20220470886 Bijlage 1 Corona Impact Monitor gemeente Haarlem, maart 2022
Tekst van het document
Maart 2022 Data, Informatie en Analyse In opdracht van de gemeente Haarlem
Corona Impact Monitor Gemeente Haarlem Editie maart 2022 (vierde editie) Onderzoeksrapport
Inleiding Aanleiding en achtergrond Corona en de maatregelen die genomen worden om het virus in te dammen zorgen voor een complexe situatie. De coronacrisis heeft economische, sociaalmaatschappelijke en financiële impact op gemeenten. In juli 2020 is gestart met de Regionale Corona Impact Monitor die een beeld geeft van de coronacrisis in Haarlem en de regiogemeenten. In de gemeentelijke Corona Impact Monitor worden deels dezelfde gegevens gebruikt, maar ligt de focus op de gemeente Haarlem in plaats van de regio. Daarnaast is het een verdieping op de regionale monitor en is er een aantal indicatoren toegevoegd. Hierbij gaat het onder andere om indicatoren op het gebied van cultuur, toerisme en vastgoed. Dit is de vierde editie van de gemeentelijke Corona Impact Monitor. Door de periodieke oplevering houdt de gemeente Haarlem steeds de vinger aan de pols bij de maatschappelijke ontwikkelingen en is het mogelijk hierop in te springen. Methode De afdeling DIA (Data, Informatie en Analyse) heeft de regie bij de monitor en heeft een overzicht van beschikbare, betrouwbare en mogelijk relevante indicatoren gemaakt. Hierover is afstemming geweest waarna de definitieve indicatorenlijst is vastgesteld.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
Bij de indicatoren is de volgende thema-indeling aangehouden: • • • • • •
Economie Cultuur Toerisme Sociaal-maatschappelijk Werk, inkomen en schulden Vastgoed en Woningmarkt
Medio juli 2020 is gestart met het binnenhalen, ordenen en structuren van de gegevens voor de eerste regionale monitor. In november is de eerste gemeentelijke monitor uitgevoerd. De tweede, derde en vierde editie zijn in opzet gelijk aan de eerste monitor. De gebruikte gegevens zijn deels afkomstig uit gemeentelijke administraties. Daarnaast is een aantal openbare- (bijv. CBS, UWV) en betaalde bronnen (bijv. LISA) gebruikt. In dit rapport worden de verzamelde data gepresenteerd en geanalyseerd. De gegevensreeksen uit de vorige monitor zijn uitgebreid met de meest recente gegevens.
2
Leeswijzer Volledigheid van de monitor Vanwege uiteenlopende redenen zijn niet alle indicatoren uit het Plan van Aanpak opgenomen in de monitor. Bijlage 2 bevat een lijst met niet-opgenomen indicatoren voorzien van toelichting waarom deze keuze is gemaakt. Actualiteit De cijfers in de grafieken en tabellen lopen tot en met het vierde kwartaal van 2021. In een aantal gevallen waren er nog geen cijfers voor het vierde kwartaal en zijn de meeste recente gegevens gebruikt. Voor een aantal indicatoren zijn ten opzichte van de vorige monitor geen nieuwe cijfers verkregen. In deze gevallen staat dit in een vetgedrukte eerste alinea aangegeven. De uitkomsten van de monitor zijn dan ook een momentopname. Voor de duiding van de ontwikkelingen worden ook actuelere artikelen en rapporten aangehaald. Cijfers over de woningmarkt ontbreken deels, maar deze worden (waarschijnlijk) nog aangevuld. Peilingen In deze meting van de Corona Impact Monitor wordt (waar mogelijk) verwezen naar de resultaten van de inwoners- en ondernemerspeiling. Deze onderzoeken liepen in eind 2021 en zijn door ongeveer 2.600 Haarlemmers en 200 ondernemers ingevuld. De resultaten uit het inwonerspanel zijn niet (volledig) representatief voor Haarlemmers. Dat heeft te maken met het feit dat in het inwonerspanel een oververtegenwoordiging van hoger opgeleide Haarlemmers zit.
Begrippenlijst De definitie van verschillende indicatoren is opgenomen in bijlage 1.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
Interactieve links Het rapport werkt met interactieve links naar achterliggende rapporten en stukken, zodat de lezer zich desgewenst op een thema kan verdiepen. De links zijn herkenbaar doordat ze onderstreept zijn. Er is uiteraard een groot aanbod aan corona-gerelateerde bronnen, dus er is sprake van een selectie. In bijlage 3 staan alle in het rapport genoemde bronnen per thema. Trendgrafieken In het rapport komen verschillende trendgrafieken voor. Ontwikkelingen worden daarin vanaf een beginpunt vergeleken. Bijvoorbeeld: een score van 110 betekent dat het getoonde vanaf het beginpunt met 10 procent is toegenomen. In de titels van de figuren en tabellen in het rapport staat aangegeven of het om een trend (ontwikkeling) of om absolute aantallen gaat. Onzekere verwachtingen In het rapport worden bij enkele indicatoren verwachtingen over de toekomst uitgesproken. Deze zijn voor een groot deel gebaseerd op rapporten en scenarioschetsen van externe bronnen zoals bijvoorbeeld CBS, CPB en UWV. Daarnaast is een deel van de verwachtingen gebaseerd op wat experts op een specifiek thema zeggen over ontwikkelingen in hun themagebied. Hierbij is geprobeerd om de verwachtingen te schetsen op basis van de meest gangbare inzichten. De tijd sinds de coronacrisis laat zien dat veel verwachtingen niet volledig uitkomen.
De in het rapport geschetste toekomstverwachtingen zijn aannemelijk, maar hangen ook af van veel externe factoren. Met name de ontwikkelingen rondom het virus spelen hierin een grote rol.
3
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022 (1) Economie • In de tweede helft van 2021 waren er 9 faillissementen in de gemeente • Het consumentenvertrouwen is voor Noord-Holland in het vierde kwartaal Haarlem. Dat zijn er minder dan in eerdere jaren. De meeste van 2021 sterk gedaald. Hiermee is het bijna weer zo laag als het dieptepunt faillissementen waren in de (detail)handelssector (4), maar dit ligt ook van Q3 2020. De hoge inflatie speelt hier een belangrijke rol. Deze speelt onder het niveau van voor de coronacrisis. De steunmaatregelen van de minder een rol bij het ondernemersvertrouwen. Dat steeg wel en komt op overheid houden waarschijnlijk het aantal faillissementen nog beperkt; de hetzelfde niveau te liggen als vóór de corona crisis. We kunnen dus stellen verwachting blijft dat het aantal faillissementen nog toeneemt als dat ondernemers positiever zijn over de toekomst dan consumenten. Zowel steunmaatregelen verder aflopen. het beeld van consumentenvertrouwen als het ondernemersvertrouwen is in Noord-Holland vergelijkbaar met het landelijke beeld. • De verkeersdrukte nam in de tweede helft van 2021 flink toe. Vanaf februari 2021 is de congestie hoger dan dezelfde periode in 2020.
Door het • In vergelijking met 2019 is zijn de verhoudingen van het aantal banen per thuiswerkadvies in december daalde de intensiteit van personenverkeer sector nagenoeg hetzelfde. Het UWV voorspelde sterke banenkrimp in de tijdelijk tot 79 procent van die in 2019. Dit blijkt ook uit de cijfers van het sectoren horeca, cultuur en overige dienstverlening (met name de CBS. Vooral het personenverkeer bepaalt de verkeersdrukte op de reisbranche). De krimpsectoren vertegenwoordigen in Haarlem 12 procent Nederlandse wegen. Verwachting is dat deze de komende periode zal van de arbeidsmarkt. In Nederland is dit 10 procent. Deze voorspelling kwam toenemen. Ook het gebruik van openbaar vervoer is toegenomen. Na de deels uit. In de horeca verdwenen er bijvoorbeeld 80 banen door schommelingen van de afgelopen twee jaar lijkt het busgebruik langzaam bedrijvendynamiek. Inmiddels is de situatie veranderd, is er sprake van te herstellen. De vraag is echter in hoeverre reizigers die voorheen gebruik breed herstel en van personeelstekorten. maakten van het OV allen terugkeren naar trein en bus. Uit de inwonerspeiling blijkt dat een deel van hen (ca. 4%) verwacht dit niet te • Al sinds begin 2019 ontstaan er elke maand meer nieuwe bedrijfsvestigingen doen. in de gemeente Haarlem dan dat er verdwijnen. Over het vierde kwartaal in 2021 kwamen er per saldo 120 bedrijfsvestigingen bij.
