20230845242 12 Bijlage 11: Eindrapportage Haalbaarheidsstudie toekomstige overdekte zwemaccommodaties

Eindrapportage

Haalbaarheidsstudie toekomstbestendige overdekte zwemaccommodaties Gemeente Haarlem

13 juni 2023

Inhoudsopgave 1.

Onderzoeksopdracht

4

1.1

Aanleiding

4

1.2

Opdracht

4

1.3

Aanpak en participatieproces

4

1.4

Onderbouwing

5

2.

Analyse huidige situatie

6

2.1

Ligging en bereikbaarheid

6

2.2

Aanbod

6

2.3

Verenigingen en huurders

8

2.4

Concurrentie

10

2.5

Bezoekcijfers

10

2.6

Participatie

12

2.7

Financiële exploitatie SRO

13

2.8

Conclusies

14

3.

Richting de toekomst

15

3.1

Demografische ontwikkelingen

15

3.2

Trends

17

3.3

Concurrentie

18

3.4

Toekomstige zwembehoefte

18

3.5

Participatie

18

3.6

Visie toekomstgerichte zwembaden

20

4.

Configuratie nieuwbouw

22

4.1

Zwemwater

22

4.2

Configuratie

22

4.3

Verdeling Zuid en Noord

22

4.4

Zwembad Zuid

23

4.5

Zwembad Noord

26

4.6

Horeca en verenigingsruimten

27

4.7

Globaal Programma van Eisen

28

4.8

Duurzaamheid

29

5.

Locaties nieuwe zwembaden

30

5.1

Zwembad Zuid

30

5.2

Zwembad Noord

31

6.

Financiële uitwerking

32

6.1

Globale investeringsraming

32

6.2

Bezoekraming

33

6.3

Exploitatieraming

34

7.

Samenvatting en vervolgstappen

36

7.1

Samenvatting

36

7.2

Vervolgstappen

36

1.

Onderzoeksopdracht

1.1

Aanleiding

De gemeente Haarlem heeft circa 165.000 inwoners en is eigenaar van twee overdekte zwembaden: De Planeet en het Boerhaavebad. Daarnaast beschikt de gemeente met De Houtvaart over een openluchtzwembad. De zwembaden worden door SRO geëxploiteerd. Gezien het feit dat de functionaliteit van de overdekte zwembaden niet meer volledig aansluit op de hedendaagse wensen en behoeften, de voorzieningen een vergevorderde levensduur hebben bereikt en Haarlem een groei van het inwonersaantal heeft doorgemaakt en naar verwachting verder zal groeien, is een herziening van het bestaande zwemaccommodatiebestand vanaf 2028 gewenst. Op basis van een aantal eerdere onderzoeken heeft de gemeente een voorkeur voor vervanging van de bestaande overdekte zwembaden door twee nieuw te realiseren overdekte zwembaden. Voor beide zwembaden zijn nieuwbouwlocaties in beeld. Om tot een weloverwogen keuze te komen ten aanzien van de configuratie voor beide nieuwe overdekte zwembaden heeft de gemeente behoefte aan een onderzoek, dat een slag dieper gaat dan de eerder uitgevoerde onderzoeken. Het betreft een verdiepend onderzoek naar de toekomstige zwemwaterbehoefte om inzicht te krijgen in de omvang en functionaliteit van de nieuwe zwemaccommodaties en de inpasbaarheid op de beoogde locaties.

Aanvullend wenst de gemeente globaal financieel inzicht te verkrijgen in de benodigde investeringen en de exploitatie van de twee nieuwe zwembaden. Tevens zijn de volgende doelstellingen benoemd: het goed, functioneel en zo efficiënt mogelijk gebruiken van de nieuwe zwembaden gedurende langere tijd, waarbij maatschappelijke doelen kunnen worden gerealiseerd; een (zo lang mogelijk) optimaal functioneren van de nieuwe zwembaden en het eenvoudig kunnen aanpassen van de zwembaden aan de technische ontwikkelingen; zo duurzaam mogelijke nieuwe zwembaden, gebaseerd op de duurzaamheidsvisie van de gemeente.

1.2

Opdracht

Op basis van het voorgaande wordt de opdracht als volgt geformuleerd: 1. breng de huidige situatie en ontwikkelingen met betrekking tot de zwembaden in beeld ter onderbouwing van het Programma van Eisen voor beide nieuwe zwembaden; 2. stel het Programma van Eisen op met visualisatie en specifieke aandacht voor installaties en duurzaamheid; 3. ga op hoofdlijnen in op de inpasbaarheid van de nieuwe zwembaden op de locaties die in beeld zijn; 4. stel een investeringskostenraming en een exploitatieraming op en verbind hieraan een risicoanalyse.

1.3

Aanpak en participatieproces

Gedurende het onderzoek zijn bezoeken aan De Planeet en het Boerhaavebad gebracht, waarbij een indruk van het voorzieningenaanbod is verkregen. Tijdens en na die bezoeken is meerdere keren met SRO gesproken over onder andere het huidige en verwachte toekomstige gebruik, eventuele capaciteitsknelpunten en de configuratie van de twee nieuwe zwembaden. Daarnaast zijn de huidige verenigingen en andere vaste huurders (zie paragraaf 2.3 voor een overzicht), alsmede Stichting SportSupport Kennemerland, nauw bij het onderzoek betrokken. Het uitgebreide participatieproces is gestart met een informatiebijeenkomst. Vervolgens hebben alle verenigingen en andere vaste huurders een vragenlijst en een uitnodiging voor een individueel gesprek ontvangen. De meesten van hen hebben daar gebruik van gemaakt. In de vragenlijst en het gesprek is onder andere ingegaan op de ledenontwikkeling, het huidige en verwachte toekomstige gebruik, eventuele knelpunten qua capaciteit en/of voorzieningenaanbod en noodzakelijke en wenselijke voorzieningen in de nieuwe baden. Vervolgens hebben gedurende het onderzoek twee plenaire bijeenkomsten plaatsgevonden, waarin de voorlopige resultaten zijn gedeeld en verzocht is om een reactie. Daarbij ging het onder meer om de configuraties van de nieuwe baden en de ruimtestaten.

Naar aanleiding van de ontvangen reacties op de voorlopige resultaten hebben de aanwezige verenigingen en huurders de mogelijkheid gekregen om een individuele mondelinge toelichting op hun reactie te geven. Diverse verenigingen hebben van deze optie gebruikgemaakt. 4

De behoeften van de individuele zwemmers zijn besproken in de gesprekken met SRO en bovendien heeft de gemeente (afdeling Data, Informatie en Analyse) een enquête gehouden onder bijna 5.000 leden van het Inwonerspanel Haarlem.

1.4

Onderbouwing

Bij het analyseren en beoordelen van de huidige situatie, het opstellen van prognoses voor de zwembehoefte en het uitwerken van het nieuwbouwscenario maakt Synarchis gebruik van haar kennis en jarenlange ervaring op het gebied van de exploitatie, instandhouding, renovatie en nieuwbouw van zwembaden. Ook beschikt het bureau over een uitgebreide database met actuele cijfers van een groot aantal zwembaden, op basis waarvan de voor de zwembaden in de gemeente Haarlem passende benchmarkcijfers kunnen worden gedestilleerd. Daarnaast wordt gebruikgemaakt van het door Synarchis speciaal voor zwembaden ontwikkelde kostencalculatiemodel, waarvan de uitgangspunten voortdurend aan de hand van actuele markt- en prijsontwikkelingen worden getoetst en waar nodig aangepast.

5

2.

Analyse huidige situatie

2.1

Ligging en bereikbaarheid

De twee overdekte zwembaden liggen in het noordelijke en het zuidelijke gedeelte van de gemeente. Een goede spreiding van het zwemaanbod over de gemeente bevordert het bezoek aan de baden. Bij één centrale zwemvoorziening zijn de gemiddelde reisafstand en -tijd voor de inwoners groter en dat heeft een negatieve invloed op het bezoek. De Planeet is gelegen in stadsdeel Noord, direct naast diverse binnen- en buitensportvoorzieningen. De locatie is per fiets en te voet goed bereikbaar. De dichtstbijzijnde bushalte ligt op minder dan vijf minuten loopafstand. Daar stoppen bussen, die rijden vanaf stadsdeel Schalkwijk en station Haarlem naar onder meer Velserbroek, Driehuis, Santpoort-Noord, IJmuiden, Velsen-Noord, Beverwijk, Heemskerk en Castricum. De locatie is ook per auto goed bereikbaar, al is de beschikbare parkeerruimte beperkt. Dat heeft mede met de omliggende binnen- en buitensportvoorzieningen en de huidige bouwactiviteiten rond het bad te maken. Het Boerhaavebad is gelegen in stadsdeel Schalkwijk, naast een onderwijsinstelling en een hotel. De locatie is per fiets en te voet goed bereikbaar. Er liggen meerdere bushaltes op minder dan vijf minuten loopafstand.

