20230820207 2 Bijlage 1 Actieplan Housing First 2024

Foto: Eveline van Egdom

Actieplan Housing First Haarlem 2024

11 juli 2023

Inhoud Inleiding

3

1. Housing First

4

2. Actielijnen en uitgangspunten Housing First Haarlem 2024

7

3.Uitvoering van de acties

12

4. Vervolg en planning

16

Bijlage 1. Beleidskaders, bestaande afspraken en relevant wetenschappelijke onderzoek

17

Bijlage 2. Gesprekken met partners

20

Bijlage 3. Basisprincipes Housing First Nederland

21

2

Inleiding In het coalitieakkoord 2022-2026 van de Gemeente Haarlem is opgenomen dat in 2023 een actieplan Housing First wordt opgesteld om: “het probleem van dak- en thuisloosheid te helpen oplossen, waarbij het recht op wonen centraal staat. Hiermee beperken we de instroom in de opvang. We verkorten de verblijfsduur in de opvang en dringen het aantal huisuitzettingen zoveel mogelijk terug. Samen met de woningcorporaties realiseren we deze kanteling.”1 Dit actieplan geeft invulling aan deze afspraak. Naast het coalitieakkoord zijn verschillende andere beleidskaders en gemaakte afspraken van belang. Zoals het nationale actieplan dakloosheid, het uitvoeringsprogramma Opvang, Wonen en Herstel 2023-2027 en de afspraken binnen het Pact voor Uitstroom. Een overzicht van alle relevante kaders, afspraken en onderzoeken is opgenomen in bijlage 1. Het actieplan Housing First Haarlem 2024 is opgesteld na een verkenning van hoe Housing First in Haarlem kan (door)ontwikkelen, met inbreng van maatschappelijke partners, de woningcorporaties, welzijn- en zorgaanbieders, en ervaring van Housing First Nederland en Housing First projecten elders in het land.

1 Actiepunt 3 van ‘stad om te wonen’, Coalitieakkoord 2022-2026

3

1. Housing First Housing First Nederland Housing First Nederland onderscheidt drie methodes om dakloosheid te bestrijden door middel van wonen met begeleiding. Voor ieder model is een gespecialiseerd Housing First team nodig dat zorgvuldig en door intensieve samenwerking tot stand komt. De drie methodes die worden onderscheiden:

Het Amerikaanse model Housing First volgens het Amerikaanse model is volgens Housing First Nederland2 een vorm van wonen met ambulante, intensieve begeleiding en bedoeld voor dakloze mensen met meervoudige problemen, waarbij de toewijzing van een woning de start is van een traject en zelfstandig wonen het doel is. Housing First komt van oorsprong uit de VS en kent een succes factor van ruim 80% voor stabiel wonen. De deelnemers voldoen aan drie voorwaarden: (1) betaal je huur, (2) accepteer je begeleiding en (3) veroorzaak geen overlast. Het Finse systeem Het Finse systeem is een bredere aanpak dan het Amerikaanse model en recent in ontwikkeling in Nederland. Het is een systeem- en cultuurverandering om dakloosheid te bestrijden. Het is gebaseerd op hoe Housing First in Finland is toegepast en richt zich op burgers die dak- en thuisloos zijn, of het risico hierop lopen door huisuitzetting of het verlaten van een instelling. Zij krijgen direct of zo snel mogelijk een woning met begeleiding. Deze begeleiding is minder intensief dan bij het Amerikaanse model, maar wonen mét begeleiding is ook hier kenmerkend. Het gaat hierbij om een brede aanpak waarbij mensen met lichte en zware problematiek worden geholpen.

Housing First specifiek voor jongeren In 2014 werd in Canada het eerste Framework for Housing First Youth gelanceerd, onder leiding van Stephen Geatz, “A safe and decent place to live”. Destijds was bekend dat het oorspronkelijke Amerikaanse model ‘Pathways to housing’ weliswaar deels bruikbaar zou zijn voor jongeren, maar ‘tailor made’ gemaakt moest worden. Zowel inhoudelijk als organisatorisch en ook op maat gemaakt per context. In Nederland is in 2020 het eerste Raamwerk Housing First Jongeren opgesteld op basis van de ervaringen in Canada en Nederland. Dit Raamwerk is vervolgens in samenspraak met leden van het platform Housing First Jongeren toegespitst op de Nederlandse context. Housing First Haarlem Terugblik De afgelopen jaren is voor ongeveer 40 inwoners ondersteuning onder de vlag van Housing First geboden door RIBW-K/AM. Het uitgangspunt dat er eerst een huis wordt aangeboden en daarna hulpverlening wordt gestart is ook hier leidend. Uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam uit 2021 kwam de aanbeveling naar voren om helderder te communiceren over de voorwaarden en regels van de woonsituatie en ook de juiste woonvoorwaarden te stellen en uitstromers een eerlijke kans te bieden. RIBW-/K/AM richtte zich bij Housing First op kwetsbare mensen die zorg 2 Https://housingfirstnederland.nl/

4

mijden of niet of onvoldoende in staat zijn een beroep te doen op de hulpverlening. Het gaat om mensen die met meervoudige en langdurige problematiek kampen, al geruime tijd bekend zijn met problemen rond huisvesting, inkomen, schulden, alcohol- en/of drugsverslaving, in een sociaal isolement verkeren, geen dagbesteding hebben. Mensen die geen woonruimte hebben, en daar ook geen kans op maken door bijvoorbeeld schulden of gedragsproblematiek. De toewijzing van woningen aan inwoners die Housing First begeleiding vanuit voorheen het RIBW-K/AM ontvingen en in de toekomst van Buurts, vindt plaats binnen de afspraken van het Pact voor uitstroom. Doorgaans wordt gebruik gemaakt van intermediaire verhuur, RIBW-K/AM huurt de woning van de woningcorporatie en verhuurt de woning vervolgens door aan de bewoner. Terugblik: Ervaringen van woningbouwcorporaties Woningcorporaties geven aan dat de doelgroep die via Housing First (binnen de afspraken van het Pact voor uitstroom) is gehuisvest erg afwijkt van de reguliere groep die onder het Pact valt. De Housing First cliënten hebben intensievere begeleiding nodig waarbij samenwerking met de corporaties essentieel is. Corporaties hebben geleerd om de cliënten iets meer ruimte te geven om fouten te maken. Begeleiders hebben geleerd om strenger te zijn wat betreft overlast en woongedrag.

