20210494532 Raadsinformatiebrief Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 incl bijlage

Raadsinformatiebrief

Onderwerp Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 Nummer 2021/494532 Datum college 14 september 2021 Portefeuillehouder Meijs, M.-Th. Programma/beleidsveld 1.2 Sociale basis Afdeling MO Auteur M. Christiaans Telefoonnummer 023-5115509 Email mchristiaans@haarlem.nl Bestemd voor: Het college stuurt deze raadsinformatiebrief ter kennisname naar de commissie Samenleving. Bijlagen Bijlage: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen (Haarlem) Inleiding De resultaten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 voor gemeente Haarlem zijn bekend. De monitor wordt u ter informatie toegestuurd. Deze monitor onder inwoners van 18 jaar en ouder wordt elke vier jaar, in opdracht van gemeenten, door de GGD’en uitgevoerd. In het najaar van 2020 werden 8970 willekeurig gekozen inwoners van gemeente Haarlem uitgenodigd om schriftelijk of digitaal een vragenlijst in te vullen. 3192 van hen (36%) vulden een bruikbare vragenlijst in. De vragenlijst is afgenomen in de maanden september - december 2020, Nederland bevond zich toen in de coronacrisis. In de afnameperiode vond een aanscherping plaats van de coronamaatregelen, later gevolgd door een gedeeltelijke lockdown. Vanwege de verwachte impact van corona zijn er bij deze editie van de Gezondheidsmonitor extra vragen over dit onderwerp gesteld.

Uitkomsten Zoals ook in voorgaande monitors te zien is scoort Haarlem op de verschillende onderdelen (boven) gemiddeld. Echter wanneer we inzoomen op de verschillende wijken zien we grote verschillen. Schalkwijk en Haarlem Oost scoren op leefstijl een stuk slechter dan de andere stadsdelen en de regio. De impact van Corona lijkt mee te vallen op de meeste onderdelen. Wel zien we dat het percentage mensen dat eenzaam is hoger is dan andere jaren. Positief is de daling van het percentage mensen dat wel eens rookt (van 23% in 2016 naar 15% in 2020.)

Kenmerk: 2021/494532

1/2

Vervolg Samen met de GGD worden, eind september, de resultaten van de monitor nader geduid waarna eventuele beleidsimplicaties kunnen worden opgesteld. Wij zullen u hierover in het 4e kwartaal van 2021 informeren.

Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris,

de burgemeester,

Kenmerk: 2021/494532

2/2

Gemeente Haarlem

Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 Resultaten van een onderzoek naar gezondheid, welbevinden en leefstijl van volwassenen en ouderen.

INLEIDING In deze rapportage leest u de resultaten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 voor gemeente Haarlem. Dit grote vragenlijstonderzoek onder inwoners van 18 jaar en ouder wordt elke vier jaardoor de GGD’en uitgevoerd. Dat doen zij in opdracht van de gemeenten. In het najaar van 2020 werden 8970 willekeurig gekozen inwoners van gemeente Haarlem uitgenodigd om schriftelijk of digitaal een vragenlijst in te vullen. 3192 van hen (36%) vulden een bruikbare vragenlijst in. Alle GGD’en in Nederland voeren het onderzoek tegelijkertijd en op dezelfde manier uit. Ze werken hierbij samen met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Door deze samenwerking zijn voor veel onderwerpen landelijke cijfers beschikbaar. Naast de landelijke onderwerpen heeft GGD Kennemerland een aantal extra onderwerpen aan de vragenlijst toegevoegd. De vragenlijst is afgenomen in de maanden september - december 2020, Nederland bevond zich toen in de coronacrisis. In de afnameperiode vond een aanscherping plaats van de coronamaatregelen, later gevolgd door een gedeeltelijke lockdown. Vanwege de verwachte impact van corona zijn er bij deze editie van de Gezondheidsmonitor extra vragen over dit onderwerp gesteld.

Verder kan het zijn dat de coronacrisis van invloed is op de resultaten van diverse andere onderwerpen uit de vragenlijst, die ook in eerdere edities (2012, 2016) aan de orde kwamen. Mogelijk is dit van invloed op een aantal trends in de tijd.