Daar stoppen bussen, die rijden naar onder meer station Haarlem, stadsdeel Oost, stadsdeel Noord, Heemstede, Bennebroek, Vijfhuizen, Hoofddorp, Zwanenburg, Halfweg, Badhoevedorp, Aerdenhout, Zandvoort, Velserbroek, Driehuis, Santpoort-Noord, IJmuiden, Velsen-Noord, Beverwijk, Heemskerk en Castricum. De locatie ligt dicht bij de uitvalswegen voor de auto. De beschikbare parkeerruimte is echter zeer beperkt, doordat die met onder meer de buurtbewoners moet worden gedeeld. De Houtvaart is gelegen in stadsdeel Zuid-West. De locatie is per fiets en te voet goed bereikbaar. De dichtstbijzijnde bushalte ligt op minder dan vijf minuten loopafstand. Daar stopt een bus, die rijdt naar onder meer Heemstede, Aerdenhout, station Haarlem en stadsdeel Noord. De locatie ligt dicht bij de provinciale weg, maar de beschikbare parkeerruimte moet met de buurtbewoners worden gedeeld. Op drukke dagen is er daardoor weinig plek. Bovendien is er sprake van betaald parkeren.

2.2

Aanbod

2.2.1

De Planeet

De Planeet beschikt over de volgende voorzieningen: een wedstrijdbad van 25 x 15 meter (zes banen), met een gedeeltelijk beweegbare bodem, een duikplank, een maximale diepte van 3,40 meter en een watertemperatuur van 27 graden (het Saturnusbad); een wedstrijdbad van 25 x 14 meter (vijf banen), met een gedeeltelijk beweegbare bodem, een tribune, een maximale diepte van 2,65 meter en een watertemperatuur van 28 graden (het Mercuriusbad); een kleinschalige natte horecavoorziening (tot voorkort verpacht); vijf verenigingsruimten, voor ZV Haerlem (242 m² en 242 m²), duikteam Calamares (52 m²), duikvereniging Nautic Explorer (90 m²) en ZV De Watervrienden 210 m²).

figuur 2.1: entree De Planeet

6

Het zwembad biedt in totaal 725 m² zwemwater aan. Daarbij gaat het vooral om zwemwater dat geschikt is voor gebruik voor/door banen zwemmen, les zwemmen, doelgroepactiviteiten, verenigingen en scholen. De twee beweegbare bodems vergroten de gebruiksmogelijkheden van beide baden. Het bad is wat minder geschikt voor vrij zwemmen (hoewel dat zeker niet betekent dat dit onmogelijk is), want het beschikt niet over een specifiek recreatiebad met warmer water. In het zwembad vinden de volgende vaste activiteiten plaats: recreatief zwemmen: banen zwemmen, banen zwemmen voor senioren, dameszwemmen en oefenzwemmen; doelgroepactiviteiten: baby-/peuter-/kleuterzwemmen (‘ik zwem’), aquafit voor senioren en aquafit; les zwemmen: ABC-zwemmen; schoolzwemmen (in de vorm van een natte gymnastiekles).

Naast de basisscholen wordt het zwembad wekelijks door de volgende externe partijen gebruikt: Watervrienden Haarlem: wedstrijdzwemmen, ABC-zwemmen voor kinderen en volwassenen en trimzwemmen; ZV Haerlem: banen zwemmen, waterpolo (trainingen en wedstrijden), ABC-zwemmen, zwemmen met een beperking, masterzwemmen, zwemtraining, doelgroepzwemmen, cursus aanleren zwemslagen voor ouderen, recreatief zwemmen en wedstrijdzwemmen; Kras Sport: banen zwemmen, ABC-zwemmen en zwemvaardigheid; DWT (De Watertrappers): ABC-zwemmen en synchroonzwemmen; duikteam Calamares: duik- en conditietraining; duikvereniging Nautic Explorer: duik- en conditietraining; Brandweer Kennemerland: duiktraining; Haarlemse Reddingsbrigade: zwemmend redden; Bloemendaalse Reddingsbrigade: zwemmend redden; triathlonvereniging IZGS (In Zeer Goede Staat): zwemtraining voor triathlon; HKV (Haarlemse Kano Vereniging): vaardigheidstraining; Nova College / CIOS Haarlem: zwem-, duik- en kanolessen voor leerlingen en cursus toezichthouder zwembaden.

2.2.2

Boerhaavebad

Het Boerhaavebad beschikt over de volgende voorzieningen: een wedstrijdbad van 25 x 15 meter (zes banen), met een gedeeltelijk beweegbare bodem, een duikplank, een tribune, een maximale diepte van 3,50 meter en een watertemperatuur van 28 graden; een recreatiebad van circa 250 m², met een stroomversnelling, waterspuiters, een maximale diepte van 1,40 meter en een watertemperatuur van 30 graden; een peuterbad van circa 50 m² met glijbaantje; een glijbaan met plonsbad; twee whirlpools; een koudwaterbad; loungebanken; een natte en droge horecavoorziening (verpacht); twee verenigingsruimten, voor DWT (110 m²) en Onderwatersport Vereniging Haarlem – OVH (84 m²).

figuur 2.2: entree Boerhaavebad

7

Het zwembad biedt in totaal 675 m² zwemwater aan. Naast zwemwater dat geschikt is voor banen zwemmen, les zwemmen, doelgroepactiviteiten, verenigingszwemmen en gebruik door scholen is er ook specifiek op vrij zwemmen georiënteerd water in de vorm van het recreatiebad, het peuterbad en de bijbehorende faciliteiten. De beweegbare bodem in het wedstrijdbad vergroot de gebruiksmogelijkheden van dat bad. In het zwembad vinden de volgende vaste activiteiten plaats: recreatief zwemmen: banen zwemmen, vrij zwemmen en gezinszwemmen; doelgroepactiviteiten: baby-/peuter-/kleuterzwemmen (‘ik zwem’), aquafit, zwemmen voor (ex-)hartpatiënten; les zwemmen: ABC-zwemmen, privéles; schoolzwemmen (in de vorm van een natte gymnastiekles). Naast de basisscholen wordt het zwembad wekelijks door de volgende externe partijen gebruikt: Watervrienden Haarlem: ABC-zwemmen voor kinderen en volwassenen; DWT: wedstrijdzwemmen, waterpolo (trainingen en wedstrijden), synchroonzwemmen en ABC-zwemmen voor kinderen en volwassenen; SVZ Haarlem (Stichting Volkszwemfeest): ABC-zwemmen voor kinderen en volwassenen en trimzwemmen; OVH: conditietraining, banen zwemmen, vrij zwemmen, duikopleiding, free diving en onderwaterhockey; Haarlemse Reddingsbrigade: zwemmend redden en ABC-zwemmen; triathlonvereniging IZGS: zwemtraining voor triathlon.

2.2.3

De Houtvaart

De Houtvaart beschikt over de volgende voorzieningen: een wedstrijdbad van 50 x 15 meter (vijf banen), met een duikplank en een maximale waterdiepte van 3,00 meter; een recreatiebad van 20 x 10 meter, met een maximale waterdiepte van 0,90 meter; een peuterbad van circa 100 m² met een maximale waterdiepte van 0,10 meter; een ligweide; een horecavoorziening (verpacht). De Houtvaart biedt in totaal 1.000 m² zwemwater aan, dat tot 20 à 22 graden wordt verwarmd. De enige vaste, wekelijkse activiteiten in het bad zijn banen zwemmen en vrij zwemmen. In openluchtzwembaden in het gebruikelijk dat daar de nadruk op ligt. Op zich kan het zwemwater ook worden gebruikt door verenigingen en scholen, alsmede voor zwemlessen en doelgroepactiviteiten. Mede door de weersafhankelijkheid, de lagere watertemperatuur van openluchtzwembaden en het feit dat dit soort zwembaden slechts gedurende een deel van het jaar is geopend, is het echter niet reëel om daar al te veel van te verwachten. Voor dit onderzoek is het aanbod van De Houtvaart overigens van weinig belang. Zwemmen in openluchtzwembaden is echt een andere ‘tak van sport’ dan zwemmen in een overdekt zwembad. Om die reden wordt De Houtvaart in de rest van dit rapport grotendeels buiten beschouwing gelaten.

2.3

Verenigingen en huurders

2.3.1

Gebruik

De Planeet en het Boerhaavebad worden door diverse verenigingen en andere huurders gebruikt. De volgende tabel geeft inzicht in het gebruik in 2022 (voor zover bekend).