Dit is samengekomen in een waarschuwingenbeleid, waarbij geldt "three strikes you’re out". Deze afspraken zijn gaandeweg geëvalueerd en bijgesteld. Zo is uiteindelijk beter afgestemd welk gedrag binnen Housing first als toelaatbaar wordt gezien en wat niet. Terugblik: Ervaringen ervaringsdeskundigen De regio Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer (regio) heeft in 2018 besloten om deel te nemen aan een landelijk overkoepelend onderzoek uitgevoerd door de Universiteit van Amsterdam naar de ambulantisering en regionalisering van de maatschappelijke opvang en beschermd wonen in Nederlandse gemeenten. Onder de noemer van dit landelijke overkoepelend onderzoek wordt ook specifiek in de regio onderzoek gedaan naar deze beweging. De doelstelling van dit onderzoek is om gedurende vijf jaar, samen met cliënten en ervaringsdeskundigen om wiens kwaliteit van leven het gaat, en andere relevante stakeholders de voorbereiding op deze decentralisatie en het verbeteren van deze randvoorwaarden in gemeenten te volgen. De bijdragen van de ervaringsdeskundigen in dit onderzoek geven ook informatie over de ervaringen met Housing First zoals dit de afgelopen jaren is uitgevoerd. In de meest actuele rapportage van 2022 hebben 11 participanten aan het onderzoek een huurcontract op eigen naam en 5 participanten hebben een driehoekscontract.

In de rapportage is een specifieke paragraaf gewijd aan de ‘te leren lessen’ over Housing First. Hier komen twee punten expliciet naar voren: - Directe, heldere en eenduidige communicatie over voorwaarden is van belang. Met name bij Housing First kan onduidelijkheid over voorwaarden verstrekkende gevolgen hebben. - Er lijkt onduidelijkheid te zijn over de voorwaarden die gesteld worden aan Housing First, waardoor cliënten hiervoor mogelijk niet aangemeld worden terwijl dit wel passend zou kunnen zijn. Bij cliënten met complexe problematiek of waarbij het vaak ‘mis’ is gegaan in MO/BW-voorzieningen wordt snel gekeken naar een andere MO/BW-voorziening en niet naar andere oplossingen zoals een zelfstandige woning met intensieve ambulante ondersteuning. Cliëntparticipanten die al enige tijd zelfstandig wonen geven meerdere keren aan dat een zinvolle daginvulling heel belangrijk is, maar dat deze nu onvoldoende aansluit op hun behoeften. Zij zouden hierin soms extra begeleiding nodig hebben. De lessen uit dit onderzoek, ervaringen van de woningcorporaties en de ervaringsdeskundigen worden meegenomen in de verdere uitwerking van Housing First 2024.

Overdracht naar nieuwe organisatie

5

De ambulante begeleiding (waaronder de methode Housing First wordt uitgevoerd) is inmiddels onderdeel van de opdracht ‘gewoon in de wijk’ welke is gegund aan de coöperatie Buurts. In Buurts komen organisaties samen die al jaren in Haarlem werken en ervaring hebben met de Housing First Methodiek. Samen voeren zijn sinds 1 januari 2023 Gewoon in de Wijk (sociale basis, sociaal wijkteams en ambulante Wmo-begeleiding) uit voor de gemeente Haarlem. Voor de inwoners die voorheen Housing First begeleiding van RIBW K/AM ontvangen, betekent dit dat gedurende 2023 geleidelijk en in warme overdracht begeleid gaan worden door Buurts.

6

2. Actielijnen en uitgangspunten Housing First Haarlem 2024 Housing First Haarlem 2024 Op basis van de lokale ervaringen en landelijke- en lokale ontwikkelingen en de inzet van rijks- en gemeentelijk beleid op het gebied van dakloosheidbestrijding zal de komende jaren invulling gegeven worden aan Housing First. Hierbij gaat het om 4 actielijnen: 1. De bestaande Housing First praktijk (Amerikaanse model) versterken. Dit betreft op dit moment ongeveer 40 inwoners. 2. 10 deelnemers per jaar (2024) 3 die zelfstandig gaan wonen (of in een deelwoning wanneer het een jongvolwassene betreft), als koplopersgroep voor de invoering van een systeemverandering op basis van de Finse aanpak. 3. Het vergroten en verbreden van de toepassing van de principes van Housing First (Finse Systeem) in de aanpak van (het voorkomen van) dakloosheid. Dit vraagt om een aanpassing van bestaande werkwijze en afspraken. 4. Het uitbreiden van woonvariaties voor dakloze mensen. Deze 4 actielijnen zorgen voor een gezamenlijke geslaagde Haarlemse aanpak voor huisvesting en begeleiding van dakloze mensen op basis van Housing First.



Actielijn 1: De bestaande Housing First praktijk versterken

In Haarlem is al enkele jaren een Housing First team naar het Amerikaanse model actief. De inzet is om vanaf 2024 deze bestaande Housing First begeleiding te optimaliseren door meer autonomie en regie aan de cliënt te geven. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een hulpmiddel van Housing First Nederland en het Trimbos instituut, de ‘modelgetrouwheidsschaal’ 4. Het door het Trimbos instituut ontwikkelde schema voor modelgetrouwheid biedt handvaten om voor de verschillende domeinen die bij Housing first horen (wonen en huren, zorg en organisatie) de modelgetrouwheid op deze terreinen maximaal te versterken. Hieronder ter illustratie een uitsnede van de verschillende scores van modelgetrouwheid op het gebied van zorg en ondersteuning. Criterium Ondersteuning en behandeling bij verslaving De wijze waarop de HF-praktijk in ondersteuning en behandeling op jet gebeid van verslaving voorziet.

