20220057349 2. Bijlage 1 Rapportage verkenning aanbesteden en inbesteden

17 december 2021. Ons kenmerk 21204-006

26

dienstverleningsovereenkomsten. De gemeente is één van de deelnemende gemeente en moet voor effectieve invloed coalities smeden met andere eigenaren. Er is sprake van een partnerschap en niet alleen van een klantrelatie. Overheidsbedrijven benadrukken dat de bestuurlijke afstand tot de gemeenten klein is. De praktijk laat dat ook wel d=zien, maar er zijn ook voorbeelden van juridische procedures tussen gemeenten en overheidsbedrijven en ontevredenheid bij gemeentelijke politiek en bestuur over het functioneren van de overheidsbedrijven. Gelet op het aantal deelnemende gemeenten is het partnerschap niet één-op-één. De gemeente is één van tientallen klanten/eigenaren. Via coalitievorming kan getracht worden effectief invloed uit te oefenen. We merken op dat de belangen van de gemeenten doorgaans gelijkgericht zijn; dat vergemakkelijkt meerderheidsvorming in de AvA. Maar de praktijk leert ook dat er tussen gemeenten en zelfs binnen gemeenten (portefeuillehouders onderling) accentverschillen kunnen zijn, zoals meer/minder nadruk op duurzaamheid; hogere/lagere kosten. Traject Een traject om te komen tot inbesteding is een overleg- en onderhandelingstraject tussen de beide gemeenten en één overheidsbedrijf.

Dat traject zal doorgaans worden gestart nadat er een principe-uitspraak is van de gemeenten dat zij het aangaan van inbesteding verder willen verkennen en het overheidsbedrijf om een voorstel vragen. Een aanbestedingstraject is een traject waarbij de uitvraag wordt gedaan en waarin een aantal bedrijven een aanbieding doet, waaruit gekozen wordt. Het aanbestedingsrecht geeft een formeel kader voor de aanbestedingsprocedure waarin wordt geborgd dat in de procedure een partij niet wordt beoordeeld. Dat heeft wel tot gevolg dat er sprake is van afstandelijkheid tussen aanbestedende dienst en inschrijvende partijen. In aanbestedingstrajecten is wel ruimte voor onderhandeling over de tekst van het contract voor zover er geen sprake is van een wezenlijke wijziging ten opzichte van de initiële aanbestedingsdocumenten. Het gaat om verschillende trajecten. De uitkomsten van de trajecten (qua prijs, service, duurzaamheidsprestaties) kunnen niet zonder meer met elkaar worden vergeleken. Risico's Bij inbesteding kennen de gemeente risico's aanvullend aan de risico van klant zijn, namelijk een financieel risico (bij slechte bedrijfseconomische resultaten of ultimo een faillissement) en een politiek-bestuurlijk risico in de vorm van imagoschade, bijvoorbeeld wanneer zich een milieucalamiteit rond de verwerking van restafval zich voordoet.

Daarnaast zijn er juridische en politieke risico's rond de besluitvorming over inbesteden. Bij aanbesteding wordt getoetst op de prijs/kwaliteit verhouding. Prijs, prestaties en andere te benoemen kwaliteiten liggen vast gedurende de looptijd van het contract. Na afloop van het contract kunnen gemeenten geconfronteerd worden met gewijzigde marktomstandigheden. Die kunnen zowel ten goede wat betreft prijs en kwaliteit als ten slechte zijn gekeerd. Alsdan doet zich wederom het vraagstuk voor van aanbesteden of inbesteden. Op dit moment staan de marktprijzen onder druk. Dat maakt de kans groot

17 december 2021. Ons kenmerk 21204-006

27

dat de marktprijs na afloop van de contractperiode hoger ligt – hoger dan op grond van indexering mag worden verwacht. 5.1.3 Kosten De kosten bestaan bij aanbesteding uit aanbestedingskosten – deze hebben betrekking op de uren die moeten worden besteed aan de opstelling van documenten, het doorlopen van de procedure en eventuele onderhandeling – en de tarieven die worden gedurende de looptijd van het contract moeten worden betaald voor de verwerking van de tonnen fijn restafval. De tarieven zijn markttarieven en zijn anno 2021 relatief laag doordat de capaciteit van de AEC's van de private bedrijven nog niet volledig benut is. De kosten bij inbesteding bestaan uit de overleg en onderhandelingskosten in het inbestedingstraject, de kosten van aandelen en de tarieven die van jaar tot jaar moeten worden betaald voor transport en de verwerking van de tonnen restafval. De tarieven worden bepaald door de kosten van transport, overslag en verwerking door de overheidsbedrijven. De poorttarieven zijn relatief stabiel en zijn de afgelopen jaren licht toegenomen door toegenomen (geïndexeerde) kostennemen van jaar tot jaar licht toe. De afgelopen jaren lagen de tarieven onder die van de marktpartijen. Op dit moment zijn de markttarieven weer lager, vanwege de fluctuaties op de marktprijzen.

