20210513461 2. Bijlage 1 Herstel en perspectief in tijden van transitie (Platvorm 31)

97

Herstel en perspectief in tijden van transitie

226

98

Hans Nelen, e.a., Procesevaluatie en Actieonderzoek versterking aanpak ondermijnende criminaliteit. Tussenrapportage, WODC, Den Haag, mei 2021, blz. 37. 227 European Commission, Commission Staff Working Document. EMPACT, the flagship EU instrument for cooperation to fight organized and serious international crime, SWD (2021) 74 final, Brussel, 14 april 2021; European Commission, Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee of the Regions, COM (2021) 170 final, Brussel, 14 april 2021. 228 Peter Noordanus, Een pact voor de rechtstaat. Een sterke terugdringing van drugscriminaliteit in tien jaar, Aanjaagteam Ondermijning, Den Haag, december 2020. 229 Als voorbeeld, het afpakken van drugsgeld van lokale drugscriminelen en deze financiële middelen investeren in de verbetering van de buurt. 230 Guus Meershoek, “Bestuurlijke focus en sociale weerbaarheid”, in: Tijdschrift voor de Politie, jaargang 80, nr.1, blz. 18. 231 Op de website van Het CCV worden verschillende bestuurlijke instrumenten besproken, zie: https://hetccv.nl/onderwerpen/georganiseerde-criminaliteit-en-ondermijning/bestuurlijk-instrumentarium/ 232 Hans Boutellier, Mauro Boelens en Niels Hermans, Weerbare wijken tegen ondermijning. Contouren van een nieuwe strategie, Verwey-Jonker Instituut, Utrecht, juli 2019, blz.3, 5 en 20.

233 Maar wat is er nodig in de kwetsbare wijken die soms ook criminele kansenzones zijn? Op de vraag wat er nodig is in kwetsbare wijken die soms ook criminele kansenzones zijn adviseert het Strategisch Beraad Ondermijning het volgende: Een wijkaanpak is nodig die niet alleen kansen biedt maar ook heldere grenzen stelt en empowerment weet te verbinden met maatregelen die de vrijblijvendheid die vaak in huidige aanpakken schuilt reduceren. In het advies wordt een meerjarige strategie voorgesteld: een moderne en brede wijkaanpak in kwetsbare wijken die zich richt op het verbeteren van woningen, extra inspanningen van scholen en zorginstanties, het versterken van arbeidsdeelname en van sociale participatie, om zo het toekomstperspectief en sociaal economische status te verbeteren, uit: Peter Noordanus, Edward van der Torre, Pieter Tops en Jos Kester, Preventie met gezag Een strategie voor weerbare wijken, Aanjaagteam Ondermijning, Den Haag, februari 2021, blz. 5, 23, 25, 31, 34. 234 Een voorbeeld van justitiële functies in de wijk, waarbij sprake is van inbedding in een bredere sociaal preventieve context, betreft een aantal pilots rondom wijkrechtspraak. Hierbij krijgen verdachten een kans om met ondersteuning zijn of haar leven weer op orde te krijgen. De wijkrechter houdt het overzicht en verschillende welzijnsinstanties en de gemeenten werken hierbij samen.

235 Uit verslag Masterclass Frontlijnprofessionals tegen ondermijning – Aanpak ondermijning in de wijk. Casus Weerbare wijken: Repressie en preventie hand in hand (PACT Tilburg) en Geen witte kerst (Straatwaarde). 236 idem. 237 Vernomen op basis van verkennende gesprekken in het kader van een nieuw te vormen City Deal. 238 Voor meer informatie over het IBG, zie www.informatiebeveiligingsdienst.nl. 239 Informatie Beveiligingsdienst, Lessen uit de hack bij Hof van Twente, Den Haag, 2021. 240 Henk Randon en Jameel Nabbo, “Om te kunnen verdedigen moet je weten hoe je aanvalt”, in Capgemini, Trends in Veiligheid 2020. Samen Veilig. Innovatieve technologie houdt Nederland veilig, Capgemini, Utrecht, 2021 241 Raad voor Openbaar Bestuur, Zoeken naar waarheid. Over waarheidsbevinding in de democratie in het digitale tijdperk, Den Haag, 9 mei 2019. 242 NCTV, Cybersecuritybeeld Nederland 2020, Ministerie van Justitie en Veiligheid, Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, Nationaal Cyber Security Centrum, Den Haag, 2020 243 Mariëlle den Hengst, Tjeerd ten Brink en Jan ter Mors, Informatiegestuurd politiewerk in de praktijk, Politieacademie, Deventer, 2017, blz. 24; Lieke Schepers en Martijn van de Ridder, “Effectief informatiegestuurd werken (IGW) in een wereld met 5G-sensing”, in: Capgemini, Trends in Veiligheid 2019. Slimmer samenwerken aan een veiliger Nederland.