8

vereniging/huurder ZV Haerlem Kras Sport DWT Nova College / CIOS Haarlem Watervrienden Haarlem SVZ Haarlem OVH Haarlemse Reddingsbrigade Calamares HKV Bloemendaalse Reddingsbrigade IZGS Nautic Explorer Brandweer Kennemerland

uren huur per week 57,5 42,0 35,0 14,5 7,0 3,5 3,5 3,3 2,0 2,0 1,5 1,5 1,5 1,5

actieve leden 578 402 340

deelnemers zwemles 228 976 184

201

398 90

220 70 24

80

150 32

figuur 2.3: overzicht gebruik verenigingen en andere huurders

2.3.2

Verenigingsruimten

In het Boerhaavebad en De Planeet zijn in totaal zeven verenigingsruimten aanwezig: De Planeet: ZV Haerlem: 484 m² bestaande uit twee ruimten met onderverdieping. Één van de ruimten wordt gebruikt als buitenschoolse opvang; Nautic Explorer: 90 m²; Calamares: 52 m²; Watervrienden Haarlem: 210 m²; Boerhaavebad: OVH: 84 m²; DWT: 110 m². Deze ruimten zijn in eigen beheer van de verenigingen, die geen huur maar wel beperkte onderhoudslasten en de energielasten betalen. De ruimten zijn verkregen via een regeling uit het verleden, waarbij de bouw gefinancierd is middels ⅓ deel eigen bijdrage, ⅓ deel subsidie en ⅓ deel lening.1 Het recht op een verenigingsruimte is op 9 juli 2015 vastgelegd in een overeenkomst tussen de gemeente en de verenigingen. Er is een zogeheten ‘kwalitatieve verplichting’, die betrekking heeft op de verplichting voor de gemeente om voor elk van de verenigingen het exclusieve gebruik van hun eigen verenigingsruimten toe te staan. In de feitelijke uitvoering kunnen echter ook het beleid en de financiële mogelijkheden een rol spelen.

In de nieuwe zwembaden bestaat een verplichting tot: realisatie van ruimten die exclusief door de verenigingen kunnen worden gebruikt: “een in redelijkheid vergelijkbare voor exclusief eigen gebruik bestemde faciliteit/verenigingsruimte (inclusief voor exclusief eigen gebruik bestemde toegang tot de zwemzaal en buitenentree) in het nieuwe zwembad realiseren”; overleg: “hierbij zullen partijen nader overleggen over de wijze waarop een en ander wordt vormgegeven binnen de beschikbare mogelijkheden.”

1

De verenigingsruimte van Watervrienden Haarlem is volledig zelf gefinancierd en vervaardigd en heeft een eigen nutsaansluiting. De grond onder de verenigingsruimte is eigendom van de gemeente. De afspraken tussen de gemeente en de vereniging voor de ingebruikneming van de grond zijn in een brief van 14 januari 2000 vastgelegd.

9

2.4

Concurrentie

Bijlage 1 bevat een overzicht van de zwembaden in de gemeente Haarlem en in de omgeving. De ligging van die zwembaden is in bijlage 2 weergegeven.2 Het gaat om de baden die vanaf De Planeet en/of het Boerhaavebad binnen 20 minuten en 20 kilometer met de auto kunnen worden bereikt. Uit onderzoek van Synarchis blijkt namelijk, dat het overgrote deel van de zwembadbezoekers niet langer of verder wil reizen om bij het zwembad te komen. Een enkeling is daar wel toe bereid, maar dat geldt vooral voor zwembaden met een specifiek recreatief voorzieningenaanbod en voor zwembaden met specifieke voorzieningen voor verenigingsactiviteiten. Binnen het zoekgebied is een groot aantal zwemvoorzieningen gelegen. Op basis hiervan mag worden verwacht, dat de reisbereidheid van de meeste potentiële zwembadbezoekers in dit geval nog wat kleiner is dan 20 autominuten en -kilometers. Vanaf De Planeet is De Heerenduinen in IJmuiden het snelst bereikbare ‘reguliere’ zwembad, dat in tegenstelling De Planeet ook over een recreatiebad (en buitenbad) beschikt. Vanaf het Boerhaavebad is Sportcentrum Groenendaal in Heemstede het snelst bereikbare reguliere zwembad. Dit bad beschikt onder andere over een golfslagbad en is qua voorzieningenaanbod redelijk goed vergelijkbaar met het Boerhaavebad.

Naast deze baden bieden vooral Sportcomplex Koning Willem-Alexander in Hoofddorp, Aqua Mundo Center Parcs in Zandvoort en het Sloterparkbad in Amsterdam uitgebreide overdekte recreatieve voorzieningen. Als het gaat om verenigingszwemmen beschikken het Sportfondsenbad in Beverwijk en het Sloterparkbad elk over een wedstrijdbad met een lengte van 50 meter. De wedstrijdbaden in de andere zwembaden zijn allen 25 meter lang. Dit verschil is echter alleen voor een heel kleine groep zwemmers interessant en relevant. Voor vrijwel alle inwoners van de gemeente Haarlem is De Planeet of het Boerhaavebad het dichtstbijzijnde reguliere zwembad met overdekt zwemwater. Datzelfde geldt overigens voor een deel van de inwoners van de gemeenten Bloemendaal, Haarlemmermeer en Velsen. Daar staat tegenover dat voor een deel van inwoners van stadsdeel Noord De Herenduinen het dichtstbijzijnde zwembad met recreatieve faciliteiten is. Weliswaar bestaat het primaire verzorgingsgebied3 van De Planeet en het Boerhaavebad uit de gemeente Haarlem en secundair uit een beperkt deel van de omliggende gemeenten; beide baden moeten dat verzorgingsgebied wel delen met een flink aantal zwemscholen en sportscholen. In de omgeving zijn maar liefst 10 locaties, waar zij in instructiebaden zwemlessen (en andere activiteiten) verzorgen.

Daarbij gaat het soms om eigen locaties, maar ook om locaties in onder andere scholen en zorginstellingen. Zes van de 10 baden kunnen vanaf De Planeet en/of het Boerhaavebad binnen 10 minuten met de auto worden bereikt. Daarnaast ondervinden de twee baden ook concurrentie van verschillende verenigingen, die in de baden zelf onder andere zwemlessen aanbieden. Voor dit onderzoek is het openluchtzwemwater van de combibaden, De Houtvaart en De Vosse in Hillegom weinig relevant. Zoals in 2.2.3 is aangegeven, is zwemmen in de openlucht een andere ‘tak van sport’ dan zwemmen in een overdekt zwembad. Datzelfde geldt voor de diverse natuur- en recreatieplassen in de omgeving en voor de Noordzee.

2.5

Bezoekcijfers

2.5.1

Bezoekontwikkeling

Bijlage 3 bevat de bezoekcijfers van De Planeet, het Boerhaavebad en De Houtvaart in de afgelopen jaren. Daarbij valt op dat de cijfers van sommige activiteiten behoorlijk variëren. Daarover kunnen de volgende opmerkingen worden gemaakt: de bezoekcijfers van 2020 en 2021 zijn substantieel lager dan die van de andere jaren. Dat heeft vanzelfsprekend met de maatregelen vanwege Covid-19 te maken. Deze jaren zijn dan ook niet representatief; in januari 2022 waren nog enkele beperkende maatregelen vanwege Covid-19 van kracht. Zonder die beperkingen was het bezoek in die maand nog wat hoger geweest. Het is nog niet duidelijk in hoeverre Covid-19 op langere termijn invloed op het bezoek van zwembaden heeft;

2

Zwembaden die niet toegankelijk zijn voor inwoners van de gemeente Haarlem zijn buiten beschouwing gelaten. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om baden in hotels, op vakantieparken, of in zorginstellingen, die alleen voor bezoekers van die voorzieningen toegankelijk zijn en niet door een zwemschool worden gebruikt. 3 Hiermee wordt niet gedoeld op elke kern waar minstens één van de bezoekers van een zwembad woonachtig is, maar op het gebied waaruit het overgrote deel van het bezoek afkomstig is.