INHOUD Achtereenvolgens komen in dit rapport de volgende thema’s aan bod: Gezondheid en welzijn, Leefstijl, Genotmiddelen, Sociale omgeving, en Fysieke omgeving. Per thema worden de belangrijkste resultaten van het onderzoek getoond. Alle resultaten zijn terug te vinden in de Gezondheidsatlas van GGD Kennemerland. Daar is ook een achtergronddocument te vinden met daarin de vragenlijst en een uitgebreidere toelichting op het onderzoek. Aanvullende opmerkingen  De resultaten zijn gebaseerd op zelfrapportage, dus op antwoorden die inwoners geven. Dit kan soms afwijken van de werkelijke situatie, bijvoorbeeld bij lengte en gewicht.  Voor de vergelijking met eerdere jaren, en de vergelijking met regio Kennemerland en Nederland geldt: het resultaat is als verschillend benoemd als de percentages minstens 3 procentpunten van elkaar afwijken.  Omdat de percentages in deze rapportage zijn afgerond, tellen ze niet altijd op tot 100%.  Resultaten worden niet weergegeven als minder dan 50 inwoners de vraag hebben beantwoord en/of minder dan 5 inwoners het desbetreffende antwoord hebben gegeven. In een figuur wordt in dat geval een x getoond in plaats van het resultaat.  Sommige groepen inwoners zijn oververtegenwoordigd in het onderzoek, terwijl anderen zijn ondervertegenwoordigd.

Om de uitkomsten zo representatief mogelijk te laten zijn voor de inwoners van gemeente Haarlem, zijn de resultaten van dit onderzoek gewogen naar onder andere geslacht, leeftijd, burgerlijke staat, herkomst en inkomen. Dat houdt in dat de antwoorden zwaarder meewegen van groepen inwoners die relatief weinig mee deden aan het onderzoek, en andersom. Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 2

GEZONDHEID EN WELZIJN Gezondheid is meer dan het ontbreken van ziekten. Het heeft niet alleen een lichamelijke component, maar hangt ook in sterke mate samen met hoe het met mensen op geestelijk en sociaal gebied gaat. Gezondheid is bijvoorbeeld ook: je gelukkig voelen, het gevoel hebben dat je leven betekenis en een doel heeft en de regie over je eigen leven hebben. Deze manier om naar gezondheid te kijken komt ook terug in de “Regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028. Samen gezond in Kennemerland”. Daarin is bijvoorbeeld aandacht voor de gezondheid en vitaliteit van de groeiende groep ouderen. Maar ook voor de relatie tussen gezondheid en achterliggende problematiek zoals armoede.

82% van de inwoners van gemeente Haarlem ervaart zijn gezondheid als goed of zeer goed. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en meer dan in Nederland … 82%

81%

79%

Gemeente Kennemerland Nederland

… en meer dan in 2012 en meer dan in 2016. 79%

78%

82%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 74% - 85%

18-64 jarigen ervaren vaker hun gezondheid als (zeer) goed.

Mannen ervaren vaker hun gezondheid als (zeer) goed.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

85% 68%

84% 80%

9% van alle inwoners geeft aan dat zijn algemene gezondheid is verslechterd door de coronacrisis, 7% geeft aan dat deze juist is verbeterd.

7% van de inwoners van gemeente Haarlem heeft het coronavirus (gehad), al dan niet met een test bevestigd. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland.

7%

7%

8%

Gemeente Kennemerland Nederland

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 6% - 8%

3% van alle inwoners voelde zich redelijk of ernstig ziek door het coronavirus.

18-64 jarigen hebben vaker het coronavirus Er is vrijwel geen verschil naar geslacht. (gehad). 18-64 jr 65-plus

8% 3%

Man Vrouw

8% 7%

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 3

79% van de inwoners van gemeente Haarlem voelt zich (erg) gelukkig. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd. 79%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 75% - 82%

79%

Gemeente Kennemerland Nederland

18-64 jarigen voelen zich vaker (erg) gelukkig. 18-64 jr 65-plus

Er is vrijwel geen verschil naar geslacht. Man Vrouw

80% 75%

80% 78%

79% van de inwoners van gemeente Haarlem vindt dat zijn leven betekenis en doel heeft. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd 79%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 76% - 81%

79%

Gemeente Kennemerland Nederland

Er is vrijwel geen verschil naar leeftijd.

Vrouwen vinden vaker dat hun leven betekenis en doel heeft.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

79% 77%

77% 80%

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 4

92% van de inwoners van gemeente Haarlem heeft matig of veel regie over hun eigen leven. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland... 92%

92%

… en hetzelfde als in 2012 en vrijwel hetzelfde als in 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 88% - 95%

91%

Gemeente Kennemerland Nederland

92%

91%

92%

2012

2016

2020

18-64 jarigen hebben vaker matig of veel Er is vrijwel geen verschil naar geslacht. regie over hun leven. 18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

93% 88%

93% 92%

26% van alle inwoners ervaart minder controle over hun leven door de coronacrisis, 9% juist meer.

40% van de inwoners van gemeente Haarlem had in het afgelopen jaar minimaal één door een arts vastgestelde langdurige ziekte of aandoening. Dat is minder dan in regio Kennemerland … Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

… en minder dan in 2012 en minder dan in 2016.