Alle kostenaspecten overwegende, zou een aanbesteding (met een gebruikelijke minimumcontracttermijn van 4/5 jaar) voor Haarlem naar verwachting €200.000€500.000 per jaar goedkoper zijn dan inbesteden; voor Zandvoort ongeveer €20.000€50.000 per jaar. Met een aanbesteding zouden Haarlem en Zandvoort dit voordeel hebben voor de looptijd van het aanbesteedde contract, zegge 4/5 jaar plus verlengingsopties. Of en hoeveel kosten exact worden bespaard, is natuurlijk pas duidelijk bij het openen van de aanbestedingskluis. Zoals gezegd staan de marktprijzen op dit moment onder druk. Gelet op de fluctuaties van de marktprijzen de afgelopen vijftien jaar kan worden verwacht dat die fluctuaties er ook in de toekomst zullen zijn. De kans is reëel dat na afloop van de contractperiode de tarieven aanmerkelijk hoger liggen dan thans het geval is. Toch menen wij te kunnen stellen dat de prijzen voor verbranding van restafval onder druk zullen blijven, omdat de hoeveelheid binnenlands restafval onder invloed van afval/grondstofbeleid zal afnemen en de import van restafval waarschijnlijk onder druk zal blijven staan. Zo worden er bijvoorbeeld afvalverbrandingsinstallaties bijgebouwd in Engeland, waardoor import vanuit dit land structureel zal afnemen.

5.2 Conclusies: overwegingen voor een keuze In dit rapport hebben wij informatie verschaft op basis waarvan de gemeenten kunnen besluiten tot inbesteding van verwerking van restafval bij een overheidsbedrijf of aanbesteding op de afvalmarkt. Wij komen niet met een eenduidig eindadvies, omdat inbesteding en aanbesteding (voor een deel) niet vergelijkbare grootheden zijn: er is sprake van een ander traject en er ontstaat een andersoortige relatie tussen gemeenten en verwerker. Een aanbestedingstraject kan mogelijk niet het gewenste resultaat (prijs/kwaliteit) opleveren en ook een inbestedingstraject kan ertoe leiden dat gemeenten en verwerker het niet eens worden over de voorwaarden voor de samenwerking.

17 december 2021. Ons kenmerk 21204-006

28

Daarom is het van belang dat er sprake is van een fall back optie: als het ene traject niet lukt moet kunnen worden overgeschakeld op het andere. Zo adviseren wij om alsnog een aanbesteding voor te bereiden, ook als wordt gekozen voor inbesteding. Het is aan de gemeenten om te bepalen welk traject men eerst wil inzetten. We geven daarvoor bij wijze van conclusies een aantal overwegingen. Het uitgangspunt hierbij is een aanbesteding voor de (middel)lange termijn (minimaal 4/5 jaar). •

•

•

•

•

•

Als de kosten een dominante factor zijn in de afweging, dan zijn de markttarieven op dit moment naar verwachting dusdanig laag, dat een aanbesteding beter zou bijdragen aan kostenbeheersing voor de contractperiode. na afloop van de contractperiode kunnen de kosten stijgen. Dat draagt niet bij aan stabiliteit in kosten over langere periode. We tekenen hierbij voorts aan dat bij de poorttarieven belastingen, transportkosten en een verhoging van het GFT-verwerkingstarief moeten worden opgeteld. In geval van aanbesteding zullen Zandvoort en Haarlem ook geconfronteerd worden met een hoger tarief voor verwerking van GFT door HVC gedurende de looptijd van de 'overeenkomst' die op basis van verschaffen van alleenrecht tot stand is gekomen. Als duurzaamheid een dominante factor is in de afweging, dan is zowel aanbesteden als inbesteden mogelijk. Zowel publieke als private verwerkers kennen duurzame afvalverwerkingsinstallaties met eventueel bijbehorende CO2-afvang en nascheiding (zie tabel 2). Als nabijheid van de verwerker (de AEC) een dominante factor is in de afweging, dan is zowel aanbesteden als inbesteden mogelijk. AEB/AVR Amsterdam (aanbesteden) en HVC Alkmaar (inbesteden) zijn de meest nabij gelegen verwerkingsinstallaties. Bij een aanbesteding kan nabijheid niet afgedwongen worden.