Succesvol innoveren in het veiligheidsdomein, Utrecht, 2020, blz. 14. 244 Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, Datagestuurd werken, Voorbeeldgemeenten, Gemeente Almere: VIS, zie https://hetccv.nl/onderwerpen/informatiepositie-gemeenten/datagestuurd-werkenvoorbeeldgemeenten/gemeente-almere-vis/ 245 Arjan van den Berk, Luuk Tubbing, Martijn van de Ridder, “Hoe kan een veiligheidsorganisatie sensing tot een succes maken in de dagelijkse praktijk?”, in: Capgemini, Trends in Veiligheid 2020. Samen Veilig. Innovatieve technologie houdt Nederland veilig, Utrecht, 2021, blz. 11. 246 Mehrnaz Pour Morshed, Jasper van Buren en Marijn Markus, “Kennis en kansen van artificial intelligence in het veiligheidsdomein”, in Capgemini, Trends in Veiligheid 2020. Samen Veilig. Innovatieve technologie houdt Nederland veilig, Utrecht, 2021, blz. 76.; Rutger Clijnk en Soraya Santhalingam, “Een gewaagde technologie in de kinderschoenen: experimenteren met artificial intelligence binnen de jeugdzorg”, in: Capgemini, Trends in Veiligheid 2020. Samen Veilig. Innovatieve technologie houdt Nederland veilig, Utrecht, 2021, blz. 57. 247 Mark Huijben, Johan Posseth en Johan Strieker, Begin met datagedreven werken zonder Engelse termen. Gewoon down to earth en back to basics, Platform Overheid, 23 oktober 2020. 248 PBL, Atlas van de Regio, Den Haag, november 2020.

249 Commissie Remkes, Niet alles kan overal, Amersfoort, juni 2020 250 Han Lörzing, Een land waarover is nagedacht. Hoe de planners Nederland vormgaven, Amsterdam, 2021, blz. 290; Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Van woorden naar daden: over de governance van de ruimtelijke ordening, IBO ruimtelijke ordening, Den Haag, 6 april 2021, blz. 24 e.v. 251 Ministerie BZK, Staat van de Woningmarkt, jaarrapportage 2020, Den Haag, juni 2020. 252 Ministerie BZK, Hoofdrapport Opgaven en middelen corporatiesector, bijlage bij Kamerbrief over bestedingsruimte opgaven voor woningcorporaties, Den Haag, juli 2020. 253 NOS op 3, Sociale huurwoningen, 24 april 2021 (bewerking Platform31). Van veertien G40-gemeenten vermeldt de bron geen gegevens evenals van 13 tot 15 M50-gemeenten. De gemiddelden zijn bepaald op basis van de G40en M50-gemeenten waarover wel wachttijden en actieve zoektijden zijn opgenomen in de bron. Vanwege de lange wachttijden schrijven mensen zich vaak al in lang voordat zij actief op zoek zijn naar een huurwoning. 254 Gegevens in deze alinea komen uit digitale gegevens van CBS, NVM en Kadaster, geraadpleegd mei 2021. 255 Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, Gezondheidsverschillen voorbij; complexe ongelijkheid is een zaak van ons allemaal, Den Haag, 2020.