In totaal is de bedrijvenpopulatie in Haarlem in 2021 met 290 bedrijven gegroeid. Zzp’ers zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de continue toename van het aantal vestigingen. De groei in banen is dan ook kleiner dan de groei in vestigingen. Over de tweede helft van 2021 nam het aantal banen door bedrijvendynamiek met 530 toe. Hiermee zit 2021 boven het niveau van 2019, het laatste jaar vóór corona (480).
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
4
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022 (2) Cultuur • De bezoekersaantallen van de culturele instellingen waren in het vierde kwartaal van 2021 beter dan dezelfde periode in 2020. Ze komen echter geenszins in de buurt van een ‘normaal kwartaal’ van de jaren voor corona. De omikron-variant bleef het gedrag van Haarlemmers beïnvloeden. Uit een peiling van januari 2021 bleek dat bijna de helft van de Haarlemmers (46%) pas een festival bezoeken als dat volgens de coronaregels weer mag. Een tiende van de Haarlemmers wilde pas weer naar het theater als iedereen gevaccineerd is. • De bioscoopbezoeken namen in de tweede helft van 2021 weer toe. In de maanden juli en augustus waren er zelfs meer bezoekers dan in 2018 en 2019. Daarna kregen de bioscopen opnieuw last van de coronamaatregelen. • In het tweede half jaar van 2021 is het aantal bibliotheekbezoekers gestegen, maar nog niet op hetzelfde niveau als vóór de coronacrisis. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat de functie van bibliotheken verandert. Zo bieden bibliotheken tegenwoordig ook andere taken aan bezoekers aan, naast het uitlenen van boeken aan betalende leden. Bibliotheken die meer van dit soort taken aanbieden, hebben ook meer bezoekers. Het ledenaantal van de Haarlemse bibliotheken blijft echter dalen (-4%).
Er was voor de coronacrisis ook al een dalende trend, die door corona lijkt te zijn versterkt.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
Toerisme • De hotelbezetting had in 2021 een trage start, maar kwam in het tweede deel van het jaar hoger uit dan in dezelfde periode in 2020. In 2018 (74%) en 2019 (70%) was de bezetting bijna twee keer hoger dan in 2021 (41%). In 2019 was de bezetting (iets) lager (38%). In 2021 is het aantal overnachtingen per bed gemiddeld (8,7) iets hoger dan in 2020 (7,9). Wel is het aantal overnachtingen per bed aanzienlijk lager dan in 2019 (16,4). De sector blijft het moeilijk hebben, mede doordat er met lagere prijzen gewerkt wordt. • In juli en augustus 2021 nam het aantal bezoekers aan de VVV toe. Vanaf september nam het aantal bezoekers weer af. Deze afname is de standaard seizoensinvloed. In 2021 kwamen 43.000 bezoekers in de VVV, in 2019 waren dat er nog ruim 150.000. In 2021 waren er ongeveer 418.000 bezoekers op de website van visithaarlem.com. In 2020 waren dat er 411.000. Vóór de coronacrisis waren er 689.000 bezoekers naar de website. In vergelijking met 2019 ligt het aantal bezoekers daarmee 39% lager dan 2019.
5
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022 (3) Sociaal-maatschappelijk • In december 2021 ontvangen 2.940 jongeren in de gemeente Haarlem jeugdhulpverlening. Dat is minder dan in juni 2021 (3.052). Tussen juli en december 2021 daalde het aantal cliënten met twee procent.
• Landelijke politiecijfers laten zien dat aantal meldingen van overlast door jongeren in het derde kwartaal van 2021 afneemt. In het vierde kwartaal ligt het aantal meldingen op het laagste punt ligt sinds de uitbraak van de coronapandemie.
• Over hun eigen kind(eren) maakt de meerderheid van de Haarlemmers met kinderen zich weinig zorgen. Een derde maakt zich wél (zeer) veel zorgen over de stress en stemming van hun kind(eren). Ook is drie op de tien ongerust over mogelijke leerachterstanden.
• Ondernemers ervaren in de openbare ruimte meer overlast van rommel op straat of in het openbaar groen sinds de uitbraak van de coronacrisis. Ook inwoners constateren dit. Vier op de tien Haarlemmers ervaren meer overlast door rommel op straat of in het openbaar groen. Een kleine groep Haarlemmers geeft aan dat de leefbaarheid in hun buurt door de coronacrisis (sterk) is verbeterd.
• In de gemeente Haarlem nam het aantal jongeren in de jeugdhulp zonder verblijf tussen januari 2018 en juli 2021 met 64 procent toe tot 2.885 cliënten. De groei zat met name in de periode voor corona; sinds de uitbraak van corona is de trend relatief stabiel. In juli 2021 zijn er in Haarlem 240 jongeren die in een instelling verblijven voor jeugdhulp. Dit zijn er evenveel als een jaar eerder. • Ten opzichte van 2018 is de instroom van Wmo-cliënten in 2021 afgenomen. In het eerste semester van 2021 lag de instroom hoger dan dezelfde periode in 2018, maar in het tweede semester was het aanzienlijk lager. • In Haarlem is er vanaf begin 2018 een stijgende lijn in het aantal actieve Wmo-cliënten te zien. Deze trend zet ook door tijdens de eerste maanden van de coronacrisis. In 2021 daalt het aantal Wmo-cliënten met 1,3 procent ten opzichte van 2020. De afname in aantal actieve cliënten komt voornamelijk door een vergrote uitstroom van cliënten.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
• Het aantal diefstallen en inbraken in bedrijven en woningen is in het derde kwartaal van 2021 toegenomen. In het vierde kwartaal nam het aantal diefstallen en inbraken weer af, waarschijnlijk omdat door coronamaatregelen we weer meer thuis waren. In vergelijking met het eerste semester van 2021 waren er in het tweede semester 80 procent meer woninginbraken en 129 procent meer inbraken bij bedrijven in Haarlem. Bij het aantal inbraken bij bedrijven ging het in totaal om 31 individuele gevallen. Ook corona-gerelateerde vormen van online oplichting (cybercriminaliteit) nemen toe. • In het vierde kwartaal waren in Haarlem 108 politiemeldingen van huiselijk geweld. Dat iets meer dan een kwartaal eerder en iets minder dan in het vierde kwartaal van 2020, maar niet meer dan voor de coronacrisis. Over heel 2021 waren er 10 procent minder meldingen dan een jaar eerder. Het aantal adviezen dat Veilig Thuis in 2021 gaf aan professionals en slachtoffers van huiselijk geweld is aanzienlijk hoger (1.615) dan in 2020 (ongeveer 1.400).
6
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022 (4) Werk, inkomen en schulden • Het werkloosheidspercentage voor de Provincie Noord-Holland is in het tweede kwartaal afgenomen naar 3,7 procent. In Noord-Holland zijn iets meer mensen werkloos dan in Nederland (3,3%). In het vierde kwartaal van 2021 was het werkloosheidspercentage hoger in Noord-Holland (4,8%) en Nederland (4%). Voor Haarlem, waar alleen jaarcijfers voor bekend zijn, sloot het percentage de afgelopen jaren nauw aan bij dat van de provincie. • De daling van het aantal WW-uitkeringen in de eerste twee kwartalen van 2021 zet zich in het derde en vierde kwartaal door. In Haarlem daalde het aantal WW-uitkeringen vanaf juni 2021 (2.729) om te komen tot 1.998 in december 2021. Dat is 37 procent minder dan een jaar eerder (3.190 uitkeringen). De instroom in de WW is in Haarlem lager dan in eerdere jaren. • Het aantal WW-uitkeringen bij transport- en logistieke beroepen daalde met 45 procent het sterkste. Ook dienstverlenende- en commerciële beroepen zagen een sterke daling. De overige dalingen lagen tussen de 9 procent en 27 procent. Hiermee komt het gemiddelde op een afname van 25 procent. • Landelijk neemt de werkloosheid af. Ook in Haarlem daalde het aantal geregistreerde werkzoekenden bij het UWV in het tweede kwartaal van 2021 (10.600) naar 10.057 in het derde kwartaal (meest recente cijfers).