Er kunnen (binnen de kaders van de aanbestedingswet) eisen en wensen worden opgenomen, bijvoorbeeld middels gunningscriteria of een plafond tarief voor transport. Nabijheid eisen is echter geen optie. Verder werkt de afstand indirect door in de transportkosten en wordt op die manier meegenomen. Het resultaat van de aanbesteding kan zijn dat niet de meest nabij gelegen verwerker wordt geselecteerd. Hierbij merken wij op dat de transportafstand slechts een zeer beperkte invloed heeft op de totale CO2-uitstoot, namelijk zo'n 2 tot 5%. De inrichting van de verwerkingsinstallatie (R1-status, CO2afvang, nascheiding) is veel bepalender. Ook de financiële kosten van transport zijn van oudsher beperkt van invloed op de locatiekeuze voor afvalverwerking. Als de gemeenten in de toekomst meer vormen van verwerking van afvalstofgrondstof en/of duurzame energie willen onderbrengen bij een verwerker, dan is die uitbreiding mogelijk bij HVC en in mindere mate bij Omrin, zonder dat dit tot nieuwe in- of aanbesteding behoeft te leiden. In het geval van aanbesteding zal de gemeente bij toekomstige nieuwe uit te besteden activiteiten nieuwe aanbestedingstrajecten moeten inzetten. Als gemeenten streven naar zo min mogelijk bestuurlijke kosten, procedures en bestuurlijke drukte, dan wordt aan dit streven bij aanbesteding in sterkere mate voldaan dan bij inbesteding.

Als de gemeenten streven naar zoveel mogelijk zeggenschap, dan wordt dit door de dubbele rol van eigenaar en opdrachtgever/klant bij inbesteding meer gerealiseerd dan bij aanbesteding. Binnen inbesteding wordt aan dit streven meer tegemoet gekomen bij HVC dan bij Omrin, omdat bij HVC alle aandelen een gelijkwaardige stem betekenen in de algemene vergadering van aandeelhouders, terwijl Omrin Aen B-aandelen kent. Houders van A-aandelen hebben meer invloed. Haarlem en

17 december 2021. Ons kenmerk 21204-006

29

•

•

•

Zandvoort kunnen alleen toetreden als B-aandeelhouder van Omrin. Bij aanbesteden zou zeggenschap geborgd kunnen worden o.a. middels de aanbestedingsvorm en de daarbij behorende contractvoorwaarden. Als de gemeenten er belang aan hechten om in de toekomst keuzeruimte te hebben op het vlak van het laten verwerken van afvalstoffen, dan biedt aanbestedingsoptie de mogelijkheid om na afloop van de contractperiode opnieuw de markt met aanbieders te betreden. De uittredingsmogelijkheden bij overheidsbedrijven zijn gebonden aan voorwaarden (in het geval van Omrin) of vergen nader overleg en onderhandeling over uittredingskosten en voorwaarden (HVC). Als voor de gemeenten het vermijden van risico's voor een looptijd van een aantal jaren (minimaal 4) voorop staat, dan biedt aanbesteding meer comfort dan inbesteding. Als voor de gemeenten het maatschappelijke belang van afvalverwerking dominant is, dan past inbesteding bij een publieke verwerker daar beter bij dan inbesteding bij een commerciële verwerker met buitenlandse eigenaar/eigenaren.

