20230734617 3 Bijlage 2 Atlas voor Gemeenten 2023 Beschrijving indicatoren

Deel IV Beschrijving van de indicatoren

Atlas voor gemeenten 2023 – 249

Beschrijving van de indicatoren In de Atlas voor gemeenten worden de vijftig groot-

van de nieuwe reeks. De gegevens kunnen daarom

ste gemeenten van Nederland op meer dan vijftig

niet zonder meer vergeleken worden met de gege-

punten vergeleken. Die vijftig gemeenten (G50)

vens uit de vorige Atlas(sen). Dit heeft betrekking

zijn geselecteerd op basis van de bevolkingsom-

op de omvang van de beroepsbevolking, het werk-

vang op 1 januari 2003. Sindsdien is de selectie van

loosheidspercentage, het aandeel laagopgeleiden

gemeenten niet meer aangepast omdat daarmee

en de netto participatiegraad van de vrouwelijke

de vergelijkbaarheid door de tijd wordt gegaran-

potentiële beroepsbevolking. Door deze update

deerd, en wordt voorkomen dat door gemeentelij-

kunnen de rangscores voor vroegere jaren in deze

ke herindelingen grote niet-stedelijke gemeenten

Atlas afwijken van die in eerdere Atlassen.

zoals de gemeente Westland in de Atlas worden vergeleken met stedelijke gemeenten.

Pagina 1 Algemene informatie

De indicatoren waarop gemeenten in de Atlas

De eerste pagina per gemeente in deel II bevat

worden vergeleken zijn onderverdeeld in de cate-

algemene informatie over de gemeente: de naam

gorieën ‘algemene informatie’, ‘bevolking’, ‘soci-

van de gemeente, het inwonertal (en het rang-

aal-economische positie’ en ‘woonaantrekkelijk-

nummer hiervan), de geografische ligging en het

heid’. In deel II van deze Atlas is van die indicatoren

grondgebruik. Bovendien staan op deze pagina de

per gemeente (indien mogelijk) de ontwikkeling

twee samengestelde indices: de sociaal-econo-

door de tijd gepresenteerd, vergeleken met het

mische index en de woonaantrekkelijkheidsindex.

gemiddelde van de G50. In deel III is per indicator een ranglijst opgenomen met de positie van de

Naam gemeente

vijftig gemeenten ten opzichte van elkaar.

De samenstelling van gemeenten is herhaaldelijk gewijzigd. De belangrijkste wijzigingen betreffen

In dit vierde deel worden alle indicatoren beschre-

samenvoegingen van gemeenten. Andere wijzi-

ven die in de Atlas voor gemeenten 2023 zijn opge-

gingen zijn grenscorrecties. Dikwijls zijn er ook kleine

nomen. Van die indicatoren worden de bronnen en

wijzigingen waarbij slechts enkele personen en een

de manier van samenstelling beschreven. De bron

paar huizen betrokken zijn. Ook zijn er grenswijzigin-

geeft telkens aan waar de ruwe data vandaan

gen waarbij alleen een stuk grond van de ene naar

komen. Gegevens zijn meestal door de samenstel-

de andere gemeente gaat. Een vergelijking van

lers van de Atlas bewerkt om tot de uiteindelijke

cijfers uit verschillende jaren is niet zinvol wanneer

indicator te komen. Als geen bron vermeld staat, is

deze cijfers betrekking hebben op verschillende

Atlas Research zelf bronhouder.

gemeente-indelingen. Daarom zijn alle gegevens in deze Atlas omgerekend naar de gemeente-in-

Ten opzichte van de Atlas voor gemeenten 2022

deling van 24 maart 2022. Voor de gemeente-

heeft er een herziening van de Enquête Beroeps-

grenscorrecties is gebruikgemaakt van het Histo-

bevolking (EBB) van het CBS plaatsgevonden. De

risch Bestand Gemeenten van het CBS. Dat bestand

methode en vragenlijst van de EBB zijn gewijzigd en

geeft van elke grenswijziging het aantal personen,

tevens is de enquête van huishoudens- naar per-

het aantal woningen en het oppervlak dat is over-

soonsniveau gegaan. De herziening komt voort uit

gedragen van de ene naar de andere gemeente.

een Europese verordening met als doel om (soci-

Ook naamswijzigingen zijn hierin opgenomen. Met

ale) statistieken in de EU zoveel mogelijk te stan-

behulp van de gegevens uit dat bestand is voor

daardiseren. Het CBS heeft de gegevens vanaf

elke gemeente berekend hoeveel procent van de

2013 herberekend om de tijdreeks (zoveel moge-

inwoners, woningen en oppervlakte in de nieuwe

lijk) consistent te krijgen met de gegevens van

indeling bestaat uit inwoners, woningen en opper-

de nieuwe EBB. Bij alle gegevens in deze Atlas die

vlakte van een andere gemeente uit de oude inde-

betrekking hebben op de EBB is gebruikgemaakt

ling. Op basis van deze berekening zijn cijfers uit

250 – Atlas voor gemeenten 2023

een oude gemeente-indeling omgerekend naar cijfers in de nieuwe gemeente-indeling.