Herstel en perspectief in tijden van transitie

256

Floor Milikowski, Een klein land met verre uithoeken; ongelijke kansen in veranderend Nederland, Amsterdam, 2020. 257 Marktinformatie Koopwoningen, kwartaalberichten van de NVM. 258 Wouter Jan Verheul, e.a., Leren van stedelijke transformaties. Over sturingsdilemma’s en veerkracht in binnenstedelijke gebiedsontwikkeling, Den Haag/Delft, oktober 2019, blz. 19 en 20. 259 PBL, Atlas van de Regio, Stedelijke ontwikkeling, Den Haag, 2020; Raad voor het Openbaar Bestuur, Van Parijs naar praktijk. Bekostiging en besturing van de decentrale uitvoering van het klimaatakkoord, Den Haag, januari 2021, blz. 8; Programmateam NAS, Nationaal perspectief klimaatadaptatie. Groeiende opgave in een snel veranderende omgeving, Den Haag, februari 2020, blz. 4. 260 De Zuidwestelijke Delta omvat Zeeland, de Zuid-Hollandse eilanden en het westelijk deel van Noord-Brabant; het hoefijzergebied binnen de verstedelijkte en infrastructurele zwaartepunten Rotterdam en Antwerpen. Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli), De som der delen. Verkenning samenvallende opgaven in de regio, Den Haag, maart 2019, blz. 7, 9 – 14, 40 en 41. 261 Frank van Dam en Leo Pols, “Teloorgang tegengaan” (interview met Berno Strootman), in: Ruimte en Wonen, 20 maart 2018. 262 Brief van de regering aan de Tweede Kamer, Nationale woonagenda 2018-2021, 23 mei 2018, nr. 32847-435.

263 Woningbouwalliantie, De crisis uit investeren met Toekomstbestendige woningbouw, 11 juni 2020 (brief aan Kabinet en Kamers). 264 Aedes en 33 andere partijen, Samen werken aan goed wonen Actieagenda Wonen, 17 februari 2021. 265 Platform31, Beter benutten van de bestaande woningvoorraad, Den Haag, juni 2021; Frank Wassenberg, “Eén miljoen woningen en extra bouwen? Gebruik beter wat er al staat?”, in: De Volkskrant, 8 juni 2021. 266 Kees Leijdelmeijer, Jeroen Frissen en Johan van Iersel, Veerkracht in het corporatiebezit. De update: een jaar later, twee jaar verder…, s.l., 22 januari 2020. 267 “Kom op voor de meest kwetsbare gebieden, Urgente oproep 15 burgemeesters voor ondersteuning om tweedeling tegen te gaan”, 16 juni 2020. Ondertekend door de burgemeesters van Amsterdam, Arnhem, Breda, Den Haag, Eindhoven, Groningen, Heerlen, Leeuwarden, Lelystad, Nieuwegein, Rotterdam, Schiedam, Tilburg, Utrecht en Zaanstad. Met een herhaalde oproep op 26 mei 2021. 268 De wijken zijn: Bargeres in Emmen; Julianadorp in Den Helder, Schalkwijk in Haarlem, Beverwaard in Rotterdam, Tilburg-Noord, Westwijk in Vlaardingen en Mosterdhof in Westervoort. Zie: https://panoramalokaal.nl/ 269 Han Lörzing, Een land waarover is nagedacht. Hoe de planners Nederland vormgaven, Amsterdam, 2021. 270 Planbureau voor de Leefomgeving, Grote Opgaven in een beperkte ruimte, Den Haag, april 2021.