17 december 2021. Ons kenmerk 21204-006

30

Bijlage 1 Gedetailleerde vergelijking aanbesteding - inbesteding Aanbesteden op de markt

Inbesteden bij een overheidsbedrijf Algemeen

Aanbesteden vergt een Europese procedure. Echter gelet op de kenmerken van de internationale markt voor afvalverbranding met energieterugwinning, kan worden verwacht dat geen buitenlandse (in casu Duitse en Belgische) aanbieders zullen inschrijven. Dat is ook de ervaring van aanbestedingsprocedures van de afgelopen twee jaar in den lande. Er zijn vier private bedrijven op de Nederlandse markt. Naast private bedrijven AVR, Attero, PreZero (v/h Suez) en EEW opereren ook enkele overheidsbedrijven op de markt. Het gaat op dit moment om AEB, Twence en het semi-overheidsbedrijf ARN. Na de definitieve verkoop van aandelen door Amsterdam is AEB geen overheidsbedrijf meer, maar eigendom van AVR. Bij aanbesteding wordt gebruik gemaakt van de marktinvloed op kwaliteit en prijs. Hoewel de markt een beperkt aantal spelers kent is de afgelopen jaren gebleken dat de markt z'n werk doet. Er is sprake van concurrentie op prijs en kwaliteit. De bedrijven hebben wel samen en afgestemd opgetrokken om zich in brieven en andere uitingen af te zetten tegen het inbesteden van de verwerking van restafval. Voor private marktpartijen zijn rendement en continuïteit belangrijke doelen. Daarop wordt hun opereren afgestemd. In Nederland zijn de grote private marktpartijen eigendom van buitenlandse aandeelhouders.

Dat kunnen afval- en energiebedrijven zijn (PreZero en EEW) en ook investeringsmaatschappijen (Attero en AVR). De relatie tussen gemeente en de verwerker is een zakelijke gebaseerd op het afgesloten contract.

17 december 2021. Ons kenmerk 21204-006

Er zijn in Nederland twee overheidsbedrijven die in principe niet meedingen in aanbestedingstrajecten voor huishoudelijk restafval. Dat zijn Omrin en HVC. Deze bedrijven opereren wel op de markt om bedrijfsafval te verwerven en HVC heeft in het verleden ook ingeschreven op aanbestedingen van GFT-verwerking. Ook opereren de overheidsbedrijven in sommige aanbestedingen als onderaannemer. Het is ook mogelijk om bij Twence aandelen te verwerven en de verwerking van restafval in te besteden. Bij ARN is dat niet mogelijk omdat een Duits bedrijf 49 % van de aandelen heeft. Toetreding betekent het aangaan van een partnerschap of samenwerkingsrelatie. Bij inbesteden treedt de gemeente toe tot een verbonden partij. Zij komt daarmee in een andere relatie te staan dan bij het verstrekken van een opdracht aan c.q. het aangaan van een contract met een externe partij. Haarlem en Zandvoort hebben een beleid voor verbonden partijen waarin staat aangegeven hoe zij met verbonden partijen wensen om te gaan, wat de informatievoorziening moet zijn en op welke wijze en in welke mate de gemeenteraad geïnformeerd en betrokken dient te worden.

31

Traject van aanbesteden en inbesteden Het aanbestedingstraject is aan regels uit de Aanbestedingswet (vertaling van EUHet inbestedingstraject is een interactief traject tussen gemeente en beoogde regels) gebonden. Veel regels zijn gericht op het voorkomen van het bevoordelen verwerker. Het is een intensief traject waarin ook informatie wordt gegenereerd van een partij. De relatie tussen aanbestedende dienst en inschrijvende partij is en gewisseld. Er wordt reeds in een vroeg stadium aan relatievorming gedaan. Op tijdens de aanbestedingsprocedure een formele en afstandelijke, die grotendeels basis van ervaringen tot nu toe, lijken overheidsbedrijven pas tot voorbereiding schriftelijk wordt afgedaan. In het aanbestedingstraject wordt nauwelijks aan van inbesteding over te gaan nadat de gemeente de voorkeur heeft uitgesproken relatievorming gedaan. voor het betreffend bedrijf. Dit laat onverlet dat het inbestedingstraject kan mislukken doordat de betrokken partijen het niet eens worden over voorwaarden, Nieuwe vormen van aanbesteding geven meer mogelijkheden tot interactie tussen kosten, diensten en kwaliteiten. aanbestedende dienst en inschrijvers, maar de wettelijke regels moeten wel in acht worden genomen. Voorbeelden hiervan zijn duurzaamheidsgunningscriteria, een Er is interactie op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau mogelijk.