44%

46%

43%

40%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

2016

2020

40%

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 34% - 45%

7% van alle inwoners wordt door hun langdurige ziekte of aandoening sterk belemmerd in het dagelijks leven. 65-plussers hebben vaker door arts Vrouwen hebben vaker door arts vastgestelde langdurige ziekten of vastgestelde langdurige ziekten of aandoeningen. aandoeningen. 18-64 jr 65-plus

31%

72%

Man Vrouw

35% 45%

Meest voorkomende door arts vastgestelde langdurige ziekten of aandoeningen: 18-64 jarigen (% t.o.v. alle 18-64 jarigen) 1. Migraine (7%), Hoge bloeddruk (7%), Aandoening nek, schouder, elleboog, pols of hand (7%)

65-plussers (% t.o.v. alle 65-plussers) 1. Hoge bloeddruk (33%) 2. Gewrichtsslijtage heupen of knieën (29%) 3. Ernstige aandoening van de rug (14%)

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 5

31% van de inwoners van gemeente Haarlem van 65 jaar en ouder is in het afgelopen jaar minstens één keer gevallen: 15% viel één keer, 16% twee of meer keer. Dat is meer dan in regio Kennemerland … Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

31%

… en minder dan in 2012. Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2016.

27%

35%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 28% - 33%

31%

2016

2020

Vallen gebeurt het meeste thuis (bij 19% van Vrouwen zijn vaker minstens één keer alle 65-plussers), gevolgd door buiten (16%) gevallen. en elders (11%). Man Vrouw

27% 35%

22% van de inwoners van gemeente Haarlem had in de afgelopen vier weken veel of heel veel stress. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en meer dan in Nederland.

22%

20%

Dit onderwerp is niet Tussen de woonkernen loopt uitgevraagd in 2012 en dit uiteen van: 18% - 24% 2016.

18%

Gemeente Kennemerland Nederland

18-64 jarigen hebben vaker (heel) veel stress. Vrouwen hebben vaker (heel) veel stress. 18-64 jr 65-plus

8%

25%

Man Vrouw

20% 23%

Meest voorkomende bronnen van stress: 18-64 jarigen (t.o.v. alle 18-64 jarigen) 1. Werk (20%) 2. Geldzaken (9%) 3. Familie (8%), Gezondheid (8%)

65-plussers (t.o.v. alle 65-plussers) 1. Gezondheid (5%) 2. Familie (3%) 3. Sociale contacten (2%)

28% van alle inwoners heeft meer stress door de coronacrisis, 5% juist minder. Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 6

6% van de inwoners van gemeente Haarlem loopt hoog risico op een angststoornis of depressie. Daarnaast loopt 36% matig risico op een angststoornis of depressie. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en hetzelfde als in Nederland …

6%

6%

6%

Gemeente Kennemerland Nederland

… en vrijwel hetzelfde als in 2012 en hetzelfde als in 2016.

5%

6%

6%

2012

2016

2020

18-64 jarigen lopen vaker hoog risico op een angststoornis of depressie. 18-64 jr 65-plus

Er is geen verschil naar geslacht. Man Vrouw

7% 4%

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 4% - 9%

6% 6%

21% van alle inwoners voelt zich meer angstig door de coronacrisis, 3% juist minder. Daarnaast voelt 14% zich meer depressief door de coronacrisis, 2% juist minder.

7% van de inwoners van gemeente Haarlem heeft er in het afgelopen jaar serieus aan gedacht om een einde te maken aan het leven. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland … Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

7%

7%

Gemeente Kennemerland Nederland

18-64 jarigen hebben vaker suïcidale gedachten. 18-64 jr 65-plus

… en vrijwel hetzelfde als in 2016. Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012.

8% 5%

2012

8%

7%

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 6% - 9%

Er is geen verschil naar geslacht. Man Vrouw

7% 7%

55% van de inwoners met suïcidale gedachten praatte erover. Dat deden ze vooral met een andere hulpverlener dan huisarts/POH (53% van degenen die over hun suïcidale gedachten praatte), gevolgd door een vriend(in) (37%), de partner (35%) en een familielid (35%). 1% van alle inwoners heeft meer suïcidale gedachten door de coronacrisis, 1% juist minder. Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 7

16% van de inwoners van gemeente Haarlem had in het afgelopen jaar moeite om rond te komen van het huishoudinkomen Dat is meer dan in regio … en minder dan Kennemerland en meer dan in 2012 en minder in Nederland … dan in 2016.

