20230795975 5 Bijlage 4 Rapport Duisenberg Light methode Jaarstukken 2022 commissie Ontwikkeling

Methode Duisenberg Beleidsterrein Toerisme Commissie Ontwikkeling Rapporteurs: Geert-Jan Procee & Joris Krouwels 2 juni 2023

Wat gaan we doen? ✓ Methode Duisenberg ✓ Onze keuze en onze aanpak ✓ Toerisme in Haarlem in het kort ✓ Focus van ons onderzoek Duisenberg methodiek: ✓ Wat is het beeld op hoofdlijnen? ✓ Analyse teksten in de begroting en jaarrekening ✓ Welke doelen zijn behaald? ✓ Wat zijn de geleverde prestaties? ✓ Wat het heeft gekost? ✓ Conclusies ✓ Aanbevelingen van de commissie ontwikkeling aan de raad en het college

De vragen in het achterhoofd 1. Begrijp ik wat ik lees? • Nee? Kan ik dan ergens aanvullende (verduidelijkende) informatie vinden? • Alweer nee? Hier is iets aan de hand.

2. Wat kan ik hiermee als politicus? En moet ik er ook iets mee? 3. Hoe kan ik mijn informatie het beste overbrengen?

Duisenberg begrotingsvragen 1

Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen?

2

Welke doelen zijn behaald?

3

Welke prestaties/activiteiten zijn geleverd?

4

Wat heeft het gekost?

5

Wat is het oordeel over rechtmatigheid, doeltreffendheid en doelmatigheid?

6

Welke conclusies en aanbevelingen heb ik?

Toerisme vormt de focus van deze analyse van de begroting en het jaarverslag 2022 Begrotingsjaar

2022

Programma uit de jaarrekening

4. Duurzame stedelijke ontwikkeling

Focus binnen het onderwerp

4.2 Economie, toerisme en cultuur

Reden voor de keuze

• • • •

Overzichtelijk en tegelijk veelzijdig beleidsterrein Corona Haarlem Marketing Hotelbeleid

Onze aanpak

• • • •

Workshops met de ontwikkelaars van de Duisenbergmethode Input van de commissie Sessie met de wethouder Technische vragen en een Q&A met ambtenaren

Kerncijfers toerisme in Haarlem 2.828.000 Nederlandse dagbezoeken in 2021 Voor corona tot 5.689.000 dagbezoeken 7% van de binnenstadbewoners zegt in enquête wel eens overlast te ervaren van toerisme Haarlem heeft 23 hotels en 1.071 kamers (2019) Bezettingsgraad hotels in het laagseizoen: 40% 325.000 overnachtingen in 2022 (inclusief particuliere verhuur, campings etc) Dagbezoekers geven € 55,90 per keer uit Maar wat levert het Haarlem op?

Aanleiding voor beleid Negatieve effecten van toerisme werden (voor corona) sterk ervaren, vooral in het centrum. “We willen niet zo worden als Amsterdam”.

Een lage bezettingsgraad van onze hotelkamers, vooral in het laagseizoen Haarlem is populair… Maar alleen op zaterdag Daarom zijn de hoofddoelstellingen in Toeristische Koers • Spreiding van toerisme in tijd én in locatie • Inzetten op de ‘waardevolle toerist’

• Inzetten op vitaliteit en leefbaarheid van de (binnen)stad

Kernbegrip: kwaliteitstoerisme Economische bijdrage (Lees: geeft veel geld uit) De stad individueel bezoeken en niet in een groep Passen bij ‘het DNA van de stad’ Die ook op rustige momenten komen Een lage footprint

De focus van ons onderzoek op de essentie van de teksten in begroting en jaarverslag

De focus van deze analyse Groei toerisme

Kwaliteit

Leefbaarheid

2. Analyse teksten begroting en jaarverslag • Zijn de doelstellingen helder geformuleerd? Dit gaat over het jaarverslag als spiegel van de begroting. Programma: 4. Duurzame stedelijke vernieuwing Deelprogramma: 4.2 Economie, toerisme en cultuur

Oordeel rapporteurs

Begroting 2022 Wat wil het college bereiken?