Het gebruik van de reguliere bijstand is vanaf het tweede kwartaal van 2021 langzaam afgenomen. Het bijstandsvolume reageert trager op conjuncturele ontwikkelingen.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
• In het derde kwartaal van 2021 zijn er in de arbeidsmarktregio ZuidKennemerland en IJmond 7.650 openstaande vacatures. Dat is 19 procent meer dan in het tweede kwartaal van 2021. Het aantal openstaande vacatures is op het hoogste punt van de afgelopen jaren. • Door de dalende werkloosheid in het derde kwartaal en het stijgende aantal vacatures neemt de spanning op de arbeidsmarkt in de meeste branches toe. In het derde kwartaal is er in de regio vooral sprake van krapte bij beroepen in de technische,- agrarische,- transport- en ICTberoepen. Sommige tekorten – zoals die in de kinderopvang - zorgen voor een ontwrichtend effect op de samenleving. • In het derde en vierde kwartaal van 2021 kwamen er respectievelijk 125 en 170 aanvragen voor schulddienstverlening binnen. Het derde kwartaal zag hiermee een afname, terwijl in het vierde kwartaal het aantal aanvragen weer toenam. Een vergelijkbare trend was ook in 2020 waarneembaar. • De HaarlemPas is een steunmaatregel voor alle Haarlemmers die een inkomen hebben tot 120 procent van de bijstandsnorm en hun inwonende kinderen van 4 tot en met 17 jaar. In 2021 waren er 11.127 pashouders waarvan 7.335 hoofdpashouders. Dit is het hoogste aantal pashouders ooit gemeten. Omdat de drempel voor aanmelding door de coronamaatregelen nog steeds hoog was, wordt aangenomen dat de doelgroep (minima) in 2021 is vergroot.
• Cocensus handelt de kwijtscheldingen van gemeentelijke belastingen voor de gemeente Haarlem af. Aan het begin van het belastingjaar (januari of februari) worden de nieuwe aanslagen voorgelegd. In 2021 waren er 6.591 aanvragen voor kwijtschelding waarvan 67 procent werd toegekend. Dit is vergelijkbaar met 2020 en 2019 toen er respectievelijk 6.699 en 6.680 aanvragen waren en er 69 en 68 procent werd toegekend. Er lijkt geen sprake van een corona-effect.
7
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022 (5) Vastgoed en woningmarkt • De vraagprijs voor huizen in Haarlem ligt in 2021 hoger dan in 2020. Aan het einde van 2021 daalt de gemiddelde vraagprijs. In december 2020 is de vraagprijs van aangeboden woningen €535.493. De gemiddelde vraagprijs van een woning in Haarlem was over heel 2010 €521.710. Landelijk zag NVM over Q4 2021 ook dat de prijzen van huizen blijven stijgen, hoewel volgens de data van de NVM Haarlem hier een uitzondering op was.
• Tot slot laat de WiMRA data zien dat bij één op de vijf huishoudens in de MRA de woonwensen zijn veranderd door de (gevolgen van) de coronapandemie. Zij geven bijvoorbeeld aan dat zij meer ruimte nodig hebben om thuis te werken of dat zij liever een tuin hadden gehad. Met name huishoudens in kleine woningen van minder dan 40 m² waren minder tevreden dan bij voorgaande metingen.
• In december 2021 is de gemiddelde vraagprijs per vierkante meter van de te koop staande woningen in Haarlem €4.977. Dat is 10 procent hoger dan in december 2020. De vraagprijs per vierkante meter stijgt dus sneller dan de gemiddelde vraagprijs per woning. Dit betekent dat de gemiddelde woninggrootte van het aanbod afneemt; er staan meer kleinere woningen te koop. • Het aantal actief woningzoekenden in Haarlem steeg van 3.600 in juli 2021 naar 3.871 in december 2021 (+8%). In de maanden februari en april 2021 was het aantal actief woningzoekenden het grootst. In de maanden augustus tot oktober steeg het aantal woningzoekenden ook weer. Betrokkenen geven aan dat het aantal inschrijvingen meestal tegen de winter weer toeneemt. • De WiMRA-data laat zien de woningmarkt zelf nauwelijks is beïnvloed door de coronapandemie. De verkoopprijs van woningen in de MRA is blijven stijgen en ligt ruim een ton boven het Nederlands gemiddelde. Ook voor de huurmarkt was daling van de huurprijzen in de vrije sector – door het vertrek van expats en minder toerisme - van korte duur.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
8
Inhoudsopgave
In het rapport worden per thema de indicatoren besproken. De snelkoppelingen hieronder verwijzen naar de verschillende thema’s en de bijlagen:
ECONOMIE (p. 10) CULTUUR (p.22) TOERISME (p.27) SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJK (p. 32) WERK, INKOMEN EN SCHULDEN (p. 44) VASTGOED EN WONINGMARKT (p. 58) BIJLAGEN (p. 65)
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
9
Hoofdstuk: Economie In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Consumentenvertrouwen Ondernemersvertrouwen Werkgelegenheid Faillissementen Pendel Bedrijvendynamiek Verkeersdrukte Gebruik openbaar vervoer Bezetting parkeergarages
Economie: consumentenvertrouwen Het consumentenvertrouwen (zie begrippenlijst voor definitie) is voor Noord-Holland in het vierde kwartaal van 2021 sterk gedaald naar -24. Hiermee zit het bijna weer zo laag als het dieptepunt van Q3 2020 (-30). Vooral in de tweede helft van 2021 zorgde de toenemende inflatie voor een stijging van consumentengoederen en –diensten (CBS). Dit zorgde (zeer) waarschijnlijk voor minder vertrouwen bij consumenten over een snel herstel. In het tweede kwartaal begon deze daling (-6) en in het derde kwartaal nam deze daling nog verder toe (-24). Ook de cijfers voor de achterliggende deelindicatoren economisch klimaat (-33) en koopbereidheid (-18) zijn in het vierde kwartaal voor de Provincie Noord-Holland negatiever dan in het derde kwartaal. Het provinciale consumentenvertrouwen ligt grotendeels in lijn met dat van Nederland. Bij de start van de coronacrisis was er sprake van een sterke daling. Na een diepe dip in 2020 liet het eerste kwartaal van 2021 positieve ontwikkelingen zien. Volgens de Macro Economische Verkenning (MEV) van het CPB is de Nederlandse economie in 2021 met bijna 4 procent gegroeid. Dit komt door de toenemende vraag uit het buitenland en de consumptie van huishoudens en de overheid. De economie van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) zal in 2021 waarschijnlijk met ongeveer 4 procent groeien.
Deze groei komt na een historische krimp van 7,1 procent in 2020.
Absolute ontwikkeling score consumentenvertrouwen 30 20 10 0 -10 -20 -30 -40 Q1
Q2
Q3
2018
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
2019
2020
Nederland
Noord-Holland (PV)
Q1
Q2
Q3
Q4
2021
Het IMF verwacht dat de gehele wereldeconomie in 2022 zal groeien (met 4,4%). In het vierde kwartaal van 2021 is deze groeiprognose door de groei van de omikron-variant iets verlaagd.
Volgens de Europese Commissie is het consumentenvertrouwen in december in de hele eurozone verslechterd.
Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
11
Economie: ondernemersvertrouwen Vergelijkbaar met het consumentenvertrouwen (p. 11) meet CBS ook het ondernemersvertrouwen. Dit ontwikkelt zich in Noord-Holland vergelijkbaar als landelijk. Na een dieptepunt in het tweede kwartaal van 2020, steeg het vertrouwen in het laatste half jaar van 2020. In 2021 is het vertrouwen enorm gestegen. In Q4 zijn de saldi van het ondernemersvertrouwen voor Nederland (19,8) en Noord-Holland (17,2) beide rond de 20. Dat is hoger dan het niveau van vóór de coronacrisis. Verder laat het ook zien dat ondernemers een positievere toekomstverwachting hebben dan consumenten. De door de corona zwaar geraakte sectoren zoals de cultuur, sport en recreatie verwachten in 2022 meer te gaan investeren. Ook wordt een toename in de omzet verwacht. De impact van de crisis verschilt sterk per sector. Uit de Conjunctuur Enquête Nederland (COEN) blijkt dat ondernemers in de horeca het meest optimistisch zijn over het economische klimaat. Het minst optimistisch zijn ondernemers in de detailhandel (Kamer van Koophandel). Een waarschijnlijke verklaring hiervoor is de toenemende groei van online webshops. Ook de dagelijkse sector in winkelgebieden stonden onder druk door de sluiting van niet-essentiële winkels.
Absolute ontwikkeling score ondernemersvertrouwen 30 20 10 0 -10 -20 -30 -40 -50 Q1
Q2
Q3
2018
Q4
Q1
Q2
Q3
2019 Nederland
Q4
Q1
Q2
Q3
2020
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
2021
Noord-Holland (PV)
Ondernemers in alle bedrijfstakken zijn in het vierde kwartaal van 2021 per saldo optimistisch. Dit optimisme wordt gedreven door de verwachte toename in de omzet en de personeelssterkte. Opmerkelijk is dat het optimisme van de ondernemers haaks staat op de dreigende personeelstekorten. Ook zien we in de ondernemerspeiling onder Haarlemse ondernemers dat niet alle ondernemers de toekomst rooskleurig inzien (zie pagina 17).
Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
12
Economie: bedrijvendynamiek vestigingen Het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen (LISA) brengt via haar monitor vestigingendynamiek zoveel mogelijk de actuele ontwikkelingen van bedrijvigheid in beeld (zie in de bijlage begrippenlijst meer over de methodiek). Een vestiging wordt gedefinieerd als: ‘een locatie van een onderneming, instelling, of zelfstandige beroepsbeoefenaar waarin of van waaruit een economische activiteit of zelfstandig (vrij) beroep wordt uitgeoefend door minimaal 1 werkzaam persoon.’
Het saldo over de tweede helft van 2021 is het meest positieve saldo van de afgelopen vier jaar. Zo waren er minder opgeheven vestigingen en meer nieuwe vestigingen. Een deel van dit positieve saldo kan ook verklaard worden door de zzp’ers. Het is niet duidelijk of deze personen deze overstap maakte uit vrije wil of uit nood na baanverlies. Op de volgende pagina’s staan figuren over de aan de vestigingen gerelateerde bedrijvigheid en wordt ingegaan op de ontwikkelingen per sector en per gemeente.
In heel 2021 zijn er elke maand meer vestigingen bijgekomen dan dat er verdwenen zijn. Over het hele vierde kwartaal van 2021 kwamen er per saldo 290 bedrijfsvestigingen bij. In het derde kwartaal waren dat er 270. In totaal is de bedrijvenpopulatie in Haarlem in 2021 met 1.190 bedrijven gegroeid. Cumulatief aantal vestigingen gemeente Haarlem 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 -500
jan
apr
jul 2018
okt
jan
apr
jul
okt
jan
apr
2019 Opgeheven vestigingen
jul
okt
2020 Nieuwe vestigingen
jan
apr
jul
okt
dec
2021 Saldo
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
13
Economie: bedrijvendynamiek banen In het vierde kwartaal van 2021 verdwenen er 740 banen en kwamen er 860 banen bij door het verdwijnen en ontstaan van vestigingen. Per saldo kwamen er dus 120 banen bij in het vierde kwartaal. Dit zijn er minder dan het aantal vestigingen (290). De gemiddelde bedrijfsgrootte neemt dus af. Over de tweede helft van 2021 nam het aantal banen door bedrijvendynamiek met 980 toe. Hiermee zit 2021 net (iets) boven het niveau van 2018 (840). In dezelfde periode in 2020 was er de toename in banen door bedrijvendynamiek aanzienlijk lager (110).
Belangrijke kanttekening: de hier gepresenteerde cijfers gaan alleen over de werkgelegenheid bij nieuwe of opgeheven vestigingen. Werkgelegenheidsontwikkeling binnen bedrijven is hier niet in beeld. Deze kan indirect worden afgelezen aan het aantal WW-uitkeringen en vacatures. De conclusie is dat het aantal lopende WW-uitkeringen in 2021 is afgenomen en het aantal openstaande vacatures in iedere sector Q1 2021 is toegenomen. De werkgelegenheidsontwikkeling in 2021 is positief.
De groei in banen kwam in 2021 op gang na de versoepeling van de lockdown. In december 2021 nam de toename in aantal nieuwe banen weer af. Dit heeft (waarschijnlijk) te maken met de lockdown die medio december inging. Cumulatief aantal banen nieuwe en opgeheven vestigingen gemeente Haarlem* 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 -500
jan
apr
jul 2018
okt
jan
apr
jul 2019
okt
jan
apr
jul 2020
okt
jan
apr
jul
okt
dec
2021
Verdwenen banenovereen met Nieuwe banen in het rapport. Saldo *uitkomsten zijn afgerond op tientallen. Daardoor komt de uitkomst niet exact de cijfers
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
14
Economie: bedrijvendynamiek naar sector Een aanzienlijk deel van deze groei komt door de toename van zzp’ers. Vooral in de (specialistische) zakelijke dienstverlening nam in de afgelopen jaren landelijk het aandeel zzp’ers toe (CBS). Deze zzp’ers werken fulltime en parttime. Het Koopstromenonderzoek 2021 maakt bij detailhandel een onderscheid tussen detailhandel dagelijks, recreatief en doelgericht. Vooral de dagelijkse detailhandel concurreerde in 2021 veel met online webshops.
In het tweede semester van 2021 was er geen enkele sector waar het aantal bedrijfsvestigingen daalde. Over de breedte heen zien we dus bij alle sectoren een herstel. Met name in de handelsector is er een banengroei te zien. Ook in de horeca verschenen er weer banen (+50). In de handel (+160), zakelijke diensten (+90), het onderwijs (+60) en de sector ‘Vervoer en opslag’ (+60) kwamen er in het tweede semester de meeste banen bij door bedrijvendynamiek.
Ontwikkeling aantal vestigingen en gerelateerde banen gemeente Haarlem* Vestigingen
Bouw Cultuur sport en recreatie Financiële instellingen Handel (groothandel en detailhandel) Horeca Industrie en nutsbedrijven Informatie en communicatie Landbouw Onbekend Onderwijs Overheid Overige diensten Vervoer en opslag Zakelijke diensten Zorg Totaal
Banen
2018 2019 2020 2021 2018 2019 2020 2021 Semester Semester Semester Semester Semester Semester Semester Semester Semester Semester Semester Semester Semester Semester Semester Semester 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 40 70 70 80 80 40 80 60 40 40 60 90 80 30 70 40 30 30 30 20 -20 0 30 30 0 20 40 0 -40 -10 30 20 10 0 -10 10 0 10 10 10 20 -10 -10 10 0 0 0 0 20 20 10 50 0 0 60 0 10 20 100 50 410
30 40 10 60 0 0 60 0 0 30 180 70 570
30 40 10 30 0 0 80 0 20 20 160 60 550
30 30 10 10 0 0 50 0 20 40 140 70 500
70 0 10 10 0 0 40 0 10 30 70 40 330
50 0 20 -10 0 0 60 0 0 30 20 50 260
120 10 30 50 0 0 50 0 20 30 180 40 640
60 30 0 30 0 0 60 0 20 30 140 80 560
-90 30 10 70 0 0 70 0 0 20 110 110 370
-50 80 20 40 0 0 50 0 0 30 170 60 450
-30 60 0 30 0 0 90 0 20 -30 160 80 480
-30 50 -30 -50 0 -40 50 0 0 20 10 100 190
-50 -80 -20 -10 0 0 -20 0 10 30 70 -20 -40
70 -40 20 -10 0 0 50 0 0 20 20 10 170
80 -80 0 30 0 -10 60 0 20 40 140 50 460
160 50 10 0 0 0 60 0 20 60 90 10 530
* Uitkomsten zijn afgerond op tientallen. Daardoor kan het totaal verschillen van de optelling van sectoren.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
Bron: LISA/Koopstromenonderzoek 15
Economie: faillissementen (1) Aantal faillissementen gemeente Haarlem
In het vierde kwartaal van 2021 gingen 3 bedrijven in de gemeente Haarlem failliet. Dit is even veel als in het vierde kwartaal van 2020 (3) en minder dan in 2019 (10) en 2018 (7). In totaal waren er 9 faillissementen in de tweede helft van 2021. Dat is meer dan in 2020. De faillissementen waren in de financiële sector (1), handelssector (4), specialistische zakelijke dienstverlening (2) en overige zakelijke dienstverlening. Het (relatief) lage aantal faillissementen in de tweede helft van 2021 sluit aan bij de bevindingen van het CBS. Landelijk registreerde het CBS namelijk een historisch laag aantal faillissementen. Alleen in 1990 was het aandeel faillissementen net iets lager. De verklaring hiervoor is de noodsteun van de overheid die tijdens de coronacrisis (grotendeels) doorliep. Haarlemse ondernemers maken zich ook zorgen over het voortbestaan van hun onderneming. Op de volgende dia (p. 17) komt deze bevinding uitgebreider voorbij. Volgens de landelijk uitgevoerde Bijzonder Beheer Barometer van augustus 2021 hebben de talloze overheidsmaatregelen hun vruchten afgeworpen, waarschijnlijk ook op de lange termijn. Verwacht wordt dat de horeca, groot- en detailhandel, cultuur en recreatie de sectoren zijn waar de komende tijd de hoogste toestroom naar bijzonder beheer komt.
