20230493959 1 Plan van aanpak versterken rechtsbescherming sociaal domein

Collegebesluit

Onderwerp Plan van aanpak versterken rechtsbescherming sociaal domein Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2023/493959 Loenen, D. van 2.1 Voorzieningen volwassen PG Haker, P. 023-5113431 phaker@haarlem.nl Vanaf januari 2022 ontvangt Haarlem jaarlijks zo’n € 8 ton van het Rijk om samen met sociaal juridische partners de rechtsbescherming van kwetsbare inwoners te versterken. Hiermee versterkt het college de rechtsbescherming van onze inwoners binnen het sociaal domein. Aanleiding zijn de maatregelen die het Kabinet neemt in reactie op het rapport van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK). Het Rijk beoogt met de extra middelen een impuls te geven aan de (gemeentelijke) uitvoeringspraktijk aan de hand van vier onderling samenhangende sporen: robuust rechtssysteem, versterking ondersteuning sociaal wijkteams, impuls integraal werken en systeemleren. Voorliggend collegebesluit betreft het meerjarige plan van aanpak.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt dit besluit ter bespreking naar de commissie Samenleving.

Relevante eerdere besluiten

Besteding extra gelden december circulaire 2021 ter versterking gemeentelijke dienstverlening, 2022/644801.

Besluit College d.d. 6 juni 2023

Het college van burgemeester en wethouders Besluit: 1. In te stemmen met het plan van aanpak en de inzet van de meerjarige incidentele middelen conform de bedoeling van de decembercirculaire 2021. de secretaris,

Kenmerk: 2023/493959

de burgemeester,

1/6

1. Inleiding Aanleiding Vanaf januari 2022 ontvangt Haarlem jaarlijks zo’n € 8 ton van het Rijk om samen met sociaal juridische partners de rechtsbescherming van kwetsbare inwoners te versterken. Hiermee versterkt het college de rechtsbescherming van onze inwoners binnen het sociaal domein. Aanleiding zijn de maatregelen die het Kabinet neemt in reactie op het rapport van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK). Het Rijk beoogt met de extra middelen een impuls te geven aan de (gemeentelijke) uitvoeringspraktijk aan de hand van vier onderling samenhangende sporen: robuust rechtssysteem, versterking ondersteuning sociaal wijkteams, impuls integraal werken en systeemleren. De belangrijkste doelen van de zogenoemde ‘POK-middelen’ zijn:  Inwoners hebben sneller en makkelijker toegang tot voorzieningen en verdwalen niet langer tussen uitvoeringsinstanties.  Inwoners krijgen voldoende juridische ondersteuning. Dit gaat zowel om eerstelijns sociaal juridische ondersteuning, zoals sociaal raadslieden en het Juridisch Loket, als om een gemeentelijke juridische functie.

 Gemeenten leren van elkaar door kennis en werkwijzen onderling te delen Voorliggend collegebesluit betreft het meerjarige plan van aanpak waarmee randvoorwaarden worden gecreëerd om te voorkomen dat inwoners ongewild en onbedoeld vast komen te zitten in het bureaucratische systeem van verschillende uitvoeringsinstanties en daar niet zelfstandig hun weg uit weten te vinden. Bevindingen Om het vraagstuk helder te krijgen is met alle betrokken interne en externe professionals en organisaties gesproken. Daarbij stonden drie vragen centraal: • Hoe ziet het stelsel van rechtsbescherming eruit en zijn er witte vlekken of knelpunten? • In hoeverre weten inwoners de weg naar juridisch advies en ondersteuning te vinden? • Wat kunnen we leren van de gemeentelijke (juridische) uitvoeringspraktijk? Alle geïnterviewde professionals, zowel binnen de gemeente als externe partners geven aan dat een grote groep inwoners de weg vindt naar juridisch advies en ondersteuning. Zij geven echter ook aan dat er inwoners zijn die zich te laat melden waardoor problematiek alleen maar is verergerd. Denk daarbij aan inwoners die niet of onvoldoende de Nederlandse taal spreken of die niet digitaal vaardig zijn waardoor zij gemeentelijke correspondentie niet begrijpen.