10

recreatief zwemmen overdekt: in de loop der jaren is het bezoek in De Planeet (voornamelijk banen zwemmen) gegroeid. Bij het Boerhaavebad valt op, dat het bezoek in 2022 duidelijk lager was dan in 2019. Dat heeft voor een belangrijk deel te maken met het feit, dat de exploitant in 2022 (tijdelijk) prioriteit heeft gegeven aan het wegwerken van de achterstanden bij de zwemlessen, die door de gedwongen sluiting in 2020 en 2021 zijn ontstaan. Dat is ten koste van de recreatieve uren gegaan; recreatief zwemmen onoverdekt: het bezoek van De Houtvaart varieert, maar dat komt doordat het bezoek van openluchtzwembaden sterk weersafhankelijk is. Voor dit onderzoek is dat overigens verder weinig relevant; doelgroepen: het bezoek is in de loop der jaren gedaald. In 2022 is het aanbod door de exploitant beperkt, hetgeen in de bezoekcijfers van dat jaar zichtbaar is; les zwemmen: het aantal bezoeken is in de loop der jaren sterk afgenomen. Dat heeft waarschijnlijk mede te maken met de wijze waarop het bezoek van verenigingen die zwemlessen geven wordt geregistreerd (bij les zwemmen of bij verenigingen/verhuur). Los daarvan was het aantal in 2022 in De Planeet weer wat hoger dan in 2018 en 2019, omdat de exploitant daar toen extra op heeft ingezet in verband met de door Covid-19 ontstane vertraging; verenigingen/verhuur: de cijfers schommelen sterk.

Zoals zojuist is vermeld, lijkt dit te maken te hebben met de wijze waarop het bezoek van de door verenigingen gegeven zwemlessen wordt geregistreerd. In 2022 was het aantal echter ook veel lager dan in het laatste jaar voor Covid-19. Dat kan niet door een afname van het aantal verhuurde uren worden verklaard, maar heeft vermoedelijk met de nauwkeurigheid van de telling te maken. Anders dan bij de overige activiteiten betalen (de meeste) verenigingen en andere huurders immers niet per bezoek maar per uur. Het bezoek wordt daarom ook niet letterlijk geregistreerd maar geraamd. Het is mogelijk dat die ramingen in eerdere jaren aan de hoge kant waren;4 onderwijs: dit bezoek is in de loop der jaren gestaag afgenomen.

2.5.2

Animocijfers

Het animocijfer van een zwembad geeft weer, hoe vaak een inwoner van het verzorgingsgebied van dat zwembad gemiddeld jaarlijks het zwembad bezoekt. Het laat daarmee zien, in hoeverre het zwembad in staat is om het potentiële bezoek in daadwerkelijk bezoek om te zetten. In paragraaf 2.4 is op de concurrentie en de omvang van het verzorgingsgebied ingegaan. Op basis van de omvang van het primaire verzorgingsgebied (de gemeente Haarlem) zijn in de volgende tabel de gezamenlijke animocijfers van De Planeet en het Boerhaavebad weergegeven en met de benchmarkcijfers voor dit soort zwembaden in heel het land vergeleken. Uit de tabel blijkt, dat de animocijfers van recreatief zwemmen en doelgroepen duidelijk lager zijn dan het landelijk gemiddelde. Dit heeft onder andere met de aanwezige concurrentie (zie paragraaf 2.4) te maken. Bovendien blijkt uit onderzoek van Synarchis, dat het totale animocijfer in gemeenten met meer dan 100.000 inwoners gemiddeld een vol punt (1,0) lager is dan in kleinere gemeenten. In grotere gemeenten (en vooral in grotere steden) wordt dus gemiddeld per inwoner minder vaak gezwommen dan in kleinere gemeenten, steden en dorpen.

Dat betekent dat voor Haarlem een totaal animocijfer van 2,0 tot 3,0 passend is en dat houdt in dat het totale animocijfer van De Planeet en het Boerhaavebad prima in orde is (zelfs als het bezoek van verenigingen/verhuur in sommige jaren wat te hoog is geraamd. Dat geldt ook voor 2022, want als er in januari van dat jaar geen beperkende maatregelen in verband met Covid-19 waren geweest, was het animocijfer in dat jaar naar verwachting circa 2,11 geweest. animocijfers recreatief zwemmen doelgroepen les zwemmen verenigingen/verhuur onderwijs totaal

2015 0,77 0,11 1,03 0,63 0,28 2,82

2016 0,75 0,12 1,00 0,50 0,23 2,59

2017 0,79 0,10 0,66 0,95 0,22 2,72

2018 0,71 0,08 0,58 0,88 0,20 2,45

2019 0,84 0,07 0,60 0,84 0,17 2,53

2022 0,57 0,03 0,62 0,58 0,14 1,94

landelijk 1,6 - 1,9 0,3 - 0,5 0,5 - 0,7 0,6 - 0,8 0,0 - 0,1 3,0 - 4,0

tabel 2.1: animocijfers De Planeet en Boerhaavebad5

4 5

Onder verenigingen/verhuur valt ook alle verhuur aan partijen die geen vereniging zijn, zoals Kras Sport. De jaren 2020 en 2021 zijn buiten beschouwing gelaten, omdat die jaren niet representatief zijn.

11

2.5.3

Bezetting

Het gemiddelde aantal bezoeken per vierkante meter zwemwateroppervlak per jaar geeft aan hoe goed een zwembad wordt bezet. Daarmee vormt het een belangrijke indicator van de verhouding tussen vraag en aanbod. De volgende tabellen tonen voor beide overdekte zwembaden de bezetting in de afgelopen jaren en het benchmarkcijfer voor een voldoende verhouding tussen bezoek en zwemwater. Daaruit blijkt dat de bezetting van De Planeet in de afgelopen jaren prima in orde was. Alleen in 2016 en 2022 was die namelijk niet hoger dan de ‘range’ van de benchmark en in 2.5.1 is al aangegeven dat het cijfer van 2022 zonder de beperkende maatregelen in januari nog wat hoger was geweest (circa 267 bezoeken per vierkante meter). De bezetting van het Boerhaavebad was met uitzondering van 2022 buitengewoon hoog. Het verschil is dermate groot, dat de in 2.5.1 vermelde vraagtekens bij sommige bezoekcijfers wellicht in uitroeptekens moeten worden omgezet. Een bezetting van meer dan 300 bezoeken per vierkante meter is namelijk zeer zeldzaam. Ook wanneer de werkelijke bezoekcijfers wat lager zijn, is echter sprake van een goed bezet bad. Dat geldt tevens voor 2022, want zonder de beperkende maatregelen in januari was de bezetting ongeveer 241 bezoeken per vierkante meter geweest. De Planeet bezoeken zwemwater (in m²) bezoek per m²

2015 211.878 725 292

2016 178.471 725 246

2017 203.778 725 281

2018 199.330 725 275

2019 195.682 725 270

2022 benchmark 177.661 725 245 225 - 250

2015 229.356 625 367

2016 231.534 625 370

2017 228.905 625 366

2018 191.569 625 307

2019 212.211 625 340

2022 benchmark 138.072 625 221 225 - 250

tabel 2.2: bezetting De Planeet

Boerhaavebad bezoeken zwemwater (in m²) bezoek per m²

tabel 2.3: bezetting Boerhaavebad6

2.5.4

Roosteranalyse

Een blik op de weekroosters van het Boerhaavebad en De Planeet bevestigt, dat beide zwembaden zeer goed worden gebruikt. Zo is het wedstrijdbad van het Boerhaavebad dagelijks van ’s ochtends tot ’s avonds in gebruik, behoudens een enkel uurtje en de zondagavond. Voor de twee wedstrijdbaden van De Planeet geldt iets soortgelijks. In het Mercuriusbad is, behoudens en enkel uurtje, alleen op zondagmiddag en -avond nog wat ruimte over. In het Saturnusbad is dat op donderdag aan het einde van de ochtend en het begin van de middag het geval. Zoals gebruikelijk wordt het recreatiebad van het Boerhaavebad minder intensief gebruikt, maar een recreatiebad is dan ook niet geschikt voor bijvoorbeeld waterpolo en andere verenigingsactiviteiten. Dat laat onverlet dat het bad goed wordt gebruikt voor met name vrij zwemmen, gezinszwemmen, les zwemmen en verschillende doelgroepactiviteiten. Exploitant SRO heeft zelf ook een roosteranalyse uitgevoerd en die bevestigt het voorgaande beeld.

2.6

Participatie

Zoals in paragraaf 1.3 is vermeld, is tijdens het onderzoek verschillende keren contact geweest met de verenigingen en andere vaste huurders, alsmede de exploitant van de zwembaden. Tevens heeft de gemeente onder de bijna 5.000 leden van het Inwonerspanel Haarlem een enquête uitgevoerd. Nu wordt op hoofdlijnen ingegaan op de input, die deze participatie met betrekking tot de bestaande situatie heeft opgeleverd. Op de toekomstige situatie wordt namelijk in het volgende hoofdstuk ingegaan.

6

Het is gebruikelijk om het zwemwater van peuterbaden en dergelijke bij het berekenen van de bezetting buiten beschouwing te laten, omdat dat water niet met dat van grotere/diepere bassins kan worden vergeleken en anders ook een onevenredig grote invloed op het gemiddelde aantal bezoeken per vierkante meter zwemwater zou hebben. Voor de in dit onderzoek gebruikte benchmarkcijfers geldt hetzelfde uitgangspunt.