16%

13%

13%

Gemeente Kennemerland Nederland

25%

22%

16%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 13% - 21%

18-64 jarigen hebben vaker moeite om rond Er is vrijwel geen verschil naar geslacht. te komen. 18-64 jr 65-plus

17% 9%

Man Vrouw

15% 16%

Daarnaast is aan alle inwoners gevraagd of de coronacrisis hun algemene financiële situatie heeft veranderd. Bij 17% van alle inwoners is hun financiële situatie verslechterd door de coronacrisis, bij 5% juist verbeterd.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 8

LEEFSTIJL Het is bekend dat de grootste gezondheidswinst te behalen valt uit de leefstijl factoren, ook wel gezond gedrag genoemd. Landelijk is besloten overgewicht aan te pakken. Daartoe is in 2018 een landelijk preventieakkoord gesloten. Onderwerpen als voldoende bewegen, gezonde voeding en een gezond gewicht hebben ook een plek gekregen in de regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028 van Kennemerland. De noodzaak voor een gezonde leefstijl en gezond gewicht is ook in de huidige coronatijd gebleken.

43% van de inwoners van gemeente Haarlem heeft overgewicht: 31% heeft matig overgewicht (BMI 25 – 30), 12% ernstig overgewicht (BMI groter dan 30). Dat is minder dan in regio Kennemerland en minder dan in Nederland …

43%

47%

… en hetzelfde als in 2012 en vrijwel hetzelfde als in 2016.

49%

Gemeente Kennemerland Nederland

43%

44%

43%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 37% - 52%

65-plussers hebben vaker overgewicht.

Mannen hebben vaker overgewicht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

40% 54%

46% 40%

11% van de inwoners van gemeente Haarlem voldoet aan de groentenorm (elke dag 5 of meer opscheplepels) Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

11%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 10% - 12%

10%

Gemeente Kennemerland Nederland

Er is vrijwel geen verschil naar leeftijd.

Er is vrijwel geen verschil naar geslacht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

11% 12%

11% 12%

53% van alle inwoners eet wel elke dag groente, maar niet genoeg om aan de norm te voldoen Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 9

37% van de inwoners van gemeente Haarlem voldoet aan de fruitnorm (elke dag 2 of meer stuks) Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

37%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 32% - 38%

35%

Gemeente Kennemerland Nederland

65-plussers voldoen vaker aan de fruitnorm. 18-64 jr 65-plus

33% 51%

Vrouwen voldoen vaker aan de fruitnorm. Man Vrouw

31% 42%

47% van alle inwoners eet wel elke dag fruit, maar niet genoeg om aan de norm te voldoen.

22% van de inwoners van gemeente Haarlem voldoet aan de waternorm (elke dag 7 of meer glazen water of thee zonder suiker) Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd

22%

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016.

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 21% - 23%

21%

Gemeente Kennemerland Nederland

18-64 jarigen voldoen vaker aan de waternorm.

Vrouwen voldoen vaker aan de waternorm.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

24% 15%

18% 26%

84% van alle inwoners drinkt wel elke dag water of thee zonder suiker, maar niet genoeg om aan de norm te voldoen.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 10

57% van de inwoners van gemeente Haarlem sport wekelijks. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en meer dan in Nederland …

… en vrijwel hetzelfde als in 2016. Dit cijfer is niet

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 44% - 64%

berekend in 2012. 57%

56%

51%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

58%

57%

2016

2020

18-64 jarigen sporten vaker wekelijks.

Er is vrijwel geen verschil naar geslacht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

40%

62%

57% 58%

60%

van de inwoners van gemeente Haarlem voldoet aan de beweegrichtlijnen. Zij bewegen minstens 2,5 uur per week matig intensief en doen minstens 2 keer per week spier- en botversterkende oefeningen. Dat is meer dan in regio … en vrijwel Tussen de woonkernen loopt Kennemerland en meer dan hetzelfde als in dit uiteen van: 51% - 65% in Nederland … 2016. Dit cijfer is niet berekend in 2012.

60%

57%

50%

Gemeente Kennemerland Nederland

18-64 jarigen voldoen vaker aan de beweegrichtlijn. 18-64 jr 65-plus

64% 46%

2012

58%

60%

2016

2020

Vrouwen voldoen vaker aan de beweegrichtlijn. Man Vrouw

58% 62%

33% van alle inwoners is minder gaan bewegen/sporten door de coronacrisis, 19% juist meer.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 11

GENOTMIDDELEN Het gebruik van genotmiddelen heeft een sterk negatief effect op de gezondheid van mensen en kan leiden tot verzuim of uitval in de maatschappij. Zo is roken een belangrijke risicofactor als het gaat om verlies van (gezonde) levensjaren. Overmatig alcoholgebruik heeft een negatief effect op de gezondheid en het sociaal functioneren van de gebruikers. De gezondheidsproblemen nemen toe naarmate het alcoholgebruik toeneemt en aanhoudt. Bij drugsgebruik gaat het niet alleen om traditionele drugs zoals cannabis en cocaïne of heroïne, maar ook om nieuwere drugs zoals lachgas. Het terugdringen van roken en (overmatig) alcoholgebruik zijn ook belangrijke thema’s in het landelijk preventieakkoord van 2018 en de regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028 van Kennemerland.