Kenmerk: 2023/493959

2/6

En er is een groep inwoners dat geen beroep doet op juridisch advies en ondersteuning omdat zij zich hebben afgekeerd van de samenleving en de overheid of geen vertrouwen hebben in een goede afhandeling van hun (juridisch) probleem. Hoe groot deze groep is valt niet te achterhalen. Er is in Haarlem een overzichtelijk aantal aanbieders van juridisch advies en ondersteuning: de Sociaal Raadslieden, Sociaal Wijkteams, het Juridisch Loket. MEE & de Weering en de sociaal advocaten en de onafhankelijk cliëntondersteuners. De Sociaal raadslieden onderscheiden zich door hun focus op sociale wetgeving in brede zin, laagdrempeligheid en toegankelijkheid en door hun nauwe verbinding met de sociaal wijkteams vergroten zij hun zichtbaarheid voor inwoners en medewerkers van de gemeente. Klachten en bezwaarschriften geven ook inzicht in de gemeentelijke dienstverlening. Voor zowel de afhandeling van klachten als voor bezwaren wordt in de afzonderlijke jaarverslagen 2022 geadviseerd om de informele aanpak steeds meer toe te passen, een aanpak die al wordt geïmplementeerd binnen de gemeentelijke afdelingen sociaal domein. Dit leidt tot een afname van of het intrekken van klachten en bezwaarschriften. Daarnaast zijn er aanbevelingen om de kwaliteit en tijdigheid van de te nemen besluiten verder te verbeteren. Er zijn voldoende aangrijpingspunten voor een plan van aanpak.

Deze hebben onder meer betrekking op capaciteit, toegankelijkheid, informatievoorziening, samenwerking, leren van elkaar en vereenvoudiging. Het plan van aanpak bestaat dan ook uit drie sporen. Plan van aanpak spoor 1: versterken juridisch advies en ondersteuning Iedere rechtzoekende op een laagdrempelige, snelle en integrale manier een oplossing te laten vinden voor zijn of haar probleem. Om de toegang tot sociaal juridisch advies en dienstverlening voor inwoners te versnellen en te verbeteren, zetten wij in op het versterken van het sociaal raadsliedenwerk dat wordt uitgevoerd door Buurts (voorheen: VanHier). Om die reden zet het college een deel van de middelen in voor het uitbreiden van de capaciteit bij de sociaal raadslieden. Het is van belang dat inwoners snel en eenvoudig de weg naar juridisch advies en ondersteuning kunnen vinden. De sociaal raadslieden spelen daarin een sleutelrol maar ook de sociaal wijkteams en het Centrum voor Jeugd en Gezin. De sociaal wijkteams en het CJG spellen een cruciale rol als het gaat om vroegsignalering van problematiek, laagdrempelige toegankelijkheid en informatievoorziening. In de periode 2022 – 2026 geeft het college hieraan een extra impuls door de hiervoor toegekende middelen volledig in te zetten. Daarnaast wordt een breed communicatieplan opgesteld gericht op het vergroten van de bekendheid van de sociaal raadslieden.

Plan van aanpak spoor 2: verbeteren gemeentelijke dienstverlening sociaal domein Er zijn verschillende aangrijpingspunten voor verbetering van de juridische dienstverlening binnen het gemeentelijk sociaal domein. Het college wil meer inzetten op een informele aanpak bij de afhandeling van bezwaarschriften, een aanpak die waarschijnlijk onderdeel gaat worden van de Algemene wet bestuursrecht. Ook zijn er verbetermogelijkheden als het gaat om de afhandeling van

Kenmerk: 2023/493959

3/6

klachten, het versterken van de sociaal juridische kennis in de gemeentelijke uitvoeringspraktijk en het vergroten van de toegankelijkheid. Binnen het sociaal domein worden vele wetten en regelingen uitgevoerd. Deze wetten zijn de verantwoordelijkheid van uiteenlopende ministeries en de uitvoering ligt bij uiteenlopende partijen zoals gemeenten, zorgkantoren, verzekeraars, het onderwijs. Het is dus niet verwonderlijk dat het voor burgers moeilijk is om overzicht te houden en het daarmee ook moeilijk is te bepalen wie waarvoor verantwoordelijk is, en voor wat je waarvoor moet zijn. Daarom zet het college in op vereenvoudiging, in ieder geval daar waar het college zelf invloed op kan uitoefenen. Plan van aanpak spoor 3: leren van elkaar De dienstverlening van de gemeente binnen het sociaal domein kan verbeterd worden door het lerend vermogen te versterken. De gemeente moet kunnen leren van de vergissingen en obstakels in hun uitvoeringspraktijk en leren van de ketenpartners. Daarom zet het college in op het versterken van de methodiek van de omgekeerde toets, casuïstiekoverleg en het realiseren van meer samenwerking tussen gemeente en sociaal raadslieden. Daarnaast onderzoekt het college de mogelijkheid om te leren van ervaringen van klanten bij de behandeling van aanvragen en de afhandeling van bezwaarprocedures.

Dit vraagt van klanten bereidheid en vertrouwen dat de gemeente ook daadwerkelijk bereid is te leren van hun ervaringen.

