20230435497 Raadsvoorstel initiatiefvoorstel Haarlem Samen Beter Wonen

RAADSVOORSTEL Raadsvoorstel nr Datum B&W-besluit

Portefeuillehouder

n.v.t.

PvdA, GroenLinks, D66, CDA, Partij voor de Dieren, Actiepartij Afdeling

Voor de raadsvergadering van

Behandelend ambtenaar Anco van der Veen

29 06 2023

Behandelen in de raadscommissie op

Floor Roduner

Commissie Ontwikkeling

25 05 2023

Onderwerp

Vaststellen initiatiefvoorstel Samen Beter Wonen Gevraagd besluit

In te stemmen met initiatiefvoorstel ‘Samen beter wonen’ en daarmee: 1. Collectiviteit als meerwaarde te erkennen en de ruimte die de huidige beleidsregels bieden voor maatwerk optimaal te benutten om Samen Beter Wonen mogelijk te maken. Dat wil zeggen: a. In lijn met de ‘Nota Kaders en instrumenten sociale huur en middensegment’, spelregel 15: een andere verdeling van de minimale vierkante meters gbo toe te staan indien sprake is van een kansrijke collectieve woonvorm of een woonvorm met gedeelde voorzieningen. b. Met de woningcorporaties afspraken te maken over hoe meer collectieve woonvormen gerealiseerd kunnen worden in het sociale segment en hoe eventuele toekomstige initiatieven van zittende bewoners op dat vlak ondersteund kunnen worden. c. In lijn met de ‘Nota Parkeernormen’ (§6.5) collectieve initiatieven - zoals wooncoöperaties - die aantoonbaar niet in de parkeerbehoefte kunnen voorzien, de mogelijkheid te bieden een (nieuw) collectief wooncomplex (gedeeltelijk) uit te sluiten van openbare parkeerrechten, mits in de omgeving al sprake is van gereguleerd parkeren. 2. Ontwikkelaars en woningcorporaties uit te dagen om gemeenschappelijke voorzieningen te realiseren, door: a. Bij alle nieuwe gebiedsontwikkelingen in een vroeg stadium te verkennen of gemeenschappelijkheid als kwaliteitscriterium toegevoegd kan worden in de tenderfase.

Dit moet ertoe leiden dat - daar waar dat passend en wenselijk is- partijen kwaliteitspunten kunnen scoren op gemeenschappelijkheid, in aanvulling op bestaande criteria als duurzaamheid, natuurinclusiviteit, ruimtelijke kwaliteit. b. Bij grote woningbouwprojecten (> 100 woningen) de initiatiefnemers in de eerste fasen van het Haarlems Ruimtelijk Planproces te laten verkennen of collectieve ruimten en gedeelde voorzieningen in het project kunnen worden opgenomen, inclusief een plan voor het beheer daarvan. c. Bij de eerstvolgende actualisatie van de ‘Nota Kaders en instrumenten sociale huur en middensegment’ op te nemen dat een hogere ranking voor de inzet van ambtelijke capaciteit wordt toegekend aan projecten waar sprake is van een ‘Samen Beter Wonen’ vorm.

3. Wooncoöperaties in Haarlem mogelijk te maken, door de volgende maatregelen te nemen: a. Ambtelijke capaciteit beschikbaar te stellen voor dit thema, bijvoorbeeld door de aandacht van zelfbouw te verleggen naar bouwen via wooncoöperaties. b. Een voorstel uit te werken voor ondersteuning van (nieuwe) wooncoöperaties door !WOON of een gelijksoortige instantie, waarbij geadviseerd kan worden op thema’s als organisatie, financiering en ruimtelijke planvorming. c. In samenwerking met het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting te onderzoeken of de financiële stimuleringsregeling voor wooncoöperaties zoals Gemeente Amsterdam die hanteert ook voor Haarlem toepasbaar kan zijn. d. Fysieke ruimte beschikbaar te stellen in de stad voor wooncoöperaties door locaties exclusief aan te wijzen voor ontwikkelingen door wooncoöperaties: i. In deze bestuursperiode tenminste drie kavels aan te wijzen voor ontwikkeling door drie wooncoöperaties, met in totaal tenminste 60 blijvend betaalbare woningen. ii. Bij verkoop van gemeentelijk vastgoed altijd expliciet te overwegen of verkocht kan worden aan een wooncoöperatie, op basis van de reeds uitgevoerde scan van de gemeentelijke vastgoedportefeuille1. iii. Op projectniveau actief te communiceren over de mogelijkheden die geboden worden aan wooncoöperaties voor het ontwikkelen van kavels en vastgoed.

WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN Wat willen we bereiken (effectindicatoren)

I. In 2050 is tenminste 5% van de Haarlemse appartementencomplexen (> 30 woningen) een Samen Beter Wonen-gebouw. II. In 2030 hebben we tenminste drie actieve wooncoöperaties in Haarlem die samen tenminste 60 blijvend betaalbare woningen realiseren.

