20210492095 5. Bijlage 4 Nota van beantwoording omgevingsvisie anoniem definitief

Cultuurhistorische Hoofdstructuur door de gemeenteraad te laten vaststellen en daarmee de status te geven die het verdient. Het rapport dient dan als toetsingskader en bevordert daarmee dat nieuwe ontwikkelingen aansluiten bij de kernkwaliteiten van het gebied waarin ze plaatsvinden.

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

omgevingsplan of een gebiedsprogramma. De inhoud van CHH is stevig verankerd in de omgevingsvisie. Zie hiervoor ook antwoord 3. De lange lijnen en thematische lijnen uit de CHH komen op nog meer plaatsen terug in de visie dan bij Identiteit. De visie bouwt voort op de vijf thematische lijnen: de zorgzame stad, de groene woonstad, van en naar de stad, markt en nijverheid en verdediging op een eigentijdse manier terugkomen. Aandacht voor markt en nijverheid is bijvoorbeeld stevig verankerd in de visie via de woon- en werkstad en de groene woonstad via het vergroenen en vernatten. Zo hebben alle thematische lijnen een plek gekregen in de visie zonder letterlijk de termen uit het CHH te gebruiken. Om de verbanden tussen het hoofdstuk Identiteit (en daarmee de CHH en het erfgoed) en de opgaven en uitwerking beter inzichtelijk te maken hebben we diverse tekstuele wijzigingen aangebracht door meer dezelfde terminologie te gebruiken. De gebieden en lange lijnen hebben ook een duidelijke plek gekregen in de visie, de verschillende gebieden komen terug in de visiekaart

Ja

33

evenals de lange lijnen die wordt gebruikt als inspiratie voor de ontwikkeling van de stad. De opsteller van het rapport heeft ook aangegeven dat de CHH herkenbaar in de visie terugkomt. Een verwijzing naar het rapport Cultuurhistorische Hoofdstructuur wordt toegevoegd aan de visie.

5.

p.88

Hoogbouw

De Notitie 'Hoogbouwprincipes' (door de gemeenteraad vastgesteld in 2018) beschrijft algemene hoogbouwprincipes. Aangekondigd is dat er nog een verdere verfijning zou plaatsvinden zodat er een volwaardig toetsingskader hoogbouw ontstaat. Het definitief toetsingskader dat de raad vaststelt zou dan onderdeel gaan uitmaken van de Omgevingsvisie. Dit definitief toetsingskader ontbreekt echter en de Omgevingsvisie stelt ook op dit punt erg teleur. De Omgevingsvisie bevat zogenaamde "verdiepende uitspraken" over hoogbouw (pg. 88). De Omgevingsvisie komt echter niet veel verder dan de volgende uitspraak: "In de beschermde binnenstad worden gebouwen vanaf 20 meter bouwhoogte aangemerkt als hoogbouw, in de rest van Haarlem worden gebouwen vanaf 30 meter bouwhoogte als hoogbouw aangemerkt". Helaas wordt niet vermeld dat er voor initiatieven die onder definitie hoogbouw vallen er een Hoogbouw Effect Rapportage (HER) moet worden gemaakt en dat een cultuurhistorische effectrapportage één van de

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Het rapport wordt niet vastgesteld door de gemeenteraad omdat het een onderzoeksrapport betreft. Dank voor de inspraak. Naar aanleiding van uw reactie is de tekst en de kaart aangepast. De kaart zijn de beperkingen voor hoogbouw beter inzichtelijk gemaakt. De mogelijkheid voor hoogbouw op eigenstandige terreinen is komen te vervallen. En dat hoogbouw moet altijd met een Hoogbouweffectrapportage (HER) worden beoordeeld.

Ja

34

belangrijkste pijlers van een HER is. Aan de verdiepende uitspraken over hoogbouw willen we er graag een paar toegevoegd zien: • Hoogbouw mag het karakteristieke silhouet van de stad en de bakens die dit silhouet vormen niet verstoren. • Hoogbouw mag de kernkwaliteiten van beschermde stadsgezichten niet verstoren. Schenk daarbij aandacht aan de schaalsprong (de verknoping van de kleine aan de grote schaal) en het effect op de aanliggende kleinschalige buurten. Een heel slecht voorbeeld is wat dit betreft De Pionier aan de Spaarndamseweg. • Hoogbouw mag belangrijke lange lijnen en zichtlijnen niet verstoren.

5.

Erfgoed

Hoogbouw moet zorgvuldig worden ingepast en past lang niet overal. Een goede aansluiting op de bestaande karakteristieken van de stad is van belang. Vooral in beschermde stadsgezichten waar een zeer samenhangend, ruimtelijk en historisch waardevol bebouwingsbeeld is met duidelijke maat en schaal, ligt hoogbouw niet voor de hand. In deze paragraaf wordt alleen gesproken over de historische binnenstad. Haarlem kent meer beschermde stadsgezichten die niet onvermeld mogen blijven: Rijksbeschermd gezicht Haarlem, Rijksbeschermd gezicht Haarlem Zuid, Rijksbeschermd gezicht Haarlem Zuidwest, Rijksbeschermd gezicht Haarlem-Noord. Verder herbergt Haarlem natuurlijk veel rijks-, provinciale -en gemeentelijke monumenten. Schenk daar dan ook meer aandacht aan. Een wezenlijke rol van het erfgoed zoals hiervoor in deze brief is benoemd, zou een in deze paragraaf aan de orde gesteld moeten worden.

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Dank voor de reactie. Het is niet de bedoeling geweest alleen aandacht te hebben voor de historische binnenstad. Er wordt tekstueel aangepast dat het om meer gebieden en beschermd stads- en dorpsgezichten gaat dan de historische binnenstad.

Ja

35

6.

Inrichting openbare ruimte moet aansluiten bij (monumentale) bebouwing)

7.

Mengen en verdichten

8.

Kwantificeren

De inrichting van de openbare ruimte moet niet alleen bijdragen aan het recreatief gebruik, waterberging en het verkeers- en vervoersnetwerk dat primair is afgestemd op voetgangers en fietsers. Wij zijn van mening dat de inrichting van de openbare ruimte ook moet aansluiten op het beschermde stadsgezicht. De samenhang tussen de (monumentale) bebouwing en de aangrenzende openbare ruimte verdient meer aandacht in de omgevingsvisie. De opgaven waarvoor Haarlem zich geplaatst ziet worden niet gekwalificeerd en de omvang van de ruimteclaims die daarmee gemoeid zijn blijven onduidelijk. Neem bijvoorbeeld de woningbouwopgave. Met de 10.000 woningen waar de Woonvisie tot 2030 van uit gaat ben je er niet. Hoeveel woningen moeten er bij komen tot 2045? Waar komen die te staan en voor wie wordt er gebouwd? De Omgevingsvisie komt niet verder dan stoplappen als: "Ook over woningbouw is regionale afstemming van belang". De omgevingsvisie bevat voor elk wat wils en blijft vaak steken in abstracties en algemeenheden. Het blijft te onduidelijk wat de implicaties zijn van het beleid voor de fysieke leefomgeving. De negatieve gevolgen van keuzes blijven onbenoemd. Welke prioriteiten worden er gesteld als blijkt dat niet alles ruimtelijk kan of als de benodigde financiële middelen ontbreken? Allemaal vragen waarop de omgevingsvisie te weinig antwoord geeft.

Je kunt dit soort vragen niet omzeilen door de omgevingsvisie te bestempelen als een "levend document". De omgevingsvisie schiet dan tekort als kader voor het op te omgevingsplan. De omgevingsvisie gaat uit van een integrale afweging van belangen. Maar bij die integrale afweging sneuvelen zachte waarden als erfgoed, natuur, biodiversiteit, waterkwaliteit en luchtkwaliteit het eerst. Geef die

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Dank voor dit aandachtspunt. Dit is vigerend beleid. Bij de verdere uitwerking van de visie wordt hiermee rekening gehouden.

Nee

Er worden in deze visie geen aantallen genoemd na 2030. Wel wordt aangegeven op welke manier de stad wordt ontwikkeld en waar dan ruimte ontstaat voor nieuwe ontwikkelingen.

Nee

Het is niet mogelijk om de omgevingsvisie direct te vertalen in een omgevingsplan. Hiervoor is nog een tussenstap nodig: de visie krijgt uitwerking door middel van thematische- en gebiedsgerichte programma’s.

In de uitvoering van de omgevingsvisie wordt gewerkt met een monitoringsinstrument. Doelen vanuit de omgevingsvisie

Ja

36

9.