271 College van Rijksadviseurs, Panorama Nederland. Rijker, Hechter, Schoner, Den Haag, december 2018; Mac van Dinther, “De toekomst van de stad”, in: De Volkskrant, 26 maart, blz. 18-19. 272 Frank van Dam en Leo Pols, “Teloorgang tegengaan” (interview met Berno Strootman), in: Ruimte en Wonen, 20 maart 2018; Han Lörzing, Een land waarover is nagedacht. Hoe de planners Nederland vormgaven, Amsterdam, 2021, blz. 275. 273 Martin Hendriksma, “Nieuw uitstel omgevingswet onafwendbaar”, in: Nieuwsbrief Binnenlands Bestuur, 23 april 2021. 274 Ioulia Ossokina en Arne Brouwers, Investeren in infrastructuur. Rol lokale overheden neemt toe, Centraal Planbureau Policy Brief, 2016/06, Den Haag, juni 2016, blz. 6. 275 Programma Goederenvervoercorridors (www.topcorridors.com). De logistieke goederenvervoercorridor Oost betreft de corridor Rotterdam – Arnhem/Nijmegen – Duitsland (A15, Betuweroute, Waal). De logistieke goederenvervoercorridor Zuidoost betreft de corridor Rotterdam – Noord-Brabant/Limburg – Duitsland (A16/A58/A67, Brabantroute, Maas en Brabantse kanalen, buisleidingen). 276 Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse 2017 (NMCA), Hoofdrapport, Den Haag, 1 mei 2017. 277 Arjan van Binsbergen en Serge Hoogendoorn, “De toekomst van stedelijke mobiliteit”, in: NM Magazine, jrg. 11, nr. 4, 2016, blz. 10.

278 Centraal Bureau voor de Statistiek, Bevolkingsteller en bevolkingssamenstelling, Den Haag, maart 2021; Ioulia Ossokina en Arne Brouwers, Investeren in infrastructuur. Rol lokale overheden neemt toe, Centraal Planbureau Policy Brief, 2016/06, Den Haag, juni 2016, blz. 6. De toekomstige ouderen zullen meer van de auto gebruik maken dan de ouderen van nu en dat ook langer blijven doen. Daarbij zullen zij zoveel mogelijk de spits mijden. De populariteit van het openbaar vervoer – nog geen twee procent van de verplaatsingen - neemt bij deze groep af. Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Frisse kijk op toekomst mobiliteit, KiM-symposium 2010: Min of Meer – trends, gedrag en mobiliteit, Den Haag, 2010; Raad voor Verkeer en Waterstaat, Wie ik ben en waar ik ga. Advies over de effecten van veranderingen in demografie en leefstijlen op mobiliteit, 2010, Den Haag, blz. 4. 279 Centraal Bureau voor de Statistiek, Hoeveel reisden inwoners van Nederland en hoe? 280 Planbureau voor de Leefomgeving, Scenario’s voor stedelijke ontwikkeling, infrastructuur en mobiliteit. Verdieping bij Oefenen met de toekomst. Ruimtelijke Verkenning 2019, Den Haag, 2019, blz. 14. 281 Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Schets Mobiliteit naar 2040: veilig, robuust, duurzaam, Den Haag, juni 2019.

282 NewMotion, Noorwegen is de koploper op het gebied van elektrische auto’s in Europa – zal de rest van Europa volgen?, s.l. s.a. 283 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Elektrisch Rijden op (de) weg – voertuigen en laadpunten. Overzicht tot en met 2020, Utrecht, februari 2021; Volkskrant, Fossiel rijden is in 2039 echt alleen nog voor dinosauriërs, 25 maart 2021. 284 CROW, Met 730.000 deelautogebruikers is het doel overtroffen, Nieuwsbericht, 29-10-2020. Met het Dashboard Autodelen kan elke gemeente de ontwikkeling van het aantal deelautogebruikers in de eigen gemeente volgen (https://www.crow.nl/dashboard-autodelen/home). 285 Marcel van Lieshout, “De kloof: mobiliteit. Bezit maakt plaats voor gebruik, wen er maar aan”, in: De Volkskrant, 23 mei 2019. 286 Planbureau voor de Leefomgeving, Grote opgaven in een beperkte ruimte. Ruimtelijk keuzes voor een toekomstbestendige leefomgeving, Den Haag, 2021.