12

2.6.1

Verenigingen en huurders

Meerdere partijen geven aan, dat zij meer uren c.q. zwemwater willen huren dan nu mogelijk is. Sommige verenigingen hebben te maken met een wachtlijst, maar kunnen binnen hun huidige uren niet meer leden/deelnemers kwijt. Naast de behoefte aan uitbreiding van het aantal uren hebben sommige verenigingen ook aangegeven, dat zij nu niet altijd op het meest ideale tijdstip zwemwater kunnen huren. Deze opmerkingen bevestigen de analyse in paragraaf 2.5. Ten aanzien van het huidige voorzieningenaanbod van De Planeet en het Boerhaavebad merkt een enkele vereniging op, dat er geen wedstrijdbad met een lengte van meer dan 25 meter en een breedte van meer dan zes banen aanwezig is. Dat betekent dat voor waterpolowedstrijden dispensatie van de KNZB nodig is, omdat niet aan de officiële veldafmetingen wordt voldaan. Daarnaast is opgemerkt dat het Boerhaavebad niet geschikt is voor zwemwedstrijden, omdat het wedstrijdbad daarvoor nèt niet lang genoeg is.

2.6.2

SRO

SRO geeft aan dat de twee huidige zwembaden eigenlijk te krap zijn om de huidige zwembehoefte optimaal te kunnen invullen. Het is ‘passen en meten’ met de uren van de verschillende activiteiten en daarbij moeten soms keuzes worden gemaakt. Het is regelmatig erg druk/vol in de baden. Dit alles wordt bevestigd door de analyse in paragraaf 2.5. Daarnaast is het huidige recreatiebad in het Boerhaavebad door zijn vorm voor een beperkt aantal activiteiten geschikt.

2.6.3

Enquête gemeente

De gemeente heeft een enquête gehouden onder de 4.943 leden van het Inwonerspanel Haarlem. Circa 42% van de leden (2.075) heeft deelgenomen. Op basis daarvan kunnen de volgende constateringen worden gedaan: van de 2.075 respondenten bezoekt 44% (vrijwel) nooit een zwembad in Haarlem en voor 22% is dat minstens een jaar geleden. De belangrijkste reden voor deze groep om niet of nauwelijks te komen zwemmen is, dat ze er geen behoefte aan hebben; van de 34% die wel in het afgelopen jaar een zwembad in Haarlem bezocht, komt bijna de helft (49%) maximaal één keer per maand. De overige 51% bezoekt meerdere keren per maand (12%), één keer per week (25%), of meerdere keren per week (14%) een zwembad in Haarlem; de meeste respondenten bezoeken een zwembad in Haarlem voor banen zwemmen (53%) en/of vrij zwemmen (33%), gevolgd door zwemmen met (klein)kinderen (24%) en zwemlessen voor (klein)kinderen (22%); de algemene rapportcijfers van de baden zijn 6,8 (Boerhaavebad), 7,1 (De Planeet) en 8,1 (De Houtvaart).

Respondenten die een laag cijfer geven, noemen daarvoor vooral redenen die betrekking hebben op het recreatieve aanbod, de drukte, de uitstraling, de openingstijden, de prijs en de hygiëne; respondenten geven aan vaker gebruik te maken van de zwembaden in Haarlem, als het recreatieve aanbod anders/beter wordt (29%), de openingstijden wijzigen (24%), dan wel het toegangskaartje goedkoper wordt (23%). Dit zijn de meest genoemde aspecten; naast het Boerhaavebad (38%), De Houtvaart (35%) en De Planeet (33%) zijn Sportcentrum Groenendaal in Heemstede (18%) en De Heerenduinen in IJmuiden (18%) de meest bezochte zwembaden. Bij deze resultaten moet worden opgemerkt, dat zij minder representatief zijn voor de bezoekers van de zwembaden. Het deel van de respondenten dat minstens een keer per jaar een zwembad bezoekt, betreft vooral mensen die voor banen zwemmen en vrij zwemmen komen, terwijl er ook vele andere activiteiten in de baden plaatsvinden. Bezoekers van verschillende activiteiten hebben verschillende behoeften. Daarnaast is er een verschil tussen een individuele bezoeker en het aantal bezoeken van de baden. Leden van verenigingen en kinderen die zwemlessen volgen, bezoeken de baden normaal gesproken vaker dan kinderen die komen vrij zwemmen.

2.7

Financiële exploitatie SRO

SRO ontvangt jaarlijks een vaste financiële vergoeding van de gemeente, die het negatieve exploitatieresultaat moet dekken. In dit soort zwembaden – met een breed voorzieningen- en activiteitenaanbod, een maatschappelijke openstelling en een maatschappelijke tariefstelling – zijn de inkomsten namelijk (vrijwel) altijd lager dan de uitgaven.

13

In 2022 bedroegen de baten van De Planeet en het Boerhaavebad samen circa € 1.661.000,- en voor de kosten was dat circa € 3.366.000,-. Dat betekent een exploitatietekort in dat jaar van circa € 1,7 miljoen voor SRO. Dat is inclusief de kosten voor energie, het onderhoud waarvoor SRO verantwoordelijk is, alsmede de huur die zij aan de eigenaar van de accommodaties (de gemeente) betaalt. De exacte financiële vergoeding voor SRO voor de exploitatie van De Planeet en het Boerhaavebad kan niet worden bepaald, omdat de vergoeding voor de zwembaden als geheel – dus inclusief De Houtvaart – is bepaald. Daarbij ging het in 2022 in totaal om circa € 1,8 miljoen. Aangenomen dat circa € 1,7 miljoen daarvan op De Planeet en het Boerhaavebad betrekking heeft, dient bij dat bedrag nog de separate vergoeding voor het planmatig onderhoud (circa € 320.000,- in 2022) te worden opgeteld, zodat de totale kosten van de twee zwembaden in 2022 kunnen worden berekend. Die bedroegen dus circa € 2,02 miljoen.

2.8

Conclusies

Op basis van de analyse in dit hoofdstuk kunnen de volgende conclusies over de overdekte zwembaden worden getrokken: er is sprake van een goede spreiding van het overdekte zwemwater in Haarlem; de bereikbaarheid van De Planeet en het Boerhaavebad is goed, met uitzondering van de beschikbare parkeerruimte; naast het activiteitenaanbod van SRO is er een flink aantal verenigingen en andere vaste huurders in de zwembaden actief; De Planeet en het Boerhaavebad bieden samen drie wedstrijdbaden, één recreatiebad, één peuterbad en zeven verenigingsruimten; er bestaat een zekere verplichting om in de nieuwe zwembaden verenigingsruimten te realiseren; er is een groot aantal zwemvoorzieningen in de omgeving aanwezig, waarbij vooral het aantal zwemscholen en sportscholen in en om Haarlem opvalt. De Planeet en het Boerhaavebad delen hun primaire verzorgingsgebied – de gemeente Haarlem – met deze aanbieders; het totale animocijfer van De Planeet en het Boerhaavebad is prima in orde ten opzichte van overdekte zwembaden in vergelijkbare (grote) gemeenten; de bezetting van De Planeet en het Boerhaavebad is hoog; in het weekrooster is in de drie wedstrijdbaden slechts zeer beperkt ruimte voor extra activiteiten.

Het recreatiebad wordt ook goed gebruikt; een deel van de verenigingen en andere huurders ervaart een tekort aan overdekt zwemwater en dat geldt ook voor de exploitant (SRO); in 2022 bedroeg het exploitatietekort van de exploitant voor De Planeet en het Boerhaavebad samen circa € 1,7 miljoen. Samen met de kosten voor het planmatig onderhoud bedroegen de totale kosten voor de twee baden in dat jaar ongeveer € 2,02 miljoen.

14

3.

Richting de toekomst

De twee nieuw te bouwen zwembaden worden niet voor een korte periode gebouwd. Zwembaden hebben namelijk een economische levensduur van 40 jaar. Dat betekent dat de configuratie van de twee nieuwe zwembaden niet uitsluitend op de analyse van de huidige situatie in het voorgaande hoofdstuk kan worden gebaseerd, maar dat ook naar veranderingen in de komende decennia moet worden gekeken. Het doel is immers het realiseren van twee toekomstgerichte c.q. toekomstbestendige baden. Daarom wordt in dit hoofdstuk ingegaan op verschillende factoren, die invloed op de toekomstige zwembehoefte uitoefenen.

