20230398047 1 Uitbreiding de Schuur

Opinienota

Onderwerp Uitbreiding de Schuur Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernvraag aan de commissie

2023/398047 Loenen, D. van 4.2 Economie, toerisme en cultuur ECDW Vroom, C. 023-5114885 cvroom@haarlem.nl De Schuur vervult een belangrijke functie als podium en productiehuis voor inspirerend en hoog kwalitatief theater, waar artistieke ontwikkeling, publieksbereik en inclusie centraal staan. Als filmhuis heeft de Schuur naam opgebouwd met arthouse programmering en filmeducatie. Inmiddels zijn twee functies van de Schuur onderdeel van de landelijke culturele (basis)infrastructuur: Toneelschuur Producties en de relatief nieuwe Filmeducatiehub Noord-Holland. De Schuur bereikt met 365 dagen open per jaar ca. 217.000 bezoeken (in 2019), met theatervoorstellingen, film, randactiviteiten en educatie. Sinds 2022 heeft de Schuur een structureel tekort van ca. 0,5 mln euro als gevolg van de komst van extra filmzalen in Haarlem. Om zijn positie te versterken heeft de Schuur eind december 2022 een uitbreidingsplan met onderbouwing ingediend. De uitbreiding betreft de toevoeging van twee zalen; een filmzaal met 70 stoelen en een multifunctionele zaal met 60 stoelen. Daarmee wordt o.a. ruimte gecreëerd voor educatieactiviteiten van de Filmeducatiehub NoordHolland. Ook wordt de stoelencapaciteit en de flexibiliteit van (film)programmeren vergroot, waarmee herstel van het jaarlijkse filmbezoekaantal mogelijk wordt.

Met deze versterking wordt de Schuur toekomstbestendig en behoudt de stad zijn functies op het gebied van theater- en filmeducatie, talentontwikkeling, plek voor jonge makers (Toneelschuurproducties), contextprogrammering, podium en filmtheater met arthouse programmering. Met de voorliggende opinienota wordt de raad geïnformeerd over: - Het voorstel van de Schuur en bijbehorende businesscase voor de uitbreiding de Schuur; - de resultaten van een second opinion op de filmbezoekprognose in opdracht van de gemeente;

Kenmerk: 2023/494263

1/9

– de consequenties van de verschillende toekomstscenario’s van de Schuur De commissie wordt gevraagd naar aandachtspunten en zienswijzen ten aanzien van het uitbreidingsvoorstel van de Schuur. Het college hecht belang aan de toekomstbestendigheid van de Schuur en heeft zodoende een voorkeur voor de uitbreiding van de Schuur. Een volgende stap is het bouwproces (inclusief uitdagingen) nader uit te werken en van een tijdpad te voorzien. Het college betrekt de aandachtspunten en zienswijzen van de commissie in de Kadernota 2024. Daarin vindt besluitvorming over de gevraagde investeringsbijdrage en over een eventuele aanvullende (overbruggings) subsidie plaats. Behandelvoorstel voor de commissie Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 11 april 2023

Het college stuurt de opinienota ter bespreking naar de commissie Ontwikkeling. Cultuurplan 2022-2028, Cultuur maakt Haarlem (2021/581363) in raad 23 december 2021. 1. Het college stelt de opinienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester,

Inleiding Tot eind jaren ‘10 had Haarlem een vrij stabiel aanbod aan bioscoop- en filmtheaterstoelen: Pathé Haarlem en de Filmschuur. Het relatief lage aantal stoelen in de stad zorgde voor een in die tijd zeer hoge stoelbezetting. Er werd dan ook ruimte gezien (ná komst Kinepolis) voor nog ca. 1.000 extra filmstoelen in Haarlem, waarbij een belangrijke kanttekening was dat de gemiddelde stoelbezetting (per stoel per jaar) wel zou gaan dalen(1). Inmiddels is de situatie inderdaad veranderd. Eind 2020 opende Kinepolis in Schalkwijk en begin 2022 kwamen er ruim 600 stoelen en 6 zalen bij in de Filmkoepel. Kinepolis heeft een mainstream programmering en de Filmkoepel een mix van arthouse, cross-over en mainstream. Door de komst van de Filmkoepel en door (na-ijleffect van) Covid is het filmbezoek aan de Schuur drastisch teruggelopen en daarmee ook de eerdere (relatief) hoge inkomsten vanuit film. De Schuur