BG Nr. 1. 2.

Erfgoed

Pag. Algemeen

Omgevingsvisie Sportvelden bij Haarlem nieuw Zuid

zachte waarden dus een harde sectorale toets. Dat dit nodig is blijkt ook uit het Omgevingseffectrapport. Het Omgevingseffectrapport signaleert dat er duidelijk risico's zijn op negatieve effecten als het om cultuurhistorie en erfgoed gaat. "Ook hier liggen opgaven voor de omgevingsvisie" (pg. 2) Op dit vlak is er dus nog werk te verzetten voordat de Omgevingsvisie kan worden vastgesteld door de gemeenteraad. Binnen alle veranderingen die zich in een stad voordoen moet het karakter en de identiteit van de stad zichtbaar blijven. Leg dat uitgangspunt duidelijk vast in de omgevingsvisie. De betekenis van erfgoed komt te weinig uit de verf in de omgevingsvisie. Helaas is verzuimd om erfgoed als inspiratiebron te gebruiken bij de opgaven waarvoor Haarlem zich geplaatst ziet. Erken dat erfgoed essentieel is voor de identiteit van Haarlem. Leg daarom in de omgevingsvisie vast dat ondanks alle noodzakelijke veranderingen die zich in een stad voordoen het karakter en de identiteit van de stad zichtbaar moeten blijven. Plaats de actuele ruimtelijke opgaven meer in een historisch perspectief en de Omgevingsvisie zal daardoor als richtinggevend instrument aan waarde winnen.

kunnen hiermee worden gemonitord. Dit instrument maakt onder andere gebruik van de thema’s die voorkomen in het Omgevingseffectrapport.

Opmerking Complimenten voor de omgevingsvisie Wij zien graag een integrale visie m.b.t. de sportvelden langs het Spaarne aan de rand van Europawijk en een speeltoestellenbeleid/visie/inventarisatie voor heel Schalkwijk.

Antwoord Dank voor het compliment. Sportvelden en speeltoestellen zijn gekoppeld aan het tienminuten netwerk. De sportvelden langs het Spaarne worden op pagina 109 inderdaad benoemd als integrale transformatieopgave. Dit onder meer vanwege

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Zie punt 1 voor betere verankering van erfgoed in het hoofdstuk Identiteit.

Zie punt 1.

Ja

In het hoofdstuk Identiteit wordt de rol van erfgoed nadrukkelijker beschreven zodat beter inzichtelijk wordt gemaakt dat erfgoed vanaf het begin af geborgd is in de visie.

Aanpassing Ja

37

3.

BH Nr. 1.

Cultuurvoorzieningen in Schalkwijk

Pag. Algeme en

Omgevingsvisie Definitie erfgoed

Cultuurvoorzieningen uitbreiden en structureel inbedden in Schalkwijk, een stadsdeel dan 1/4 deel van Haarlem is rechtvaardigt een of meer cultuurlocaties, zeker gezien de filosofie van een ongedeelde stad.

Opmerking Het is van belang wat er onder het gehanteerde woord ‘erfgoed’ wordt verstaan. Onze suggestie is de brede/breedste definitie op te nemen in de omgevingsvisie, bijvoorbeeld bij 02 Leeswijzer, en wel als volgt: wettelijke monumenten, rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten, Orde2-gebouwen, gebouwen

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

de ambitie om een OV-knooppunt te realiseren bij de Buitenrustbruggen. Het Spaarnepark is tevens nieuw opgenomen in de visie als icoonproject. Een uitgewerkte visie in meer detail zal later volgen omdat dit gezien het abstractieniveau te gedetailleerd is voor de omgevingsvisie. Dank voor het meegeven van dit aandachtspunt. Inzet van de omgevingsvisie is een inclusieve stad. Onderdeel hiervan is dat in de verschillende stadsdelen ruimte is voor ontmoeten en ontplooiing. Per stadsdeel wordt gekeken op welke manier hieraan invulling kan worden gegeven. Met alle ontwikkelingen die momenteel gaande zijn in Schalkwijk (waaronder Schalkwijk Midden / Schalkwijk Centrum), wordt ook gekeken naar de benodigde voorzieningen voor dit gebied.

Antwoord Dank voor de reactie. De termen worden inderdaad beiden gebruikt in de omgevingsvisie. hierbij is de context bepalend voor de definitie.

Nee

Aanpassing Nee

38

met dubbelbestemming Bouwhistorie, andere beeldbepalende gebouwen, gebieden en gevelstructuren en -wanden (op straatniveau) in of buiten de beschermde gezichten, zichtlijnen en lange lijnen, archeologie, landschap, cultuurhistorie, immaterieel erfgoed etc. En vooral ook, hun omgevingen. Wat ons betreft wordt deze brede/breedste definitie van erfgoed gehanteerd, en dient dit alles als basis (tot behoud) van de erfgoedwaarden.

2.

Erfgoed is niet goed geborgd en heeft een te kleine rol in de visie

Naast het woord ‘erfgoed’ wordt in de ontwerp-visie ook de term ‘cultuurhistorie’ gebruikt. Voor de eenduidigheid lijkt het ons handig om zoveel mogelijk dezelfde terminologie te gebruiken, en alles onder te brengen bij de term ‘erfgoed’. Haarlems erfgoed krijgt zeker niet de rol en ‘zwaarte’ die passend is bij de 5e erfgoedstad van Nederland. Het woord ‘erfgoed’ komt in de omgevingsvisie 11 keer voor (en 1 keer als paragraafnaam). Slechts 2 keer als visie en doelstellend, waarvan 1 keer bij de analyse van 07 Haarlemse Opgaven en 1 keer bij 09 Uitwerking. En de rest van de woorden ‘erfgoed’, veruit het overgrote deel dus, betreft enkele keren een (algemene) visie maar niet doelstellend, en verder hoofdzakelijk beschrijvingen van een status quo of algemene opmerkingen over erfgoed. Het woord ‘cultuurhistorie’ (of een variant daarvan zoals cultuurhistorisch) komt 15 keer voor en hiervoor geldt ongeveer hetzelfde als hiervoor genoemd bij het woord ‘erfgoed’. Nadere constateringen: • In de inhoudsopgave komen de woorden erfgoed en cultuurhistorie niet voor. • In het belangrijke hoofdstuk 01 Samenvatting ook niet.

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Voor het abstractieniveau van de omgevingsvisie is dit passend en dekken beide begrippen voldoende de lading.

De zwaarte van een onderwerp in de visie is niet af te leiden aan het aantal keer dat het woord is gebruikt in de visie. Erfgoed speelt een belangrijke rol binnen de omgevingsvisie en wordt op de juiste plekken in de visie, bijvoorbeeld in relatie tot verdichten, benoemd om het erfgoed te beschermen, te behouden of te versterken.

Ja

In hoofdstuk Identiteit wordt de rol van erfgoed nadrukkelijker beschreven zodat beter inzichtelijk wordt gemaakt dat erfgoed vanaf het begin is geborgd in de visie.

39

3.

Erfgoed heeft slechts een bijrol

• Erfgoed en cultuurhistorie komen zijn ook niet te vinden in de hoofdstukken die onderleggers zijn voor de visie in hoofdstuk 08: 04 Context, 05 met de voor de visie zeer belangrijke identiteit, 06 Trends en ontwikkelingen. • Bij de Haarlemse Opgaven in hoofdstuk 07 – een andere en misschien wel belangrijkste onderlegger voor de visie in 08 – is erfgoed bij een van de opgaven in een bijrol opgenomen. • In het belangrijkste hoofdstuk 08 Visie wordt zelfs bij de strategische keuze 1 ‘Mengen en verdichten’ het erfgoed/cultuurhistorie alleen één keer constaterend en in algemene termen genoemd, ook hier niet visionair en niet doelstellend. • Tot slot, bij de uitwerking van de visie – 09 Verdiepende uitwerking – komt erfgoed te weinig voor, is daar te beperkt visionair en doelstellend, en bovendien onzelfstandig. Haarlem dankt zijn huidige populariteit bij (potentiële) bewoners en (potentiële) bezoekers voor een belangrijk deel aan zijn cultuurhistorische verleden en zijn historische bebouwde omgeving in vooral de verschillende rijksbeschermde stadsgezichten (inclusief het rijksbeschermde dorpsgezicht Spaarndam). En dat de stad meerdere beschermde stadsgezichten heeft, is redelijk uniek in Nederland.