99

Herstel en perspectief in tijden van transitie

287

100

Denktank Coronacrisis, Mobiliteit en de coronacrisis, Advies, Den Haag, juni 2020, blz. 14. Zie ook: PBL/CPB/SCP, OV-gebruik tijdens de opstartfase. Een afwegingskader voor beleidsmaatregelen, Den Haag, 1 juni 2020, blz. 15. 288 Uit een samenvatting van 34 onderzoeken blijkt dat het percentage thuiswerkenden (structureel minstens één dag in de week) tijdens de coronacrisis is gestegen van 30 tot 35 procent naar 40 tot 69 procent en dat tussen de 27 en 64 procent van de mensen die meer is gaan thuiswerken dat na de crisis wil blijven doen. Maarten ’t Hoen en Marieke Nauta, Het effect van meer thuiswerken op autogebruik op de middellange termijn, Bijdrage aan het Colloquium Vervoersplanologisch Speurwerk Corona Editie 2020; Marije Hamersma, Mathijs de Haas en Roel Faber, Thuiswerken en de coronacrisis. Een overzicht van studies naar de omvang, beleving en toekomstverwachting van thuiswerken in coronatijd, Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM), Den Haag, september 2020; Jan Ritsema van Eck, Rob Euwals en Hans Hilbers, Past “Corona” in bandbreedte van de WLO?, Bijdrage aan het Colloquium Vervoersplanologisch Speurwerk, Corona Editie 2020. 289 Olga Huibregtse, Martijn van der Horst, Pauline Wortelboer en Henk Stipdonk, Mobiliteit is een vehikel.

Scherpte op het begrip mobiliteit, de doelen van mobiliteitsbeleid en daarvoor benodigde indicatoren, Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM), den Haag, februari 2021. 290 Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli), Naar een integraal bereikbaarheidsbeleid, februari 2021. 291 College van Rijksadviseurs, Panorama Nederland. Rijker, Hechter, Schoner, Den Haag, december 2018, blz. 51, 52, 56. 292 Arjan van Binsbergen en Serge Hoogendoorn, “De toekomst van stedelijke mobiliteit”, in: NM Magazine, jrg. 11, nr. 4, 2016, blz. 9. 293 Raad voor Leefomgeving, Groen uit de crisis, Briefadvies, Den Haag, 10 juli 2020, blz. 7; 294 College van Rijksadviseurs, Panorama Nederland. Rijker, Hechter, Schoner, Den Haag, december 2018, blz. 62. 295 CROW.databank.nl. De ontsluiting wordt uitgedrukt in een PTAL-score van 1 tot 10 gebaseerd op een combinatie van 1) looptijd naar een halte en fietstijd naar een station, 2) het aantal en het soort modaliteiten, 3) frequentie van de modaliteiten en 4) betrouwbaarheid van de modaliteit. 296 Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Schets Mobiliteit naar 2040: veilig, robuust, duurzaam, Den Haag, juni 2019. 297 Planbureau voor de Leefomgeving, Kiezen én delen.

Strategieën voor een betere afstemming tussen verstedelijking en infrastructuur, Den Haag, oktober 2014; Barry Zondag, Accessibility impacts of alternative urbanization strategies in The Netherlands, paper voor de Association for European Transport en de European Transport Conference 2016; Paul van de Coevering, Kees Maat en Bert van Wee, Causes and effects between attitudes, the built environment and car kilometres, TU-Delft, 2021. De beschikbare openbare ruimte wordt in stedelijk gebied (in)direct voor ruim vijftig procent in beslag genomen door het verkeer-en vervoerssysteem. Daarbij is de auto de dominante ruimtegebruiker. Herijking van het mobiliteitssysteem biedt mogelijkheden voor een andere ruimtelijke invulling, een meer duurzame gebiedsontwikkeling en bijvoorbeeld meer duurzaam groen. 298 Richard Hoving, “Utrecht moet in 2040 een ‘tien-minuten-stad’ zijn: sport, werk en school zijn voor iedereen om de hoek”, in: Algemeen Dagblad, 22 januari 2021. 299 College van Rijksadviseurs, Guiding Principles Metro Mix, den Haag, 2019, blz. 27 en 28. 300 Planbureau voor de Leefomgeving, Scenario’s voor stedelijke ontwikkeling, infrastructuur en mobiliteit. Verdieping bij Oefenen met de toekomst, Ruimtelijke Verkenning 2019, Den Haag, 2019, blz. 5; Planbureau voor de Leefomgeving, Kiezen én delen.