1

Onderzoek van LAgroup (2018)

Kenmerk: 2023/494263

2/9

heeft al voor de komst van de extra filmzalen aandacht gevraagd voor dit voorziene risico(2). Nu de daling van filmbezoeken een feit is en dit negatieve effect zich ook ná het ‘hersteljaar-na-corona 2022’ blijvend lijkt te manifesteren, is de urgentie bij de Schuur toegenomen om door de uitbreiding zijn positie te willen versterken. Doel is beter te kunnen inspelen op de veranderde omstandigheden en tevens ruimte bieden aan hun (nieuwe) functie van Filmeducatiehub. Met meerdere (film)zalen en een groter aantal stoelen kan de organisatie flexibeler (bijv. langer of vaker) en breder programmeren (filmtalent, contextprogramma), met een stijging van het bezoekersaantal als mogelijk gevolg. Een deel van het exploitatietekort heeft de Schuur naar eigen zeggen al opgevangen door diverse maatregelen in de bedrijfsvoering. Met de uitbreiding beoogt men het resterende (voorziene) structurele tekort van 0,5 mln. euro weg te werken(3). Businesscase Uitbreiding de Schuur Eerder is regelmatig overleg gevoerd met de Schuur, waaruit bleek dat een goede onderbouwing van het uitbreidingsplan nog ontbrak. In het najaar 2022 heeft de Schuur twee bureaus betrokken bij het opstellen van de gevraagde businesscase, die eind december is ingediend.

De businesscase ‘Toekomstbestendige Schuur’ bestaat uit twee delen: een deelrapport over de ruimtelijke inpassing en investering uitbreiding Schuur (ToornendPartners) en een deelrapport waarin de exploitatie van de Schuur in twee scenario’s wordt toegelicht, mét en zonder uitbreiding (Blueyard). Second Opinion publieksprognose Omdat het verwachte bezoekersaantal een belangrijke factor is in de exploitatieopzet in dit deelrapport (Blueyard), heeft de gemeente een Second opinion laten opstellen door Leisure Advies. Hierin zijn de geprognotiseerde filmbezoekersaantallen en een aantal onderliggende aannames getoetst. Een van de conclusies luidt dat de bezoekprognose van de Schuur optimistisch wordt gevonden. De uitkomsten van de Second Opinion zijn besproken met de Schuur, waarna zij het deelrapport met Blueyard hebben aangevuld. Dit deelrapport exploitatie is als bijlage toegevoegd, evenals een overzicht van de conclusies van de Second Opinion. Met de voorliggende nota wordt de raad geïnformeerd over: 1. De businesscase van de Schuur; 1.a de ruimtelijke inpassing (ToornendPartners) 1.b de exploitatie (Blueyard, 24 maart 2023) bij uitbreiding (scenario 1) en zonder uitbreiding (scenario 2).

2

Toekomst Toneelschuur, inspraak commissie ontwikkeling punt 11. De Koepel, 5 maart 2020.

3

Brandbrief en inspraakbijdrage de Schuur in de Commissie Ontwi.kkeling (november 2022), waarin de urgentie van het exploitatietekort en de uitbreidingsplannen werden onderstreept.

Kenmerk: 2023/494263

3/9

2. Conclusies van de Second opinion op de bezoekersaantallen (Leisure advies) in opdracht van de gemeente. 3. Inhoudelijke en financiële consequenties. 2. Kernboodschap De Schuur heeft het plan om uit te breiden met twee zalen (een filmzaal en een multifunctionele zaal) om daarmee zijn positie als culturele voorziening in en voor de stad te versterken. Enerzijds is het doel de verschillende culturele functies in de Schuur beter te faciliteren en daarmee ook externe financiering zeker te stellen (o.a. Toneelschuur Producties en Filmeducatiehub). Anderzijds ontstaat door de uitbreiding meer flexibiliteit van (film)programmeren én een hogere stoelencapaciteit, waardoor het (film)publieksbereik hersteld kan worden. Doel is daarmee ook de gedaalde inkomsten te kunnen verhogen en het verdienvermogen als geheel te versterken (diverse inkomstenbronnen, bijv. ook verhuur). Deze ambitie om uit te breiden bestond al eerder, maar heeft door de komst van aanzienlijk meer filmstoelen in Haarlem in 2022 een hoge urgentie gekregen. 1. Businesscase uitbreiding de Schuur 1a. Ruimtelijke inpassing en investering (Toornend Partners) De ruimtelijke inpassing en investering van de uitbreiding van de Schuur is in beeld gebracht, doorgerekend en van een planning voorzien. De ontwerponderleggers van Döll architecten en de constructeur ABT vormen hiervoor de basis.