niveau (podiumkunsten, culinair aanbod, horeca,

nachtcultuur en niet-dagelijkse winkels), veilig-

heid (het aantal vernielingen, geweldsmisdrijven

Op 24 maart 2022 hebben er ten opzichte van de

en overlastmeldingen en de subjectieve ervaren

indeling op 1 januari 2021 (de gehanteerde inde-

(on)veiligheid), het historische karakter van de

ling bij de Atlas voor gemeenten 2022) twee wij-

stad (het aantal rijksmonumenten en het aandeel

zigingen plaatsgevonden. Op 1 januari 2022 is de

vooroorlogse woningen), de woonomgeving (het

gemeente Beemster opgeheven en het grondge-

aandeel woningen met een bouwjaar vanaf 2000,

bied bij de gemeente Purmerend gevoegd. Op 24

het aandeel koopwoningen in de woningvoor-

maart 2022 is de gemeente Weesp opgeheven en

raad en de mate van functiemenging in woon-

het grondgebied is toegevoegd aan de gemeen-

wijken), groen en blauw (bereikbare natuur in de

te Amsterdam. Ook heeft er op 1 januari 2022 een

omgeving, het aandeel Natura 2000-gebied in de

tweetal grenscorrecties plaatsgevonden, maar

bereikbare natuur en het aandeel groen en blauw

zonder of met een nauwelijks merkbare invloed: er

in de wijk) en de bereikbaarheid van en variatie

is een klein stuk land van de gemeente Best naar

in universitaire opleidingen. De selectie van de

de gemeente Eindhoven gegaan en vice versa,

factoren die deel uitmaken van de woonaantrek-

maar zonder inwoners of woningen.

kelijkheidsindex en de bijbehorende wegingsfac-

Aantal inwoners

toren zijn de uitkomst van een econometrische analyse. Dus niet op basis van een enquête en de

De omvang van de bevolking op 1 januari 2023

subjectieve beleving van mensen, maar op basis

(bron: CBS/BRP).

van het feitelijke (woon)gedrag.

Rang omvang gemeente

Met een econometrische analyse is dat woon-

Het rangnummer van de gemeente op basis van

gedrag van Nederlandse huishoudens onder-

de bevolkingsomvang op 1 januari 2023.

zocht. De betalingsbereidheid voor woningen in

Geografische ligging

de gemeenten is in verband gebracht met zoveel mogelijk factoren die hierop van invloed zouden

Op een kaart van Nederland zijn de contouren

kunnen zijn. Op die manier is onderzocht wat de

aangegeven van alle gemeenten die in de Atlas

factoren zijn die de aantrekkingskracht van een

zijn opgenomen. De op deze pagina’s beschreven

woonlocatie bepalen. Bovendien wijst de analyse

gemeente is oranje ingekleurd.

uit welk gewicht elke factor heeft ten opzichte van

Grondgebruik

de andere factoren. Die factoren met bijbehorende wegingen leveren de woonaantrekkelijkheids-

De totale oppervlakte van de gemeente, en de

index op. De bereikbaarheid van een gemeente

verdeling over de categorieën bebouwing, bos en

weegt daarin het zwaarst. Vanuit gemeenten in de

natuur, recreatie, landbouw, water en overig (bron:

Randstad zijn ondanks files meer banen te berei-

CBS Bodemstatistiek).

ken dan vanuit gemeenten in de grensregio’s. Dat

Woonaantrekkelijkheid

komt omdat er hoge grensbarrières zijn, waardoor banen over de grens niet meetellen in de

De woonaantrekkelijkheidsindex laat zien hoe

woonbeslissing van mensen en dus ook niet in de

aantrekkelijk een gemeente gevonden wordt om

woonaantrekkelijkheidsindex. Daarom staan veel

in te wonen. De woonaantrekkelijkheid van een

gemeenten in de Randstad hoog op de ranglijst

gemeente is gemeten aan de hand van een index

van de woonaantrekkelijkheidsindex en gemeen-

waarin achttien indicatoren zijn opgenomen die zijn

ten in de grensregio’s laag.

gecombineerd in zeven ‘dimensies’. De indicatoren hebben in de index elk een eigen gewicht meege-