Anders dan bij mededingingsprocedure met onderhandeling (MMO) of een concurrentiegerichte aanbesteding zijn de relaties in de voorbereiding niet slechts formeel, afstandelijk dialoog. Beide vormen worden toegepast binnen de afvalbranche. en zoveel mogelijk schriftelijk. Er is meer masseerwerk mogelijk en er kan aan draagvlak worden gewerkt. De ervaring is overigens dat draagvlakvorming nodig is Het uitvoeren van samenwerkingsgerichte aanbestedingsvormen is intensiever dan omdat de gemeente een grotere stap zet bij inbesteding dan bij aanbesteding; er een traditionele aanbestedingsprocedure, maar levert wel meer vrijheden op voor wordt niet enkel een contract voor een bepaalde tijd afgesloten, maar er wordt de opdrachtgever en opdrachtnemer: tijdens en na de aanbesteding kunnen voor onbepaalde tijd toegetreden tot een verbonden partij, wat een aantal extra innovaties worden ingebracht en uiteindelijk (na gezamenlijke besluitvorming) risico's voor de gemeente met zich mee brengt. uitgevoerd worden. Politiek-bestuurlijke kosten Het college van B&W kan een aanbestedingsprocedure starten en een contract Het college van B&W kan een besluit nemen over toetreding tot een afsluiten met een afvalverwerkend bedrijf. De gemeenteraad kan daarover worden overheidsbedrijf nadat de raad het ontwerpbesluit is toegezonden en in de geïnformeerd.

gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen. In het geval van een krediet of bij een financiële garantstelling door de Gedurende de looptijd van een contract is er in principe geen bestuurlijk-politieke gemeente is besluitvorming in de gemeenteraad nodig. De betrokkenheid van de bemoeienis met de uitvoering van het contract. College en raad kunnen worden raad bij garantstelling is in veel gemeenten in de verordening of het geïnformeerd over de prestaties in de afvalverwerking. Bij verandering van het treasurystatuut geregeld. contract en bij bijzondere gebeurtenissen of omstandigheden kunnen college en raad worden betrokken. In een contract kan worden geregeld dat er periodiek Het college wordt aandeelhouder. Een lid van het college neemt deel aan de overleg op bestuurlijk niveau is tussen gemeente en verwerker. Een aantal halfjaarlijkse aandeelhoudersvergadering (of zoveel vaker als nodig wordt geacht). marktpartijen organiseert periodiek een (informatie-) bijeenkomst voor bestuurders.

17 december 2021. Ons kenmerk 21204-006

32

Een lid van het college (portefeuillehouder afval) wordt aangewezen als opdrachtgever en heeft als zodanig betrokkenheid in de relatie tussen gemeente en afvalverwerker.

In het college kan één portefeuillehouder als aandeelhouder en opdrachtgever worden aangewezen. Meer gebruikelijk is dat hiertoe twee portefeuillehouders worden aangewezen in het kader van checks and balances. Dit alles betekent een periodieke betrokkenheid van collegeleden in de relatie tussen gemeente en de afvalverwerker en ook vaak overleggen tussen de aandeelhoudende gemeente. Er is sprake van enige bestuurlijke drukte. Haarlem en Zandvoort kunnen hierin gezamenlijk optrekken. Zeggenschap en invloed op ontwikkeling Bij aanbesteding zijn de aanbestedingsprocedure en eventuele onderhandelingen Bij inbesteden komt de gemeente in de dubbelrol van mede-eigenaar en over het contract de belangrijkste momenten voor invloed van de gemeente die opdrachtgever. Als mede-eigenaar heeft de gemeente invloed op de strategische restafval aanbiedt op de verwerker. De afspraken worden vastgelegd voor de beslissingen van het bedrijf. De zeggenschap is geborgd in het Burgerlijk Wetboek periode van de contracttermijn. De gemeente heeft de rol van opdrachtgever, de (Boek 2). Doorslaggevende zeggenschap moet worden gevonden door verwerker die van opdrachtnemer; de relatie is vastgelegd in het contract. Er is coalitievorming met medeaandeelhouders. Als aandeelhouder heeft de gemeente geen invloed van de gemeente op de bedrijfsvoering of de strategische geen zeggenschap over de bedrijfsvoering.