Wat gaan we daarvoor doen (prestatie-indicatoren)

De besluitpunten geven de prestatie-indicatoren weer. ACHTERGROND EN OVERWEGINGEN Programma (speerpunt)

Programma 4 Duurzame stedelijke vernieuwing Aanleiding

Haarlem is in ontwikkeling: fysiek, waarbij de gemeente 10.000 woningen toevoegt met behoud van groen, leefbaarheid en duurzame bereikbaarheid. En sociaal: we voeren beleid om kansengelijkheid te vergroten, gezond leven mogelijk te maken voor alle Haarlemmers en eenzaamheid tegen te gaan. Dit initiatiefvoorstel slaat een brug tussen het sociaal- en fysiek domein, om aan te sluiten op maatschappelijke ontwikkelingen: het tekort aan betaalbare woningen, de toename van het aantal eenpersoonshuishoudens, de toename van eenzaamheid, de toenemende vergrijzing en de noodzaak om duurzamer te bouwen en te leven.

2

Argumenten

Gemeenschapszin Collectieve woonvormen en gedeelde voorzieningen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan gemeenschapszin en sociale cohesie. Op 9 april 2021 bepleitte Bernard Smits, bestuurder bij Woningbouw Vereniging Gelderland (WBVG), in De Volkskrant dat collectieve woonvormen een passend antwoord zijn op de opgaven waar we voor staan. Hij benadrukt de meerwaarde van de gezamenlijkheid: “Als Nederland volop zou investeren in collectieve woonvormen, zoals eigenlijk overal in het buitenland is gebeurd, kan er veel ruimte worden gewonnen, meer gezamenlijkheid worden gecreëerd en eenzaamheid bestreden. De woonwaarde in de brede zin van het woord zal stijgen.” Tijdens een bijeenkomst over ‘Samen beter wonen’ in het Haarlemse ABC Architectuurcentrum op 10 maart van dit jaar bleek dat ook in Haarlem initiatiefnemers zijn die zochten of zoeken naar een plek om een collectieve woonvorm te realiseren. Op dit moment blijkt het vinden van fysieke ruimte hiervoor in onze stad erg ingewikkeld. Gezondheid Collectieve woonvormen en gedeelde voorzieningen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de gezondheid van bewoners. In het rapport ‘De omgeving als leefstijlcoach’ worden de gezondheidsvoordelen van collectieve woonvormen opgesomd.

De diversiteit aan voorbeelden in het rapport laat zien dat collectief wonen niet één, maar een verzameling aan bouwstenen voor positieve gezondheid biedt. Zo zijn er voordelen op het vlak van dagelijks functioneren, omdat de organisatie van het dagelijks leven een stuk eenvoudiger kan worden door nabijheid van anderen. Door meer mogelijkheden om mee te doen aan het maatschappelijk leven: initiatiefrijke trekkers in de woongemeenschap weten vaak mensen mee te krijgen in activiteiten. Duurzaamheid, klimaatadaptatie en ecologie Collectieve woonvormen en gedeelde voorzieningen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan duurzaam bouwen en een duurzame levensstijl. Haarlem streeft er naar om in 2040 geheel circulair te zijn. Collectieve woonvormen en gedeelde voorzieningen kunnen bijdragen aan het beperken van de ecologische voetafdruk van de manier waarop we bouwen en leven. Uit onderzoek van Viviet Butot blijkt dat ecologische duurzaamheid een veelvoorkomende intentie is bij initiatieven of projecten gericht op collectief wonen. In de praktijk van projecten zien we dat terug: gemeenschappelijke moestuinen, ecologische binnentuinen of groene dakterrassen voegen waarde toe aan collectieve woonvormen. Kanttekeningen

Het realiseren van collectieve woonvormen kan weerbarstig zijn Als reactie op het initiatiefvoorstel schrijft het college dat in lijn met ervaringen in andere gemeenten, de ervaringen in Haarlem ons leren dat de praktijk van het realiseren van alternatieve woonvormen weerbarstig kan zijn; trajecten zijn complex, langdurig en kennen allerlei obstakels rondom bijvoorbeeld exploitatie en financiering. Deze obstakels zullen we zeker tegenkomen. Dat is ook de reden dat de initiatiefnemers vragen om een voorstel uit te werken voor de ondersteuning van initiatiefnemers. Er is al veel expertise bij organisaties zoals Stichting !WOON en Cooplink aanwezig. Die expertise kunnen we maximaal benutten. Er is een tekort aan capaciteit Als reactie op het initiatiefvoorstel schrijft het college dat in de actualisatie uitvoeringsprogramma woonvisie 2023 en 2024 is aangegeven naar welke prioriteiten de beschikbare ambtelijke capaciteit deze periode kan gaan. In dit programma is een informatienota zelfbouw en alternatieve woonvormen toegezegd. Conform de prioritering is aan dit onderwerp geen verdere prioriteit toegekend. Hiermee gaat het initiatiefvoorstel als volgt om: we stellen voor om de aandacht van zelfbouw te verleggen naar bouwen via wooncoöperaties. In de collegereactie zijn voorstellen gedaan om het initiatiefvoorstel op punten aan te passen en beter uitvoerbaar te maken.