Het onderliggende model voor de woonaantrek-

kregen. De woonaantrekkelijkheidsindex bestaat, in

kelijkheidsindex zoals dat de afgelopen jaren in de

volgorde van gewicht, uit de bereikbaarheid van

Atlas werd gehanteerd, is inmiddels ruim twintig

banen vanuit de gemeente, het voorzieningen-

jaar geleden ontwikkeld. Woonvoorkeuren kunnen

Atlas voor gemeenten 2023 – 251

veranderen, en er zijn steeds meer openbaar toe-

heid van een universiteit, maar geeft een ruimtelij-

gankelijke gegevensbestanden. Daarom hebben

ke maat voor de bereikbaarheid en variatie in het

we dit jaar het model achter de woonaantrekke-

aanbod van universitaire opleidingen. We hebben

lijkheidsindex herzien. Niet alleen zijn de gewichten

recht gedaan aan het feit dat natuur niet ophoudt

van indicatoren herijkt, we hebben ook de opera-

bij de landsgrenzen door ook natuur in het buiten-

tionalisatie van een aantal indicatoren op moder-

land mee te nemen en hebben indicatoren ont-

ne leest geschoeid. Door deze update kunnen de

wikkeld voor het aandeel Natura 2000-gebied in

rangscores voor vroegere jaren in deze Atlas afwij-

de bereikbare natuur en de hoeveelheid groen en

ken van die in eerdere Atlassen.

blauw in woonwijken. Ten slotte meten we de variatie in woonplezier binnen gemeenten door indi-

Basis voor de woonaantrekkelijkheidsindex blijft de

catoren mee te nemen voor de aantrekkelijkheid

gebleken voorkeur van mensen voor woonlocaties.

van woonwijken. Veel mensen vinden het prettig

Middels de zogenoemde hedonische prijsmetho-

om in een nieuwe woning te wonen en juist onpret-

de hebben we de impliciete betalingsbereidheid

tig om nabij andere functies (bedrijventerreinen,

van mensen voor een vierkante meter woonruim-

bouwterrein, stortplaatsen, etc.) te wonen.

te op een bepaalde locatie berekend. Die betalijke waarde van (publieke) goederen waar geen

Ontwikkeling woonaantrekkelijkheid door de tijd

prijskaartje aan hangt en waarvoor geen directe

Behalve de samenstelling van de woonaantrek-

markt bestaat. De eenvoudigste manier om weke-

kelijkheidsindex en de positie op de ranglijst van

lijks van het bruisende culturele en uitgaansleven

meest aantrekkelijke gemeenten, is per gemeen-

in Amsterdam te kunnen genieten is er te gaan

te ook de ontwikkeling van de relatieve positie op

wonen. De prachtige natuur van de Waddenei-

de ranglijst voor woonaantrekkelijkheid opgeno-

landen is altijd binnen handbereik voor de inwo-

men. Bij sommige gemeenten zijn daarin flinke

ners van die eilanden. Deze kenmerken maken het

schommelingen zichtbaar. Dat komt omdat de

gewilde woonlocaties, en mensen zijn daarvoor

rangnummers door de tijd worden vergeleken. Van

bereid om – soms heel diep – in de buidel te tasten

sommige gemeenten liggen de waardes van de

om er te kunnen wonen.

woonaantrekkelijkheidsindex dicht bij elkaar. Het

lingsbereidheid is te zien als de maatschappe-

gevolg daarvan is dat een lichte verslechtering Ten eerste is het schaalniveau waarop de woon-

van bijvoorbeeld het veiligheidsniveau ten opzich-

aantrekkelijkheid wordt bepaald aangepast. De

te van gemeenten met een vergelijkbare waarde

nieuwe woonaantrekkelijkheidsindex is bepaald

op de index, een gemeente in één klap een aantal

op het niveau van vier-positiepostcodegebieden

plaatsen kan laten dalen op de ranglijst. De sco-

(PC4) voor het hele land – het vorige model was

res op de ‘nieuwe’ woonaantrekkelijkheidsindex zijn

geijkt op stedelijke gemeenten. Door verbeter-

met terugwerkende kracht bepaald en zijn gecorri-

de databeschikbaarheid is het model herijkt op

geerd voor gemeentelijke herindelingen.

een tijdreeks (2013 tot 2019, dus zonder effecten van corona) van huizenprijzen naar woningtype

Sociaal-economische index

(appartement, tussenwoning, hoekwoning, twee-

De sociaal-economische index bestaat uit het

onder-een-kap en vrijstaand). Daarnaast zijn alle

aandeel personen in de bijstand, het werkloos-

bestaande indicatoren in de index kritisch tegen

heidspercentage, het aandeel arbeidsongeschik-

het licht gehouden en waar mogelijk vernieuwd en

ten, het percentage huishoudens met een inko-

verbeterd en zijn nieuwe indicatoren toegevoegd.