beslissingen van het bedrijf, buiten hetgeen in het contract is vastgelegd. Als opdrachtgever heeft de gemeente zeggenschap en invloed binnen de afspraken We zien een tendens dat bedrijven, gelet op de ontwikkelingen op de afvalmarkt die zijn gemaakt. Deze kunnen zijn vastgelegd in een contract of (beleidsvoorkeuren, technologische ontwikkeling, en ontwikkelingen in processen), dienstverleningsovereenkomst, maar dat hoeft niet. Als opdrachtgever kan de de ruimte bieden om tijdens de contractperiode met de opdrachtgever in overleg gemeente proberen invloed uit te oefenen op de ontwikkeling in technieken en en onderhandeling te treden om in te gaan op de ontwikkelingen. In dat proces van processen – dat is niet in de tijd bepaald. De bestaande overheidsbedrijven kennen overleg en onderhandeling komen ontwikkelingen en de kosten ervan aan de orde. ambtelijke gremia en informatie- en overlegmomenten waarbij met We zien dus dat er sprake is van invloed van de gemeente gedurende de looptijd opdrachtgevers/eigenaren in gesprek wordt gegaan. van het contract. Wij merken op dat zeggenschap en invloed nog beter kunnen worden geborgd als Ook zien we dat bedrijven informatie- en overlegbijeenkomsten houden voor hun er bepalingen over zijn opgenomen in een dienstverleningsovereenkomst. klanten.

Na recente ervaringen en het besef dat Nederlandse huishoudelijk afval van groot belang is voor de verwerkers, is er bij de private bedrijven meer belangstelling voor de vraagstukken van gemeenten. Er lijkt wat meer bestuurlijke gevoeligheid te worden georganiseerd, maar het blijven twee werelden: overheid en bedrijfsleven.

17 december 2021. Ons kenmerk 21204-006

33

Transparantie en informatievoorziening In de aanbestedingsdocumenten en contracten wordt bepaald op welke wijzen en De gemeente is niet alleen als opdrachtgever, maar ook als medeaandeelhouder in welke mate de verwerker de gemeente informeert over bedrijfsresultaten en gebaat bij transparantie informatie over zowel bedrijfseconomische resultaten op het vlak van milieu- en afvalstof/grondstof-prestaties. Doorgaans is aspecten/prestaties als milieu, energie en afvalstof/grondstof. De de informatie over bedrijfsresultaten beperkt, maar deze kan opgenomen worden overheidsbedrijven bieden die transparantie in jaarverslagen, informatie in als eis in de aanbesteding. Die is voorbehouden aan de aandeelhouders. Bij de aandeelhoudervergaderingen en in (ambtelijke) overleggen die voorafgaan aan die informatie over bedrijfsprestaties wordt afgewogen of het bedrijfsbelang en de vergaderingen. Zowel medewerkers op het vlak van milieu en afval, als financiële concurrentiepositie/marktgevoelige informatie in het geding is. medewerkers van de gemeenten overleggen periodiek met de overheidsbedrijven. In jaarverslagen zien we in toenemende mate dat bedrijven uitgebreid ingaan op de milieu-, energie- en afvalstof/grondstof prestaties (bijv.

AVR) Termijn Gemeenten zijn vrij om de termijn voor de private dienstverlening zelf te bepalen Bij toetreding als aandeelhouder en inbesteding verbindt een gemeente (of in de aanbesteding, al komt het wel voor dat private verwerkers niet inschrijven op samenwerkingsverband of waterschap) zich voor onbepaalde tijd. De overheid korte termijn contracten. Doorgaans worden contracten tussen de gemeenten en verwerft aandelen in het bedrijf en levert het restafval – dit is doorgaans aan verwerkers op de markt afgesloten voor een looptijd van minimaal 4/5 jaar met elkaar gekoppeld. verlengingsopties (1 x 5 jaar of 2 x 2 jaar) tot bijvoorbeeld in totaal 10 jaar. Als een overheid wil stoppen met aanlevering van afvalstromen aan het bedrijf dan is ook het beëindigen van het mede-eigenaarschap aan de orde. Dat is geen wet van Meden en Perzen: Bij de ARN is in het verleden een aandeelhouder gestopt met levering van afval zonder verkoop van de aandelen. Exit Na afloop van een contract is de gemeente vrij om een nieuwe aanbesteding uit te Bij inbesteding wordt de samenwerkingsrelatie beëindigd doordat de overheid schrijven en op basis daarvan van verwerker te wisselen. uittreedt. Het eigenaarschap wordt beëindigd. HVC kent tot op heden geen expliciete exit-regeling, maar de mogelijkheid om uit te treden bestaat wel.