Jaarrekening 2022 Wat heeft het college bereikt?

•

•

Kwalitatieve groei toerisme met aandacht voor de leefbaarheid bewoners. Groei en spreiding van toerisme dat het aanbod voor kunst en cultuur in Haarlem kunnen waarderen en ervoor kiezen om Haarlem te bezoeken als het minder druk is. De groei van het toerisme mag niet ten koste gaan van de leefbaarheid van bewoners. Voor dagrecreatie van Haarlemmers wordt dit samen met Recreatieschap Spaarnwoude vormgegeven. De balans tussen wonen, werken en recreëren en het beperken van overlast staan hierbij centraal.

•

•

In 2022 kwamen weer meer bezoekers naar Haarlem dan in de coronajaren 2020 en 2021. De overlast die Haarlemmers ervaren door bezoekers en toeristen is stabiel op een laag niveau. In 2022 ondervond 7% van de Haarlemmers regelmatig tot vaak overlast tegen 6% in 2021. De hotelaanvraagpauze is na evaluatie vanaf 2022 verlengd tot en met januari 2024 en het registratiesysteem voor toeristische verhuur van woonruimte is geïmplementeerd.

Opmerkingen

• Groei • Kwaliteit • Leefbaarheid voor de bewoners We zien in dit doel drie verschillende dingen om te bereiken. Er wordt een balans gesuggereerd tussen de groei van toerisme en de leefbaarheid. Maar waar die balans naartoe gaat is niet duidelijk. Haarlem Spaarnwoude komt hier ook uit de lucht vallen.

Legenda beoordeling rapporteurs Doel direct duidelijk uit de tekst Doel duidelijk na aanvullende uitleg Doel niet duidelijk

2. Welke doelen zijn behaald volgens het jaarverslag? • 2022 kwamen weer meer bezoekers naar Haarlem dan in de coronajaren 2020 en 2021. • In 2022 ondervond 7% van de Haarlemmers regelmatig tot vaak overlast tegen 6% in 2021. • De hotelaanvraagpauze is na evaluatie vanaf 2022 verlengd.

Legenda beoordeling rapporteurs Uitvoering volgens plan Uitvoering verdient aandacht Uitvoering niet volgens plan Uitvoering niet te controleren

2. Analyse doelen en indicatoren

• Hoe gaat bepaald worden of doelen gehaald worden? Welke indicatoren en streefwaarden worden gebruikt? Programma: Duurzame stedelijke ontwikkeling Deelprogramma: Economie, toerisme en cultuur

Nulmeting

Realisatie

2019

2021

Streefwaarden

2022

Beoordeling rapporteurs

2022

2023

2024

2025

2026

Opmerkingen

Doel A: Kwalitatieve groei toerisme met aandacht voor de leefbaarheid bewoners Effect indicator

Aantal toeristische binnenlandse dagbezoeken aan Haarlem (x1.000)

4.254

2.828

3.000

3.500

4.000

4.500

4.500

Effect indicator

Gemiddelde besteding per Nederlandse dagbezoeker in euro’s

56,3

55,9

45,0

50,0

53,0

56,0

56,0

Effect indicator

Aantal overnachtingen van toeristische bezoekers in Haarlem (x1.000)

501

295

Effect indicator

Percentage Haarlemmers dat aangeeft vaak of regelmatig overlast te ondervinden van toerisme

11%

6%

We rapporteren alleen binnenlands? De economische kwantificering is niet compleet.

7%

325

350

375

400

400

8%

9%

10%

11%

11%

Het zegt niets over de aandacht leefbaarheid.

3. Welke prestaties zijn geleverd volgens het jaarverslag? • Hotelaanvraagpauze is in stand gebleven. • De campagne Koop lokaal, Eet lokaal, Haal alles uit Haarlem en Haarlemsewinkels.nl (Haarlem Marketing) • Campagne Zomaar Haarlem gelanceerd, waarbij bezoekers, in overleg met partijen in de stad, werden verleid juist op doordeweekse dagen naar Haarlem te komen. (Haarlem Marketing) • Haarlem Marketing draagt bij aan een goede balans tussen vitaliteit en leefbaarheid, onder andere door het spreiden van bezoekers in tijd en ruimte. (Haarlem Marketing)

3. Prestaties volgens begroting en jaarverslag Programma: Duurzame stedelijke ontwikkeling Deelprogramma: Economie, toerisme en cultuur

Begroting 2022 Wat gaat het college doen om het doel te realiseren?