Haarlem is (daarom) de 5e erfgoedstad van Nederland, waarbinnen een 3e plek voor (relatief) de meest monumentale binnenstad en zelfs een 1e plek voor (relatief) de meeste woningen van de drie belangrijkste vooroorlogse stedenbouwkundige periodes1. Een stevige en prominente borging van het erfgoed zou dan passend moeten zijn in de omgevingsvisie van zo’n stad. Maar helaas is dit in de ontwerp-omgevingsvisie van Haarlem niet het geval. Want op alle hoofdonderdelen van de ontwerp-omgevingsvisie – de opgaven, onderleggers,

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Bij de uitwerking van de visie komt erfgoed inderdaad niet zelfstandig voor omdat erfgoed op zichzelf onvoldoende richtinggevend is en onvoldoende een antwoord is op de vragen en opgaven waar Haarlem voor staat. Het belang van erfgoed voor de stad en de aantrekkelijkheid van Haarlem onderschrijven we.

Erfgoed is onderdeel van de identiteit van Haarlem en daarmee de basis van de omgevingsvisie.

Nee

Op de visiekaart wordt duidelijk rekening gehouden met en ook voortgeborduurd op het erfgoed. Bestaande en beschermde stadgezichten zijn geduid en historische lange lijnen en structuren worden versterkt en behouden. Borging van het erfgoed vindt niet alleen plaats in de omgevingsvisie maar ook in het omgevingsplan, de juridische vertaling van de omgevingsvisie.

40

4.

Erfgoed niet precies geduid bij identiteitsbepaling

5.

Afdeling Erfgoed zit niet in projectgroep

6.

Erfgoed als strategische keuze

hoofdvisies en doelstellingen in de uitwerking – heeft erfgoed slechts een bijrol gekregen. Dit beeld blijkt ook uit onze kwantitatieve en kwalitatieve analyse aan het begin van dit hoofdstuk. Wij stellen ons gezien onze hiervoor genoemde analyse en conclusie de volgende vragen. Hoe kan je een visie vaststellen als je de erfgoedwaarden, die in Haarlem als 5e erfgoedstad een zeer belangrijk onderdeel zijn van de fysieke (leef)omgeving – hoofdonderdeel van de omgevingsvisie – niet goed of volledig duidt? En er wel wordt gesproken over identiteit (hoofdstuk 05), maar daar juist ontbreekt de preciezere duiding van erfgoed als kwaliteit en identiteit om te behouden en de visie om daar mee om te gaan en die te versterken?

Overigens, tekenend in dit verband is dat de afdeling Erfgoed van de gemeente bij het opstellen van de omgevingsvisie niet is vertegenwoordigd in de ambtelijke Projectgroep (als hoogste orgaan in de structuur van de geformeerde gemeentelijke ambtelijke organisatie rond de omgevingsvisie). Het Team Erfgoed kon ‘slechts’ eenzijdig haar bijdrage leveren in de (lagere) ambtelijke Inputgroep. Het Haarlemse erfgoed was en is cruciaal voor de stad en zijn verleden, identiteit en toekomst. En daarmee dus ook cruciaal voor de ruimtelijke (leef)omgeving en de identiteit als hoofdonderwerpen van een omgevingsvisie. Daarom verdient erfgoed en de stad een borging als hoofdrol in de omgevingsvisie (in plaats van de onzelfstandige en te beperkte bijrol uit de ontwerpvisie). Onze suggestie om die hoofdrol te

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Voor de omgevingsvisie is het onderzoeksrapport Cultuurhistorische Hoofdstructuur: dit is Haarlem opgesteld.

Ja

Dit onderzoek is gebruikt bij het opstellen van de visie en het opstellen van het hoofdstuk Identiteit. In het hoofdstuk Identiteit wordt beter aangegeven hoe erfgoed en cultuurhistorie zijn verwerkt en wordt verwezen naar het onderzoeksrapport. Dit is geen inhoudelijke reactie op de omgevingsvisie.

We onderschrijven dat het erfgoed cruciaal is voor de leefomgeving en identiteit van de stad en dat erfgoed een kans kan zijn voor toekomstige ontwikkelingen. Dat komt ook zo terug in de visie bij het

Nee

Ja

41

bereiken is primair via een nieuwe/aanvullende zelfstandige strategische keuze in hoofdstuk 08 Visie (met aanvulling in 8.1 Integrale Visie). In deze aanvullend op te stellen strategische keuze over erfgoed zou als hoofdvisie en -doel aan de orde moeten komen dat toekomstige opgaven en ingrepen niet ten koste mogen gaan van het erfgoed en van de kernkwaliteiten in relatie tot het erfgoed. Voorts dat het (behoud van) erfgoed en de kernkwaliteiten dienen als basis en uitgangspunt voor de toekomstige opgaven en ingrepen. En (dus) ook dat het erfgoed een kans kan zijn voor toekomstige opgaven en ontwikkelingen, mits juist geproportioneerd. 7.

8.

Kernkwaliteiten benoemen

Erfgoed

stellinglandschap in het Stadsrandpark Oost. Zie ons antwoord bij punt 4. Erfgoed komt nadrukkelijker terug in het hoofdstuk Identiteit (de basis van de omgevingsvisie).

Het voorstel om erfgoed als extra strategische keuze op te nemen wordt niet overgenomen. Erfgoed draagt als sectorale aparte keuze onvoldoende integraal bij aan de verschillende opgaven. Over de voornoemde kernkwaliteiten: die worden Dank voor de suggestie. In het weliswaar al op veel plekken in de ontwerpvisie in hoofdstuk Identiteit wordt algemene zin genoemd, maar nergens staat vermeld nadrukkelijker een verband wat die kernkwaliteiten dan concreet zijn. Onze gelegd met het suggestie is die alsnog te benoemen. In het rapport onderzoeksrapport over de Cultuurhistorische Hoofdstructuur Haarlem – Cultuurhistorische zie ons hoofdstuk 5 hierna – zijn kernkwaliteiten al voor Hoofdstructuur Haarlem. Ook 23 gebieden in beeld zijn gebracht. Onze suggestie is die wordt een link in de visie te gebruiken in de omgevingsvisie. opgenomen naar dit onderzoek.

Met onze hoofdrol-suggesties krijgt erfgoed ook de sterke(re) ruimtelijke functie die het verdient in de omgevingsvisie. Erfgoed kan dan effectiever en meer op gelijk niveau ‘samenwerken’ met de onderdelen in de gebiedsontwikkeling die per definitie ‘sterk’ zijn omdat ze geld (zouden) opbrengen. En kunnen de kansen van

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

De kernkwaliteiten benoemd in het onderzoeksrapport zijn bedoeld om te gebruiken voor het omgevingsplan en niet voor de omgevingsvisie, daarvoor is het detailniveau passender. Erfgoed heeft in Haarlem, onder andere door wettelijke kaders rondom beschermd stadsgezicht en monumenten, een stevige positie in het ruimtelijk domein. De suggestie dat erfgoed straks

Ja

Nee

42

het erfgoed bij toekomstige opgaven en ontwikkelingen beter benut worden. In plaats dat erfgoed op dit moment helaas nog steeds teveel gezien blijft worden als kostenpost (mede omdat andere dan de intrinsieke waarde van erfgoed niet worden meegeteld, zie ons hoofdstuk 6, aan het begin ‘Waarde erfgoed’). Erfgoed delft daarom vaak al tevoren het onderspit; niet alleen nu, maar ook straks, en wel versterkt wanneer sprake blijft van de te zwakke positie van erfgoed in de omgevingsvisie, en de druk van de woningbouw- en de klimaat-opgaven.

9.

Erfgoed

Deze beoogde hoofdrol i.p.v. de nu toebedeelde bijrol verkleint ook de risico’s op negatieve effecten voor het erfgoed, die duidelijk aanwezig worden geacht volgens het Omgevings Effect Rapportage OER, een bijlage van de omgevingsvisie. Dit OER is bedoeld als ‘belangrijke onderbouwing bij de keuzes die we maken in de omgevingsvisie’. En dat zou impliceren dat een meer beschermende rol voor het erfgoed zou moeten gelden. Dat wordt dus nu niet voldoende gerealiseerd met de huidige bijrol in de ontwerp-visie.