Experts maken zich wel zorgen over het investeringsvermogen van ondernemingen, vanwege het sterk toegenomen schuldniveau. Gevreesd wordt dat veel bedrijven hun investeringen op de (middel)lange termijn uitstellen. Bedrijven worden juist geadviseerd om te investeren in zichzelf ter voorbereiding op een eventuele nieuwe lockdown. Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
2018
2019
2020
2021
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
Bouw
0
0
4
1
0
1
0
2
0
3
0
2
1
2
0
0
Financiële instellingen
1
0
0
0
0
0
2
2
0
0
0
0
0
0
1
0
Gezondheids- en welzijnszorg Handel (groothandel en detailhandel)
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2
0
0
0
1
0
0
3
1
4
2
1
9
3
2
0
1
0
0
2
9
4
0
Horeca
0
0
0
3
0
1
0
0
0
1
0
0
1
0
0
0
ICT
0
0
1
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
Industrie Overige zakelijke dienstverlening Specialistische zakelijke dienstverlening Verhuur en overige zakelijke dienstverlening
1
2
0
0
0
0
0
3
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
1
0
0
1
0
0
0
0
0
1
1
0
0
0
0
0
0
1
0
1
0
1
1
0
0
0
0
3
0
2
0
0
0
0
0
0
2
0
0
2
1
0
0
0
1
1
Vervoer en opslag
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
0
Totaal
5
3
10
7
1
13
7
10
2
10
1
3
5
16
6
3
In 2021 zien we de meeste faillissementen in de groot- en detailhandel en specialistische zakelijke dienstverlening. In 2020 ging er slechts één handelsbedrijf failliet. In 2019 zorgde deze sectoren ook voor (relatief) veel faillissementen in Haarlem. Een mogelijke verklaring voor de toename in faillissementen in deze sectoren is de verandering in het (online) koopgedrag. Haarlemmers geven aan tijdens de coronacrisis meer online te kopen via webshops dan in fysieke winkels. Op de volgende dia (p. 17) staat meer over dit onderwerp. De toekomstverwachtingen verschillen per sector. Verwacht wordt dat de horeca, groot- en detailhandel, cultuur en recreatie de sectoren zijn waar de komende tijd de hoogste toestroom naar bijzonder beheer komt. Experts maken zich wel zorgen over het investeringsvermogen van ondernemingen, vanwege het sterk toegenomen schuldniveau. Gevreesd wordt dat veel bedrijven hun investeringen op de (middel)lange termijn uitstellen. Bedrijven worden juist geadviseerd om te investeren in zichzelf ter voorbereiding op een eventuele nieuwe lockdown. Bron: LISA
16
Economie: faillissementen (2) Een derde (33%) van de Haarlemse ondernemers maakt zich (zeer) grote zorgen over de toekomst van hun onderneming. Een iets kleinere groep (30%) heeft enige zorgen en ruim een derde (36%) heeft geen of nauwelijks zorgen. In hoeverre maakt u zich zorgen over de toekomst van uw onderneming? (n=201, alle ondernemers)
36%
0%
30%
20%
40%
Niet of nauwelijks zorgen
19%
14%
60%
80%
Grote zorgen
Zeer grote zorgen
Enige zorgen
100%
Ruim de helft van de inwoners van Haarlem (56%) zegt dat de coronacrisis heeft gezorgd voor een verandering in hun online winkelgedrag. Deze groep Haarlemmers koopt nu meer online via webshops dan in fysieke winkels. Voor een derde (33%) is hun winkelgedrag onveranderd gebleven. Heeft de coronacrisis gezorgd voor een verandering in uw online winkelgedrag? (n=2.602, alle inwoners)
56%
0%
20%
2%
40%
60%
33%
8%
80%
100%
Ja, door de coronacrisis koop ik nu meer online via webshops dan in fysieke winkels Ja, door de coronacrisis koop ik nu meer in fysieke winkels dan online via webshops Nee, mijn winkelgedrag is onveranderd gebleven
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
Bron: Ondernemerspeiling en Inwonerspeiling
17
Economie: verkeersdrukte (1) Cijfers van TomTom laten duidelijk zien dat de verkeersdrukte tijdens het derde kwartaal van 2021 hoger ligt dan op het hoogste punt in 2020 (januari en juni). Vanaf februari 2021 is de congestie ook hoger dan dezelfde periode in 2020. Volgens het Nationaal Dataportaal Wegverkeer zijn er twee belangrijke verklaringen voor de afname in verkeersdrukte tijdens het vierde kwartaal. In week 46 (november) raadde het kabinet weer aan om (vooral) thuis te gaan werken. Daarnaast had de sluiting van de horeca en niet-essentiële winkels (waarschijnlijk) ook te maken met de afname van de filezwaarte.
Dit blijkt ook uit de cijfers van het CBS. Vooral het personenverkeer bepaalt de verkeersdrukte op de Nederlandse wegen. In week 46 werd het thuiswerkadvies weer van kracht. In week 45 lag de intensiteit van het doordeweekse personenverkeer op 90 procent. In week 46 daalde het naar 83 procent, in week 47 lag het op 84 procent en in week 48 daalde het verder naar 79 procent. De coronamaatregelen lijken een grote invloed te hebben op het reisgedrag van Haarlemmers. Zo overwegen vier op de tien werkzame Haarlemmers na de lockdown met de auto naar hun werk te reizen (zie de volgende dia op p. 19).
Gemiddelde wekelijkse congestie gemeente Haarlem 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Jan
Feb
Mrt
Apr
Mei
Jun
Jul
2020
2021
Aug
Sep
Okt
Nov
Dec
Leeswijzer: Cijfers over congestie geven weer wat de gemiddelde extra reistijd is van reizigers tijdens drukte. Een percentage van 20% betekent dat men tijdens de drukke uren (congestie) gemiddeld 20% meer reistijd heeft dan tijdens de rustige uren (geen congestie). Bron: TomTom Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
18
Economie: verkeersdrukte (2) Vier op de tien Haarlemmers (39%) reist na de lockdown weer met de auto (als bestuurder) naar hun werk. Een vijfde (22%) gaat met het openbaar vervoer en een derde (30%) neemt de fiets. Als u na de lockdown weer naar uw werk kunt reizen, welk vervoermiddel overweegt u dan? (1.445, werkende inwoners)
40%
0%
20%
22%
40%
30%
60%
Auto (als bestuurder of passagier) Fiets Motor
2%
80%
5%
100%
Openbaar vervoer Lopend Anders, namelijk
Vóór de coronacrisis bestuurde vier op de tien werkende Haarlemmers (39%) hun eigen auto om naar het werk te gaan. Een kwart (26%) ging met het openbaar vervoer en ruim een kwart (28%) nam de fiets. En welk vervoermiddel gebruikte u voor de coronacrisis? (n=1.445, werkzame inwoners)
39%
0%
20% Auto als bestuurder
26%
40% Openbaar vervoer
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
28%
60% Fiets
Lopend
2% 4%
80% Motor
100%
Anders, namelijk
Bron: Inwonerspeiling 19
Economie: openbaar vervoer (1) De afgelopen twee jaar waren er veel schommelingen in het busvervoer van de regio Haarlem/IJmond. In onderstaande grafiek is te zien hoe het werkelijke verloop van het gebruik van het busvervoer is geweest. Dit is de groene lijn. Waar eerst lange tijd het meest negatieve scenario uit leek te komen, was er toch een sneller herstel. De verwachting is dat het herstel na de lockdown van december 2021 weer aantrekt richting scenario twee (lichtblauw). De vraag is wanneer dit herstel gaat plaatsvinden. Verder komt het gebruik van het busvervoer in de regio Haarlem/IJmond ongeveer overeen met het landelijke beeld. Voor een kleine groep Haarlemmers blijft corona een (heel) belangrijke rol spelen in de manier waarop ze het openbaar vervoer gebruiken (zie de volgende pagina). Gebruik van busvervoer voor de regio Haarlem/IJmond
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
Bron: Transdev
20
Economie: openbaar vervoer (2) Ruim de helft (55%) van de Haarlemmers vindt het niet erg om na de coronacrisis naast iemand anders te zitten in het openbaar vervoer. De helft (49%) verwacht niet dat ze na de coronacrisis minder binnenlands zullen reizen dan voor de crisis. Bijna de helft (45%) kiest door de coronacrisis andere alternatieven voor het openbaar vervoer. Vier op de vijf Haarlemmers (81%) geeft aan minder te reizen door de coronacrisis.