Oordeel rapporteurs

Opmerkingen

Jaarverslag 2022 Wat heeft het college gedaan?

Doel: Kwalitatieve groei toerisme 1.

Stimuleren kwaliteitstoerisme door gericht deze doelgroep aan te trekken. In ieder geval wordt daarbij ingezet op de zakelijks (verblijfs)bezoeker, omdat die relatief veel besteedt en vooral op doordeweekse dagen Haarlem bezoekt

1.

2.

1.

Het voorkomen van negatieve effecten van toerisme (zoals overlast) door bezoekers in tijd en plaats te spreiden. Dit kan onder andere door te kiezen voor jaarrond (zakelijk) toerisme en te sturen op spreiding van dagattracties/ voorzieningen in de stad.

1.

In de Toeristische koers is omschreven welke bezoekers Haarlem actief wil aantrekken. Haarlem Marketing richt zich in haar communicatie vooral op deze doelgroepen, bijvoorbeeld door een geheel nieuwe Uitagenda, waarmee het culturele activiteitenaanbod beter is ontsloten. Daarnaast is blijvend aandacht voor de zakelijke bezoeker, die vooral doordeweeks komt. Hiervoor is in 2022 een locatietour georganiseerd. Deze aanpak sluit ook aan bij de afspraken uit het Convenant binnenstad 2023-2027. Haarlem is Haarlem niet zonder haar unieke winkels en horeca. In 2022 is door Haarlem Marketing ook de campagne Koop lokaal, Eet lokaal, Haal alles uit Haarlem en Haarlemsewinkels.nl gelanceerd. Met de uitwerking van de merkstrategie wordt pas in 2023 gestart, omdat de opzet is gewijzigd. Samen met Haarlem Marketing en andere partijen wordt gewerkt aan de profilering van Haarlem.…

Het is uit de tekst niet helemaal duidelijk wat het kwaliteitstoerisme precies inhoudt. Ook de toeristische koers heeft daar veel woorden voor nodig om dat uit te leggen.

Haarlem Marketing heeft in het najaar van 2022 de campagne Zomaar Haarlem gelanceerd, waarbij bezoekers, in overleg met partijen in de stad, werden verleid juist op doordeweekse dagen naar Haarlem te komen. In de communicatie van Haarlem Marketing komt steeds meer aandacht voor het nog minder bekende aanbod en nieuwe hotspots van Haarlem.

Spreiding en inzetten op de zakelijke toerist (lees; doordeweekse toerist die veel geld uitgeeft) is nuttig om doelen te behalen, maar is op zichzelf niet het voorkomen van negatieve effecten. Wat het college doet om negatieve effecten van toerisme tegen te gaan staat niet in de jaarstukken.

In hoeverre de doelen en campagnes van Haarlem Marketing dus aansluiten bij doelen van de begroting en dus van de toeristische koers is niet in een oogopslag te beoordelen.

3. Geleverde prestaties volgens het jaarverslag • Hoe gaat bepaald worden of doelen gehaald worden? Welke indicatoren en streefwaarden worden gebruikt? Programma: Duurzame stedelijke ontwikkeling Deelprogramma: Economie, toerisme en cultuur

Nulmeting

Realisatie

Streefwaarden

Beoordeling rapporteurs

Opmerkingen

2020

2021

2022

2022

2023

2024

2025

2026

28

25

57

40

45

50

60

70

Nergens staat waarom dat een prestatie is van het college.

34%

25%

40%

40%

45%

50%

50%

50%

Dit zegt niets over negatieve effecten.