De ruimtebehoefte bestaat uit 240 m2 NVO (nuttig vloeroppervlak) in totaal, die past binnen de ca 400 m2 bruto vloeroppervlakte van de uitbreiding. Hiermee wordt ruimte geboden aan de flexibele programmering (film, educatie, multifunctioneel gebruik) en kunnen de kantoorruimtes voldoen aan de Arbo norm. Ook de overige (verkeerspublieks- en ondersteunde ruimten) worden toekomstbestendig gemaakt. De planning gaat uit van een doorlooptijd van ca. 3 jaar na groen licht op de verbouwing. Bij besluitvorming in 2023 betekent dat in principe een voorziene opening ca. medio 2026. De investering bedraagt € 2,5 mln. De kosten voor beheer en behoud van de extra ruimten betekenen een toename van ca. € 17.000 per jaar (dekking n.t.b./aanvullende subsidie). De kosten voor de installaties worden berekend op een gemiddeld bedrag van € 25.000 per jaar (voornamelijk vervanging op langere termijn, in deze notitie buiten beschouwing gelaten). 1b. Exploitatie de Schuur: scenario’s uitbreiding of niet (Blueyard) In dit deelrapport beschrijft Blueyard allereerst de betekenis van de Schuur voor het welzijn en de welvaart van de Haarlemmers. De Schuur vormt samen met andere instellingen het fundament van de cultuur in de stad.

Als inspirerend en hoog kwalitatief theater, waar artistieke ontwikkeling, publieksbereik en inclusie centraal staan vormt de Schuur een unieke schakel in de keten van presenteren en produceren. Daarmee dragen de Schuur en Toneelschuur Producties bij aan de vijf ambities van het Haarlemse Cultuurplan 2022-2028. Twee functies in de landelijke culturele

Kenmerk: 2023/494263

4/9

(basis)infrastructuur hebben een plek in de Schuur: Toneelschuur Producties, met zo’n 55 voorstellingen per seizoen de grootste bespeler van de Schuur (ca. € 800.000 rijkssubsidie) en de relatief nieuwe Filmeducatiehub Noord-Holland, waarmee OCW op regionaal niveau een impuls geeft aan Filmeducatie (rijksbijdrage € 320.000 per jaar). De Schuur bereikt met 365 dagen open per jaar ca. 217.000 bezoeken (in 2019), met theatervoorstellingen, film, randactiviteiten en educatie. Scenario 1: uitbreiding de Schuur Dit scenario gaat uit van de vlucht naar voren, met behulp van een investeringsbijdrage van € 2,5 mln. worden twee nieuwe zalen toegevoegd met samen 130 stoelen. Deze bieden ruimte aan filmprogrammering en filmspecials, talentontwikkeling, woordkunstprogramma’s, debat, talks, educatieve activiteiten voor podiumkunsten en de Filmeducatiehub. De Schuur onderscheidt drie pijlers; het gesprek met de stad, educatie (ruimte voor onderwijsgroepen voor film- en theatereducatie) en talentontwikkeling. De financiële impact van de uitbreiding wordt in het eerste scenario geschetst in een meerjarenbegroting 2023-2028, waarbij het resultaat wordt omgebogen van een negatief resultaat a -€ 507.000 in 2023 naar een positief resultaat van ca. +€ 16.000 in 2028.