men lager dan 105% van het sociaal minimum,

Dat heeft geleid tot een flink aantal verbeteringen.

het aandeel personen met een lage opleiding, de

Zo bevat de samengestelde indicator voorzienin-

netto participatiegraad van vrouwen, de werkge-

gen, naast podiumkunsten en culinaire kwaliteit,

legenheid (het aantal banen in de gemeente als

nu ook indicatoren voor nachtcultuur, horeca en

percentage van de beroepsbevolking) en het per-

niet-dagelijkse winkels. De indicator universitaire

centage banen in de financiële en zakelijke dienst-

opleidingen meet niet langer enkel de aanwezig-

verlening. De samenstelling van de sociaal-econo-

252 – Atlas voor gemeenten 2023

Het LISA-bestand LISA is een databestand met gegevens over alle

voor vele beleidsvelden en beleidsmakers een

vestigingen in Nederland waar betaald werk

waardevol instrument is. Het LISA werkgelegen-

wordt verricht. De kerngegevens per vestiging

heidsregister bevat informatie over meer dan

hebben een ruimtelijke component (adresge-

één miljoen vestigingen in Nederland. Lands-

gevens) en een sociaal-economische compo-

dekkende informatie is beschikbaar vanaf 1996.

nent (werkgelegenheid en economische activiteit).

Welke informatie is beschikbaar? Het LISA-bestand bevat gegevens van meer

Door de beschikbaarheid van dit type beschrij-

dan één miljoen vestigingen. Per vestiging zijn

vende gegevens voor heel Nederland kan het

voor heel Nederland de volgende gegevens

LISA vestigingenregister beschouwd worden als

opgenomen: naam vestiging, vestigingsadres,

het basisbestand voor sociaal-economisch en

correspondentieadres,

ruimtelijk onderzoek. Van elk willekeurig geo-

2008), aantal mannen fulltime, vrouwen full-

grafisch niveau en van elke activiteit kan bij-

time, mannen parttime, vrouwen parttime

voorbeeld de werkgelegenheid(sontwikkeling)

(incl. uitzendkrachten), telefoonnummer en

in beeld worden gebracht.

gemeentecode.

Omdat LISA ook (historische) informatie over

Meer informatie:

vestigingen van de overheid, het onderwijs, de

LISA Projectorganisatie

gezondheidszorg en de vrije beroepsbeoefe-

Enschede

naars registreert, is LISA uniek in zijn soort. Ver-

053-4825080

der zijn LISA-gegevens eenvoudig te koppelen

info@lisa.nl

aan andersoortige bestanden waardoor LISA

www.lisa.nl

activiteitencode

(SBI

mische index is niet afgeleid uit een kwantitatieve

cijfers en houdt die ook aan voor de eerdere jaren.

analyse, maar gebaseerd op kwalitatieve kennis

Daardoor kunnen ook voor de oudere jaren lichte

over arbeidsmarkt, werkgelegenheid en lokale

wijzigingen zijn opgetreden ten opzichte van de

economie. Voor het bepalen van de index is per

index in eerdere Atlassen, maar is wel de vergelijk-

kenmerk de rangorde van de gemeenten bepaald.

baarheid door de tijd gegarandeerd.

Het rangnummer wordt gedeeld door vijftig om de score van de gemeente op een bepaald onderdeel te verkrijgen. De sociaal-economische index is

Pagina 2 Bevolking

de som van die scores en wordt op zijn beurt weer

Elke tweede pagina in deel II van de Atlas bevat

gesorteerd op rang. De gemeente met rangnum-

grafieken met informatie over de ontwikkeling en

mer 1 heeft de beste sociaal-economische positie.

de samenstelling van de bevolking van de betref-

Sociaal-economische index door de tijd De sociaal-economische index door de tijd laat

fende gemeente, vergeleken met het gemiddelde van de vijftig grootste gemeenten.

de ontwikkeling van de positie (rangnummers) op

Bevolking

de sociaal-economische index zien. Gemeentelijke

De ontwikkeling van de totale omvang van de

herindelingen blijken effect te hebben gehad op de

bevolking in de gemeente (bron: CBS/BRP).

sociaal-economische positie van gemeenten. Op basis van nieuwe gemeente-indelingen is de soci-