3.1

Demografische ontwikkelingen

Uitgaande van nieuwbouw van de twee zwembaden rond 2030 (zie hoofdstuk 1) moeten de accommodaties zeker tot 2070 blijven bestaan. Er zijn echter geen demografische prognoses tot dat moment beschikbaar en als die er wel waren is maar de vraag in hoeverre het echt mogelijk is om de toekomst zo ver vooruit te voorspellen. Daarnaast dienen het voorzieningenaanbod en de hoeveelheid zwemwater niet puur op de situatie in 2070 te worden gebaseerd, omdat dit (bij een continue toename van het aantal inwoners) kan betekenen dat er 39 jaar lang sprake is van overcapaciteit en overcapaciteit kost geld. Vandaar dat ten aanzien van de demografische prognose in eerste instantie is gekeken naar de cijfers die nu bekend zijn (tot en 2042) en is op basis daarvan vervolgens een extrapolatie naar de situatie in 2050 gemaakt. Dat is ongeveer halverwege de zojuist vermelde economische levensduur van 40 jaar. Dit betekent niet dat de twee nieuwe zwembaden na 2050 onvoldoende capaciteit bieden, indien de bevolkingsgroei na 2050 voortduurt. Hierop wordt in paragraaf 6.2 nader ingegaan. Bijlage 4 bevat een samenvatting van de demografische prognose, waarbij de cijfers per stadsdeel (zie de volgende figuur) en voor de gemeente als geheel zijn weergegeven.7 Daaruit blijkt dat het aantal inwoners van de gemeente tussen 2023 en 2040 naar verwachting met circa 27.400 (17%) gaat groeien.

Met uitzondering van stadsdeel Centrum vindt deze toename in alle stadsdelen plaats. Schalkwijk is het stadsdeel dat zowel in absolute als in relatieve zin het meeste zal groeien (met circa 14.600 inwoners, 42% meer dan in 2023). Daarnaast is sprake van een toename van het aantal inwoners in alle in bijlage 4 onderscheiden leeftijdscategorieën. Kort samengevat is de groei tussen 2023 en 2040 voor de gemeente als geheel als volgt: 0 tot 20 jaar:

4.800 (+13%);

20 tot 65 jaar: 13.200 (+13%); vanaf 65 jaar: 9.400 (+33%); totaal:

7

27.400 (+17%).

De prognose betreft de gemeentelijke bevolkingsprognose, die ook in de Kadernota 2024 wordt opgenomen. In deze prognose worden op basis van de demografische ontwikkeling in de afgelopen jaren schattingen gemaakt van de te verwachten trends met betrekking tot geboorte, sterfte en migratie. Voor de schatting van de buitenlandse migratie wordt van gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gebruikgemaakt: het historische aandeel van Haarlem in het aantal buitenlandse immigranten wordt tegen het aantal door het CBS verwachte buitenlandse immigranten afgezet. Daarnaast wordt het woningbouwprogramma van de gemeente meegewogen. Hiervoor vormt de Monitor Plancapaciteit van de gemeente de basis. De bevolkingsprognose kent dus enkele afhankelijkheden en onzekerheden. Met name de buitenlandse immigratie is moeilijk te voorspellen. Ook de planning van de woningbouw is aan meerdere externe factoren onderhevig. Momenteel is de verwachting, dat de woningbouwplanning waarop de prognose is gebaseerd vertraging zal oplopen. Daardoor stijgt het aantal huishoudens en daarmee het aantal inwoners waarschijnlijk minder snel dan in de prognose is aangenomen. Bovendien is de woningbouwplanning slechts voor een beperkte periode bekend (tot en met 2031). De onzekerheidsfactor wordt vanzelfsprekend groter naarmate er verder in de toekomst wordt gekeken.

Voor deze rapportage maakt dit overigens niet uit. Het aantal benodigde vierkante meters zwemwater en de configuratie worden namelijk zo bepaald, dat het niet uitmaakt of het aantal inwoners een paar duizend hoger of lager is. Bovendien wordt het voor de toekomst benodigde aanbod niet op basis van de prognose op korte termijn bepaald. De nieuwe zwembaden dienen immers lange tijd mee te gaan.

15

figuur 3.1: stadsdelen gemeente Haarlem

Op basis van de beschikbare prognose kan vervolgens een extrapolatie naar de situatie in 2050 worden gemaakt. Daarbij is het uitgangspunt, dat de groei in de laatste jaren van de prognose continueert. Daarbij gaat het om circa 0,5% per jaar. Op basis daarvan neemt het aantal inwoners van de gemeente dus toe van circa 193.000 in 2040 naar ongeveer 203.000 in 2050. Dat is een groei van circa 23% ten opzichte van 2023. In 2070 zou dit dan circa 224.000 inwoners en een stijging van ongeveer 35% vergeleken met 2023 zijn (zie de volgende figuur).

figuur 3.2: prognose (tot en 2042) en extrapolatie (vanaf 2043) aantal inwoners gemeente Haarlem

Het moge duidelijk zijn, dat de verwachte toename van het aantal inwoners in (vrijwel) alle delen van de gemeente en in alle leeftijdscategorieën een positieve invloed heeft op de behoefte aan alle soorten zwemactiviteiten en zwemwater.

16

3.2

Trends

Er zijn verschillende landelijke trends op het gebied van sport, maatschappij en zwembaden, die invloed op de toekomstige zwembehoefte kunnen uitoefenen.

3.2.1

Sport en maatschappij

De aandacht voor gezond leven en bewegen blijft toenemen. Dat betekent een positieve stimulans voor sportbeoefening in het algemeen. Vooral 55-plussers blijken aanzienlijk vaker deel te nemen aan sportieve activiteiten dan in het verleden. Zwemmen is bij uitstek een activiteit waaraan tot op hoge leeftijd kan worden deelgenomen; individualisering, diversiteit en nieuwe vormen van communicatie zorgen ervoor dat maatschappelijke verbanden losser worden. Dat betekent dat sportactiviteiten steeds meer ongeorganiseerd in plaats van in verenigingsverband plaatsvinden. Het aantal leden van alle sportbonden samen is in de afgelopen jaren (zonder Covid-19) licht dalend geweest. Daar staat tegenover dat de totale sportdeelname al enige tijd vrij stabiel is. Dat betekent dat het aandeel van de ongeorganiseerde sport toeneemt. Als sportaccommodaties hierop weten in te spelen, biedt dat een kans voor ze. Een activiteit als banen zwemmen is een voorbeeld van zwemmen in ongeorganiseerd verband; tegelijkertijd is er naast de individualisering en soortgelijke ontwikkelingen nog steeds behoefte aan ontmoeting en sociale verbondenheid.

Zwembaden kunnen hierop inspelen door een plek te zijn waar men naast sporten ook kan ontmoeten; sport is al lang niet meer uitsluitend een doel op zich, maar ook een middel voor gemeenten en sporters om bepaalde andere doelen te bereiken, die onder andere te maken hebben met fysieke en mentale gezondheid, sociale cohesie, participatie en veiligheid. Ook in Haarlem is dit het geval, zo blijkt onder andere uit de Agenda voor de Sport 2020+ en het Coalitieakkoord 2022 – 2026; de toegenomen taken van gemeenten op het gebied van het sociaal domein bieden kansen voor sportaccommodaties. Zo kan de dagbesteding van senioren bijvoorbeeld in het zwembad, in de sporthal of op het sportpark plaatsvinden, of kunnen subsidiegelden voor combinatiefunctionarissen of buurtsportcoaches worden gebruikt; in veel gemeenten bestaat op scholen de mogelijkheid van een Verlengde Schooldag, waarbij de schooldag één op enkele uren langer duurt. In die tijd krijgen leerlingen allerlei vormen van extra onderwijs. Sportaccommodaties kunnen hier ook invulling aan geven, bijvoorbeeld door een beweegprogramma aan te bieden.

3.2.2

Zwembaden

Er is sprake van een afname van het totale animocijfer van zwembaden. Uiteraard kan dit per zwembad sterk verschillen, maar de landelijke trend is er een van een daling; in het verleden heeft menig gemeente fors in recreatieve overdekte zwembaden geïnvesteerd. Sinds de eeuwwisseling heeft echter landelijk een verschuiving van recreatief zwemmen naar begeleide activiteiten plaatsgevonden. Hierbij hebben demografische ontwikkelingen, gewenning aan recreatieve zwemvoorzieningen en uitbreiding van andersoortige recreatieve voorzieningen een rol gespeeld; aquasporten, seniorenactiviteiten en therapeutische doelgroepactiviteiten zijn in de afgelopen jaren populair geweest en zullen dat in de komende jaren ook blijven. Kritische succesfactoren voor een aantrekkelijk aanbod zijn in algemene zin: een hoge kwaliteit van de instructeurs, een goede hygiëne en dat er aandacht is voor de sportieve èn de sociale functie; les zwemmen blijft een kerntaak van zwembaden, maar ook hieraan stellen bezoekers steeds hogere eisen. Dat betreft vooral de kwaliteit van de instructeurs, de communicatie en de lengte van de wachtlijsten. Daarnaast is het les zwemmen van oudsher aanbodgericht. Er zijn echter steeds meer aanbieders die vraaggericht opereren. Dat betekent bijvoorbeeld dat ze ook in het weekend lessen aanbieden en/of snelcursussen organiseren.