De belangrijkste aannames zijn dat de directe inkomsten voornamelijk toenemen uit extra filmrecettes (+€ 680.000), extra zakelijke verhuur (+€ 93.000) en extra horeca (+€ 223.000). Ook de inkomsten uit private middelen stijgen. Hier tegenover staat een stijging van huurlasten (deze is echter gekoppeld aan een hogere huursubsidie4, dus per saldo neutraal) en een stijging van personeelsbezetting met 1,6 fte. Deze stijging van directe inkomsten is direct gerelateerd aan een voorspelde stijging van het aantal filmbezoeken naar 186.000 filmbezoeken per jaar. Bandbreedte prognose filmbezoekaantallen na uitbreiding: variant 1a en 1b Na de bespreking van de Second Opinion met de Schuur is de businesscase i.s.m. Blueyard aangevuld met een bandbreedte van filmbezoeken in de uitbreidingsvariant, variërend van hoger (inschatting de Schuur) en lager (inschatting in Second Opinion, in de businesscase door Blueyard aangeduid als conservatief scenario). Daardoor kan een vergelijking gemaakt worden tussen: - Scenario 1a. bereik na uitbreiding volgens de Schuur/Blueyard: na opening uitkomend op 186.000 filmbezoeken en een positief exploitatieresultaat in 2028 van ca. + € 16.000 - Scenario 1b. bereik na uitbreiding volgens de Second Opinion (conservatief scenario): uitkomend op maximaal 150.000 filmbezoeken. Exploitatieverlies in 2028 ca. - € 250.000.

Scenario 2: geen uitbreiding, wel aanvullende exploitatiesubsidie Mocht een structurele subsidieverhoging mogelijk zijn om het structurele exploitatietekort (van gemiddeld ca. € 0,5 mln) op te kunnen vangen, dan kan de Schuur op het huidige niveau blijven 4

In geval de uitbreiding wordt gefinancierd vanuit de IP post ten behoeve van uitbreiding (kleine) cultuurlocaties, is de verhoging van de kostprijsdekkende huur van 83.000 euro van daaruit gedekt (afschrijving). De huursubsidie aan de Schuur stijgt dan met eenzelfde bedrag als de huur (zie bijlage 3).

Kenmerk: 2023/494263

5/9

functioneren. Verdere uitbreiding van het ingezette verbrede profiel, conform de ambities van het cultuurplan, zit er dan niet in. Nulscenario: geen uitbreiding, geen extra subsidie Zonder uitbreiding blijven de inkomsten uit filmrecettes, horeca en verhuur beperkt. In een nulscenario gaat men uit van de huidige locatie zonder uitbreiding. Daarbij laat de meerjarenbegroting zien dat de directe inkomsten achterblijven, terwijl de lasten doorstijgen. Ook de bijdrage uit private fondsen daalt. Men voorziet dat de functie van Filmeducatiehub ook onder druk zal komen te staan. De Schuur geeft aan nauwelijks mogelijkheden voor bezuiniging te zien. Het overgaan tot schrappen van activiteiten zal tot minder inkomsten leiden en de kans verkleinen op het verwerven van externe financiering. 2. Conclusies Second Opinion Leisure Advies heeft in de Second opinion een aantal zaken getoetst, waarvan de belangrijkste conclusies zijn opgenomen in bijlage 2. Duidelijk is geworden dat in de Schuur (pre-corona) hoge filmbezoekaantallen werden gerealiseerd, met een uitstekende stoelbezetting als resultaat. Er was dus zeker marktruimte voor meer filmtheaterzalen en -stoelen in Haarlem, die inmiddels (groten)deels is ingevuld door de komst van nieuwe zalen.

Ook wordt gewezen op het feit dat de Schuur in vergelijking met andere filmtheaters in Nederland erg weinig filmzalen heeft en daarmee flinke beperkingen in de programmering. Een uitbreiding van zalen komt dan ook de filmprogrammering in de Schuur, en daarmee het culturele filmaanbod in Haarlem, ten goede. De Schuur kan meer interessante /bijzondere arthouse filmtitels programmeren, die elders minder snel te zien zullen zijn. Door deze toename van het aantal films en aan film gerelateerde activiteiten (debatten, sprekers, thema-events, etc.) blijft de Schuur hét arthouse filmcentrum van de Haarlemse regio. Hiermee zal een uitstekende stoelbezetting mogelijk zijn in de Schuur– ruim boven het gemiddelde van andere filmtheaters in Nederland – mede vanwege de sterke positie die de Schuur heeft weten op te bouwen en de bovengemiddelde interesse in Haarlem voor arthouse programmering. Maar het door de Schuur geraamde filmbezoek van 186.000 tot 190.000 na uitbreiding wordt in de second opinion als te optimistisch gezien. Eerder wordt gedacht aan een aantal van 135 à 150.000 filmbezoeken op jaarbasis. Dat betekent dat – door de uitbreiding – het aantal filmbezoeken het niveau van pre-corona kan benaderen, wat zonder de uitbreiding niet mogelijk zal zijn.