15% van de inwoners van gemeente Haarlem rookt weleens. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland...

15%

15%

… en minder dan in 2012 en minder dan in 2016.

17%

Gemeente Kennemerland Nederland

23%

23%

15%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 13% - 19%

18-64 jarigen roken vaker weleens.

Mannen roken vaker weleens.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

17% 10%

18% 13%

3% van alle inwoners is meer gaan roken door de coronacrisis, 2% juist minder.

38% van de inwoners van gemeente Haarlem volgt de alcoholrichtlijn. Zij drinken geen alcohol of maximaal 1 glas per dag. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en minder dan in Nederland …

38%

40%

… en meer dan in 2016. Dit cijfer is niet berekend in 2012.

43%

Gemeente Kennemerland Nederland

33% 2012

2016

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 32% - 52%

38%

2020

65-plussers volgen vaker de alcoholrichtlijn. Vrouwen volgen vaker de alcoholrichtlijn. 18-64 jr 65-plus

35% 50%

Man Vrouw

29% 46%

13% van alle inwoners drinkt minder alcohol door de coronacrisis, 8% juist meer. Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 12

17% van de inwoners van gemeente Haarlem drinkt overmatig. Zij drinken meer dan 14 (mannen) of 7 (vrouwen) glazen alcohol per week. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en vrijwel hetzelfde als in Nederland …

… en minder dan in 2016. Dit cijfer is niet berekend in 2012.

18%

23%

17%

2016

2020

17%

16% 2012

Gemeente Kennemerland Nederland

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 14% - 21%

65-plussers drinken vaker overmatig.

Vrouwen drinken vaker overmatig.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

15% 24%

13% 20%

8% van de inwoners van gemeente Haarlem drinkt zwaar. Zij drinken minstens één keer per week minstens 6 (mannen) of 4 (vrouwen) glazen alcohol per dag. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en hetzelfde als in Nederland …

8%

8%

8%

Gemeente Kennemerland Nederland

… en minder dan in 2012 en minder dan in 2016.

11%

11%

8%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 6% - 9%

Er is vrijwel geen verschil naar leeftijd.

Er is geen verschil naar geslacht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

8% 7%

8% 8%

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 13

Van de inwoners van gemeente Haarlem gebruikte in het afgelopen jaar 9% cannabis, 2% lachgas en 6% harddrugs (XTC, cocaïne, amfetamine, LSD, heroïne, GHB/GBL, methamfetamine, ketamine). In Haarlem gebruikt men vrijwel even vaak cannabis, even vaak lachgas en vrijwel even vaak harddrugs als in regio Kennemerland. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012 en 2016. Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 9% - 10%

2% - 2%

5% - 7%

x Gemeente

Kennemerland

9% 8%

2% 2%

6% 5%

Cannabis

Lachgas

Harddrugs

Cannabis

Lachgas

Harddrugs

De door alle inwoners meest gebruikte harddrugs zijn XTC (4%), gevolgd door cocaïne (3%), amfetamine (1%). LSD (1%) en ketamine (1%). Cannabisgebruik komt vaker voor bij 18-64 jarigen. Harddrugsgebruik komt vaker bij 18-64 jarigen. Het aantal 65-plussers dat lachgas gebruikt is te klein om resultaten weer te geven. Daarom worden leeftijdsverschillen niet benoemd.

Cannabisgebruik komt vaker voor bij mannen. Lachgasgebruik verschilt niet naar geslacht. Harddrugsgebruik verschilt vrijwel niet naar geslacht.

Cannabis

12% 7%

2% x

Lachgas

2% 2%

8% <1%

Harddrugs

7% 6%

Cannabis

12% 1%

Lachgas Harddrugs

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 14

SOCIALE OMGEVING Sociale steun en sociale interactie hebben een positieve invloed op de lichamelijke en mentale gezondheid van mensen. Sociale steun kan beschermen tegen bijvoorbeeld het ontstaan van eenzaamheid en depressies. Het doen van vrijwilligerswerk en het geven van mantelzorg kunnen bijdragen aan een gevoel van zingeving. Het geven van mantelzorg kan echter ook ongunstige effecten hebben op de gezondheid wanneer de last te groot wordt. Een goede verbinding van de publieke gezondheid met het sociale domein kan dan ook een grote gezondheidswinst opleveren. Deze verbinding heeft een prominente plaats gekregen in de regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028 van Kennemerland.