Score 1 De HF-praktijk biedt geen ondersteuning bij toeleiding tot verslavingszorg en heeft daarmee ook geen samenwerkingsafspra ken

Score 2 De HF-Praktijk biedt proactieve toeleiding naar aanbieders van verslavingszorg, waarmee samenwerkingsafsp raken bestaan, specifiek voor HF.

Score 3 De HF-praktijk heeft een verpleegkundige gespecialiseerd in verslavingszorg in dienst.

Score 4 De HF-praktijk heeft een eigen verslavingsarts in dienst.

3

Gekozen is om te starten met een aantal van 10 deelnemers per jaar. Met dit aantal wordt rekening gehouden met de voorraad PACT-woningen, de benodigde (intensieve) begeleiding en de ruimte om in dit actieplan gelijktijdig te kunnen leren, capaciteit en financiële mogelijkheden. 4 Modelgetrouwheidsschaal van Housing First | Housing First Nederland

7

Sociale integratie De mate waarin de HF-praktijk ondersteuning biedt bij sociale integratie. Dit omvat: 1) ondersteuning bij het opbouwen en onderhouden van sociale contacten, ontwikkelen sociale vaardigheden; 2) ondersteuning bij meedoen aan de maatschappij: actief deelnemen, acceptatie voelen en aansluiting vinden; 3) ondersteuning bij het vormgeven van zinvolle daginvulling en sociaal-maatschappelijke rollen.

De HF-praktijk biedt geen ondersteuning bij sociale integratie.

De HF-praktijk biedt 1 van de genoemde ondersteuningsvor men volledig, of 2 deels.

De HF-praktijk biedt 2 van de genoemde ondersteuningsvor men volledig, of 3 deels.

De HF-praktijk biedt alle 3 genoemde ondersteuningsvorme n volledig.

Figuur 1 uitsnede uit de Trimbos modelgetrouwheids-schaal Housing First (bron: Housing First onderzoek en modelgetrouwheid en effecten, Michel Planje en Maaike van Vugt, Trimbos instituut, februari 2023) Samen met de woningcorporaties, de partners van het Pact voor Uitstroom, Buurts, ervaringsdeskundigen en Housing First Nederland zet de gemeente zich in om een zo hoog mogelijke score op deze schaal te realiseren. 

Actielijn 2: 10 deelnemers per jaar (2024) die zelfstandig gaan wonen (of in een deelwoning wanneer het een jongvolwassene betreft) op basis van de Finse systematiek

Toepassing van de Housing First methodiek richt zich in Haarlem en Nederland tot nu toe vooral op de doelgroep die langer dakloos is en te maken heeft met complexe problematiek (het Amerikaanse model). Doelgroep voor Housing First volgens de Finse systematiek kent een bredere doelgroep, namelijk dakloze mensen die niet zelfredzaam zijn. In het uitvoeringsprogramma Opvang Wonen en Herstel is aangegeven dat de reikwijdte van de groep mensen die voor Maatschappelijk Opvang in aanmerking komen moet worden afgebakend. Wel is duidelijk wat de wettelijke groep op basis van de WMO is die voor opvang in aanmerking komt. In dit actieplan wordt ervoor gekozen om 10 deelnemers die in op grond van de Wmo in aanmerking komen voor maatschappelijke opvang (in 2022 waren dit 150 huishoudens) direct of zo snel mogelijk een woning toe te wijzen. Inwoners die met dakloosheid worden geconfronteerd moeten vanuit een stabiele situatie aan hun herstel kunnen werken. Een woning met begeleiding op maat is daar essentieel in. Zo verandert Housing First van een instrument voor uitstroom naar een instrument voor voorkomen instroom. 

Actielijn 3: Het vergroten en verbreden van de toepassing van de principes van Housing First (Finse Systeem) in de aanpak van (het voorkomen van) dakloosheid. Housing First volgens de Finse systematiek is een methode en werkwijze om dakloosheid te bestrijden. Het doel van actielijn 3 is het traditionele denkpatroon (en op den duur het handelen) van hulpverleners, beleidsmakers en dakloze mensen over de bestrijding van dakloosheid te veranderen. De principes van Housing First (zie bijlage 3) in Haarlem moeten gemeengoed worden. Dit wordt tot stand gebracht door actief kennis te delen en draag vlak te creëren bij ketenpartners, regiogemeenten en de samenleving (waaronder medebewoners in de wijk). Daarnaast vraagt deze verandering op de den duur mogelijk om een aanpassing van werkwijze en afspraken zoals bijvoorbeeld in het Pact voor uitstroom. We gaan in gesprek met de partners in de regio om te kijken of dit mogelijk is. De geleerde lessen die bij de plaatsing van de 10 inwoners wordt opgedaan (actielijn 2) vormen een goede basis voor deze aanpassingen.

8



Actielijn 4: Uitbreiden woonvariaties voor doelgroep

Naast woningen die beschikbaar komen vanuit het Pact voor uitstroom is een zo gevarieerd mogelijk woonaanbod nodig voor voormalige dakloze mensen. Woonvariatie uitbreiden is een van de prestatieafspraken (2022-2025) tussen de gemeente Haarlem, de drie corporaties, de bewonersraden en huurdersverenigingen. Aan dat bredere palet van woningen worden volgens de prestatieafspraken van de gemeente met de corporaties vijftig ‘’beschutte’’ woningen toegevoegd. Wanneer dit aansluit bij de behoefte van bewoner en bij de timing zouden deze woningen ook toegewezen kunnen worden aan inwoners die onder Housing First aanpak vallen. (Zie ook bijlage 1 beleidskaders, bestaande afspraken en relevant wetenschappelijke onderzoek). Binnen het Finse systeem is het brede palet van (geclusterde) woonvormen met variatie in zorgzwaarte een belangrijk element. Uitgangspunten Bij de uitwerking en de uitvoering van de eerste drie actielijnen worden onderstaande uitgangspunten gehanteerd. Deze gelden in mindere mate voor actielijn 4, omdat het hier gaat om het realiseren van alternatieve woonvormen. Deze kunnen op termijn ingezet worden bij de uitvoering van de actielijnen 1 tot en met 3.