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

en in het verleden, vaak en van tevoren het onderspit delft, delen wij niet. Het feit dat Haarlem vijfde erfgoedstad van Nederland is bevestigt onze gedachtegang hierbij. Bij alle majeure opgaven waar de stad voor staat, zoals verdichten en de energietransitie, wordt omschreven dat dit alleen kan als we rekening houden met bestaande erfgoed- en/of cultuurhistorische waarden. In de ontwerp-omgevingsvisie is veel aandacht voor de lange lijnen (Spaarne, stadstraten, Stadsrandpark Oost) en worden ook verschillende gebieden met verschillende karakteristieken anders behandeld. Dit sluit aan bij de verschillende gebiedstypes die zijn opgenomen in het onderzoeksrapport Cultuurhistorische Hoofdstructuur: dit is Haarlem. Zie onder andere antwoord bij punt 7.

Nee

Oneens met inspreker dat wanneer er risico’s voor erfgoed worden benoemd in de OER, impliceert dat we ons erfgoed beter moeten beschermen. Er heeft een integrale afweging plaatsgevonden tussen kansen en

43

10.

Hoofdrol erfgoed

11.

Geschiedenis opnemen

Een nieuwe strategische keuze over erfgoed in hoofdstuk 08 Visie, zal ook proportioneel moeten worden onderbouwd dan wel moeten doorwerken in andere hoofdstukken van de omgevingsvisie. Met name in het hoofdstuk 05 Identiteit, de belangrijke onderlegger voor de hoofdvisie, en hoofdonderwerp van een omgevingsvisie. Wij pleiten daar voor een aparte paragraaf ‘Erfgoed als identiteit’, waar de identiteit zwaarder wordt geladen met erfgoed (zie ook ons volgende hoofdstuk 4 over de geschiedenis van Haarlem). En zeker ook in 07 Haarlemse Opgaven, waar wij eveneens pleiten voor een eigen opgave voor erfgoed. In de volgende hoofdstukken doen wij verdere suggesties om de hoofdrol van erfgoed waarvoor wij pleiten, (verder) te vertalen in die andere hoofdstukken van de visie. Heemschut stelt zich graag beschikbaar om over de tekstuele invulling mee te denken van de nieuwe strategische keuze en de doorwerking naar de andere hoofdstukken. Haarlem is voor een belangrijk deel gevormd door zijn geschiedenis. Haarlem bestaat en ‘leeft’ mede van zijn geschiedenis. Die geschiedenis heeft voor een belangrijk deel geleid tot de huidige ruimtelijk/fysieke (leef)omgeving – in Haarlem voor een belangrijk deel erfgoed – en tot de huidige identiteit van de stad en zijn inwoners. Daar teert de stad ook nu nog op.

Deze ruimtelijk/fysieke (leef)omgeving en de identiteit zijn hoofdonderwerpen van een omgevingsvisie, dus van groot gewicht voor de hoofdvisie, en daarmee uitgangspunten voor de toekomstige opgaven en ontwikkelingen. Zonder duiding ervan met hun geschiedenis kan je een omgevingsvisie dus niet vaststellen. Desondanks ontbreekt die stadsgeschiedenis in de ontwerp-omgevingsvisie. Het is

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

risico’s tussen verschillende thema’s. Dank voor de suggestie. We nemen het voorstel gedeeltelijk over. Het hoofdstuk Identiteit wordt aangepast. De suggestie om ook een aparte opgave te formuleren op het gebied van erfgoed wordt niet overgenomen. Erfgoed is geen integrale opgave maar onderdeel van de aantrekkelijke woon- en werkstad die Haarlem wil zijnen erfgoed heeft ook een rol in het versterken van het sociaal weefsel van de stad en de gezonde stad.

Zie antwoord bij punt 7.

Ja

Ja

44

daarom noodzakelijk, dat een relevante geschiedenis van de stad en zijn inwoners alsnog in de omgevingsvisie wordt opgenomen. (PS: in hoofdstuk 05 Identiteit wordt slechts af en toe getipt aan een klein deeltje van de geschiedenis passend bij de daar gekozen drie thema’s ‘Oog voor ….. elkaar, kwaliteit, ontspanning’). Onze suggestie is een apart hoofdstuk voor de geschiedenis, voorafgaande aan hoofdstuk 05 Identiteit. Door de geschiedenisbeschrijving zal dit hoofdstuk 05 extra lading (moeten) krijgen, bovenop de al genoemde uitbreiding van de identiteit in het voorgaande hoofdstuk 3 (als gevolg van ons pleidooi voor een eigen strategische keuze voor erfgoed). Deze totale uitbreiding van de beschrijving van de identiteit in hoofdstuk 05 zou het beste kunnen worden ondergebracht in de nieuwe paragraaf ‘Erfgoed als identiteit’. De zichtbaarheid van de geschiedenis van Haarlem en daarmee de extra lading van de identiteit, geeft op dit vlak een proportionele onderbouwing voor ons hoofdpleidooi om erfgoed een hoofdrol te geven in de omgevingsvisie i.p.v. de huidige toebedeelde bijrol.

12

Cultuurhistorische hoofdstructuur als toetsingskader

In het rapport Cultuurhistorische Hoofdstructuur van Haarlem die in het hoofdstuk hierna aan de orde komt, is kant en klaar de relevante Haarlemse geschiedenis voorhanden. Onze suggestie is die op te nemen in het nieuwe hoofdstuk in de omgevingsvisie, desgewenst in een verkorte versie. De gemeente heeft als input voor de op te stellen omgevingsvisie de cultuurhistorische hoofdstructuur van de stad in beeld gebracht in het rapport ‘Dit is Haarlem, de Cultuurhistorische Hoofdstructuur van de

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Het onderzoeksrapport Cultuurhistorische Hoofdstructuur: dit is Haarlem wordt nadrukkelijker onderdeel

Ja

45

stad’ (hierna te noemen CHH). De CHH beschrijft de rijke Haarlemse historische gelaagdheid, het verhaal van Haarlem, en de belangrijkste thema’s die gezamenlijk de (ruimtelijke) geschiedenis in belangrijke mate hebben bepaald. In zowel stedelijke beschrijvingen als afzonderlijk voor de 23 Haarlemse gebieden, en voor 19 zogenaamde lange lijnen met verbindende historische structuren, alle inclusief hun mede door voornoemde geschiedenis bepaalde (individuele en huidige) kernkwaliteiten. Tezamen maakt het duidelijk hoe de huidige identiteit ofwel het DNA van Haarlem is bepaald.

van omgevingsvisie. Ook wordt het onderzoeksrapport online beschikbaar gesteld met een directe link vanuit de visie. Zie verder antwoord bij punt 7.

Deze cultuurhistorie met zijn kernkwaliteiten, die zijn geconcretiseerd in de CHH, levert een positieve bijdrage aan de kwaliteit van de ruimtelijk/fysieke (leef)omgeving en draagt bij aan een gedeeld verhaal waar Haarlemmers zich in herkennen, dat zij koesteren en waarderen. Daarmee vertelt de cultuurhistorie dus ook wat dit alles betekent voor de hedendaagse stad (en haar toekomst). Omdat ook gemeenten dit zouden moeten koesteren, is deze cultuurhistorie in casu het bredere verzamelbegrip erfgoed, landelijk tot één van de dragers van de omgevingsvisie gemaakt. Het is dus belangrijk dat toekomstige opgaven en ingrepen bijdragen aan het herkenbaar houden van de geschiedenis en karakteristieken van Haarlem. En dus ook dat het erfgoed behouden blijft en in de omgevingsvisie als uitgangspunt dient bij die toekomstige opgaven en ingrepen. Dit wetende over cultuurhistorie en zijn belangrijke rol bij de omgevingsvisie – niet zomaar een mening maar min of meer facts – is er desondanks van dit CHHrapport nauwelijks iets terug te vinden in de ontwerpomgevingsvisie (alleen de zogenaamde ‘lange lijnen’ Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

46

worden behandeld in hoofdstuk 09 Uitwerking). Zelfs een vermelding van het CHH-rapport an sich ontbreekt. Zoals al vermeld in ons voorgaande hoofdstuk 3, kan voor de noodzakelijke concretisering van de belangrijke kernkwaliteiten in de omgevingsvisie het CHH-rapport worden gebruikt. Die kernkwaliteiten zijn hierin benoemd.

13.

Mengen en verdichten

14.