Strategieën voor een betere afstemming tussen verstedelijking en infrastructuur, Den Haag, oktober 2014; Denktank Coronacrisis, Mobiliteit en de coronacrisis, Advies, Den Haag, juni 2020, blz. 15, Annemiek Verrips en Hans Hilbers, Kansrijk mobiliteitsbeleid 2020, Centraal Planbureau en Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag, 2020. Voorbeelden zijn het stimuleren van het fietsgebruik om het stedelijk openbaar vervoer te ontlasten, het ontwikkelen en aanbieden van MaaS-mobiliteitsdiensten, slimme verkeerslichten die zorgen voor betere doorstroming en het verkeer veiliger en duurzamer maken, het bevorderen van deeltijd thuiswerken, gelijkmatiger spreiden van arbeidstijden in de ochtend en late middag/begin van de avond, en het aanbieden van online onderwijs kan reducties in de spits opleveren tot 25 procent, het afschaffen of verminderen van onbelaste woon-werkvergoedingen, fiscale voordelen voor lease-auto’s en de ov-studentenkaart studentenkaart en het invoeren van congestieheffingen (rekeningrijden) naar tijd en locatie en het bevorderen en het stimuleren van het delen van auto’s. 301 Kennisprogramma Verkeer en Vervoer CROW, Landelijk gebied (themapagina), enquête 2019. 302 Centraal Bureau voor de Statistiek, Autopark groeit sterker dan bevolking, Nieuwsbericht, 6 maart 2020. 303 Studiegroep Invulling klimaatopgave Green Deal, Bestemming Parijs.

Wegwijzer voor klimaatkeuzes 2020, 2050, Den Haag, januari 2021, blz. 9, 30, 31, 39, 41. 304 Kersten Nabielek, Sanne Boschman, Arjan Harbers, Maarten Piek en Auke Vlonk, Stedelijke verdichting: een ruimtelijke verkenning van binnenstedelijk wonen en werken, Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag, 2012; Vereniging Amsterdamse Binnenstad, Alternatief plan voor de Sluisbuurt. Interview met Sjoerd Soeters, in: Binnenstad 281, mei/juni 2017. 305 Fabian Wegewijs en Thymo Vlot, “Komen de reizigers na corona weer terug?” in: OV Magazine, 12 mei 2020. 306 CROW, Leidraad Mobiliteit en Duurzame gebiedsontwikkeling, april 2020. 307 Mobility as a Service (MaaS) draait om het bundelen van data en zoveel mogelijk vervoersaanbod. Data en multimodaliteit staan centraal. Die data worden getoond in apps die de reiziger informatie beiden over alle vervoersmogelijkheden. Bijvoorbeeld de deelfiets, -auto, -scooter, of de trein, tram, of (water)taxi. Maar ook huurconcepten of zelfs de eigen auto of fiets. En vooral ook combinaties van deze vervoersmogelijkheden. Zodat reizen op maat mogelijk is, de reiziger in zijn behoefte wordt voorzien en op die manier zo snel, duurzaam of zorgeloos mogelijk van deur tot deur kan reizen. Nederland loopt met MaaS voorop, de NS-Business Card biedt reeds de functionaliteit van MaaS en met het OV-chipkaartsysteem heeft Nederland een goede uitgangssituatie.

Op steeds meer kruispunten komen slimme verkeerslichten die van ver ‘zien’ welke weggebruikers de verkeerslichten naderen. Via een internetverbinding geven de slimme verkeerslichten aan hoe het lang duurt tot het verkeerslicht op rood of groen springt. Bij meerdere slimme verkeerslichten in een gebied kan de weggebruiker via een app of navigatiesysteem groentijdverlenging krijgen. Fietsers kunnen herkend worden en kunnen langer een groen licht krijgen. De verkeerslichten kunnen prioriteit geven aan nood- en hulpdiensten, zodat deze niet meer door rood

Herstel en perspectief in tijden van transitie