Begeleiding op maat: De begeleiding:  Richt zich op alle leefgebieden, ongeacht de woonvorm en inclusief het goed leren omgaan met buren;  Is intensief waar nodig en indien van toepassing inzet van GGZ-expertise;  Vindt op onderdelen plaats door ervaringsdeskundigen waar dit mogelijk en reel is. Betrekken van de mensen waar het om gaat Housing First vraagt ook om de mensen om wie het gaat een serieuze plek aan tafel te geven, om eerlijke gesprekken en echte samenwerking. Via de aanbieders wordt in contact getreden met cliënten die betrokken worden bij de uitwerking van de actielijnen. Direct of zo snel mogelijk een woning Herstel begint met een huis. Met name bij actielijn 2 is het uitgangspunt dat dakloze mensen direct of op zo kort mogelijke termijn een woning aangeboden krijgen. Eigen regie Belangrijk onderdeel van Housing First is het gegeven dat eigen regie zoveel mogelijk wordt gestimuleerd en mogelijk gemaakt. Daarbij hoort de scheiding van wonen en zorg. Uit een onderzoek uitgevoerd door het Trimbos onderzoek naar de huidige praktijk van Housing First blijkt dat grotendeels met intermediaire huur wordt gewerkt, en dat dit geen invloed heeft op het succes van Housing First (Bron Trimbos instituut, februari 2023) Het is de (gemeentelijke) ambitie om ook voor wat betreft de contractvormen zoveel mogelijk toe te werken naar de meest modelgetrouwe variant.

Voortbouwen op de ervaringen en afspraken uit het Pact voor uitstroom Partijen hebben in het kader van het Pact voor uitstroom een stevige basis gelegd voor langdurige samenwerking. De uitdaging is voor partijen om vervolgstappen te zetten in de bestrijding van dakloosheid volgens de principes van Housing First.

9

Waar dat kan wordt uitgegaan van de samenwerkingsafspraken die al zijn gemaakt. Het uitgangspunt is vooralsnog dat het aantal afgesproken woningen dat beschikbaar wordt gesteld voor de doelgroep gelijk blijft. Op basis van de ervaring van partijen en deelnemers met de verschillende contractvormen zal worden onderzocht welke alternatieven toepasbaar zijn, hoe hiermee kan worden geexperimenteerd, en met welke randvoorwaarden. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de modelgetrouwheidsschaal. Figuur 2 laat de te behalen scores op twee van de meest van toepassing zijnde criteria voor het Pact voor Uitstroom zien.

Criterium Geen vereisten voor het verkrijgen en behouden van huisvesting De mate waarin deelnemers voor het verkrijgen en behouden van een woning moeten bewijzen ‘geschikt’ te zijn voor huisvesting, d.w.z. stabiliteit laten zien op bijv. psychische symptomen, middelengebruik en financiën.

Score 1 Om hun woning te verkrijgen en te behouden moeten deelnemers stabiliteit laten zien op een aantal gebieden, bijv. psychische symptomen, middelengebruik en financiën. Deze vereisten zijn opgenomen in het huurcontract.

Score 2 Om hun woning te verkrijgen en te behouden moeten deelnemers aan vereisten voldoen, zoals het volgen van een behandeling of budgetbeheer. Deze vereisten zijn opgenomen in het huurcontract.

Zelfstandig huurcontract op eigen naam De mate waarin het huur- of wooncontract op naam staat van de deelnemer en de rechten en plichten worden benoemd zoals voor iedere huurder in Nederland.

Deelnemers hebben geen huur- of wooncontract waarin de rechten en plichten als bewoner staan zoals voor iedere huurder in Nederland én de woning staat niet op eigen naam.

Deelnemers hebben een huur- of wooncontract waarin regels en voorschriften zijn opgenomen óf de woning staat niet op eigen naam.

Score 3 Om hun woning te verkrijgen en te behouden moeten deelnemers aan minimale vereisten voldoen die zijn opgenomen in het huurcontract, zoals naleving van hun begeleidingsplan. Daarnaast moeten deelnemers de verplichtingen van een standaard huurcontract nakomen en bereid zijn wekelijks contact te hebben met begeleiders zo lang dat nodig is. Deelnemers hebben een huur- of wooncontract waarin de rechten en plichten als bewoner staan zoals voor iedere huurder in Nederland. Slechts bepalingen betreffende het wekelijks contact met begeleiders staan in dat contract. De woning staat niet op eigen naam.

Score 4 Om hun woning te verkrijgen en behouden dienen deelnemers enkel de verplichtingen van een standaard huurcontract na te komen en bereid te zijn wekelijks contact te hebben met begeleiders zo lang dat nodig is. Er is een duidelijk onderscheid in rol van verhuurder en begeleiding.

Deelnemers hebben een huur- of wooncontract op eigen naam waarin de rechten en plichten als bewoner staan zoals voor iedere huurder in Nederland. Slechts bepalingen betreffende het wekelijks contact met begeleiders staan in dat contract.

Figuur 2 uitsnede van Housing First modelgetrouwheidsschaal Nederland op het wonen-domein Hoe hoger de score, hoe beter de praktijk aansluit bij de Housing First Methodiek. Juridische borging in orde De juridische aspecten van de uitstroomregeling Pact zijn momenteel vastgelegd in de Uitvoeringsregels maatwerkvoorzieningen Wet maatschappelijke ondersteuning gemeente

10

Haarlem 2023 5 . Dit juridisch kader wordt komend half jaar onder de loep genomen en indien nodig aangepast op: Beschrijving van de doelgroep. De doelgroep Housing First die nu is beschreven in het Pact voor uitstroom betreft de doelgroep volgens het Amerikaanse model. De afspraken zijn gericht op uitstroom. In de Finse systematiek van Housing First gaat het ook om het voorkomen van de instroom. - Uitspraken van de rechtbank over Housing First cases van Haarlem tot nu toe. - Ontwikkelingen rondom de Wet versterking Regie Volkshuisvesting. - Juiste wettelijke grondslag.