47% van de inwoners van gemeente Haarlem voelt zich eenzaam: 36% voelt zich matig eenzaam, 11% voelt zich (zeer) ernstig eenzaam. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en hetzelfde als in Nederland...

47%

46%

47%

Gemeente Kennemerland Nederland

… en meer dan in 2012 en meer dan in 2016.

41%

43%

47%

2012

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 43% - 57%

65-plussers voelen zich vaker eenzaam.

Er is vrijwel geen verschil naar geslacht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

46% 50%

48% 46%

29% van alle inwoners voelt zich emotioneel eenzaam (mist een hechte band met iemand), 29% voelt zich sociaal eenzaam (mist een breder sociaal netwerk). 19% van alle inwoners voelt zich meer eenzaam door de coronacrisis, 2% juist minder. Ook is gevraagd naar de verandering in het aantal contacten. 52% van alle inwoners geeft aan minder sociale contacten te hebben door de coronacrisis, 6% juist meer.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 15

14% van de inwoners van gemeente Haarlem geeft langdurig en/of intensief mantelzorg. Zij geven minstens 3 maanden en/of minstens 8 uur per week mantelzorg. Dat is hetzelfde als in regio Kennemerland en hetzelfde als in Nederland …

14%

14%

… en hetzelfde als in 2012 en vrijwel hetzelfde als in 2016.

14%

Gemeente Kennemerland Nederland

14%

12%

14%

2012

2016

2020

65-plussers zijn vaker mantelzorger. 18-64 jr 65-plus

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 12% - 15%

Vrouwen zijn vaker mantelzorger. Man Vrouw

13% 16%

11% van de mantelzorgers voelt zich zwaar belast of overbelast door het geven van mantelzorg.

10% 17%

4% van alle inwoners geeft meer mantelzorg door de coronacrisis, 2% juist minder.

22% van de inwoners van gemeente Haarlem doet vrijwilligerswerk. Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en minder dan in Nederland …

22%

23%

… en minder dan in 2016. Dit onderwerp is niet uitgevraagd in 2012.

25%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

25%

22%

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 18% - 25%

65-plussers doen vaker vrijwilligerswerk.

Er is vrijwel geen verschil naar geslacht.

18-64 jr 65-plus

Man Vrouw

21% 25%

22% 23%

8% van alle inwoners doet minder vrijwilligerswerk door de coronacrisis, 3% juist meer.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 16

* Huiselijk geweld is anders uitgevraagd bij 18 t/m 64-jarigen dan bij 65-plussers. Daarom worden de resultaten voor beide leeftijdsgroepen apart weergegeven en zijn ze niet vergelijkbaar

11% van de inwoners van gemeente Haarlem van 18 t/m 64 jaar is ooit slachtoffer geweest van huiselijk geweld.* Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland … Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd.

11%

… en vrijwel hetzelfde als in 2012. Dit onderwerp is

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 10% - 13%

niet uitgevraagd in 2016

10%

9%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

Psychisch of emotioneel geweld is de meest voorkomende vorm van huiselijk geweld: 9% van de 18 t/m 64-jarigen ondervond dat ooit.

11% 2016

2020

Vrouwen zijn vaker ooit slachtoffer geweest van huiselijk geweld. Man Vrouw

6% 15%

6% van de inwoners van gemeente Haarlem van 65 jaar en ouder is in het afgelopen jaar slachtoffer geweest van huiselijk geweld.* Dat is vrijwel hetzelfde als in regio Kennemerland en hetzelfde als in Nederland…

6%

5%

… en vrijwel hetzelfde als in 2016. Dit onderwerp is anders uitgevraagd in 2012.

6%

Gemeente Kennemerland Nederland

2012

Psychisch of emotioneel geweld is de meest voorkomende vorm van huiselijk geweld: 5% van de 65-plussers ondervond dat ooit.