2. Besluitpunten college Besluit: 1. In te stemmen met het plan van aanpak en de inzet van de meerjarige incidentele middelen conform de bedoeling van de decembercirculaire 2021.

3. Beoogd resultaat Het voorkomen van situaties waarbij inwoners klem komen te zitten in een bureaucratische molen waarbij verantwoordelijke, oorzaak en gevolg moeilijk te ontwarren zijn én het verbeteren van de toegang van inwoners tot juridisch advies en ondersteuning.

4. Argumenten 1) De extra inzet sluit aan bij het programma sociaal domein De extra inzet sluit goed aan bij het programma en doelstellingen binnen sociaal domein, zoals verwoord in de nota ‘Programma sociaal domein, werkagenda en planning’ (2020/883976) en de vijf leidende patronen die door de gemeenteraad zijn vastgesteld:

Kenmerk: 2023/493959

4/6

1. 2. 3. 4. 5.

Werken vanuit het perspectief van de inwoner De kracht van de wijk Samenhangende aanpak zonder schotten en kolommen Samenwerken met alle betrokkenen, met respect voor ieders rol en belang Organiseren van doelmatige inzet van ondersteuning en kostenbewustzijn

2) De extra inzet sluit aan op de dienstverleningsvisie De gemeente werkt voor alle inwoners en ondernemers. Dat betekent dat de dienstverlening voor iedereen toegankelijk en laagdrempelig is, ook voor inwoners die in meer of mindere mate een beperking hebben of kwetsbaar zijn. Deze groep is in vergelijking met andere groepen vaker afhankelijk van de diensten van de gemeente dan andere inwoners. Zij staan daarom ook vaker in contact met de gemeente. Een toegankelijke en inclusieve dienstverlening is daarom van groot belang voor deze inwoners en uiteindelijk komt een toegankelijke en inclusieve dienstverlening iedereen ten goede. Het dienstverleningsbeleid is vastgelegd in een visie, maar het zijn de medewerkers die volgens die uitgangspunten moeten werken en de wensen en behoefte van de inwoners en ondernemers op het gebied van dienstverlening waar moeten maken. 3) Samenhang met regionale POK-middelen Naast de lokale extra middelen heeft het Rijk ook regionale POK-middelen beschikbaar gesteld. Haarlem ontvangt als centrumgemeente vrouwenopvang middelen om het Toekomstscenario Kinden Gezinsbescherming in de regio in te voeren. Deze staan opgenomen in het Regionale Actieprogramma 2023-2024 Geweld hoort nergens thuis Kennemerland.

Daarnaast ontvangen de Zorg- en Veiligheidshuizen via centrumgemeente Haarlem middelen voor de versterking van de gecoördineerde aanpak voor mensen met meervoudige problematiek op het grensvlak van zorg en veiligheid. Het gaat daarbij onder meer om mensen met (hoog) risicovol verward gedrag. De middelen zijn bestemd voor de versterking van de coördinatiefunctie van het Zorg- en Veiligheidshuis en het voeren van procesregie op deze doelgroep. Tot slot zijn er middelen beschikbaar gesteld voor ‘Digitale overheid’: ondersteuning van mensen die digitaal minder vaardig zijn, de invoering Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s) in de gemeentelijke bibliotheken en versterking en vereenvoudiging van de overheidsbrede digitale dienstverlening. De middelen voor de IDO’s in de gemeentelijke bibliotheken worden via de Koninklijke Bibliotheek over alle gemeentelijke bibliotheken verdeeld.

Kenmerk: 2023/493959

5/6

4) Financiële paragraaf Bovenstaand plan van aanpak leidt tot de volgende middeleninzet: Versterking dienstverlening (x 1.000) Robuust rechtssysteem - spoor 1: versterken juridisch advies en ondersteuning - spoor 2: verbeteren gemeentelijke dienstverlening Versterking ondersteuning wijkteams - spoor 1: sociaal wijkteams - Spoor 1: centrum jeugd en gezin Impuls integraal werken en systeemleren - spoor 3: leren van elkaar Totaal

2023

2024

2025

2026

175 75

175 75

175 75

175 75

400 100 90

400 100 50

400 100 50

400 100 50

840

800

800

800

5. Risico’s en kanttekeningen Niet van toepassing 6. Uitvoering De Participatieraad heeft advies gegeven op een eerste conceptversie van het plan van aanpak. Uitvoering start nog voor de zomer 2023. 7. Bijlagen 1) Plan van aanpak versterken rechtsbescherming sociaal domein 2) Advies Participatieraad 3) Reactie college op advies Participatieraad

Kenmerk: 2023/493959

6/6