Bevolkingsontwikkeling

aal-economische index voor eerdere jaren herbe-

De ontwikkeling in de bevolkingsomvang in de

rekend. De Atlas gaat elk jaar uit van de nieuwste

periode 2014-2023 door natuurlijk verloop (levend

gemeente-indeling en de nieuwste beschikbare

geboren kinderen minus overledenen), verhuizin-

Atlas voor gemeenten 2023 – 253

gen tussen gemeenten en migratie (immigratie

Wekelijks sporten en beweegnorm

minus emigratie). Dit is weergeven als aandeel ten

Het aantal inwoners van 18 jaar en ouder dat weke-

opzichte van de bevolkingsomvang aan het begin

lijks sport en voldoet aan de beweegrichtlijn als

van de periode, dus op 1-1-2014 (bron: CBS/BRP).

percentage van de totale bevolking van 18 jaar en

Samenstelling huishouden

ouder (bron: RIVM/CBS Gezondheidsmonitor, 2020). Onder wekelijks sporten wordt minimaal één keer

Aantal een-, twee- en meerpersoonshuishou-

per week sporten verstaan. De beweegrichtlijn

dens (3 personen of meer) als percentage van het

houdt voor personen vanaf 18 jaar in dat zij min-

totaal aantal particuliere huishoudens (bron: CBS).

stens 2,5 uur per week matig intensieve inspanning

Beroepsbevolking

verrichten, verspreid over diverse dagen. Bovendien moeten zij minstens tweemaal per week

De ontwikkeling van het aantal inwoners dat kan en

spier- en botversterkende activiteiten verrichten.

wil werken (bronnen: CBS/EBB, CBS/BRP).

De Gezondheidsmonitor is een enquête die eens in de vier jaar wordt uitgevoerd door de GGD’s, het

Laagopgeleiden

RIVM en het CBS.

Het aantal personen met een laag opleidings­ niveau als percentage van de beroepsbevol-

Ervaren gezondheid

king. Onder lager onderwijs vallen opleidingen op

Het aantal inwoners van 18 jaar en ouder dat ‘goed’

niveau 1, 2 en 3 van de zogenoemde SOI. Dit is het

of ‘zeer goed’ heeft geantwoord op de vraag naar

basisonderwijs, de eerste fase van het voortgezet

de algemene gezondheidstoestand, als percen-

onderwijs (lbo, vbo, vmbo, mavo en de eerste drie

tage van de totale bevolking van 18 jaar en ouder

leerjaren van havo en vwo) en het laagste niveau

(bron: RIVM/CBS Gezondheidsmonitor, 2020). De

van het beroepsonderwijs (bron: CBS/EBB).

Gezondheidsmonitor is een enquête die eens in de vier jaar wordt uitgevoerd door de GGD’s, het RIVM

Stedelijkheid

en het CBS.

Het aandeel van de bevolking dat in een buurt woont naar mate van verstedelijking. De mate sen die het CBS hanteert en die gebaseerd

Pagina 3 Sociaal-economische positie

zijn op de bevolkingsdichtheid in een buurt,

In deel II wordt op elke derde pagina de soci-

de

aal-economische situatie in een gemeente onder

van verstedelijking is gebaseerd op de vijf klas-

zogenoemde

omgevingsadressendichtheid

(bron: CBS Kerncijfers wijken en buurten 2022).

Afstand tot verkoeling Het aandeel van de woonadressen dat op 0-200,

de loep genomen. De meeste van deze indicatoren maken ook deel uit van de sociaal-economische index (zie beschrijving bij pagina 1).

200-300, 300-400, 400-500 of 500 of meer meter

Werkgelegenheid

loopafstand van een koele plek gelegen is. Een

De werkgelegenheid is de geïndexeerde (2013 =

koele plek is een rustige plek in de openbare ruim-

100) ontwikkeling van het totaal aantal banen in de

te waar de temperatuur aanzienlijk lager is dan de

gemeente (bron: LISA).

omgeving. Voor gezonde ouderen komt 300 meter lopen overeen met ongeveer vijf minuten lopen

Zakelijke diensten

(bron: Klimaateffectenatlas).

De ontwikkeling van het aantal banen in de finan-

(Eenzame) 75-plussers Het aandeel ouderen (75 jaar of ouder) en het

ciële en zakelijke dienstverlening als percentage van het totaal aantal banen (bron: LISA).

aandeel eenzame ouderen van de bevolking (bron:

Armoede

CBS/BRP, Klimaateffectenatlas).

De ontwikkeling van het percentage huishoudens met een inkomen lager dan 105% van het sociaal minimum. De percentages die in de Atlas zijn

254 – Atlas voor gemeenten 2023

opgenomen worden uiteindelijk berekend door het

Pagina 4 Woonaantrekkelijkheid

aantal arme huishoudens te delen door het aantal

De laatste pagina per gemeente is volledig gere-

particuliere huishoudens, exclusief studentenhuis-

serveerd voor factoren die van invloed zijn op de

houdens (bron: CBS).

aantrekkingskracht van een gemeente op ver-

Participatie vrouwen De ontwikkeling van het aantal vrouwen dat werkt als percentage van de vrouwelijke potentiële beroepsbevolking van 15-74 jaar (bron: CBS/EBB).