Op basis van deze bevindingen is de aanbeveling van Leisure Advies om de businesscase bij te stellen tot een realistischer niveau wat betreft het filmbezoek en vooral in te zetten op de inhoudelijke culturele meerwaarde die de extra zalen bieden (wat in de businesscase van Blueyard overigens ook al wordt gedaan). Deze aanbevelingen zijn reeds verwerkt in de nu voorliggende businesscase scenario 1 (inclusief aanvulling met bandbreedte bezoekersaantallen).

Kenmerk: 2023/494263

6/9

3. Consequenties Keuze voor uitbreiding: versterking positie de Schuur Met een keuze voor uitbreiding (scenario 1) wordt de Schuur versterkt en toekomstbestendiger gemaakt, door een uitbreiding van de stoelencapaciteit en de flexibiliteit van de programmering en exploitatie. Het voorziene structurele tekort van ca. € 0,5 mln. wordt na de uitbreiding teruggebracht tot een sluitende exploitatie, op basis van scenario 1 in de businesscase (1a. bij hoog bezoekersaantal) of tot een exploitatietekort van ca. € 250.000 (1b. bij lager bezoekersaantal). -

Investeringsbijdrage voor uitbreiding van de Schuur is € 2,5 mln. Dekking vanuit IP post voor uitbreiding (kleine) cultuurlocaties ad € 5 mln. Overbruggingsbijdrage is (maximaal) ca. € 0,5 mln per jaar tot aan opening (maximaal vier jaar) De benodigde aanvullende structurele (exploitatie)subsidie is afhankelijk van het gerealiseerde filmbezoekaantal na uitbreiding, bandbreedte variërend van € 250.000 tot € 0,-

Keuze om niet uit te breiden: aanvullende subsidie voor handhaven huidige programmaniveau De keuze om niet uit te breiden betekent dat de Schuur vooralsnog te kampen heeft met een structureel exploitatietekort (huidig tekort € 507.000), gerelateerd aan een lager filmbezoekersaantal per jaar. In hoeverre dat op het huidige niveau blijft of nog iets verder weg te werken is, valt te bezien. Huidige exploitatiesubsidie bedraagt € 1.099.962. De totale subsidie (inclusief bijdrage voor huurlasten en onderhoud) komt op € 2.862.833 per jaar (zie bijlage voor een specificatie van de gemeentelijke subsidie). Met een aanvullende exploitatiesubsidie van ca € 0,5 mln. is de functie van de Schuur te handhaven op het huidige niveau. 5 - Verhoging van structurele subsidie bedraagt ca. € 0,5 mln. per jaar, waardoor de nieuwe jaarlijkse exploitatiesubsidie zou uitkomen op € 1.599.962 Keuze om niet uit te breiden, zonder aanvullende subsidie (nulscenario) Een andere mogelijke keuze is om niet uit te breiden en ook geen aanvullende subsidie te verlenen. In dat geval blijft echter het negatieve effect op de filmrecettes zichtbaar in de exploitatie. Dit wordt bevestigd door de onderzoeksgegevens in de second opinion.

Ook recente bezoekcijfers van de eerste weken van 2023 laten dat zien: de filmbezoekaantallen van de Schuur laten wel herstel na corona zien, maar blijven steken op een derde lager aantal dan voorheen (-32%). Duidelijk is dat de Schuur hiermee geen sluitende exploitatie meer kan realiseren. Het is niet reëel dat de Schuur dan zijn functie kan behouden.

5

Investeren in een goed cultureel voorzieningenniveau is in veel steden aan de orde. Zo heeft de gemeente Velsen vorig jaar besloten te investeren in de Schouwburg en de jaarlijkse exploitatiesubsidie te herzien (nieuwe exploitatiesubsidie € 1.966.000, hetgeen een verhoging betekent van € 950.416).