5 Het afwegingskader: https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR689840#d81533315e1743

11

3.Uitvoering van de acties Op basis van de hierboven geformuleerde uitgangspunten en kaders worden de actielijnen in 2023 en verder uitgevoerd. In deze paragraaf wordt per actielijn ingegaan op deelnemende partijen, rollen, en concrete stappen die in 2023 en 2024 uitgevoerd moeten worden in Haarlem. Actielijn 1: De bestaande Housing First praktijk versterken Uitvoerende partijen:  Buurts, rol: opdrachtnemer en levert de begeleiding inclusief inbreng vanuit ervaringsdeskundigheid.  Woningbouwcorporaties, rol: zorgen voor het aanleveren van woningen en de verhuur  Gemeente, rol vanuit beleid: opdrachtgever: sturing monitoring en financiering begeleiding  Gemeente, uitvoering: uitkering van de deelnemer en hierbij eventueel aanvullende benodigde afspraken.  Politie of het Zorg- en veiligheidshuis: kunnen een rol spelen bij de screening, bij ondersteuning van het team bij escalaties, maar ook bij eventuele doorstroming of afstemming met de justitieketen.  Housing First Nederland: ondersteunende begeleiding Acties ter voorbereiding op de uitvoering per 1 januari 2024:  Voor de verschillende domeinen (wonen, welzijn en zorg) in beeld brengen welke elementen naar een grotere mate van modelgetrouwheid kunnen worden gebracht afgezet tegen de bestaande afspraken en werkmethoden.

 Juridische borging in orde maken Acties tijdens de uitvoering: - Daadwerkelijk de stappen zetten die nodig zijn om de gekozen elementen van modelgetrouwheid hoger te brengen. Zodra bekend is welke elementen naar een hoger niveau gebracht kunnen worden, worden deze stappen concreter. Monitoring van deze actielijn Kwantitatieve monitoring:  De voor 1 januari 2024 bepaalde elementen waarop de Housing First praktijk naar een grotere mate van modelgetrouwheid kan worden gebracht, worden gemonitord. Kwalitatieve monitoring: Waarbij onder andere gedacht kan worden aan:  Het aantal inwoners dat deelneemt aan Housing First volgens de Finse systemantiek;  De leeftijd van de deelnemers;  Het aantal uren begeleiding per week per deelnemer ingezet wordt;  Of de doelen van de begeleiding behaald zijn per deelnemer;

12

Actielijn 2: 10 deelnemers per jaar (2024) 6 die zelfstandig gaan wonen (of in een deelwoning wanneer het een jongvolwassene betreft) op basis van de Finse systematiek Uitvoerende partijen:  Buurts, rol: opdrachtnemer en levert de begeleiding inclusief inbreng vanuit ervaringsdeskundigheid.  Woningbouwcorporaties, rol: zorgen voor het aanleveren van woningen en de verhuur  Gemeente, rol vanuit beleid: opdrachtgever: sturing monitoring en financiering begeleiding  Gemeente, uitvoering: uitkering van de deelnemer en hierbij eventueel aanvullende benodigde afspraken.  Housing First Nederland: ondersteunende begeleiding

Acties ter voorbereiding op de uitvoering per 1 januari 2024:  Voor de verschillende domeinen (wonen, welzijn en zorg) in beeld brengen welke elementen naar een grotere mate van modelgetrouwheid kunnen worden gebracht afgezet tegen de bestaande afspraken en werkmethoden.  Maken van aanvullende en/of nieuwe afspraken en voorbereiden van besluiten met partijen voor koplopersgroep op onderdelen wonen en huren, zorg en ondersteuning, organisatie en samenwerking o Onderdelen hierin zijn:  Termijn beschikbaarheid woning  Doelgroep specificeren  Toegang en selectie kandidaten Housing First  Vormen van Huurcontracten op eigen naam  Afspraken in pact  Intensiteit begeleiding  Organisatie en samenwerking om tot deze afspraken te komen, wordt gebruikt gemaakt van de aanbevelingen en ervaringskennis uit regionale onderzoek ambulantisering en regionalisering van maatschappelijke opvang en beschermd wonen op deze onderdelen.  Aandacht voor escalatie  In het begin van 2024 een samenwerkingsovereenkomst vast te stellen tussen gemeente Haarlem, Buurts, en de drie grote woningbouwcorporaties over bovenstaande onderdelen.  Juridische borging regelen.

Acties tijdens de uitvoering: o.a: - Het plaatsen van de 10 inwoners; - Het begeleiden van de 10 inwoners; - Het afgeven van de gekozen vorm van huurcontracten; Monitoring van deze actielijn: Kwalitatieve monitoring Waarbij onder andere gedacht kan worden aan:  Het afnemen van interviews met (potentiële) ketenpartners en deelnemers van Housing First volgens de Finse systemantiek. Wat zijn de ervaringen van ketenpartners en 6

Gekozen is om te starten met een aantal van 10 deelnemers per jaar. Met dit aantal wordt rekening gehouden met de voorraad PACT-woningen, de benodigde (intensieve) begeleiding en de ruimte om in dit actieplan gelijktijdig te kunnen leren, capaciteit en financiële mogelijkheden.

13



deelnemers van Housing First nieuwe stijl? Wat leren zij van andere projecten Housing First? Jaarlijks wordt door de gemeente een gesprek gevoerd met een klankbordgroep bestaande uit vertegenwoordigers van corporaties, huurdersverenigingen en ervaringsdeskundigen.