Doel A: Kwalitatieve groei toerisme

Prestatie A1: Sturen op kwaliteitstoerisme door gericht de doelgroep aan te trekken Prestatie indicator

Het aantal bezoekers dat in hotels in Haarlem verblijft met een zakelijk motief (x1.000)

Prestatie A2: Voorkomen van negatieve effecten door bezoekers in tijd en plaats te spreiden Prestatie indicator

Gemiddelde bezettingsgraad hotels in het laagseizoen in januari, februari, maart, november en december

Legenda beoordeling rapporteurs Uitvoering volgens plan Uitvoering verdient aandacht Uitvoering niet volgens plan Uitvoering niet te controleren

4. Wat heeft het gekost? Uit de Jaarrekening:

4. Wat heeft het gekost? Rente en afschrijving van de belangrijkste bevindingen met • <Samenvatting

14 .000

betrekking tot de samenhang met de kosten>. Doorbelast personeel

292.000

• … Bijdrage recreatieschap Spaarnwoude

• …

Haarlem Marketing

• …

743 .000 Rente en afschrijving

697.000

Subsidie overig

15.000

Overig materieel budget

25.000

Totaal

1.786 .000

4. Wat heeft het gekost?

Toerisme en recreatie

Recreatieschap Spaarnwoude

1% 1% 16%

Haarlem Marketing

1%

Doorbelast personeel

€ 743 .000 42%

Overig materieel budget Subsidie overig Rente en afschrijving

€ 697 .000 39%

Doelstelling Spaarnwoude Park

Missie Haarlem Marketing

a) bevorderen van evenwichtige ontwikkeling van openluchtrecreatie; b) tot stand brengen en bewaren van een evenwichtig natuurlijk milieu; c) tot stand brengen en onderhouden van het landschap, afgestemd met doel a en b.

Haarlem Marketing kiest voor toekomstbestendigheid van de bestemming Haarlem. We varen een koers van kwaliteit in plaats van kwantiteit. We bewaken het evenwicht tussen de leefbaarheid van de stad voor bewoners én de levendigheid voor bezoekers. We trekken de waardevolle bezoekers aan en we verleiden hen meerdaags te verblijven en naar ons terug te komen.

(bron; Visie Spaarnwoude Park 2040)

(bron; Haarlem Marketing Meerjarenstrategie-2022-2025)

5. Oordeel rechtmatigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid • We hebben geen reden te veronderstellen dat de rechtmatigheid niet op orde is • Doeltreffendheid is moeilijk te beoordelen, omdat het verband tussen de geleverde prestaties en het bereikte doel niet of nauwelijks te leggen is • Doelmatigheid is ook moeilijk te beoordelen, want of het bereikte doel op een minder belastende manier had kunnen worden bereikt is moeilijk te zeggen

• Het is natuurlijk sowieso heel lastig om toerisme te beïnvloeden met gemeentelijke campagnes

6. Conclusies per vraag 1. Beleid op hoofdlijnen

2. Welke doelen zijn gepland?

•

•

Negatieve effecten van toerisme werden (voor corona) sterk ervaren, vooral in het centrum. “We willen niet zo worden als Amsterdam”.

•

Een lage bezettingsgraad van onze hotelkamers, vooral in het laagseizoen

•

Haarlem is populair… Maar alleen op zaterdag

Het is niet meteen duidelijk uit begroting of jaarverslag wat de gemeente wil bereiken op het gebied van toerisme. Je moet hiervoor de toeristische koers lezen.

•

Het doel bestaat eigenlijk uit drie onderdelen en is zo vaag en breed opgezet, dat je altijd wel een onderdeel haalt, maar nooit alle drie.

•

We besteden om onze doelen rond toerisme te behalen middelen aan (verbonden/gesubsidieerde) partijen, maar het is niet helemaal duidelijk of wat zij doen ook overeenkomt met de doelstelling van de gemeente.

3. Welke prestaties zijn gepland? •

Prestaties die zeggen overlast te bestrijden doen dat niet

•

De link tussen de prestaties en het doel komen niet meteen naar voren.

4. Wat gaat het kosten?

5. Oordeel rechtmatig-, doelmatig- en doeltreffendheid

•

•

Geen reden om te twijfelen aan de rechtmatigheid.