In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen? (n=2.602)
Ik wil na de coronacrisis alleen met het openbaar vervoer reizen als ik niet naast iemand hoef te zitten
55%
Ik verwacht dat ik na de coronacrisis minder binnenlands reis dan voor de crisis
49%
Ik wil pas weer met het openbaar vervoer reizen als ik gevaccineerd ben
33%
Door de coronacrisis kies ik andere alternatieven voor het openbaar vervoer
31%
9%
0% (Helemaal) oneens
Niet oneens/niet eens
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
17%
17%
40%
Ik wil nu alleen met het openbaar vervoer reizen als ik niet naast iemand hoef te zitten
Door de coronacrisis reis ik minder
16%
13%
14%
7%
23%
31%
14%
12%
12%
16%
41%
12%
45%
11%
81%
20%
40%
(Helemaal) eens
60%
4%
80%
100%
Weet niet/geen mening
Bron: Inwonerspeiling
21
Hoofdstuk: Cultuur In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Bezoek culturele instellingen Gebruik Cinevillepas Bezoek en lidmaatschap bibliotheek
Cultuur: bezoek culturele instellingen (1) Aantal bezoekers culturele instellingen gemeente Haarlem 2018 Q1
Q2
2019 Q3
Q4
Q1
Q2
2020 Q3
Q4
Q1
Q2
2021 Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
Teylers
37.026 25.198 21.666 91.273 37.940 28.665 33.603 36.530 29.957 2.889 21.641 15.981
0
7.101 27.935
24.656
Schouwburg en Philharmonie
55.903 54.837 34.767 64.548 48.834 59.094 32.554 61.455 43.272
0
1.779 8.311
28.915
0 3.448 18.403 4.648 21.385 22.466 514* 7.121 30.903
14.408
Frans Hals Toneelschuur en filmschuur
-
-
-
-
20
7.389
2.308
36.650 28.955 36.045 26.587 17.846 1.878 13.182 8.832
59.788 33.357 34.000 59.113 62.186 36.331 35.119 64.611 56.050
29.585
* Dit waren bezoekers van de online livestream(s).
De invloed van corona is in 2021 duidelijk terug te zien in de bezoekerscijfers van de Haarlemse culturele instellingen. De bezoekersaantallen in het vierde kwartaal van 2021 waren beter, maar komen geenszins in de buurt van een 140 ‘normaal kwartaal’ van de afgelopen jaren. Het herstel van de culturele sector lijkt mogelijk, maar duurt mogelijk langer dan verwacht.
Ontwikkeling (%) bezoekers culturele instellingen (Q1 2019=100)
120
In het eerste kwartaal van 2021 waren de deuren van (bijna) alle culturele instellingen in Haarlem dicht. Op 5 juni (in het tweede kwartaal) gingen de deuren weer open. Wat betreft de bezoekers aantallen was de tweede helft van 2021 aanzienlijk beter dan de tweede helft van 2020. Ook voor sport- en cultuurevenementen worden de gevolgen van de coronamaatregelen steeds dramatischer. Vanaf de start van de pandemie werden er (landelijk) ruim 7200 grotere en zeer veel kleinere evenementen geschrapt (Onderzoeksbureau Respons). In Haarlem zijn grote evenementen zoals de Kerstmarkt, Bevrijdingspop en Haarlem Jazz niet doorgegaan in 2021. Kleinere evenementen zoals de Shoppingnight Haarlem en Kunstlijn Haarlem zijn in afstemming of in aangepaste vorm doorgegaan. Ook het gedrag van Haarlemmers rondom het ondernemen van (culturele) activiteiten is door de coronacrisis veranderd. Op de volgende pagina (p.24) staat meer informatie.
100 80 60 40 20 0 Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
2019 Teylers
Q2
Q3
Q4
2020 Schouwburg
Q1
Q2
Q3 2021
Frans Hals
Toneel-/filmschuur
Bron: culturele instellingen gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
Q4
23
Cultuur: bezoek culturele instellingen/activiteiten (2) Een derde van de Haarlemmers (32%) gaf in januari 2022 aan pas weer een festival bezoeken als dat volgens de coronaregels mag. Een even grote groep (32%) zegt hetzelfde over binnenlandse vakanties. Bij veel activiteiten zouden Haarlemmers ze pas weer overwegen als dat ook weer volgens de coronaregels mag. Een kleinere groep (6 tot 10 procent) is pas bereid deze activiteiten te ondernemen als iedereen door vaccinatie beschermd is. Als het volgens de regels mag, wanneer zou u onderstaande activiteiten overwegen? (n=2.602, alle inwoners) Festival bezoeken
46%
6% 4%
32%
11%
In Nederland op vakantie gaan
46%
6% 4%
32%
11%
Café bezoeken
23%
8%
7%
54%
6%
Concert (indoor) bezoeken
20%
10%
7%
56%
5%
Naar een film- of theatervoorstelling gaan
11%
10%
8%
65%
4%
Naar het buitenland op vakantie gaan
12%
7%
9%
64%
7%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
Dit deed/doe ik niet Als (vrijwel) iedereen door vaccinatie beschermd is Als kwetsbaren en 60-plussers gevaccineerd zijn Als ik zelf voor vaccinatie beschermd ben Als het volgens de coronaregels mag Weet niet/geen mening
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
Bron: LISA
24
Cultuur: gebruik en lidmaatschap Cinevillepas Met de Cinevillepas kan men 44 filmtheaters bezoeken in Nederland. In Haarlem is de Filmschuur aangesloten bij Cineville. Het aantal pashouders in Haarlem stijgt de laatste jaren steeds vanaf het einde van de zomer tot in het voorjaar om in de andere maanden weer te dalen. Het aantal pashouders nam in de afgelopen jaren steeds iets toe.
Op 5 juni 2021 mochten de bioscopen en filmhuizen na een lockdown weer open. Het aantal bezoekers voor de Filmschuur nam in de maanden hierna weer toe. In de maanden juli en augustus waren er zelfs meer bezoekers dan in 2018 en 2019.
Na de zomer van 2021 nam het aantal pashouders ook (weer) langzaam toe. Dat sluit aan bij de trend van 2020. Het aantal pashouders ligt nu met 2.025 iets onder het aantal pashouders voor de coronacrisis (2.081).
Aantal bezoeken Filmschuur Haarlem met gebruik van Cinevillepas 7000
Aantal Cinevillepashouders gemeente Haarlem
2.500
6000 5000
2.000
4000 1.500
3000 2000
1.000
1000
500
0
2018
2019
2020
December
Juli
December Januari
Juli
December Januari
Juli
December Januari
Juli
Januari
-
2018
2019
2020
2021
2021
Bron: Cineville Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
25
Cultuur: bezoek en lidmaatschap bibliotheek
Ontwikkeling (%) ledenaantal gemeente Haarlem per bibliotheekvestiging (Q1 2018=100)
Volgens de Cultuurmonitor van de Metropoolregio Amsterdam heeft de 110 regio Zuid-Kennemerland een relatief hoog aantal bibliotheken per inwoner. Het aantal activiteiten dat in deze bibliotheken plaatsvindt, is daarentegen relatief laag. Betrokkenen geven aan dat er een verschil is tussen de regionale en Haarlemse bibliotheken. De Haarlemse bibliotheken 100 programmeerden tijdens corona veel online activiteiten. Mensen wilden liever de activiteiten live bijwonen, maar dat was i.v.m. corona niet mogelijk. Na het sluiten van de bibliotheken in december 2020, gingen de meesten op 20 mei 2021 weer open. Vestiging Oost volgde op 1 juli 2021. In het tweede half jaar van 2021 is het aantal bibliotheekbezoekers hiermee logischerwijs enorm gestegen. De bezoekersaantallen zijn echter nog niet op hetzelfde niveau als vóor de coronacrisis.
Centrum Noord Oost Schalkwijk
90
Station* Totaal 80 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 2018
2019
2020
2021
In het derde kwartaal van 2021 nam het ledenaantal weer toe – met * De stationsbibliotheek is per 23 juni 2021 opgeheven. uitzondering van Vestiging Oost. Over heel 2021 genomen is het ledenaantal van de Haarlemse bibliotheken met 4 procent gedaald. De Aantal bezoekers bibliotheken gemeente Haarlem 250.000 grootste daling was in de vestigingen Oost (-7%) en Noord (-3%). Ten opzichte van 2018 is er vrijwel overal sprake van een afname, waar met name Schalkwijk (-17%) er uit springt. Daar is wel sinds het tweede kwartaal 200.000 van 2021 een opwaartse trend ingezet. 150.000
Bij deze cijfers moeten twee kanttekeningen worden geplaatst. Allereerst bieden bibliotheken tegenwoordig ook andere taken aan bezoekers aan, 100.000 naast het uitlenen van boeken aan betalende leden. Bibliotheken die meer van dit soort taken aanbieden, hebben ook meer bezoekers. 50.000 Daarnaast lijken de ledenaantallen een negatief effect te ondervinden door corona, maar er was voor de coronacrisis ook al sprake van een dalende 0 trend. Uitzonderingen hierop waren de vestingen Centrum, Station en Oost. Of de coronacrisis een versterkend effect op het dalende ledenaantal heeft gehad, weten we pas na de coronacrisis.
Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 2018
2019
2020
2021
Bron: Bibliotheek Zuid-Kennemerland Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
26
Hoofdstuk: Toerisme In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Ontwikkelingen Bezettingsgraden hotels Hotelovernachtingen Bezoek VVV en visithaarlem.com
Toerisme: ontwikkelingen In een bericht van februari 2022 geeft het NBTC aan dat er in 2021 ruim 6 miljoen buitenlandse toeristen Nederland hebben bezocht, een daling van 14 procent ten opzichte van 2020. In vergelijking met pre-coronajaar 2019 is het internationaal toerisme in 2021 sterk gedaald (-69%). Het NBTC verwacht in 2022 50-90% meer buitenlandse gasten te verwelkomen dan in 2021. BRON? Dat is natuurlijk sterk afhankelijk van evt. oplevingen van varianten van het coronavirus. Vooral het zakelijk bezoek blijft naar verwachting achter. Het herstel van het inkomende toerisme verloopt gefaseerd en komt als eerste op vanuit buurland Duitsland. In 2021 bleven veel Nederlanders dichtbij huis, waardoor het volume aan binnenlandse vakanties even groot was als in 2019. De verwachting is dat Nederlanders in 2022 weer meer vakanties naar het buitenland boeken. Haarlem Het is nog onduidelijk hoe de bezoekersmarkt in Haarlem zich in 2022 gaat ontwikkelen, maar het is duidelijk dat de hotels, horeca, cultuur, detailhandel en evenementen hard geraakt zijn en dat herstel van deze sectoren waarschijnlijk langere tijd nodig heeft. Overnachtingcijfers zullen samenhangen met bovengenoemde landelijke ontwikkelingen: herstel internationale en zakelijk bezoek en daarnaast de reisbereidheid van Nederlanders.
Ontwikkeling dagbezoek aan Haarlem 2020 In 2020 zijn er in verband met corona aanzienlijk minder Nederlandse dagbezoekers naar Haarlem gekomen dan in 2019. Ook de bezoekfrequentie was lager, waardoor het aantal bezoeken met 46% is gedaald (zie onderstaande tabel). De cijfers over 2021 volgen in april 2022.
Op de komende pagina’s worden ontwikkelingen in het toerisme in Haarlem met betrekking tot de bezettingsgraden, hotelovernachtingen en het bezoek aan Haarlem Marketing in beeld gebracht.
Bron: NBTC Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
28
Toerisme: bezettingsgraden hotels Na een trage start door de zware maatregelen aan het begin van het jaar, was de bezettingsgraad in het tweede deel van het jaar hoger dan in dezelfde periode in 2020, maar nog duidelijk lager dan in 2018 en 2019. Het jaar begon met een gemiddelde bezetting van 12% (januari). Het normaal gesproken toeristisch belangrijke voorjaar (bollenseizoen) heeft ook in 2021 geleid tot zeer lage bezettingsgraden ten opzichte van 2019. De bezetting in augustus (78%) was bijna even hoog als de jaren vóór de coronacrisis. Vanaf september (58%) neemt de bezettingsgraad weer af, met een kleine opleving in oktober. Wel is de bezettingsgraad tussen september en december hoger dan in 2020.
Ten opzichte van de gemiddelde bezettingsraad in 2019 (70%) is de bezettingsraad in 2021 met 42% aanzienlijk lager. Op de volgende pagina staan cijfers over het aantal overnachtingen en gasten.
Bezettingsgraden hotels* gemeente Haarlem 100%
80%
60%
40%
20%
0% Januari
Februari
Maart
April
Mei 2018
Juni 2019
Juli 2020
Augustus September Oktober November December 2021
*in de grafiek worden gegevens getoond van de hotels in Haarlem waarvoor visitordata.nl gegevens heeft. In december 2021 zijn dit 17 accommodaties. De cijfers worden doorlopend en soms met terugwerkende kracht aangepast. Cijfers in het dashboard kunnen daarom licht verschillen van de cijfers in dit rapport. Bron: visitordata.nl Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
29
Toerisme: hotelovernachtingen
25 20 15 10 5
2018
In eerdere jaren kwam ongeveer de helft van alle hotelbezoekers in Haarlem uit het buitenland. In 2021 was dit slechts 21%. Tussen juni en december is het aantal buitenlandse gasten afgenomen van 23% naar 16%. In de grafiek is dit terug te zien doordat het aantal overnachtingen en gasten per bed dichter bij elkaar is gaan liggen. Nederlandse gasten verblijven gemiddeld korter in Haarlem dan buitenlandse bezoekers.
2019 Gasten per bed
2020
December
Oktober
Juli
April
Januari
Oktober
Juli
April
Januari
Oktober
Juli
April
Januari
Oktober
Juli
0 April
In het vierde kwartaal van 2021 was gemiddeld 14 procent van de hotelovernachtingen zakelijk. In het derde kwartaal was 8% van de overnachtingen zakelijk. Ook in ‘normale’ jaren is het gebruikelijk dat er in de zomermaanden (juli tot september) naar verhouding minder zakelijke en meer recreatieve overnachtingen zijn.
Aantal gasten en overnachtingen per bed hotels* gemeente Haarlem
Januari
Ten opzichte van 2019 blijft het aantal gasten en het aantal hotelovernachtingen ook in 2021 duidelijk achter. Het eerste half jaar van 2021 is qua gasten en qua hotelovernachtingen heel laag. Het aantal gasten en het aantal overnachtingen per hotelbed in Haarlem nemen eerst in augustus sterk en daarna ook in oktober van 2021 toe. In augustus (20,2) is het aantal overnachtingen per bed iets hoger dan een jaar geleden in augustus 2020 (18,5). De sector blijft het moeilijk hebben, zeker omdat betrokkenen geven aan dat de kamerprijzen sinds de aanvang van de coronacrisis aanmerkelijk lager zijn.
2021
Overnachtingen per bed
*in de grafiek worden gegevens getoond van de hotels in Haarlem waarvoor visitordata.nl gegevens heeft. In december 2021 zijn dit 17 accommodaties. De cijfers worden doorlopend en soms met terugwerkende kracht aangepast. Cijfers in het dashboard kunnen daarom licht verschillen van de cijfers in dit rapport. In bovenstaande grafiek zijn de kamerprijzen niet meegenomen.
Bron: visitordata.nl Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
30
Toerisme: bezoek VVV en visithaarlem.com In 2021 kwamen 43.000 bezoekers in de VVV, in 2019 waren dat er nog ruim 150.000. De eerste vier maanden van 2021 was de VVV volledig gesloten. Pas in juli en augustus nam het aantal bezoekers aan de VVV weer wat toe. De normale drukte in het voorjaar was niet aan de orde in 2020 en 2021. Vanaf september nam het aantal bezoekers weer af. Deze afname wordt verklaard door de standaard seizoensinvloed.
In 2021 waren er 418.000 bezoekers op de website visithaarlem.com. Dat is vergelijkbaar met 2020, maar ten opzichte van 2019 is dat 40% lager. In de tweede helft van 2021 waren er ruim 260.000 bezoekers op de website van visithaarlem.com. In 2021 waren er in de maanden oktober tot en met december 58% meer website bezoeken dan in dezelfde periode in 2020. Een mogelijke verklaring hiervoor is de Midweekcampagne die eind september is uitgerold door Haarlem Marketing. De piek in december 2019 met 100.000 bezoekers heeft waarschijnlijk direct te maken met de kerstmarkt en de feestdagen. Zowel in december 2020 als in 2021 was er sprake van een lockdown.
Aantal Bezoekers VVV gemeente Haarlem 25.000
Websitebezoekers visithaarlem.com 120.000 100.000
20.000
80.000
15.000
60.000
10.000
40.000
5.000
20.000
0
-
Openingstijden 2021 *VVV volledig gesloten.