7%

6%

2016

2020

Tussen de woonkernen loopt dit uiteen van: 5% - 8%

Er is geen verschil naar geslacht. Man Vrouw

6% 6%

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 17

FYSIEKE OMGEVING In de regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028 van Kennemerland wordt benadrukt dat naast de sociale leefomgeving ook de fysieke leefomgeving de gezondheid van de bevolking kan beïnvloeden. De leefomgeving waarin mensen wonen, werken en leven heeft invloed op hun gezondheid. Ervaren hinder is volgens de Gezondheidsraad een belangrijke indicator voor de gezondheid in relatie tot de leefomgeving. In dit hoofdstuk besteden we naast bezorgdheid over de woonomgeving, aandacht aan diverse vormen van hinder die inwoners ervaren. Voor geluidhinder en slaapverstoring door geluid wordt hieronder ernstige hinder gepresenteerd, omdat de WHO dit specifiek in de richtlijn van 2018 heeft benoemd. Voor stof-/roet-/rookhinder en geurhinder wordt totale hinder gepresenteerd, dat wil zeggen matige en ernstige hinder bij elkaar. Bij alle vormen van hinder worden alleen de voor deze regio meest relevante bronnen weergegeven. Cijfers over andere bronnen van hinder zijn te vinden in onze Gezondheidsatlas. Begin 2022 komen twee verdiepende rapporten uit: voor de IJmond een rapport over chronische aandoeningen en hinder in relatie tot de luchtkwaliteit, en voor de omgeving rond de luchthaven Schiphol een rapport over geluidhinder en slaapverstoring.

Van de inwoners van gemeente Haarlem ervaart … … 2% ernstige slaapverstoring door geluid van vliegverkeer. Daarnaast ervaart 7% daar matige slaapverstoring van.

…1% ernstige slaapverstoring door geluid van bedrijven/industrie. Daarnaast ervaart 2% daar matige slaapverstoring van.

Vergeleken met regio Kennemerland ervaren inwoners van Haarlem vrijwel even vaak ernstige slaapverstoring door vliegverkeer en even vaak ernstige slaapverstoring door bedrijven/industrie. Dit onderwerp is landelijk niet (bij alle leeftijden) uitgevraagd en wordt daarom niet met Nederland vergeleken. Gemeente

Kennemerland

3%

2% Vliegverkeer

1%

1%

Bedrijven/industrie

Vergeleken met 2016 ervaart men in 2020 even vaak ernstige slaapverstoring door vliegverkeer en even vaak ernstige slaapverstoring door bedrijven/industrie. 2%

2%

2016 2020 Vliegverkeer

1%

1%

2016 2020 Bedrijven/industrie

Tussen de woonkernen loopt ernstige slaapverstoring uiteen van: 1% - 2% 1% - 1% x x

Vliegverkeer

Bedrijven/industrie

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 18

Van de inwoners van gemeente Haarlem ervaart … … 5% ernstige geluidhinder van wegverkeer <50 km/uur. Daarnaast ervaart 23% daar matige hinder van.

… 3% ernstige geluidhinder van vliegverkeer. Daarnaast ervaart 18% daar matige hinder van.

… 9% ernstige geluidhinder van brommers of scooters. Daarnaast ervaart 33% daar matige hinder van.

… 1% ernstige geluidhinder van bedrijven of industrie. Daarnaast ervaart 5% daar matige hinder van.

Vergeleken met regio Kennemerland ervaren inwoners van Haarlem vrijwel even vaak ernstige geluidhinder van wegverkeer <50 km/uur, minder vaak ernstige geluidhinder van vliegverkeer, vrijwel even vaak ernstige geluidhinder van brommers of scooters, en vrijwel even vaak ernstige geluidhinder van bedrijven of industrie. Dit onderwerp is landelijk niet bij alle leeftijden uitgevraagd en wordt daarom niet met Nederland vergeleken. Gemeente

5%

Kennemerland

4%

3%

Wegverkeer <50 km/uur

9%

7%

Vliegverkeer

8%

1%

Brommers/scooters

2%

Bedrijven/industrie

Vergeleken met 2016 ervaart men in 2020 vrijwel even vaak ernstige geluidhinder van wegverkeer <50 km/uur, vrijwel even vaak ernstige geluidhinder van vliegverkeer, minder vaak ernstige geluidhinder van brommers of scooters, en vrijwel even vaak ernstige geluidhinder van bedrijven of industrie. 6%

5%

2016

2020

Wegverkeer <50 km/uur

4%

3%

2016 2020 Vliegverkeer

12%

9%

2016 2020 Brommers/scooters

1%

2%

2016 2020 Bedrijven/industrie

Tussen de woonkernen loopt ernstige geluidhinder uiteen van: 4% - 5%

2% - 5%

8% - 10%

1% - 1%

x x

Wegverkeer <50 km/uur

Vliegverkeer

Brommers/scooters

Bedrijven/industrie

7% van alle inwoners ervaart minder geluidhinder door de coronacrisis, 8% juist meer. Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 19

Van de inwoners van gemeente Haarlem ervaart … … 17% stof/roet/rookhinder van wegverkeer: 14% matige hinder en 3% ernstige hinder

… 8% stof/roet/rookhinder van vliegverkeer: 6% matige hinder en 2% ernstige hinder

… 10% stof/roet/rookhinder van open haard of allesbrander: 8% matige hinder en 3% ernstige hinder

… 3% stof/roet/rookhinder van bedrijven of industrie: 2% matige hinder en 1% ernstige hinder