Arbeidsongeschiktheid

huizende huishoudens. Veel van deze indicatoren maken ook deel uit van de woonaantrekkelijkheidsindex (zie beschrijving bij pagina 1).

Baanbereikbaarheid Het gemiddeld aantal bereikbare banen binnen acceptabele reistijd vanuit PC4-gebieden in de

De ontwikkeling van het aantal personen met een

gemeente. De bereikbaarheid van banen is geba-

arbeidsongeschiktheidsuitkering (WIA, WAO, WAZ

seerd op de gemiddelde reistijdwaardering van

en Wajong) als percentage van de beroepsbe-

Nederlandse werknemers. Daarbij is gerekend met

volking, plus de arbeidsongeschikte potentiële

werkelijke reistijden. Banen met een langere reistijd

beroepsbevolking (bron: CBS, UWV Werkbedrijf,

tellen minder zwaar dan banen die sneller te berei-

Atlas Sociale Verzekeringen).

ken zijn. De bereikbaarheid is berekend voor de

Bijstand

auto buiten de spits en in de spits. Om de gemiddelde reistijd in de spits te bepalen zijn gegevens

De ontwikkeling van het aantal personen dat

over trajectsnelheden in de ochtendspits gebruikt.

afhankelijk is van een bijstandsuitkering als percen-

Het aantal bereikbare banen op PC4-niveau is

tage van de bevolking tussen 18 jaar en AOW-leef-

omgerekend naar een index met score tussen 0

tijd (bron: CBS).

(minste bereikbare banen) en 100 (meeste bereik-

Werkloosheid

bare banen) en vervolgens is per gemeente het met het aantal woonadressen gewogen gemid-

De ontwikkeling van het aantal werklozen als per-

delde van de bereikbaarheidsindex bepaald (bron:

centage van de beroepsbevolking (bron: CBS/EBB).

CBS/UWV, LISA, OpenStreetMap, NDW).

Werkgelegenheid natuurbeheer

Huizenprijzen per m2

De ontwikkeling van het aantal banen in natuur-

Als indicator voor huizenprijzen is de mediane ver-

behoud en landschapsverzorging als percenta-

koopprijs per vierkante meter en de bijbehorende

ge van het totaal aantal banen. Hierin zijn banen

bandbreedte opgenomen. Op die manier is niet

meegeteld in SBI-codes 81.30 en 91.04.2. Het gaat

alleen het prijsniveau, maar ook de variatie in prij-

bijvoorbeeld om het aanleg en onderhoud van

zen binnen de gemeente met die in de andere

tuinen, plantsoenen, parken, groenvoorzieningen,

gemeenten te vergelijken. De ondergrens van de

sportaccommodaties en het beheren van grond

bandbreedte is de laagste prijs van de negentig

of water gericht op natuurbehoud of dagrecreatie

procent duurste woningen in de gemeente, de

(bron: LISA).

bovengrens van de bandbreedte is de hoogste

Werkgelegenheid primaire sector

prijs van de negentig procent goedkoopste woningen. Als basis voor deze indicator dienden de hui-

De ontwikkeling van het aantal banen in de primai-

zenprijzen per vierkante meter op 4-positie-post-

re sector, te weten in de landbouw, de bosbouw en

codeniveau (bron: Brainbay).

de visserij, als percentage van het totaal aantal banen. Hierin zijn banen meegeteld in alle SBI-co-

Podiumkunsten en nachtcultuur

des die onder de SBI-hoofdcategorieën A, B en C

Onder podiumkunsten vallen toneel (waaron-

vallen (SBI-codes 01.11 t/m 03.22).

der ook ballet, dans, cabaret, musical), klassieke muziek (waaronder ook opera) en popmuziek (waaronder ook jazz, lichte muziek en wereldmuziek). Voor het aanbod podiumkunsten is