2018
2019
2020
2021
2019
2020
2021
Bron: Haarlem Marketing Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
31
Hoofdstuk: sociaalmaatschappelijk In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Jeugdhulpverlening Wmo Overlast Corona-gerelateerde bekeuringen Diefstal en inbraak Huiselijk geweld Maatschappelijke opvang
Sociaal-maatschappelijk: jeugdhulpverlening Instroom en uitstroom aantal cliënten jeugdhulpverlening in de gemeente Haarlem
In december 2021 ontvangen 2.940 jongeren in de gemeente Haarlem jeugdhulpverlening. Dat is minder dan in juni 2021 (3.052).
1000 800
Gedurende 2021 schommelde het aantal cliënten (weer) steeds rond de 2.900 á 3.000 cliënten. Betrokkenen geven aan dat er gedurende het jaar sprake is van seizoenschommelingen in de jeugdzorg. Desalniettemin is tussen juli en december 2021 het aantal cliënten met twee procent gedaald.
600 400 200
De gemeente Haarlem houdt de wachtlijsten voor gespecialiseerde jeugdzorg niet centraal bij. Wel bewaakt contractmanagement Jeugd de wachtlijsten én -tijden op het niveau van de individuele aanbieders. Voor de instellingen geldt een budgetplafond dat maandelijks gemonitord wordt. Samen met het Centrum voor Jeugd & Gezin (CJG) weten ze langs deze wegen waar er nog plek is bij de gecontracteerde aanbieders. In voorkomende gevallen kan daar waar zorg geen uitstel kan verdragen, extra maatwerk worden ingekocht. Hiertoe is een afwegingskader opgesteld dat wordt gehanteerd door het Haarlems Expertise Team. Op die manier wordt voorkomen dat onnodig op zorg wordt gewacht.
0 Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
2018
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
2019
Q3
Q4
Q1
Q2
2020
Instroom
Q3
Q4
2021
Uitstroom
Ontwikkeling (%) actieve cliënten jeugdhulpverlening (Q1 2018=100) 130 120 110 100 90 Q1
Q2
Q3
2018
Q4
Q1
Q2
Q3
2019
Q4
Q1
Q2
Q3
2020
Q4
Q1
Q2
Q3
2021
Bron: gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor augustus i 2021
Q4
33
Sociaal-maatschappelijk: jeugd Een kwart (26%) van de respondenten aan de inwonerspeiling die in januari 2022 is uitgevoerd geven aan één of meerdere thuiswonende kinderen te hebben. Een meerderheid van de Haarlemmers met thuiswonende kinderen maakt zich (zeer) weinig zorgen over hun kinderen. Een derde van de Haarlemmers (33%) maakt zich (zeer) veel zorgen over de stress en stemming van hun kind(eren). Ruim een kwart (28%) maakt zich (zeer) veel zorgen over de leerachterstanden van hun kind(eren). Over de slaapprobleem van hun kind(eren) maakt zes op de tien Haarlemmers met kind(eren) (58%) zich (zeer) weinig zorgen. De zorgen van ouders over de leerachterstanden van kinderen lijkt niet geheel ongegrond te zijn. Zo laat de Verzuimmonitor 2021 zien dat er in 2021 meer vroegtijdig schoolverlaters (1.359) waren dan in 2020 (811) en 2019 (909). Deze uitvallers zijn vaak ouder zijn dan 18 en zijn vooral jongeren in kwetsbare posities. In hoeverre maakt u zich zorgen over...? (n=677) ...stemming van mijn kind(eren)
33%
...stress van mijn kind(eren)
33%
23%
36%
7%
...eenzaamheid van mijn kind(eren)
30%
26%
38%
6%
...leerachterstanden van mijn kind(eren)
28%
...gezondheid van mijn kind(eren)
15%
0%
33%
19%
18%
...slaapproblemen van mijn kind(eren)
(Zeer) veel zorgen
27%
40%
21%
Niet veel/niet weinig zorgen
13%
55%
19%
20%
6%
6%
58%
40%
60%
(Zeer) weinig zorgen
8%
80%
100%
Weet niet/geen mening
De Coronapeiling Jeugd Haarlem van de GGD Kennemerland onderschrijft dat het mentale- en sociale welbevinden van jongeren onder druk staat. Een derde van de ondervraagde jongeren geeft aan een matig/hoog risico op eenzaamheid te hebben (29%). Een iets grotere groep heeft depressieve klachten (33%). Op de volgende pagina Jongeren met jeugdhulp (p.35) wordt hier dieper op ingegaan. Eenzaamheid en stress spelen niet alleen onder de Haarlemse jeugd. De Gezondheidsmonitor 2020 van de GGD Kennemerland laat zien dat een vijfde (19%) van alle inwoners van Haarlem zich meer eenzaam voelt door de coronacrisis. Vooral 65-plussers voelen zich eenzaam. Daarnaast heeft ruim een kwart (28%) van de Haarlemmers meer stress door de coronacrisis. Vrouwen en 18-64 jarigen hebben vaker last van (heel) veel stress. Het aandeel inwoners dat aangeeft zich eenzaam te voelen of stress te ervaren is vrijwel hetzelfde als de regio Kennemerland en de rest van Nederland. Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor augustus i 2021
Bron: gemeente Haarlem, Inwonerspeiling en diverse monitors
34
Sociaal-maatschappelijk: jongeren met jeugdhulp Aantal cliënten jeugdhulp zonder verblijf gemeente Haarlem (Q1 2018=100)
In 2021 heeft de Kindertelefoon een hulplijn voor jongvolwassenen geopend. Hier konden ze naartoe bellen ‘als het even niet lekker gaat’. Sindsdien bleven de zorgen over de mentale gezondheid van jongeren aanhouden. Zo is de Kindertelefoon in oktober 2021 een online preventiecampagne gestart om de aandacht te vestigen op kinderen en jongeren. Op de slide van Jeugd (p.34) staat dat het sociale welbevinden bij een derde van de Haarlemse jongeren onder druk staat. In vergelijking met de meting van 2019 voelen meer jongeren zich eenzaam en hebben ze meer depressieve klachten. Zo heeft een derde (31%) van de middelbare scholieren uit klas 2 en 4 een matig/hoog risico op eenzaamheid, in 2021 was dat 15%. Het aandeel jongeren met depressieve klachten neemt ook toe: in klas 2 en 4 heeft 34% van de leerlingen depressieve klachten, in 2019 was dat 23%. In de jeugdhulp is er een onderscheid te maken tussen jongeren die voor de hulp elders verblijven dan thuis (intramurale zorg, hierna ‘met verblijf’) en jongeren die niet in een instelling verblijven (‘zonder verblijf’). In de gemeente Haarlem nam het aantal jongeren in de jeugdhulp zonder verblijf tussen januari 2018 en juli 2021 met 64 procent toe tot 2.885 cliënten. Sinds de uitbraak van corona is de trend echter relatief stabiel.
Tussen juni 2020 en januari 2021 was er een licht stijgende trend en sinds januari is het aantal cliënten sterk toegenomen. In juli 2021 zijn er in Haarlem 240 jongeren die in een instelling verblijven voor jeugdhulp. Dit zijn er even veel als een jaar eerder.
170 150 130 110 90 Januari
Juni
Januari
2018
Juni
Januari
2019
Juni 2020
Januari
Juni 2021
Haarlem
Aantal cliënten jeugdhulp met verblijf gemeente Haarlem 260 255 250 245 240 235 230 225
*voorlopige cijfers. Bron: CBS en Coronapeiling GGD
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor maart 2022
35
Sociaal-maatschappelijk: Wmo Ten opzichte van 2018 is de instroom van Wmo-cliënten in 2021 afgenomen. In het eerste semester van 2021 lag de instroom hoger dan dezelfde periode in 2018, maar het in tweede semester van 2021 was de instroom aanzienlijk lager dan dezelfde periode in 2018. In december 2020 zijn cliënten vanuit Beschermd Wonen omgezet van de Wmo naar WLZ. Daarmee zijn cliënten die geen andere Wmo-voorziening hebben onder de uitstroom gevallen. Dat is dus de helft van de uitstroom in Q4 van 2020, maar dat verklaart niet volledig dat deze dalende trend zich heeft voortgezet. In Haarlem is er vanaf begin 2018 een stijgende lijn in het aantal actieve Wmo-cliënten. Deze trend zet ook door tijdens de eerste maanden van de coronacrisis. In 2021 daalt het aantal Wmocliënten met 1,3 procent ten opzichte van 2020. De afname in aantal actieve cliënten komt voornamelijk door een vergrote uitstroom van cliënten.