturen. De eenmalige ingrepen worden opgenomen in de meerjarenprogrammering (MJP) beheer en onderhoud. Dit betekent ook dat uitvoering van de eenmalige ingrepen in veel gevallen niet direct zal starten, maar meegaan in de voorbereidingscyclus van de MJP. 7. Bijlagen Beheerplan De Haarlemmerhout & Frederikspark 2023-2033

6/6