Dat eerste gebeurt ook in het Boerhaavebad en De Planeet; de ledenontwikkeling van individuele verenigingen in de zwembaden varieert sterk. Vooralsnog lijkt Covid-19 in Haarlem geen sterke invloed op de behoefte aan zwemwater van verenigingen en andere huurders te hebben gehad; de ongeorganiseerde zwemsport neemt in populariteit toe. Daarbij gaat het niet alleen om banen zwemmen door individuele bezoekers, maar ook door sportschool-achtige partijen, die zwemwater huren en daarin individuele activiteiten aanbieden. In Haarlem gebeurt dat bijvoorbeeld door Kras Sport; in het afgelopen decennium is het schoolzwemmen in veel gemeenten beperkt of afgeschaft. Naast gemeentelijke bezuinigingen speelden de reistijd en vervoerskosten daarbij vaak een rol. In Haarlem is wel sprake van schoolzwemmen, in de vorm van een natte gymnastiekles.

17

3.3

Concurrentie

In paragraaf 2.4 is op de aanwezigheid van zwemvoorzieningen in en om Haarlem ingegaan. Voor zover bekend bestaan er vooralsnog geen concrete plannen voor sluiting en/of nieuwbouw van die voorzieningen. De enige uitzondering hierop is het voornemen van de gemeenten Beverwijk en Heemskerk om gezamenlijk één nieuw zwembad te bouwen, dat de twee bestaande zwembaden (het Sportfondsenbad in Beverwijk en De Waterakkers in Heemskerk) vervangt. Het plan is om de nieuwe zwemvoorziening in Heemskerk te realiseren. Met het oog op de afstand tussen Haarlem en Beverwijk/Heemskerk en de ligging van de andere voorzieningen in de omgeving heeft deze wijziging niet of nauwelijks invloed op de positie van de twee nieuwe zwembaden in Haarlem.

3.4

Toekomstige zwembehoefte

3.4.1

Uitgangspunten

Voor het bepalen van de toekomstige behoefte aan zwemwater is een aantal uitgangspunten benoemd: er worden twee nieuwe zwembaden gebouwd, die voor een goede spreiding van het overdekte zwemwater over Haarlem zorgen. Dit betekent concreet dat, net als in de huidige situatie, één zwembad in stadsdeel Schalkwijk en één zwembad in stadsdeel Noord wordt gebouwd. De exacte locaties zijn voor de zwembehoefte (en het aantal bezoeken) niet van belang. Op de locaties wordt in hoofdstuk 5 nader ingegaan; er is sprake van een ongewijzigd beleid op het gebied van: tarieven: deze blijven gelijk, behoudens de gebruikelijke jaarlijkse indexering en het feit dat het verhuurtarief voor een wedstrijdbad met meer banen naar rato wordt verhoogd; schoolzwemmen (natte gymnastiekles); de activiteiten die verenigingen en andere huurders in de zwembaden mogen aanbieden; er worden geen voorzieningen gerealiseerd, die uitsluitend voor topsport c.q. sport op een zeer hoog niveau zijn gericht en geen bredere functie hebben.

3.4.2

Zwembehoefte 2050

Op basis van de animocijfers in de afgelopen jaren (zonder 2020 en 2021 en met de correctie voor de beperkingen in januari 2022), de resultaten van de tijdens het onderzoek gevoerde gesprekken, de uitkomsten van de verschillende enquêtes, de demografische ontwikkelingen en de trends is een raming gemaakt van de door de twee nieuwe zwembaden te accommoderen zwembehoefte in 2050. Zoals in paragraaf 3.1 is vermeld, is voor dit jaar gekozen omdat het ongeveer halverwege de economische levensduur van de accommodaties zal zijn. Uitgedrukt in aantal bezoeken per jaar wordt de zwembehoefte in 2050 als volgt geraamd: bezoek recreatief zwemmen doelgroepen les zwemmen verenigingen/verhuur onderwijs totaal

2050 137.000 23.000 126.000 158.400 35.400 479.800

tabel 3.1: zwembehoefte 2050

3.5

Participatie

3.5.1

Verenigingen en huurders

Met de verenigingen en andere vaste huurders is over de toekomst gesproken. Daarbij ging het zowel om de verwachte ontwikkeling van het aantal leden c.q. zwemuren, als om de voor de betreffende partijen noodzakelijke dan wel wenselijke voorzieningen in de nieuwe zwembaden.

18

Zoals in 2.6.1 is vermeld, hebben sommige partijen in de huidige situatie al behoefte aan extra uren c.q. zwemwater. Mede gezien de voorspelde bevolkingsgroei verwachten zij in de toekomst over het algemeen een toename van het aantal leden en de bijbehorende zwembehoefte. Een deel van de verenigingen gaat uit van stabilisatie van de behoefte. Ten aanzien van het benodigde zwemwater zijn tijdens de gesprekken en bijeenkomsten door één of meerdere partijen de volgende punten benoemd: een wedstrijdbad dat conform de richtlijnen van de KNZB geschikt is voor waterpolowedstrijden op het niveau van de landelijke 1e divisie; een wedstrijdbad met een lengte van 25 meter en een breedte van zes banen; een multifunctioneel bad met een lengte van 25 meter; een bassin met voldoende diepte (en lengte en breedte) ten behoeve van onder andere synchroonzwemmen en onderwatersport; een doelgroepenbad. Daarnaast werd duidelijk dat er warm en koud, alsmede diep en ondiep zwemwater van voldoende omvang nodig is. Ten aanzien van de aanvullende voorzieningen zijn onder andere genoemd: voldoende bergruimte; een duikplank; de bij de diverse bassins behorende sporttechnische inventaris; een multifunctionele ruimte voor onder andere vergaderingen en (theorie)lessen; een ruimte voor een compressor voor het vullen van duikcilinders; voldoende perronruimte; een verenigingsruimte.

Tot slot werd aandacht gevraagd voor het belang van voldoende parkeergelegenheid.

3.5.2

SRO

SRO heeft de volgende visie voor de nieuwe zwemaccommodaties in Haarlem: de baden zijn geschikt zijn voor alle doelgroepen (zwemlessen, sport, zorg en recreatie); er dient te worden voorkomen, dat de zwembaden te veel alleen op sport zijn gericht; de baden zijn multifunctioneel, onder andere door het gebruik van beweegbare bodems; er is sprake van compartimentering van de verschillende baden; er zijn meerdere baden met relatief warm zwemwater ten behoeve van specifieke doelgroepen en zorg gerelateerde activiteiten; de baden zijn toekomstgericht voor sport, zorg en onderwijs. Voor recreatief zwemmen is de visie als volgt: zorg ervoor dat kinderen na de zwemles actief blijven zwemmen; er is sprake van ‘functionele’ recreatie, zodat het recreatiebad ook voor andere doelgroepen, les zwemmen of verenigingen kan worden gebruikt; het recreatief zwemmen is gericht op kinderen in de basisschoolleeftijden en jonger en niet op pubers. Pubers zorgen namelijk soms voor overlast en dat komt het plezier voor andere bezoekers en het personeel niet ten goede; pubers moeten wel worden gestimuleerd om te blijven zwemmen en bewegen. Dat kan door in te zetten op sporten en gezondheid, onder andere door ‘slimme’ technologie.

SRO heeft de volgende ideeën voor de nieuwe zwembadaccommodaties: moderne sportfaciliteiten met tijdwaarneming; alternatieve vormen van beweging, zoals het athletic skills model en cross-fit. Hiermee kan ook gymnastiekles aan het voortgezet onderwijs worden aangeboden; voldoende ontmoetingsruimte voor sociale activiteiten met de buurt; 19

een klaslokaal om les te kunnen geven; een zo goed mogelijke indeling c.q. overzichtelijkheid van het bad, zodat het aantal benodigde toezichthouders kan worden beperkt; toepassen van een systeem van drenkelingendetectie; een zo duurzaam mogelijk zwembad met een minimum aan energieverbruik; een bassin dat geschikt is voor gebruik voor zorg gerelateerde activiteiten. SRO bevestigt de behoefte aan extra zwemwater en is positief over de in het volgende hoofdstuk beschreven configuratie en de verdeling daarvan over twee nieuwe zwembaden in het noordelijke en zuidelijke deel van Haarlem.