Atlas voor gemeenten 2023 – 255

gebruikgemaakt van het aantal voorstellingen en

bonuspunt op, en de eerste plaats nog eens één

concerten in de theaters en poppodia die aange-

bonuspunt (in totaal dus drie punten voor het res-

sloten zijn bij de Vereniging van Schouwburg- en

taurant op de eerste plaats in de Lekker). Elke ster

Concertgebouwdirecties (VSCD), de Vereniging

in de Michelingids leverde eveneens een punt op

Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF) of die

(een restaurant met drie sterren kreeg dus drie

opgenomen zijn in het bestand van EM-Cultuur en

punten, gelijk aan een eerste plaats in de Lek-

waarvoor de data bij de afzonderlijke instellingen

ker top-100). Al die punten zijn vervolgens opge-

door Atlas Research verzameld zijn. Onder nacht-

teld, zodat feitelijk een gemiddelde is genomen

cultuur vallen alle evenementen uit de (histori-

van het oordeel van de Lekker-rapporteurs en de

sche) agenda van DJGuide.nl. Voor deze indicator

Michelin-rapporteurs. Voor deze indicatoren is op

is het aantal bereikbare podia (locaties) met een

het niveau van PC4-gebieden het aantal binnen

maandelijks aanbod aan evenementen in kaart

acceptabele reistijd bereikbare horeca en kwa-

gebracht. Onder maandelijks aanbod verstaan

liteitsrestaurants. De bereikbaarheid van hore-

we podia met minimaal negen evenementen in

ca en kwaliteitsrestaurants is gebaseerd op de

het huidige jaar, of minimaal zes evenementen in

gemiddelde reistijdwaardering van Nederlanders

het huidige jaar en minimaal negen in een van de

die vrijetijdsactiviteiten ondernemen. Horeca en

voorgaande vier jaren. Voor deze indicatoren is op

kwaliteitsrestaurants met een langere reistijd tel-

het niveau van PC4-gebieden het aantal binnen

len minder zwaar dan horeca en kwaliteitsres-

acceptabele reistijd bereikbare voorstellingen en

taurants die sneller te bereiken zijn. Het aantal

podia bepaald. De bereikbaarheid van voorstel-

bereikbare horeca en kwaliteitsrestaurants op

lingen en podia is gebaseerd op de gemiddelde

PC4-niveau is omgerekend naar een index met

reistijdwaardering van Nederlanders die vrijetijds-

score tussen 0 (minste bereikbare horeca en

activiteiten ondernemen. Podia en voorstellingen

kwaliteitsrestaurants) en 100 (meeste bereikbare

met een langere reistijd tellen minder zwaar dan

horeca en kwaliteitsrestaurants) en vervolgens is

podia en voorstellingen die sneller te bereiken zijn.

per gemeente het met het aantal woonadressen

Het aantal bereikbare podia en voorstellingen op

gewogen gemiddelde van de bereikbaarheidsin-

PC4-niveau is omgerekend naar een index met

dex bepaald.

score tussen 0 (minste bereikbare podia en voorstellingen) en 100 (meeste bereikbare podia en

(On)veiligheid

voorstellingen) en vervolgens is per gemeente het

Voor misdrijven en overlast maken we gebruik

met het aantal woonadressen gewogen gemid-

van de geregistreerde geweldsmisdrijven, ver-

delde van de bereikbaarheidsindex bepaald.

nielingen en overlastmeldingen op data.politie.nl,

Horeca en culinair aanbod

het dataportaal van de politie. De gegevens op buurtniveau zijn met behulp van een koppelta-

Onder horeca vallen alle locaties die binnen

bel omgerekend naar PC4-niveau. Vervolgens

OpenStreetMap (OSM) het label ‘café’, ‘bar’, ‘bier-

zijn er driejaargemiddelden berekend en zijn de

garten’, ‘pub’, ‘restaurant’ of ‘nightclub’ hebben. Bij

aantallen afgezet tegen de bevolkingsomvang,

het culinaire aanbod is het kwalitatieve aanbod

respectievelijk om rekening te houden met de

van restaurants gemeten aan de hand van het

soms grote schommelingen die er jaar op jaar

oordeel van de rapporteurs van restaurantgids

plaatsvinden en de grootte van een PC4-gebied.

Lekker en de Michelingids. In de Michelingids 2022

Het aantal geweldsmisdrijven, vernielingen en

zijn 117 Nederlandse restaurants opgenomen. De

overlastmeldingen op PC4-niveau zijn omgere-

restaurantgids Lekker presenteert jaarlijks (onge-

kend naar een index met score tussen 0 (minste

veer) vijfhonderd Nederlandse kwaliteitsrestau-

misdrijven en overlast) en 100 (meeste misdrijven

rants. Bovendien wordt uit deze vijfhonderd een

en overlast). Met de gemiddelde score daarop is

top-100 samengesteld. Om tot de culinaire kwa-

vervolgens per gemeente met het aantal woon-

liteitsindicator te komen hebben gemeenten per

adressen gewogen gemiddelde van de (on)veilig-

restaurant met vermelding in de Lekker één punt

heidsindex bepaald. Ervaren (on)veiligheid wordt

gekregen. Vermelding in de top-100 leverde één

bepaald op basis van vijf vragen in de Veiligheids-

256 – Atlas voor gemeenten 2023

monitor die raken aan de ervaren onveiligheid in

reistijd telt minder zwaar dan natuur die sneller te

een buurt, zoals “Voelt u zich wel eens onveilig in

bereiken is. De bereikbaarheid is berekend voor de

uw eigen buurt?” en “Komt het wel eens voor dat u

auto buiten de spits. Per gemeente is het met het

in uw eigen buurt omloopt of omrijdt om onveilige

aantal woonadressen gewogen gemiddelde aan-

plekken te vermijden?”. Deze vijf ‘dimensies’ wor-

tal km2 bereikbare natuur bepaald (bron: European

den gewogen samengenomen op basis van de

Environment Agency (EEA), OpenStreetMap).