Kenmerk: 2023/494263

7/9

4.Financieel Investering In het Investeringsplan 2023-2027 (IP) zijn middelen beschikbaar voor uitbreiding (kleine) cultuurlocaties ad € 5 mln. De investeringsvraag van de Schuur van € 2,5 mln. kan vanuit deze IP post CLT.13. gedekt worden. In de kadernota wordt geanticipeerd op een mogelijke herijking IP in de begroting die, mits besluitvorming over de Businesscase goed verloopt, aan de raad voorgelegd zal worden. Besluitvorming vindt dan plaats op het moment dat de raad wordt gevraagd om het krediet vrij te geven. Overbrugging Het exploitatietekort van de Schuur van ca. € 0,5 mln. wordt deels veroorzaakt door de coronatijd en de na-ijl effecten daarvan op het publieksbereik. Bij de bestuursrapportage / Kadernota wordt bekeken of de coronareserve ter dekking van het voorziene tekort van 0,5 mln. kan worden ingezet voor het jaar 2023. In het daaropvolgende jaar 2024 kan de Schuur vanuit de eigen (corona)reserve het tekort dekken. Als besloten wordt de uitbreiding verder te brengen kan voor de overbrugging voor de jaren 2025-26 een incidentele bijdrage van ca. € 0,5 mln. p/jaar in de kadernota aan de raad ter overweging aangeboden worden. Vanaf 2027 zal volgens de scenario 1b, gebaseerd op de conservatieve scenario uit de second opinion, maximaal €250.000,- exploitatietekort blijven bestaan.

Ook deze structurele financiële consequenties zullen aan de raad ter overweging worden voorgelegd in de kadernota. Overige kosten Ten behoeve van de verhuizing van de bewoner van het naastgelegen pand zal rekening gehouden dienen te worden met kosten, zoals een verhuisvergoeding en eventuele noodzakelijke overige kosten (PM). Daarnaast zijn kleinere posten aan kosten te verwachten, zoals bijvoorbeeld voor de compensatie van groen. 5. Vervolg Het college hecht belang aan de toekomstbestendigheid van de Schuur en de functies die de instelling in de stad vervult: van educatie tot talentontwikkeling, van productiehuis tot veelzijdig podium en van filmtheater tot toegankelijke culturele voorziening voor uiteenlopende publieksgroepen in Haarlem. Daarom staat het college positief tegenover het uitbreidingsvoorstel om de positie van de Schuur te versterken. Met de uitbreiding zal naar verwachting – zo geeft de bandbreedte aan – de investering in ca. 10 jaar kunnen worden terugverdiend. De Schuur zal beter toegerust zijn om het structurele tekort terug te dringen. Een volgende stap is het proces van verbouwing nader uit te werken en van een tijdpad te voorzien. De uitdagingen van (ver)bouw in de binnenstad worden daarin meegenomen. Het college verneemt graag van de commissie welke aandachtspunten en zienswijzen meegenomen kunnen worden in de verdere uitwerking.

Kenmerk: 2023/494263

8/9

De financiering wordt betrokken bij de kadernota. 6. Bijlagen 1) Businesscase ‘Toekomstbestendige Schuur’: a) Aanbiedingsbrief een toekomstbestendige Schuur, oplegger behorend bij rapporten uitbreiding schuur door ToornendPartners en Blueyard in opdracht van de Schuur, bijgewerkt naar aanleiding van de second opinion iov Gemeente aan Leisure Advies (24 maart 2023). b) Businesscase: deelrapport: Ruimtelijke inpassing en investering, Uitbreiding Schuur, Haarlem (ToornendPartners, 19 december 2022, AF0538). c) Businesscase: Exploitatie de Schuur; twee scenario’s (Blueyard, Margot Gerené en Nicolien Luttels, 24 maart 2023). d) Steunbrief aanvraag uitbreiding door de Schuur, Stichting Toneelschuur Producties (21 januari 2023). 2) Conclusies Second Opinion op filmbezoekprognose uitbreiding de Schuur, Leisure Advies, Geer Schakel, 24 maart 2023). 3) Specificatie gemeentelijke subsidie aan de Schuur (2023)

Kenmerk: 2023/494263

9/9