•

Op basis van de voor ons beschikbare informatie is het wel lastig om een oordeel te geven over doelmatig- en doeltreffendheid.

•

€ 1.768 mln. volgens het jaarverslag. Hoe dit bedrag opgebouwd is en welk deel daarvan ingezet wordt voor beleid wordt pas duidelijk na het stellen van technische vragen. Wat toerisme Haarlem oplevert in € is niet duidelijk.

Wat hebben we als rapporteurs geleerd en wie zijn we dankbaar? • De diepte induiken op een specifiek beleidsonderwerp, gekoppeld aan begrotingssystematiek • De drie vragen in het achterhoofd (Begrijp ik dit? Wat kan/moet ik hiermee? Hoe breng ik mijn informatie naar voeren?) helpen ons betere raadsleden te worden. • Samenwerking tussen raad, college en ambtenarij om de gemeente als geheel beter te laten functioneren. • Dank aan Liesbeth Reekers, Wesley Boer, Daphne Taets van Amerongen, Anne Marie Dees, Inge van Gansewinkel, Annemarie Bodaar, Djoeke Kalis, Vera van Hout, Rein-Aart van Vugt en wethouder Berkhout

6. Conclusies

Kwalitatieve groei toerisme met aandacht voor de leefbaarheid bewoners

Groei toerisme

Kwaliteit van het toerisme Leefbaarheid

1. Het doel is zo breed dat je altijd scoort

6. Conclusies

Wat is kwaliteitstoerisme?

Wat levert het Haarlem op?

2. Begroting en jaarverslag zijn niet zelfstandig leesbaar

6. Conclusies Haarlem geeft geld uit aan gesubsidieerde partijen die geen bijdrage leveren aan het doel Doelstellingen van die partijen komen niet aan bod in de begroting of het jaarverslag

3. Verschillende teams met verschillende doelen en doelstellingen

Overkoepelende aanbevelingen 1.

Om de raad beter inzicht te geven in wat het college wil bereiken en wat zij daarvoor gaan doen stellen we voor:

a) In zowel de formats voor begroting en jaarverslag als in de formats voor alle overige relevante beleidsstukken en kaderstellende nota’s een aanpassing te doen, zodat steeds wordt begonnen met het beantwoorden van de volgende vragen: • Waarom doen we dit? Aanleiding, bijvoorbeeld het oplossen van een probleem, uitvoeren van een wettelijke taak, aanpassing in wet en regelgeving

•Wat willen we bereiken? Doelstelling, met indien nodig subdoelstellingen (met effect-indicatoren) •Wat gaan we daarvoor doen/hebben we gedaan? Prestaties (met prestatie-indicatoren), met daarbij indien van toepassing aangeven of de gemeente dit zelf uitvoert of dat het (gedeeltelijk) uitgevoerd wordt via een verbonden partij of subsidie •Wat hebben we bereikt? Bij stukken als voortgangsrapportages en het jaarverslag beschrijven of en in welke mate er al dan niet door de prestaties voortgang is geboekt op het behalen van de gestelde doelen. Wanneer er geen concrete cijfermatige indicatoren zijn, geef dan via de verslaglegging weer wat de ervaring/bevinding/gevoel van de betrokken ambtenaren is. •Wat gaat het kosten/wat heeft het gekost? Begroting van middelen bij de doelen en prestaties en verantwoording van bestede middelen, na realisatie.

b) De beantwoording van deze vragen kan in begroting en jaarverslag kort en bondig zijn, mits in de tekst verwijzingen (hyperlinks) opgenomen worden naar het relevante document met verdere uitleg. c) Gebruik eenduidige en voor iedereen begrijpelijke termen. Als een term uitleg behoeft geef die dan, desnoods door een verwijzing. En zorg er voor dat termen in alle relevante stukken gelijk zijn. Bijvoorbeeld wat is voor de gemeente een ‘kwaliteitstoerist’ en wat wordt bedoeld met een ‘stadmaker’.