eerste component van een principale componentenanalyse dimensiescore. Deze dimensiescore op

Groen en blauw in de wijk

PC6-niveau is vervolgens omgerekend naar een

Het gemiddeld aandeel van de omgeving bin-

index met score tussen 0 (minst ervaren onvei-

nen een straal van 500 meter dat wordt ingeno-

ligheid) en 100 (meest ervaren onveiligheid hore-

men door bos, open natuurlijk terrein en recreatief

ca) en vervolgens is per gemeente het met het

groen zoals parken en plantsoenen (groen in de

aantal woonadressen gewogen gemiddelde van

wijk) dan wel binnenwater, buitenwater en water

de ervaren (on)veiligheidsindex bepaald.

met een recreatieve functie (blauw in de wijk). De

Opleidingsplekken

indicator is op PC6-niveau bepaald en vervolgens is per gemeente het met het aantal woonadres-

Het gemiddeld aantal binnen acceptabele reis-

sen gewogen gemiddelde van het aandeel groen

tijd bereikbare unieke opleidingsrichtingen hoger

en blauw in de wijk bepaald (bron: CBS Bestand

onderwijs vanuit PC4-gebieden in de gemeente,

Bodemgebruik 2017).

uitgesplitst naar HBO en universiteit. De bereikbaarheid van opleidingsrichtingen hoger onder-

Klimaateffecten

wijs is gebaseerd op de gemiddelde reistijdwaar-

De (verwachte) impact van klimaatverandering op

dering van Nederlandse studenten voor onderwijs.

vier terreinen: hitte, droogte, wateroverlast en over-

Daarbij is gerekend met werkelijke reistijden. Oplei-

stromingen. Voor hitte is gebruikgemaakt van de

dingsrichtingen met een langere reistijd tellen min-

gemiddelde gevoelstemperatuur op een extreem

der zwaar dan opleidingsrichtingen die sneller te

hete zomerdag. Voor droogte is gebruikgemaakt

bereiken zijn. Voor opleidingsrichtingen hebben we

van de gemiddeld laagste grondwaterstand. Voor

gebruikgemaakt van DUO-gegevens over het aan-

wateroverlast is gebruikgemaakt van de water-

tal inschrijvingen per opleiding. In combinatie met

diepte bij kortdurende hevige neerslag. Voor over-

de Standaard Onderwijsindeling 2021 (SOI 2021),

stromingsrisico is gebruikgemaakt van de water-

de classificatie van opleidingen naar niveau en

diepte bij een overstroming die eens per honderd

richting, hebben we bepaald hoeveel bereikbare

jaar voorkomt. Voor elk van deze indicatoren is de

unieke richtingen er per PC4-gebied zijn. Het aan-

(voorspelde) waarde op PC6-niveau bepaald, zijn

tal bereikbare opleidingsrichtingen op PC4-niveau

de getallen omgerekend tot een index van 0 (klein-

is omgerekend naar een index met score tussen

ste impact) tot 100 (grootste impact). Ten slotte is

0 (minste bereikbare opleidingsrichtingen) en 100

per gemeente het met het aantal woonadressen

(meeste bereikbare opleidingsrichtingen) en ver-

gewogen gemiddelde van de indexen bepaald

volgens is per gemeente het met het aantal woon-

(bron: Klimaateffectenatlas).

adressen gewogen gemiddelde van de bereikbaarheidsindex bepaald (bron: DUO, SOI 2021).

Bereikbare natuur en Natura 2000 Het gemiddeld aantal binnen acceptabele reistijd

Milieugezondheidsrisico De geschatte invloed van geluid en luchtverontreiniging op de gezondheid in 2016 en 2020 (bron: RIVM).

km natuur vanuit PC4-gebieden in de gemeente 2

en het aandeel daarvan dat als Natura 2000gebied is aangewezen. De bereikbaarheid van natuur is gebaseerd op de reistijdwaardering van Nederlandse natuurbezoekers. Daarbij is gerekend met werkelijke reistijden. Natuur op een langere

Atlas voor gemeenten 2023 – 257