Vergeleken met regio Kennemerland ervaren inwoners van Haarlem vrijwel even vaak stof/roet/rookhinder van wegverkeer, minder vaak stof/roet/rookhinder van vliegverkeer, vrijwel even vaak stof/roet/rookhinder van open haard of allesbrander, en minder vaak stof/roet/rookhinder van bedrijven of industrie. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd. Gemeente

17% 15%

Kennemerland

8% 12%

Wegverkeer

Vliegverkeer

10% 11% Open haard/allesbrander

3%

9%

Bedrijven/industrie

Vergeleken met 2016 ervaart men in 2020 even vaak stof/roet/rookhinder van wegverkeer, even vaak stof/roet/rookhinder van vliegverkeer, even vaak stof/roet/rookhinder van open haard of allesbrander, en even vaak stof/roet/rookhinder van bedrijven of industrie. 17%

17%

8%

8%

10%

10%

3%

3%

2016

2020

2016

2020

2016

2020

2016

2020

Wegverkeer

Vliegverkeer

Open haard/allesbrander

Tussen de woonkernen loopt stof/roet/rookhinder uiteen van: 16% - 22% 5% - 13% 6% - 14%

Wegverkeer

Vliegverkeer

Open haard/allesbrander

Bedrijven/industrie

1% - 5%

Bedrijven/industrie

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 20

Van de inwoners van gemeente Haarlem ervaart … … 11% geurhinder van open haard of allesbrander: 8% matige hinder en 3% ernstige hinder

… 5% geurhinder van vliegverkeer: 4% matige hinder en 1% ernstige hinder

… 4% geurhinder van bedrijven of industrie: 3% matige hinder en 1% ernstige hinder

Vergeleken met regio Kennemerland ervaren inwoners van Haarlem vrijwel even vaak geurhinder van open haard of allesbrander, minder vaak geurhinder van vliegverkeer, en minder vaak geurhinder van bedrijven of industrie. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd. Gemeente

11%

12%

Open haard/allesbrander

Kennemerland

9%

5%

7%

4%

Vliegverkeer

Bedrijven/industrie

Vergeleken met 2016 ervaart men in 2020 vrijwel even vaak geurhinder van open haard of allesbrander, vrijwel even vaak geurhinder van vliegverkeer, en even vaak geurhinder van bedrijven of industrie.

10%

11%

6%

5%

4%

4%

2016

2020

2016 2020 Vliegverkeer

2016

2020

Open haard/allesbrander

Tussen de woonkernen loopt geurhinder uiteen van: 7% - 15% 4% - 10%

Open haard/allesbrander

Vliegverkeer

Bedrijven/industrie

3% - 6%

Bedrijven/industrie

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 21

Van de inwoners van gemeente Haarlem ervaart … … 10% bezorgd over hun gezondheid door drukke straat.

… 8% bezorgd over hun gezondheid door vliegveld.

… 3% bezorgd over hun gezondheid door bedrijven of industrie

Vergeleken met regio Kennemerland zijn inwoners van Haarlem zijn vaker bezorgd over hun gezondheid door een drukke straat, minder vaak bezorgd door een vliegveld, en minder vaak bezorgd door bedrijven of industrie. Dit onderwerp is landelijk niet uitgevraagd. Gemeente

10%

7%

Kennemerland

8%

Drukke straat

14% Vliegveld

3%

8%

Bedrijven/industrie

Vergeleken met 2016 is men in 2020 vrijwel even vaak bezorgd door een drukke straat, even vaak bezorgd door een vliegveld, en vrijwel even vaak bezorgd door bedrijven of industrie.

8%

10%

2016

2020 Drukke straat

8%

8%

2016 2020 Vliegveld

Tussen de woonkernen loopt bezorgdheid uiteen van: 8% - 15% 4% - 16%

Drukke straat

Vliegveld

1%

3%

2016 2020 Bedrijven/industrie

1% - 6%

Bedrijven/industrie

9% van alle inwoners is meer bezorgd over de woonomgeving door de coronacrisis, 1% juist minder.

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 22

Aangehaalde rapporten Regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028. Samen gezond in Kennemerland. https://www.ggdkennemerland.nl/professionals/advies-publieke-gezondheid/regionale-nota-samen-gezond-inkennemerland Landelijk preventieakkoord 2018. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2018/11/23/nationaal-preventieakkoord

COLOFON Uitgave GGD Kennemerland Advies & Onderzoek 9 september 2021 Contactpersonen Regina Overberg, Daniëlle Kramer en Amber Berlijn epi@ggdkennemerland.nl Afbeelding: Studio Wiegers Iconen: flaticon.com

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 – Gemeente Haarlem | 23