De kosten van uittreding worden door het bedrijf bepaald op het moment dat een aandeelhouder het voornemen daartoe heeft. Onder andere moet gekeken worden naar de (financiële) consequenties van de vermindering van de levering van restafval en de consequenties voor de garantstelling voor de blijvende aandeelhouders. Bij Omrin is er meer duidelijkheid: er is een uittredingstermijn van 5 jaar voor de levering van restafval. Aan de exit zijn geen verdere kosten verbonden. In alle 17 december 2021. Ons kenmerk 21204-006

34

gevallen zijn er regelingen voor de verkoop van de aandelen aan de medeaandeelhouders of aan de directie van het bedrijf. Een overgangstermijn van 5 jaar is in een ander geval door de Raad van State als redelijk geoordeeld (uitspraak in 2001). Kosten De kosten van verwerking van restafval worden bepaald in de aanbesteding. De De kosten bij inbesteding bestaan uit het tarief aan de poort, de kosten (tarieven) kosten bestaan uit het tarief aan de poort, de kosten (tarieven) voor transport en voor transport en eventueel op- en overslag. Daarnaast zijn er kosten voor eventueel op- en overslag. inbesteding: verwerven van aandelen (nominale waarde of reële waarde) en in geval van HVC een garantstelling (een garantstelling is strikt genomen geen koste, De tarieven op de markt worden bepaald door de kosten van verwerking en door maar moet wel opgenomen worden in de risicoparagraaf van de gemeentelijke de omstandigheden op de markt: de mate van concurrentie en de mate waarin er begroting). sprake is van vollast (volledige benutting van de beschikbare verwerkingscapaciteit) bij de verwerkers. De tariefaanbiedingen worden Tegenover de kosten van verwerving van eigenaarschap staan ook baten in de strategisch ingezet. In de loop der jaren fluctueren ze dan ook met de vorm van uitkeringen.

Omrin keert jaarlijks dividend uit indien winst wordt marktsituatie, afhankelijk van hoe een eventuele indexatie is opgenomen in het gemaakt. HVC doet dat niet, maar verschaft wel jaarlijks een garantieprovisie. De contract. bedrijfsresultaten worden, indien aan de orde, door HVC toegevoegd aan de reserve of gebruikt voor investeringen. Risico's Bedrijfseconomische risico's zijn voor de verwerker (bijvoorbeeld de kosten van Als aandeelhouder loopt de gemeente financiële risico's. De aandelenwaarde die tijdelijke stillegging van een afvalverbrandingslijn). Beleidsrisico's doen zich voor als Haarlem of Zandvoort voor de aandelen betaalt, is ook het maximale bedrag door calamiteiten een bedrijf niet aan de verplichtingen kan voldoen en waarvoor zij risico loopt bij eventueel bedrijfseconomische achteruitgang van het beleidsdoelen niet worden gehaald. overheidsbedrijf of in het uiterste geval faillissement. In het geval van HVC komt daar het risico bij dat een beroep moet worden gedaan op de garantstelling. Het bedrijf voert een preventief beleid en beheer gericht op het voorkomen van risico's (calamiteiten, uitvallen van verbrandingscapaciteit). Maatregelen zijn onder andere de opbouw van Eigen vermogen om schommelingen in capaciteit op te vangen en de spreiding van activiteiten en dergelijke. Het juridisch risico is beperkt.

Inbesteding is recentelijk betwist bij de rechter, doch deze is in de argumentatie van private afvalbedrijven niet meegegaan. Politieke risico's doen zich ook vooral voor bij de besluitvorming tot inbesteding. De eerste twee voorwaarden voor quasi-inbesteding worden uit de Aanbestedingswet worden door private bedrijven betwist in brieven aan colleges en raden van gemeenten. 17 december 2021. Ons kenmerk 21204-006

35

Ten slotte is er een politiek risico dat een calamiteit of andere ongunstige omstandigheden en aandacht voor een overheidsbedrijf afstraalt op de aandeelhoudende overheid.

17 december 2021. Ons kenmerk 21204-006

36

Onze contactgegevens KplusV Vestiging Arnhem Postbus 60055 6800 JB Arnhem Westervoortsedijk 73 6827 AV Arnhem T +31 (0)26 355 13 55

Vestiging Amsterdam Postbus 74744 1070 BS Amsterdam Science Park 402 1098 XH Amsterdam T +31 (0)20 669 90 66

E info@kplusv.nl

Vestiging Rotterdam Stationsplein 45 (Groot Handelsgebouw) 3013 AK Rotterdam 4de verdieping Ruimte A4.004 T +31 (0)10 254 00 17

I www.kplusv.nl

Thema's

37