Menselijke maat

Heemschut vindt het van belang dat de relevante zaken uit CHH aanmerkelijk meer onderdeel van de omgevingsvisie worden. En het CHH-rapport erin met naam wordt genoemd, en waar relevant ernaar verwezen wordt; bijvoorbeeld naar zijn rol als toetsingskader waarvoor CHH ook is bedoeld. De CHH krijgt hiermee ook de formele status die het verdient. De CHH en deze suggesties onderbouwen tot slot ons pleidooi in hoofdstuk 3 voor een hoofdrol in plaats van een bijrol van het erfgoed. Wonen en duurzaamheid. Belangrijk en noodzakelijk, maar waak ervoor dat alles hieraan ondergeschikt wordt gemaakt. Het principe van de menselijke maat is een belangrijk streven in allerlei bestaande beleidsstukken van de gemeente. In de ontwerp-omgevingsvisie komt het woord ‘menselijke maat’ slechts twee keer voor, waarvan één keer doelstellend (bij routes). Dat lijkt ons nogal weinig, zeker als we het in de omgevingsvisie hebben over de (huidige en toekomstige) fysieke (leef)omgeving. Neemt de gemeente met deze omgevingsvisie afstand van het principe van de menselijke maat? Zo nee, dan lijkt het ons dat meer aandacht hiervoor passend is.

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Dank voor de suggestie. We zijn het eens met deze reactie.

Nee

De gemeente neemt geen afstand Nee van het principe van de menselijke maat. De omgevingsvisie gaat over de stad als geheel en is daarom abstracter van aard. Dit kan de reden zijn dat de term ‘menselijk maat’ minder vaak genoemd wordt. Het versterken van het sociaal weefsel in de stad en de ontwikkeling van het tienminuten netwerk zijn echter beiden voorbeelden van majeure keuzes uit de visie die bouwen 47

15.

Erfgoed bij trends en ontwikkelingen

Suggestie om dit hoofdstuk uit te breiden met erfgoedtrends: - herbestemming: past binnen de circulaire economie, en dat past in de geest van de duurzaamheid in de omgevingsvisie. Met daarbij de ambitie dat renovatie en herbestemmen (zeker van gebouwen met cultuurhistorische waarden) voor sloop en nieuwbouw gaat. Pas dan ben je circulair en duurzaam bezig als stad. En juist die duurzaamheid die zeer actueel is geworden, voegt een extra dimensie toe aan de waarde van erfgoed. Er is immers niets zo duurzaam als erfgoed; zeer milieubelastende materialen van sloop en voor bouw komen op plekken waar erfgoedgebouwen staan, gedurende zeer lange tijden, soms vele eeuwen, niet voor. Dat is grote milieuwinst, zeker ten opzichte veel naoorlogse bouw die soms niet meer dan 50 jaar, soms zelfs nog minder, meegaan.

aan een stad met ‘menselijke maat’. Dank voor de suggestie. De trends op het gebied van erfgoed zijn van een andere orde dan de reeds beschreven trends en ontwikkelingen zoals energietransitie, klimaatverandering en globalisering. Bij de uitwerking van de verschillende opgaven komt erfgoed terug en worden verschillende koppelkansen benoemd. De suggestie nemen we daarom niet over.

Nee

- Waarde van erfgoed neemt sinds de laatste decennia aanzienlijk in belangstelling toe. Niet alleen vanwege de opwaardering van zijn intrinsieke waarde en omdat het in het leven van de mensen meer op de voorgrond komt. Maar ook door de nieuwe relaties van erfgoed tot andere beleidsterreinen zoals het sociaal en maatschappelijk domein, de economie en het toerisme. Erfgoed voegt hiermee extra waarden toe aan deze beleidsdomeinen. Tekstueel kunnen gebruikelijke waarde-terminologieën worden gehanteerd zoals: erfgoed toont de geschiedenis en de identiteit van een stad, erfgoed maakt de bewoners trots op hun stad, geeft hen identiteit en verbindt hen, erfgoed vergroot de populariteit, woonaantrekkelijkheid en economische kracht van een stad hangt, erfgoed in een nieuwbouwomgeving integreren geeft kleur aan het Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

48

gebied, erfgoed trekt extra winkelend publiek en toeristen, erfgoed helpt bij de zorg voor (demente) ouderen, etc. etc.

16.

17.

Par 6.1

Par 6.2

Globalisering, onderdeel Druk op de woningmarkt neemt toe’: toevoegen dat ook erfgoed onder druk staat van de hoge woningbouwopgave. Sloop, ook van waardevolle interieurs, en nieuwbouw wordt financieel interessanter naarmate de druk toeneemt. De woningcorporaties krijgen zelfs een bonus op sloop; niet hoeven betalen van verhuurdersheffing bij sloop en/of nieuwbouw, een verkeerde prikkel! Extra voorzichtigheid is geboden.

Vergroenen en vernatten

‘Duurzaamheid en Circulair’, onderdeel ‘Klimaatadaptatie steeds urgenter’: toevoegen dat het erfgoed onder druk staat van de verduurzaming van de bebouwde omgeving. Erfgoed kan immers veelal zonder aantasting van erfgoedwaarden niet voldoen aan de energie-normen, waar nieuwbouw veelal de norm is. Een uitgangspunt/ voorwaarde van behoud van erfgoedwaarden is op zijn plaats om hier te vermelden. Temeer omdat erfgoed vanzelf milieucompensatie in zich draagt. Niets is immers duurzamer dan erfgoed, want door zijn lange levensduur brengt het geen of weinig milieubelastende materialen en werkzaamheden van sloop en nieuwbouw voort. Soms zelfs voor eeuwen. Deze ‘milieuwinst’ weegt op tegen mindere

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Het hoofdstuk Trends & Ontwikkelingen gaat met name over de grote maatschappelijke trends en ontwikkelingen.

Nee

Bij alle trends en ontwikkelingen de risico’s en kansen benoemen zorgt voor teveel dubbels in de visie (wat leidt tot een te lange en te uitgebreide visie). Het voorstel wordt daarom niet overgenomen. Bij de strategische keuze mengen en verdichten wordt aandacht gevraagd voor de bestaande erfgoedwaarde. Het voorstel wordt niet overgenomen. Zie punt 16 voor uitleg.

Nee

In het hoofdstuk Energietransitie is aandacht voor erfgoed en duurzaamheid.

49

18.

Opgaven

19.

H7

Opgaven

20.

Par 7.1

Opgaven

verduurzamingsresultaten. Zeker inclusief het totale waardenverhaal van erfgoed voor andere beleidsdomeinen (zie hiervoor). Algemeen: de vraag is hier waar deze opgaven vandaan komen? Zijn dit nieuwe opgaven gemaakt voor de omgevingsvisie, of (staan ze ergens in) bestaand beleid? Het lijkt gewenst dit ter verduidelijking op te nemen.

Inleiding, één na laatste alinea beginnend met ‘Haarlem ziet vooral kansen op het gebied van…’: terwijl vermelding van de kernwoorden van alle andere opgaven hier zijn vermeld, ontbreekt het kernwoord van de opgave 7.1, de kans voor ‘het versterken van de stad’ ‘Versterken aantrekkelijke woon- en werkstad voor iedereen’: de 4e alinea begint met ‘Erfgoed en cultuur spelen een belangrijke rol in de aantrekkelijkheid van de stad.’ Een belangrijke visie, en de tekst daarna is terecht en goed doelstellend: ‘Haarlem beschermt en benut het erfgoed’ (deze teksten overhevelen naar de door ons bepleite eigen opgave voor erfgoed). De voorbeelden die worden gegeven – drukkerij Enschedé en Nieuwe Energie (heet nu Haarlemmer Stroom) – zijn echter minder gelukkig gekozen; van Enschedé is bijna al het industrieel erfgoed gesloopt. Haarlemmer Stroom heeft meer dan 30 jaar staan te verkommeren, met ernstige aantasting tot gevolg, en reconstructie zonder verder verlies van waarde waarschijnlijk een hele opgave zal zijn.

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Dit zijn nieuwe opgaven gemaakt in het kader van de omgevingsvisie. Ze komen voort uit het bij elkaar brengen van de hoofdstukken Identiteit van Haarlem en Trends en Ontwikkelingen, zoals in het figuur op pagina 56 is aangegeven. In de inleidende tekst komt hier meer aandacht voor. Zin wordt aangepast.

Ja

Ja

Bij beide voorbeelden hebben de Nee erfgoedwaarden in de herontwikkeling een nadrukkelijke rol gekregen, zijn deze ook nadrukkelijk terug te zien en dragen ze in hoge mate bij aan de kwaliteit van de nieuwe functie. We vinden de voorbeelden daarom toereikend.

50

21.

Visie - mobiliteitstransitie

22.