Kwantitatieve monitoring: Waarbij onder andere gedacht kan worden aan:  Het aantal inwoners dat deelneemt aan Housing First volgens de Finse systemantiek;  De leeftijd van de deelnemers;  Het aantal uren begeleiding per week per deelnemer ingezet wordt;  Of de doelen van de begeleiding behaald zijn per deelnemer;

Actielijn 3: Het vergroten en verbreden van de toepassing van de principes van Housing First (Finse Systeem) in de aanpak van (het voorkomen van) dakloosheid. Het doel van actielijn 3 is het traditionele denkpatroon (en op den duur het handelen) van hulpverleners, beleidsmakers en dakloze mensen over de bestrijding van dakloosheid te veranderen. De principes van Housing First volgens het Finse systeem (zie bijlage 3) in Haarlem moeten gemeengoed worden. Dit wordt tot stand gebracht door actief kennis te delen en draag vlak te creëren bij ketenpartners, regiogemeenten en de samenleving. Deze verandering wordt tot stand gebracht door:     

Bestaande werkwijzen en afspraken gedurende deze ‘beweging’ naar een bredere toepassing van m Housing First continue aan te passen. Jaarlijks werkbezoeken organiseren om van andere Housing First Projecten te leren. Kennisdeling over de Housing First methode en principes binnen de deelnemende partijen In overleg met partijen en huurdersorganisaties uitwerken hoe kennis(making) en draagvlak in de Haarlemse samenleving kan worden georganiseerd Kennisdeling via de samenwerking wonen en sociaal domein in de regio ZuidKennemerland/IJmond.

Actielijn 4: Uitbreiden woonvariaties voor doelgroep 

Het uitbreiden van woonvariaties krijgt concrete uitwerking door samenwerking vanuit kansen in de bestaande voorraad en de nieuwbouw. Medewerkers van de gemeente (wonen en maatschappelijke ondersteuning) en corporaties sturen via een gezamenlijk werkgroep Thuis voor iedereen op het concretiseren van de omschrijving en realisatie van de opgaven. Partijen werken aan het toevoegen van een breder palet aan woonvormen door vergroten van woningdelen (bv in de vrije sector), door inzet van tijdelijke verhuur op basis van leegstandswet voor doelgroep, door realisatie magic mix projecten, door gebruik te maken van intramurale woonvormen die beschikbaar komen en aansluitend bij de vastgestelde prestatieafspraken (50 geclusterde woonvormen) en het uitvoeringsprogramma OWH.Daarnaast wordt de mogelijkheid van inzet van particuliere initiatieven en verhuurders nader verkend.



Daarnaast heeft de gemeente (maatschappelijke ondersteuning) in het bijzonder aandacht voor de uiteindelijke realisatie van alternatieve woonprojecten voor deze specifieke

14

doelgroep, uiteraard in afstemming en rekening houdend met bestaande en in ontwikkeling zijnde afspraken en in samenwerking met de partners. De opgave, inzet en samenwerking zal worden opgenomen in de (waarschijnlijk per 1-1-2025) verplichte woonzorgvisie/volkshuisvestingsprogramma. Uitvoerende partijen: gemeente: opdrachtgever en regisseur - Corporaties: opdrachtnemer - Eventuele commerciële partijen of aanbieders met vastgoed Monitoring  Aantal gerealiseerde alternatieve woonvormen

15

4. Vervolg en planning Na de initiële loopduur van het actieplan, twee jaar, wordt een tussenevaluatie uitgevoerd op basis van onder ander de voortdurende monitoring op de vier acties. De uitkomst van deze evaluatie is leidend voor de verdere implementatie van Housing First als andere methodiek in de bestrijding van dakloosheid. Planning 2023 Q2 Q3 en Q4

Collegebesluit Actieplan Housing First 2024 Opdrachtgeven aan uitvoerders (intern en extern) Start voorbereiding Housing First 2024 Uitwerken van de actielijnen in een projectplan en samenwerkingsovereenkomst met strategische partners en ervaringsdeskundigen

Q1 2024

Invoeren Housing First 2024

Q1 2026

Tussenevaluatie

De Gemeenteraad wordt geïnformeerd over voortgang en resultaat in de voortgangsrapportages van het uitvoeringsprogramma Opvang Wonen en Herstel. Begroting Actieplan Housing First 2023-2024* Door de gemeenteraad is jaarlijks €100.000 beschikbaar gesteld voor de uitvoering van Housing First in de periode 2023-2027.

2023 Implementeren HF Nieuwe stijl Buurts Procesbegeleiding 2023

2024

75.000 100.000 25.000

*) Begroting voor 2025 en 2026 wordt opgesteld op basis van de benodigde behoeften van de uitvoering van de actielijnen medio 2024.

16

Bijlage 1. Beleidskaders, bestaande afspraken en relevant wetenschappelijke onderzoek Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis In december 2022 heeft het kabinet het Nationaal Actieplan Dakloosheid aangeboden aan de Tweede Kamer. Het plan geeft invulling aan de ambitie om dakloosheid eind 2030 te beëindigen waaraan Nederland zich heeft gecommitteerd door het ondertekenen van de Lissabonverklaring. Het actieplan hanteert zes leidende principes op basis van de methode Housing First (HF) en de adviezen van de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving en de commissie Dannenberg. De leidende principes zijn: 1. Dakloosheid voorkomen is altijd beter dan opvang of herhuisvesting; 2. Huisvesting is een mensenrecht; 3. Respect voor keuze en eigen regie van mensen; 4. Scheiden van wonen en zorg; 5. Ondersteuning is gericht op herstel; 6. Ondersteuning is flexibel en op maat.

Bij het verschijnen van het nationaal actieplan zijn de bestuurlijke afspraken tussen het Rijk, VNG, Aedes (woningcorporaties), Valente (aanbieders van ondersteuning en onderdak aan (dreigend) dakloze mensen, Leger des Heils (grootste aanbieder van MO), Nederlandse ggz (namens aanbieders van geestelijke gezondheids- en verslavingszorg) ondertekend. De afspraken zijn daarmee ook kaderstellend voor de afspraken binnen Haarlem. Regionaal Beleidskader Opvang, Wonen en Herstel en Uitvoeringsprogramma Opvang, Wonen en Herstel Haarlem. Het beleid voor de taken Beschermd Wonen, Maatschappelijke Opvang en Vrouwenopvang (VO) is beschreven in het regionale beleidskader Opvang, Wonen en Herstel 2022-2027. Het kader vormt de basis voor het lokale beleid en uitvoering in de gemeenten van de regio en is uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma. 2023-2027. In het in door het college in april 2023 vastgestelde Uitvoeringsprogramma Opvang Wonen en Herstel 2023-2027 is de lokale invulling van het regionale kader opgenomen. Het uitvoeringsprogramma bevat vier doelen: 1. Versterken van de preventie 2. Verbeteren van ondersteuning op maat 3. Vergroten van tijdelijke- en structurele woonoplossingen en 4. Realiseren van stabiele uitstroom Dit actieplan Housing First is opgenomen als één van de maatregelen met als doel het vergroten van tijdelijke en structurele woonoplossingen.