Deze voorstellen zijn nu verwerkt in het initiatiefvoorstel. Daarbij kunnen de initiatiefnemers zich ook vinden in een gefaseerde aanpak, waarbij het college stapsgewijs het initiatiefvoorstel uitvoert, te beginnen met laaghangend fruit. Als laatste kan ook de gemeente ondersteund worden door

3

organisaties zoals Stichting !WOON en Cooplink om capaciteitstekorten te ondervangen en specialistische kennis in te huren. Financiën

Het is mogelijk dat het kwaliteitscriterium van gemeenschappelijkheid in ontwikkelingen (beslispunt 2a) negatieve financiële consequenties heeft voor een grondbieding. Immers, gemeenschappelijke ruimten kunnen niet altijd mee worden verhuurd. De gevolgen zullen per project verschillen. Daar staat tegenover dat met collectieve voorzieningen en gemeenschappelijke ruimten sociale kwaliteit wordt toegevoegd aan fysieke woongebouwen. Een financiële stimuleringsregeling voor wooncoöperaties (beslispunt 3c) kent financiële gevolgen en mogelijk ook risico’s. Derhalve volgen we het voorstel van het college om dit niet middels dit initiatiefvoorstel op te leggen, maar nader te onderzoeken in samenwerking met het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (beslispunt 3c). Dit kan bijvoorbeeld terugkomen in een breder plan van aanpak omtrent wooncoöperaties. Communicatie

Indien het initiatiefvoorstel wordt aangenomen verstuurt de gemeente een persbericht en deelt de gemeente het initiatiefvoorstel met de partners van Bouwend Haarlem en huurdersorganisaties. Procedure

Indien dit initiatiefvoorstel wordt aangenomen zal het college aan de slag gaan met de uitvoering daarvan. Bijlagen

Initiatiefvoorstel Samen Beter Wonen GroenLinks Haarlem (Z. Klazes) PvdA Haarlem (D. Heinis) D66 Haarlem (A. Oudshoorn) CDA Haarlem (P. Oppenhuis) Partij voor de Dieren Haarlem (J. van den Broek) Actiepartij Haarlem (G. Hulster)

BEHANDELING RAADSCOMMISSIE Wijziging/aanvullingen na behandeling raadscommissie

Het voorstel is behandeld in de raadscommissie Ontwikkeling van 25 mei 2023. Naar aanleiding van de reactie van het college en de constructieve input vanuit de raadscommissie zijn een aantal inhoudelijke en tekstuele wijzigingen doorgevoerd, waarvan de belangrijkste zijn: • Aanpassing van de doelstelling voor 2050, waarbij kenbaar gemaakt is dat de doelstelling m.b.t. ‘Samen beter wonen’ betrekking heeft op de grotere appartementencomplexen (niet op kleine gebouwen). • Aanpassing van beslispunt 1b, waarmee de reactie van het college verwerkt is en het initiatiefvoorstel meer ruimte biedt om samen met woningbouwcorporaties te kijken wat er mogelijk is op het vlak van collectieve woonvormen, binnen bestaande samenwerkingsafspraken. • Schrappen van het oorspronkelijke beslispunt 1c, waarin gevraagd werd een voorkeur uit te spreken voor collectieve woonvormen binnen de spelregels voor betaalbare woningbouw. Behouden is dat collectieve woonvormen een hogere ranking krijgen met betrekking tot het toewijzen van ambtelijke capaciteit (beslispunt 2c). • Aanpassing van het oorspronkelijke beslispunt 3b, waarin gevraagd werd een regeling uit te werken waarmee de gemeente indien nodig financieel garant kan staan voor ontwikkelingen

4

• •

door wooncoöperaties. Dit punt is op basis van de collegereactie omgevormd naar een onderzoeksvraag, terug te vinden onder beslispunt 3c. Aanpassing van het beslispunt omtrent het verkopen van gemeentelijk vastgoed aan wooncoöperaties, waarbij op advies van het college is opgenomen dat dit kan worden overwogen op basis van een bestaande inventarisatie. Schrappen van het beslispunt onder 3d, waarin gevraagd werd om samen met de woningcorporaties te onderzoeken of het bezit van woningcorporaties overgedragen kan worden aan een coöperatie van bewoners. Afspraken met woningcorporaties over collectiviteit komen terug onder beslispunt 1b.

Het voorstel aan de raad is

Aanvaarde amendementen / moties

Ongewijzigd aanvaard Gewijzigd aanvaard Verworpen

RAADSBESLUIT Besluit

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van <datum> De griffier,

Naam Griffier

De voorzitter,

Naam voorzitter

5