Par 8.2

Sleutelgebieden

23.

Par 8.2

Sleutelgebieden

Strategische Keuze 6 ‘Mobiliteitstransitie’, bijbehorend speerpunt 12 ‘Knooppuntontwikkelingen in combinatie met verbeteren HOV bereikbaarheid’: aan het begin staat de zin ‘De HOV-knoop-punten vormen een essentieel onderdeel van de mobiliteitstransitie en de verdichting van de stad.’ Verderop bij paragraaf 9.1 staat bij verdiepende uitspraak 03 in dit kader: ‘De OVknooppunten vervullen een unieke functie als entree tot de stad en zijn daarom bij uitstek geschikt om te bouwen aan het erfgoed van de toekomst.’ Het project ‘HOV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid’ wordt bij beide onderdelen als sleutelproject en dus als voorbeeld genoemd. Waarom wordt dit project als voorbeeld aangehaald van erfgoed van de toekomst en voor verdichting van de stad? Heemschut vindt het hele project namelijk zeer on-Haarlems, in strijd met veel uitgangspunten van de omgevingsvisie, en vooral, met 1.600 woningen op een paar voetbalvelden wordt geen kwaliteit en geen gemeenschap gebouwd, maar zoveel mogelijk woningen. Dit voorbeeldproject is niet op zijn plaats in de omgevingsvisie van Haarlem, niet voor verdichting en zeker niet als toekomstig erfgoed. 8.2 ‘Sleutelgebieden’: bij de inleiding staat ‘……. de koerswijziging van de stad….’. Dit komt zomaar uit de lucht vallen. Op welke koerswijziging wordt gedoeld en waar staat die beschreven?

8.2 ‘Sleutelgebied Spaarnedriehoek & Zuidstrook Waarderpolder’: wij gaan ervan uit dat het Gonnetgebied, en daarmee het beschermd stadsgezicht

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Het project is een icoonproject juist omdat het bijdraagt aan meer opgaven.

Nee

Wij verschillen met de inspreker van mening dat dit project niet aansluit bij de uitgangpunten van de visie en dat deze ontwikkeling on-Haarlems is. De ontwikkeling van het knooppunt is belangrijk binnen de mobiliteitstransitie. Mengen en verdichten past juist bij Haarlem. Wij verschillen met de inspreker van mening dat een gebrek aan kwaliteit en gemeenschapszin direct worden gekoppeld aan bouwen in hoge dichtheid.

Met de koerswijziging wordt gedoeld op de strategische keuzes uit de visie. Dit zijn nieuwe keuzes voor Haarlem. Bijvoorbeeld het centraal stellen van de klimaatopgaven in ruimtelijke beleid is een koerswijziging ten opzichte van het huidige beleid. Citaat in inspraakreactie klopt niet.

Nee

Nee

51

waarin dit gebied is gelegen, van verdere massieve verdichting en hoogbouw verschoond blijft. Omdat die buurt, zoals er al staat, ‘met een gemengd stedelijk milieu mooi aansluit op de binnenstad.’ Daar past dus bij het bouwen in aansluiting met de karakteristieken en kwaliteiten van de ‘gewaardeerde erfgoedbinnenstad’ – bouwhoogtes van twee à drie verdiepingen met kap. Zo staat het in de omgevingsvisie, en daarbij past geen massieve verdichting en hoogbouw.

24.

H9

Erfgoed

Algemeen: in dit uitwerkingshoofdstuk wordt te beperkt onderscheid gemaakt tussen de beschermde stadsgezichten en de andere gebieden in de bestaande stad. Vanuit erfgoedoogpunt is een strakker regime voor de beschermde gebieden essentieel, zelfs wettelijk. Onze suggestie is om bij de betreffende uitvoeringsparagrafen en verdiepende uitspraken dit nader te concretiseren en voorwaarden en uitgangspunten te benoemen voor behoud en kansen van erfgoed.

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

In de visie staat ook niet dat aansluiting op karakteristieken van de erfgoedstad zich automatisch doorvertaalt in bouwhoogtes van twee à drie verdiepingen met kap. De ontwikkeling van de Gonnetbuurt zoals voorgenomen, past ons inziens goed bij de historie van de plek en sluit aan op de binnenstad. De omgevingsvisie benadrukt de onderscheidende kwaliteit van de Gonnetbuurt ten opzichte van de rest van de binnenstad en door de afwijkende historie ten opzichte van de omgeving. Het doet daarom niets af aan de vastgestelde plannen. De omgevingsvisie neemt geen aparte stukken (paragrafen) op over de gebieden met beschermd stadsgezicht, deze zijn wettelijk al extra beschermd door genoemde status. Ze zijn onderdeel van de visie en zichtbaar aangegeven op de kaarten.

Nee

De omgevingsvisie krijgt onder andere uitwerking door middel van gebiedsprogramma’s. In deze gebiedsprogramma’s kan dieper worden ingegaan op maatwerkoplossingen binnen beschermde stadgezichten. 52

25.

H9

Erfgoed

26.

Par 9.1

Erfgoed

27.

Par 9.1

Erfgoed

Algemeen: in dit hoofdstuk komen de meeste woorden ‘erfgoed’ en ‘cultuurhistorie’ voor. Zoals eerder vermeld worden ze echter beperkt in de visionaire en doelstellende vorm gebruikt. Vaak wordt een te algemene en daarmee vage duiding gebruikt, waar duidelijkheid juist geboden is. Wij vinden dat erfgoed juist ook in dit hoofdstuk, meer, en sterker doelstellend en resultaatgericht zou moeten worden ingepast. Met waar nodig voorwaarden en uitgangspunten (van behoud en uitgangspunt bij benutting en herontwikkelingen. ‘Uitwerking: aantrekkelijke woon- én werkstad voor iedereen’, verdiepende uitspraak 02 ‘Haarlem behoudt gemengd stedelijke milieus’: in de laatste zin van de 1e alinea staat: ‘Om te behouden wat we hebben moeten we soms actief aan de slag met ingrepen in de bestaande stad, omdat de omstandigheden constant veranderen.’ Deze zin doet het ergste vermoeden. Vooral de woorden ‘…actief aan de slag met ingrepen….’. Dat zou zomaar kunnen worden uitgelegd dat er actief gezocht moet worden naar sloop en nieuwbouw, ook in de beschermde stadsgezichten. Wij denken dat hier een tekstaanpassing gewenst is om misverstanden te voorkomen. Idem 9.1, verdiepende uitspraak 03 ‘Haarlem werkt aan gemengde hoogstedelijke milieus rondom OVknooppunten’, 1e aandachtspunt: daar staat ‘bouwen …… in (zeer) hoge dichtheid.’ Het woordje ‘(zeer)’

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Extra bescherming is nu geregeld in het bestemmingplan. In de toekomst is de extra bescherming geregeld in het omgevingsplan (de opvolger van de huidige bestemmingsplannen). De omgevingsvisie is een visie op hoofdlijnen en blijft hierdoor abstract van aard.

Nee

Tekst wordt aangepast op basis van deze reactie.

Ja

Het woord ‘zeer’ wordt uit de tekst gehaald.

Ja

53

28.

Par 9.1

Erfgoed

29.

Par 9.1

Erfgoed

30.

Par 9.3

Erfgoed

vinden wij on-Haarlems. De haakjes lezen als een vluchtroute om af te wijken. Zie het eerder door ons bij hoofdstuk 08 Visie beschreven voorbeeldproject Haarlem Nieuw Zuid. Het ‘(zeer)’ zou wat ons betreft moeten worden verwijderd. Verdiepende uitspraak 05 ‘Haarlem zet selectief hoogbouw in om de stad te verrijken’: aan het begin van de 2e alinea staan de zinnen ‘Hoogbouw kan, ………, bijdragen aan …….verrijking van de stad. Deze vorm van hoogbouw is daarom een belangrijk instrument bij het creëren van aantrekkelijke woon-werkmilieus.’ Deze stellige uitspraken zijn naar onze mening van onbewezen aard. Er zijn veel voorbeelden, ook gestaafd door het verleden, die het tegendeel blijken te zijn. Wij vinden dat deze uitspraken, zijnde doelstellingen, getemperd moeten worden. Verdiepende uitspraak 05 ‘Haarlem zet selectief hoogbouw in om de stad te verrijken’: in de 3e alinea staat dat met name in de beschermde stadsgezichten ‘hoogbouw niet voor de hand ligt’. Volgens de definitie is hoogbouw daar >20 meter. Naar onze mening past hoogbouw sowieso niet bij de beschermde stadsgezichten. Die hoogbouw sluit immers niet aan bij de huidige aard en de structuur in de beschermde stadsgezichten – bouwhoogtes van twee à drie verdiepingen met kap is meest voorkomend.