Convenant uitstroomregeling Pact Zuid-Kennemerland/IJmond Als vervolg op het in 2020 ondertekende Pact voor uitstroom hebben 27 partijen (gemeenten, zorginstellingen, woningcorporaties) in oktober 2021 in de regio Zuid-Kennemerland/IJmond

17

(gemeenten, corporaties, zorgorganisaties) het Convenant Uitstroomregeling Pact getekend. In het convenant zijn afspraken vastgelegd over de uitstroom van inwoners zo zorgvuldig mogelijk te laten verlopen door passende huisvesting te bieden met voldoende zorg in een prettige wijk van waaruit zij volop kunnen deelnemen aan de samenleving. Er zijn afspraken gemaakt over het maximumaantal beschikbaar te stellen woningen, de verdeling van woningen over de regio, het matchingsproces en de zachte landing in de wijk. Doelgroep van convenant Uitstroomregeling Pact: - Inwoners die uitstromen uit een intramurale instelling (waaronder MO) en/of een instelling voor beschermd/beschut wonen of - Inwoners die kampen met complexe, meervoudige problematiek en om die reden huisvesting behoeven. Algemene afspraak in het Pact voor uitstroom is dat de inwoner die uitstroomt zelfstandig gaat wonen met minimaal twee jaar woonbegeleiding vastgelegd in een driehoekscontract (inwoner, woningcorporatie, zorgaanbieder). In een aantal gevallen wordt gewerkt met intermediaire verhuur (de zorgorganisatie huurt de woning van de corporatie en verhuurt door aan de inwoner). In beide gevallen is het uitgangspunt dat de inwoner na 2 jaar een ‘’gewoon’’ huurcontract met de woningcorporatie aangaat.

In de afspraken is ook de groep opgenomen die in lijn met Housing First Haarlem met voorrang een woning toegewezen krijgen (max 5 per jaar). Prestatieafspraken Haarlem 2022 t/m 2025 met woningcorporaties en huurdersorganisaties. Naast de (zelfstandige sociale huur) woningen die beschikbaar komen vanuit het Pact voor uitstroom is een zo gevarieerd mogelijk woonaanbod nodig. Gemeente, corporaties en huurdersorganisaties hebben hierover afspraken gemaakt in de prestatieafspraken 2022-2025. Afgesproken is dat er vijftig ‘’beschutte’’ woningen toegevoegd. Daaronder worden woningen verstaan waarbij mensen een huurcontract hebben, maar waarbij sprake is van een clustering en toegang tot zorg/begeleiding. Dat kan in de nieuwbouw maar ook in de bestaande bouw. Uiteraard is het belangrijk dat er een goede spreiding over de stad ontstaat, dan of dat in nieuwbouw of in bestaande bouw plaatsvindt. Pré Wonen ontwikkelt in de Athenestraat voor de doelgroep uitstromers een nieuwe woonvorm bedoeld voor de doelgroep. Daarnaast is afgesproken dat er een tussenvoorziening wordt toegevoegd en corporaties werken met de gemeente samen aan de realisatie van Skaeve Huze.

Afgesproken is dat gemeente kijkt naar de mogelijkheden van inzet van gemeentelijk vastgoed, en corporaties de mogelijkheden van woningdelen (al of niet gericht op een specifieke doelgroep) nader verkennen (ook in de vrije sector huur). Ook in het uitvoeringsprogramma Opvang, Wonen en Herstel 2023-2026 is het uitbreiden van het aantal woonvormen als actiepunt opgenomen, waarbij ook gekeken wordt naar tussenvoorzieningen en geclusterde woonvormen voor mensen en jongeren met psychische kwetsbaarheid. Voor jongeren is in een rustig tempo toewerken naar zelfstandig wonen vaak beter vanuit een tijdelijke woning of kamer7, voor een bepaalde periode in een gezinshuis, of een andere vorm van samenwonen, eventueel met een gemêleerde groep, zoals het complex Spaarnezicht waar jongeren tot een half jaar kunnen wonen8. Hun woonbehoeften zijn door hun leeftijdsfase nog dynamisch9. De afspraken krijgen concrete uitwerking door samenwerking vanuit kansen in de bestaande voorraad en de nieuwbouw. Medewerkers van de gemeente (wonen en maatschappelijke 7 In Amsterdam krijgen jongeren een 5-jarig huurcontract, zie: Huisvesting Kwetsbare Groepen 8 https://kenterjeugdhulp.nl/spaarnezicht/ Spaarnezicht is een opvang die wezenlijk verschilt met een ‘eigen’

woning. 9 Zie ook de aanpak van Stephen Gaetz (Canada) voor dakloze jongeren: https://www.youtube.com/watch?v=d1yo-XG91SA

18

ondersteuning) en corporaties sturen via een gezamenlijk werkgroep Thuis voor iedereen op het concretiseren van de omschrijving en realisatie van de opgaven. Partijen werken aan het toevoegen van een breder palet aan woonvormen door vergroten van woningdelen (bv in de vrije sector), door inzet van tijdelijke verhuur op basis van leegstandswet voor doelgroep, door realisatie magic mix projecten, door gebruik te maken van intramurale woonvormen die beschikbaar komen. Daarnaast wordt de mogelijkheid van inzet van particuliere initiatieven en verhuurders nader verkend. Nadere uitwerking en actualisatie van de opgave, inzet en samenwerking zal worden opgenomen in de (waarschijnlijk per 1-1-2025) verplichte woonzorgvisie/volkshuisvestingsprogramma. Onderzoek naar het Amerikaanse model door Trimbos instituut In februari 2023 is door het Trimbos instituut een onderzoek uitgekomen naar de modelgetrouwheid en effecten in het Amerikaanse model Hieruit blijkt dat van de 15 onderzochte HF projecten (waaronder die in Haarlem, zie hieronder) 38% een woning op eigen naam heeft. Bij een groot deel van de HF deelnemers is er dus sprake van intermediaire verhuur. Dit is in strijd met het HF principe 'scheiden van wonen en zorg', dat onder meer van belang is om woonzekerheid, huurrechten, normalisatie en continuïteit van huisvesting en ondersteuning te realiseren.