Overkoepelende aanbevelingen 2. Maak de doelen helderder, controleerbaar en stuurbaar. Of maak zo nodig gebruik van hoofd- en subdoelen. a. Specifiek voor programma 4.2 Toerisme gaat de jaarrekening en begroting gaan uit van een balans tussen de (kwalitatieve) groei van toerisme en de ervaren overlast. Maak duidelijk waar de balans naartoe mag bewegen zodat de raad kan beoordelen of we op de goede weg zijn. Lukt dat niet? Scheidt dan de doelen zodat er per doelstelling acties ondernomen kunnen worden (beleidsveld 4.2 Economie, toerisme en cultuur). b. Specifiek voor programma 6.2 rond ‘Nieuwe Democratie’: Voor dit doel ‘Meer Haarlemmers participeren in het

besturen van de stad’ zijn in het actieprogramma ‘Nieuwe Democratie’ zowel doelen geformuleerd rond participatie initiatieven vanuit de gemeente, top-down, als doelen rond participatie initiatieven vanuit de stad, bottom-up. Wanneer dit in het nieuwe actieprogramma ook het geval is, breng deze scheiding dan ook aan in het doel in de begroting door deze te splitsen of gebruik te maken van hoofd- en subdoelen. 3. Wees duidelijk hoe gesubsidieerde partijen zich verhouden tot de doelen in het beleidsveld. En maak inzichtelijk welke middelen worden besteed aan verbonden partijen in de tekst van het beleidsveld. Het is onduidelijk hoe gesubsidieerde partijen zich verhouden tot de doelen in het beleidsveld. Wanneer er in een programma voor het bereiken van de doelen uitbesteed wordt, door gebruik te maken van bijvoorbeeld verbonden partijen of subsidies, maak dan concreet op welke manier zij met hun doelstellingen een bijdrage leveren aan onze doelstellingen. Dit kan kort en bondig in begroting en jaarverslag door in ieder geval aan te geven welke partij aan welk doel met welke prestatie een bijdrage levert en in de tekst verwijzingen (hyperlinks) op te nemen naar het relevante document met verdere uitleg. Bijvoorbeeld voor het programma Toerisme, wordt zowel uitbesteed aan Haarlem Marketing als aan Spaarnwoude Park.

Voor Haarlem Marketing zien we nog enige overeenkomst, maar wat zij precies voor ons doen om onze doelstellingen rond toerisme te halen is lastiger te vinden. Voor Spaarnwoude Park is de overeenkomst met onze doelstellingen voor het onderdeel toerisme en die van hen uit onze begroting en jaarverslag stukken niet te vinden.

Overkoepelende aanbevelingen 4. Zorg dat de financiële onderdelen van begroting en jaarverslag aansluiten op de doelenboom. Maak daarbij inzichtelijk welke middelen geraamd (begroting) worden c.q. besteed zijn (jaarverslag) aan de gestelde doelen uit de doelenboom. Maak – indien van toepassing – in de beleidsvelden naast de doelstellingen ook duidelijk welke going-concern activiteiten en budgetten in betreffende beleidsveld zijn opgenomen. Maak bij de gestelde doelen uit de doelenboom en bijhorende budgetten ook inzichtelijk dat eventueel sprake is van incidentele middelen. Op dit moment rapporteert de gemeente in haar jaarstukken rekening over financiën op het niveau van programma’s, beleidsvelden, taakvelden en producten (= een bijlage). De verantwoording in de programmaverantwoording naar de raad hanteert de lijn programma’s, beleidsvelden en , doelen. Dit sluit niet aan. Het is wenselijk dat dit wel aansluit. 5. Kwantificeer en vat samen waar kan en maak specifieke verwijzingen naar beschikbare stukken. Veel indicatoren, prestaties en acties staan erg op zichzelf. Zorg voor een duidelijke verwijzing naar de achterliggende stukken (inclusief vermelding hoofdstuk, paragraaf en bladzijdenummer) en doelen . Wees daarin ook samenvattend in de tekst. Is er in 1 of 2 zinnen mogelijk te zeggen wat een kwaliteitstoerist inhoudt? (beleidsveld 4.2 Economie, toerisme en cultuur)