Ofwel hoogbouw sluit niet aan bij de karakteristieken en kwaliteiten van de ‘gewaardeerde erfgoedbinnenstad’, zoals het uitgangspunt luidt nota bene in de omgevingsvisie zelf. Wij stellen daarom analoog aan de omgevingsvisie voor ‘geen hoogbouw >20 meter in de beschermde stadsgezichten’. ‘Uitwerking’: ‘klimaatbestendig Haarlem’: hier wordt erfgoed niet genoemd. Terwijl risico’s voor

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Haarlem heeft het voornemen om onder strenge voorwaarden op specifieke plaatsen te kiezen voor hoogbouw, maar alleen onder specifieke condities die eerder al nader zijn beschreven in de vastgestelde Hoogbouw Notitie.

Nee

De hoogbouwkaart is aangepast. Wij zijn van mening dat we restrictief om moeten gaan met hoogbouw. Helemaal geen hoogbouw vinden we echter te stringent.

Nee

Klimaatbestendigheid gaat over de mate waarin de bebouwde omgeving extreme

Nee

54

31.

Par 9.5

Erfgoed

32.

H10

Belangenverenigingen

erfgoed(waarden) ook hier spelen. Bijvoorbeeld bij de verdiepende uitspraken 02 de zin: ‘Nieuwbouw en herontwikkelingen worden klimaatbestendig aangelegd.’ Bij herontwikkeling van erfgoed lukt dat dus vaak niet helemaal zonder verlies van erfgoedwaarden. Daarom zou behoud van erfgoedwaarden ook hier als uitgangspunt/voorwaarde moeten worden vermeld. Dat moet kunnen, want zoals eerder al vermeld is er milieucompensatie: niets is duurzamer dan erfgoed. ‘Uitwerking’: ‘energietransitie in Haarlem’: hetgeen hier over (behoud van) erfgoed(waarden) staat is te algemeen en te zwak doelstellend. Onze suggestie is hierover hetzelfde op te nemen als hiervoor bij onze opmerking over 9.3. (overal waar dat nodig is in deze paragraaf en bij de bijbehorende verdiepende uitspraken). Inclusief de genoemde milieucompensatie van erfgoed.

Uitvoering: bij de strategische uitvoeringsrichtingen 5 en 6 gaat het over samenwerken en participatie. Alleen in de kop van richting 6 staat een keer het woord ‘stakeholders’. In de uitgebreide teksten van beide richtingen staat echter niets over de belanghebbendenorganisaties, zoals bijvoorbeeld onze Erfgoedvereniging Bond Heemschut. Het lijkt ons voor

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

weersomstandigheden kan weerstaan. Ook erfgoed kan ernstige schade ondervinden van bijvoorbeeld hevige regenbuien, het droogvallen van funderingen of extreme hitte. Om erfgoed hiertegen te beschermen zijn met het oog op de toekomst klimaatadaptieve maatregelen nodig. Hoewel het lang gebruiken van gebouwde objecten op zichzelf erg duurzaam is kan het energieverbruik ervan zeer hoog zijn door bijvoorbeeld slechte isolatie. Ook erfgoed zal op den duur geen gebruik meer kunnen maken van fossiele brandstoffen. Hierbij blijven erfgoedwaarden zoals beschermde stadsgezichten en monumentenstatus nog steeds gelden als uitgangspunt. Om dit te verduidelijken staat op pagina 116 opgenomen als aandachtspunt: “Optimaal isoleren van het woningbestand met respect voor eventuele cultuurhistorische waarden.” De term stakeholder wordt vervangen door belanghebbenden.

Nee

Ja

In de omgevingsvisie wordt geen lijst opgenomen met alle, of een selectie van, belanghebbende organisaties. Dit doen we om 55

de hand liggen dat de belanghebbendenorganisaties alsnog in de teksten worden verwerkt.

ruimte te laten aan alle èn nieuwe partijen en omdat we geen grens willen trekken tussen kleinere en grotere belanghebbende organisaties.

Antwoord Dank voor de attentie. In het omgevingsplan kunnen regels opgenomen worden met betrekking tot rookvrije publieke plekken en de omgang met houtstook. De beleidsstukken die hier zijn benoemd vormen geen uitputtende lijst. Enkel de vrij recente visie stukken die zijn vastgesteld in Haarlem. Dank voor de toevoeging. Klimaatverandering heeft inderdaad ook effect op gezondheid. Dit wordt toegevoegd aan de tekst. Dit kopje gaat over chronische ziektes in relatie tot levensstijl.

BI Nr. 1.

Pag.

Omgevingsvisie Gezondheid

Opmerking We missen een visie op rookvrije publieke plekken en houtstook.

2.

p.28, 4.1

Gezondheid

Toevoegen de Regionale Nota Gezondheidsbeleid 20212028 en het Lokaal Preventieakkoord.

3.

p.46, 6.2

Gezondheid

4.

p.50

Gezondheid

Klimaatverandering heeft ook effect op gezondheid. We hebben meer last van UV-ultravioletstraling, hittestress, allergieën en luchtvervuiling. Ook heeft klimaatverandering effect op ons drink- en zwemwater, voedsel en infectieziekten. Wat wordt er bedoeld met deze term gezondheid? “Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijke gebreken.”

Aanpassingen Nee

Nee

Ja

Nee

Daarnaast is gezondheid een verbindende factor: het gaat zowel om de gezondheid bevorderen als beschermen. De VRK (waaronder de GGD, GHOR en brandweer (afdeling risicobeheersing) ) is een belangrijke partner om mee te denken over de Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

56

5.

p.58,7.3

klimaatveiligheid

6.

P58, 7.4

Gezondheid

7.

p.59, 7.6

Bereikbaarheid hulpdiensten

inrichting van de leefomgeving t.b.v. de gezondheid en veiligheid en wordt vroegtijdig betrokken. 6.4 Covid-19: recente onderzoeken tonen aan dat door covid-19 de mentale gezondheid onder druk is komen te staan. De Covid-pandemie laat extra goed zien hoe belangrijk een gezonde leefomgeving in de directe omgeving van de woning is en hoe die wordt gewaardeerd. Hierbij is bewustwording van een gezonde leefstijl door burgers ook belangrijk geworden. Er is aandacht voor de zorg voor goede hulpverlening i.h.k.v. klimaatbestendigheid. Dat zien we als uiterst positief. De vraag is alleen of dit niet te beperkt is: hulpverlening in het algemeen is natuurlijk een punt waar wij naar kijken, zie ook opmerking bij 7.6. Een gezonde stad is niet alleen een stad die de gezondheid bevordert maar ook de gezondheid beschermt. De GGD adviseert om te voldoen aan de WHO advieswaarden voor luchtkwaliteit en omgevingsgeluid. In deze waarden is het effect op gezondheid meegenomen en ze zijn gericht op bescherming van gezondheid tegen negatieve effecten van respectievelijk luchtkwaliteit en omgevingslawaai. Inzake bereikbaarheid zorginstellingen: in het kader van zorgcontinuïteit fijn dat dit is benoemd. Dit komt ook terug op blz. 98 (9.2 04) bij ’Haarlem versterkt verbindingen tussen en binnen verschillende stadsdelen’.

Hier is wel een scheiding gezondheidscentra en fysiotherapeuten – waardoor de vraag rijst wat er onder gezondheidscentra verstaan wordt. In eerste instantie leek dit alles omvattend, maar doordat fysiotherapeuten op blz. 98 apart zijn benoemd vragen we ons dat af. Er is niet specifiek aandacht voor bereikbaarheid hulpdiensten in duurzaam bereikbare stad. Hieraan kan toegevoegd worden: de inrichting van omgeving en gebouwen maakt snel en effectief optreden van de hulpdiensten mogelijk. De bereikbaarheid voor de

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Dank voor het compliment. Zie punt 7.6 voor een uitgebreidere reactie.

Nee

We kunnen ons goed vinden in dit punt. Het bevorderen van een gezonde leefomgeving is een van de strategische keuzes van de omgevingsvisie. Hierin zetten we ook in op een schonere lucht en minder geluidsoverlast in Haarlem.

Nee

Gezondheidscentra zijn inderdaad alles omvattend. Fysiotherapeuten kunnen hier een onderdeel van zijn.