Het zorgt voor een kwetsbare (huur-/ en rechts) positie van de deelnemer. In het Trimbos-onderzoek zag men geen verschil in stabiliteit van wonen tussen de groep deelnemers die de woning op eigen naam heeft en deelnemers waarbij sprake was van intermediaire huur. Dit betekent dat de groep deelnemers waarbij de woning op eigen naam staat, niet vaker hun woning verliezen dan deelnemers waarbij sprake is van intermediaire verhuur. Trimbos kon niet onderzoeken of er tussen deze groepen een verschil in tevredenheid was, dit verband bleek nadrukkelijk wel aanwezig bij de snelheid waarin een woning werd gevonden. Housing First Nederland geeft aan dat contracten op eigen naam een grote landelijke opgave is. Zij werken daarom op landelijke niveau, vanuit het actieplan dakloosheid, samen met woningcorporaties om dit te bereiken. Onderzoek Universiteit van Amsterdam: de ambulantisering en regionalisering van de maatschappelijke opvang en beschermd wonen in Nederlandse gemeenten. De regio Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer (regio) heeft in 2018 besloten om deel te nemen aan een landelijk overkoepelend onderzoek uitgevoerd door de Universiteit van Amsterdam naar de ambulantisering en regionalisering van de maatschappelijke opvang en beschermd wonen in Nederlandse gemeenten.

Onder de noemer van dit landelijke overkoepelend onderzoek wordt ook specifiek in de regio onderzoek gedaan naar deze beweging.

19

Bijlage 2. Gesprekken met partners Tijdens de uitwerking van het actieplan is gesproken met de volgende stakeholders:  De drie corporaties (Ymere, Elan Wonen en Pre Wonen) en vertegenwoordigers van hun huurders;  Het samenwerkingsverband Buurts;  De Participatieraad (werkgroep Zorg). Aandachtspunten die de partners meegaven:  Zet bij de doelgroep keuze in op jongvolwassenen: vanuit preventie gedachte (voorkomen dat jeugd een Beschermd Wonen toekomst krijgt) en om het actieplan meer ‘body’ te geven binnen het financiële kader van het actieplan;  Maak gebruik van ervaringsdeskundigheid bij de begeleiding;  Magic mix- concept kan goed werken om mensen in de wijk te helpen integreren; maar dat vraagt wel permanente aandacht c.q. begeleiding.  Goede en waar nodig intensieve begeleiding die ook gericht is op het omgaan met buren is essentieel: de formule van duo’s en op den duur één team Housing First wordt gezien als kans om die begeleiding goed te organiseren. Verder is gesproken met onder andere Christian Schreuder (Gemeente Amsterdam), Valerie Boogaard (expertisecentrum HvO Querido Amsterdam), Petra van Son (RIBW K/AM Haarlem), Anke Jansen (Housing First Nederland), Rens Groosman (Gemeente Amersfoort). Binnen de gemeentelijke organisatie hebben adviseurs van MO, Wonen en W&I bijgedragen aan het actieplan.

20

Bijlage 3. Basisprincipes Housing First Nederland  Housing First Nederland hanteert acht basisprincipes: Huisvesting als basisrecht

Woonruimten verspreiden over werkgebied Wonen scheiden van zorg

Hersteloriëntatie Harm reduction

Respect, warmte en compassie voor alle klanten Keuzes van klant als vertrekpunt Ondersteuning zo lang als nodig is

Housing First gaat uit van het recht dat dakloze inwoners hebben op huisvesting. Huisvesting wordt daarom geboden zonder de eis dat zij eraan toe zijn zelfstandig te wonen. Ook drugs- en alcoholgebruik hoeft niet vooraf te zijn gestopt. Housing First hanteert als vuistregel dat niet meer dan twintig procent van de appartementen in één complex door deelnemers van Housing First mag worden bewoond. Bovendien is de voorkeur van deelnemers leidend bij het kiezen van het appartement en de locatie. Zorg is bij Housing First nadrukkelijk gescheiden van zaken die te maken hebben met huisvesting. Dit betekent dat het wonen en zorg apart gefinancierd worden. De inwoner betaalt zelf voor het wonen via de huur. In de begeleiding is de focus op herstel en het welbevinden als geheel. Housing First gaat er van uit dat stoppen met middelengebruik niet voor al haar deelnemers een reële optie is en dat ook psychische problemen blijvend kunnen zijn. Begeleiders werken volgens harm reduction principes en ondersteunen zo deelnemers bij het omgaan met hun middelengebruik en psychische problemen. De sleutel tot een succesvolle Housing First praktijk is een cultuur waarin de communicatie tussen deelnemers en begeleiders is gebaseerd op onderling respect, warmte en compassie.

Bij Housing First wordt ervan uitgegaan dat inwoners die dakloos zijn en psychische problemen hebben, goed in staat zijn om doelen te stellen voor hun herstel en zelf weten wat zij nodig hebben. Inwoners krijgen bij Housing First zo lang als nodig ondersteuning. Ook als een inwoner niet meer in zijn woning woont, door bijvoorbeeld detentie of opnieuw dakloos raken, blijven begeleiders de inwoner volgen en contact zoeken.

21

Dit is een uitgave van gemeente Haarlem, 3 juli 2023

Tekst: J. Ottenheym en P. Hillege

________________________________ Postbus 511 2003 PB Haarlem Tel. 14 023 Haarlem.nl 22