3.5.3

Enquête gemeente

In de eerder vermelde door de gemeente uitgevoerde enquête onder de leden van het Inwonerspanel Haarlem zijn vragen gesteld over de nieuwe zwembaden. Als het gaat om de soorten baden die in elk geval aanwezig moeten zijn, wordt een recreatiebad voor vrij zwemmen het meeste genoemd (52%), gevolgd door een wedstrijdbad (45%), al dan niet met een lengte van 50 meter, en een buitenbad (33%). Qua ondersteunende faciliteiten staat een horecavoorziening bovenaan (44%), gevolgd door een speel- en ligweide (30%). Daarnaast is de respondenten voor een aantal aspecten gevraagd, wat naar hun mening zwaarder moet wegen. Daarbij gaat het onder andere om de diepte, omvang en watertemperatuur van de bassins en de entreeprijs. Aan de hand van de antwoorden kan de volgende prioritering worden vastgesteld: 1. de omvang van het zwemwater en de watertemperatuur; 2. de entreeprijs; 3. de diepte van de bassins. Bij dit alles moet worden herhaald, dat de resultaten van deze enquête minder representatief zijn voor de bezoekers van de zwembaden (zie 2.6.3).

3.6

Visie toekomstgerichte zwembaden

Zoals eerder in dit hoofdstuk al is vermeld, moeten nieuwe zwembaden voldoende zwemwater bieden om over een langere periode (minstens 40 jaar) in de zwembehoefte te kunnen voorzien. Dat betekent dat het toekomstgerichte accommodaties dienen te zijn en dat de toekomstige zwembehoefte (zie paragraaf 3.4) op de juiste wijze in de configuratie van de twee nieuwe baden (zie hoofdstuk 4) moet worden ‘vertaald’. Daarbij speelt ook de visie op de zwembaden een rol. Daarbij gaat het erom, dat de baden in verschillende opzichten toekomstgericht zijn, namelijk: 1. Toekomstgericht voor bewegen: De nieuwe zwembaden richten zich niet puur en alleen op de bestaande zwemactiviteiten, maar stimuleren verschillende beweegvormen, zoals klimmen en klauteren. Ook kan aan voldoende perronruimte voor cross-fit oefeningen worden gedacht, maar ook aan belijning op de bodem van het bassin voor spelvormen als voetbal en volleybal en elektrische tijdwaarneming ten behoeve van onder meer beweeganalyses. 2. Toekomstgericht voor sport: In de nieuwe situatie dient er voldoende capaciteit te zijn voor regionale korte baan wedstrijden en waterpolowedstrijden op het hoogste niveau. Ook moet er voldoende ruimte (en diepte) zijn voor synchroonzwemmen, onderwaterhockey en de duiksport.

Tot slot dienen de bassins multifunctioneel inzetbaar te zijn door middel van het gebruik van beweegbare bodems, keerwanden en dergelijke. 3. Toekomstgericht voor zorg: Bassins die mede gericht zijn op activiteiten op het gebied van zorg dienen van een luie trap of hellingbaan te worden voorzien en uiteraard een wat hogere watertemperatuur te hebben. Ook in de kleedvoorzieningen wordt rekening gehouden met de behoeften van bezoekers op het gebied van zorg.

20

4. Toekomstgericht voor gezin, jeugd en onderwijs: In de nieuwe situatie richt het puur recreatieve aanbod zich op gezinnen met kinderen tot 13 jaar en niet op grootschalige spectaculaire voorzieningen. Naast een functioneel recreatiebad gaat het daarbij om een peutervoorziening en een familieglijbaan. Daarnaast wordt ten behoeve van de jeugd en het onderwijs een actief recreatie- en beweegaanbod gerealiseerd, bijvoorbeeld in de vorm van een duikplank of klim- en klautervoorzieningen, faciliteiten ten behoeve van de natte gymnastieklessen en multimediale voorzieningen. 5. Toekomstgericht voor volwassenen en specifiek senioren: De baden zijn geschikt voor verschillende beweeg- en doelgroepactiviteiten voor volwassenen in het algemeen en senioren in het bijzonder. Daarbij gaat het om onder andere aquasporten, banen zwemmen en andere beweegactiviteiten. 6. Toekomstgericht voor het gebruik: De bassins dienen zo veel mogelijk multifunctioneel inzetbaar te zijn, onder meer door het gebruik van beweegbare bodems en keerwanden. Ook hebben ze bij voorkeur hun ‘eigen’ compartiment, maar kunnen er wel combinaties worden gemaakt voor recreatief zwemmen. 7. Toekomstgericht qua duurzaamheid: De baden dienen zo duurzaam mogelijk te zijn.

Daarbij gaat het niet alleen om het minimaliseren van het gebruik van energie en water, maar ook om de wijze waarop de accommodaties worden verwarmd, klimaatadaptatie, natuurinclusiviteit, biodiversiteit, circulariteit (demontabel) en mobiliteit. Tot slot dient het mogelijk te zijn om zo nodig in de toekomst een bad uit te breiden met een extra bassin. 8. Toekomstgericht qua faciliteiten: Naast verenigingsruimten dient er een multifunctionele ruimte voor onder meer vergaderingen en theorieonderwijs te zijn.

21

4.

Configuratie nieuwbouw

4.1

Zwemwater

In 2.5.3 is aangegeven, dat een bezetting van 225 tot 250 bezoeken per vierkante meter zwemwater (exclusief peuterbad) geldt als een voldoende verhouding tussen bezoek en zwemwater. Op basis van de in paragraaf 3.4 geraamde zwembehoefte betekent dit, dat er 1.919 tot 2.133 m² zwemwater nodig is (nog zonder peuterbad).

4.2

Configuratie

De hoeveelheid zwemwater zegt nog niets over de bassins, waaruit de nieuwe zwembaden moeten bestaan. Er dient immers rekening te worden gehouden met onder andere: het type gebruik: in elk geval (verenigings)sport, onderwijs, banen zwemmen, doelgroepactiviteiten, les zwemmen en vrij zwemmen; de watertemperatuur: de ene activiteit heeft wat kouder zwemwater nodig, terwijl voor de andere een wat hogere watertemperatuur gewenst is; de waterdiepte: er moet zowel diep als ondiep zwemwater aanwezig zijn, aangezien voor verschillende activiteiten een verschillende waterdiepte nodig is. Op basis van alle informatie in de voorgaande hoofdstukken is het volgende zwemwateraanbod passend: bassin wedstrijdbad 1 (33 x 25 m.) wedstrijdbad 2 (25 x 16 m.) multifunctioneel bad (25 x 15 m.) doelgroepenbad (20 x 10 m.) recreatiebad (250 m²) totaal excl. peuterb ad peuterbad (100 m²) totaal incl. peuterbad

oppervlakte 825 400 375 200 250 2.050 100 2.150

tabel 4.1: configuratie nieuwbouw

Daarnaast zijn er bij het recreatiebad een familieglijbaan en een whirlpool.

4.3

Verdeling Zuid en Noord

Hoe dient het in de vorige paragaaf weergegeven zwemwater over de twee locaties te worden verdeeld? In algemene zin is het zwemwateraanbod in beide huidige zwembaden vergelijkbaar (De Planeet biedt 50 m² meer zwemwater dan het Boerhaavebad). In beide delen van de gemeente groeit het aantal inwoners, maar in stadsdeel Schalkwijk (in het zuiden) het meeste (zie paragraaf 3.1). Ook is de bezetting van het Boerhaavebad in de afgelopen jaren (met uitzondering van 2022) hoger geweest dan die van De Planeet (zie 2.5.3). Voor de nieuwe situatie ligt het daarom voor de hand, dat het zwemwateraanbod in het zuidelijke deel van Haarlem sterker toeneemt dan dat in het noordelijke deel van de gemeente, maar dat er tegelijkertijd in beide nieuwe zwembaden een nog altijd vrij vergelijkbare hoeveelheid zwemwater aanwezig is. Ten aanzien van de twee wedstrijdbaden is het met het oog op de bestaande situatie en de gewenste en benodigde spreiding van zwemwater over de twee locaties nodig, dat er in beide nieuwe zwembaden een wedstrijdbad aanwezig is. Daarbij ligt het in de rede om, net als nu, op de locatie in het noorden van Haarlem het meeste ‘wedstrijdbadwater’ te plaatsen. Het bad van 33 x 25 meter komt dus in het noorden en het bad van 25 x 16 meter in het zuiden. Een tweede punt betreft het recreatiebad met het bijbehorende peuterbad, de familieglijbaan en de whirlpool.

Mede gezien de aanwezigheid van De Heerenduinen ten noorden van de gemeente en met het oog op de bestaande situatie ligt het voor de hand om deze bassins in het zuidelijke zwembad te situeren.