Dank voor de suggesties. Het is inderdaad belangrijk dat hulpdiensten effectief kunnen optreden wanneer nodig. We

Ja

57

hulpdiensten blijft ook gegarandeerd in autoluwe gebieden. 8.

p. 67, 8.1

Vergroenen en vernatten

9.

p.69

Energietransitie

10.

p.70

mobiliteitstransitie

Mobiliteitstransitie: scheiden van verschillende stromen van actief vervoer, op basis van snelheid.

11.

p.74, 8.2

Externe veiligheid/ omgevingsveiligheid

Enkele sleutelgebieden bevinden zich in de nabijheid van bedrijven met gevaarlijke stoffen (m.n. Waarderpolder). Het scheiden van industriële risico’s en wonen/recreëren etc. verdient aandacht voor fysieke veiligheid en zelfredzaamheid c.q. risicocommunicatie. Denk hierbij aan het opnemen van een visie op het instellen van invloeds- en aandachtgebieden in het kader van externe veiligheid/ omgevingsveiligheid. Er wordt in de visie niets genoemd over omgaan met het transport, de productie en verwerking van gevaarlijke stoffen en bijbehorende invloedsgebieden en aandachtsgebieden.

Vergroenen en vernatten: positief is het versterken van de boezemwaterstructuur door de aanleg van extra openwaterverbindingen. Deze nieuwe waterverbindingen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de bluswatervoorzieningen in de stad. Hiervoor is het belangrijk dat er opstelplaatsen op strategische punten bij de open watergangen gemaakt worden, zodat de brandweer daar water kan oppompen. Bij de opgave “Ruimte reserveren en vrijmaken voor energietransitie” geldt dat het verstandig is om vroegtijdig bewoners te betrekken in het proces, bv ten aanzien van de plaatsing van windmolens. Hierdoor kan hinder beperkt worden en is er meer ruimte voor acceptatie.

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

nemen hierover een zin op, op pagina 122, waar we ingaan op autoluwe gebieden. Dank voor de positieve noot. Eens met de suggesties. Alleen passen deze niet binnen het abstractieniveau van de omgevingsvisie.

Dank voor deze opmerking. Hier sluiten wij ons bij aan. Voor de verschillende projecten in het kader van de energietransitie vinden intensieve participatieprocessen plaats met bewoners. Het scheiden van verschillende stromen van actief vervoer op basis van snelheid is niet overal mogelijk of gewenst. We kijken specifiek per locatie specifiek wat de mogelijkheden zijn. Dank voor het aandachtspunt. De omgevingsvisie wordt verder uitgewerkt in thematische en gebiedsprogramma’s. De juridische doorvertaling wordt gedaan in het omgevingsplan.

Nee

Nee

Nee

Nee

Milieu hygiënische beperkingen worden opgenomen in het omgevingsplan.

58

12.

p.79

Mobiliteit

Het sleutelgebied ‘zorgcluster Spaarne Gasthuis’ verdient aandacht t.a.v. mogelijk meer verkeers/parkeerdrukte en slechtere bereikbaarheid. De bereikbaarheid en toegankelijkheid van het zorgcluster dient altijd geborgd te zijn. Positief is de ontwikkeling van een HOV-knooppunt aan de Schipholweg, nabij het zorgcluster.

13.

p.104

Gezondheid

14.

p. 106

Gezondheid

Aandacht voor kwetsbare groepen i.h.k.v. hitte. Zeer goed om dit expliciet te benoemen. Aandacht voor risicocommunicatie/educatie over klimaatadaptatie. Goed dat dit expliciet is benoemd. Echter, op meerdere onderwerpen kan aandacht aan risicocommunicatie worden besteed om bewoners te informeren over mogelijke risico’s en handelingsperspectieven te bieden. Bijvoorbeeld over risico’s van het wonen nabij de ijsbaan (ammoniak) en wat te doen als het vrijkomt, risico’s van wonen naast een drukke weg (o.a. fijnstof, geluid) en wat te doen om gevolgen te verminderen etc.

15.

p.110

Gezondheid

Bij de keuzen in het soort beplanting gezondheid meenemen. Kies voor allergeenarm en voorkom gevoelig groen i.v.m. infectieziektenbestrijding, zoals teken, muggen en rupsen.

16.

p.112

Gezondheid

Heb ook aandacht voor de WHO advieswaarden voor omgevingsgeluid en loden leidingen. Voeg hieraan toe dat gevoelige bestemmingen (als woningen, scholen, kinderdagverblijven, bejaarden-, verzorgings- en verpleeghuizen) niet te dicht bij een door luchtverontreiniging of geluid belaste locatie worden voorzien.

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

We onderschrijven dat de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het zorgcluster altijd geborgd moet zijn. Dit wordt meegenomen als aandachtspunt bij het sleutelgebied en bij de ontwikkeling van het HOVknooppunt aan de Schipholweg. Dank voor dit compliment.

Nee

De omgevingsvisie doet uitspraken over de fysieke leefomgeving. Risicocommunicatie/educatie zijn van een ander niveau. De visie doet hierover dan ook geen uitspraak.

Nee

Bij de uitvoering van de visie is het wel belangrijk om hier aandacht voor te hebben. Dank voor dit aandachtspunt. Uitspraken over soorten beplanting zijn van een ander abstractieniveau dan de omgevingsvisie. Dank voor dit aandachtspunt.

Nee

Nee

Nee

Dank voor deze suggestie met betrekking tot ventilatie. Afgelopen periode heeft het belang van goede ventilatie in laten zien. Maar de omgevingsvisie doet uitspraken 59

Overlastgevende bedrijven staan op afstand van kwetsbare objecten en gevoelige bestemmingen. De voorgenomen duurzame energieopwekking heeft niet alleen veiligheids- maar ook gezondheidsaspecten. Denk bijv. aan gezondheidsadvisering over buurtaccu’s en EMV (inpandige transformatorstations en hoogspanningslijnen).

over de fysieke leefomgeving en niet over de binnenruimte en het binnenklimaat.

Gezien de ervaringen met COVID-19 verdient het voorkomen van infectieziekten meer aandacht. Dit zou toegevoegd kunnen worden in 9.4. Denk hierbij aan een gezond binnenklimaat met aandacht voor ventilatie.

BJ Nr. 1.

2.

Pag.

Omgevingsvisie Toegankelijkheid

Toegankelijkheid

Opmerking Hierbij sturen wij u het advies van de Participatieraad op de Ontwerp Omgevingsvisie. In een eerder stadium hebben wij, als werkgroep Toegankelijkheid, al contact gehad met de opstellers. Dat heeft erin geresulteerd dat het begrip Toegankelijkheid in de conceptversie een aantal keren is opgenomen. Daarmee komen volgens ons het belang en de noodzaak van Integrale Toegankelijkheid nog onvoldoende uit de verf. Vandaar dat wij u voorstellen om, juist vanuit de waarde die u hecht aan Integrale Toegankelijkheid voor Iedereen, in de Omgevingsvisie een paragraaf op te nemen die geheel gewijd is aan (het belang van) Toegankelijkheid. Een concept voor dit hoofdstuk hebben wij als bijlage toegevoegd. Wij zijn uiteraard graag bereid om daarover met u van gedachten te wisselen. Op die manier doet u niet alleen extra recht aan het Collegeprogramma en aan de letter en de intenties van de Omgevingswet, maar ook aan het VN-verdrag omtrent de rechten van mensen met een beperking.

Gemeente Haarlem - Programma- & Gebiedsmanagement

Antwoord Dank voor uw reactie op de omgevingsvisie.

Aanpassing Nee

Dank voor uw voorzet, we hebben deze niet integraal overgenomen in de visie. In paragraaf 9.2 (Uitwerking: versterken sociaal weefsel) komt toegankelijkheid terug.

Ja

Hier is meer aandacht worden gegeven aan het thema toegankelijkheid. Juist door toegankelijkheid te koppelen aan de andere keuzes denken wij het onderwerp beter te borgen.

60

De Participatieraad benadrukt heel graag het belang van meedoen met en aan de samenleving. Dat kan alleen maar als die samenleving bereikbaar, toegankelijk en bruikbaar is.

3.

4.

Toegankelijkheid

Toegankelijkheid

In ons advies treft u een paar recent gemaakte foto’s aan. Die hebben betrekking op werkzaamheden waarbij (te) weinig rekening wordt gehouden met mensen die niet goed ter been zijn; niet of slecht zien of problemen hebben met uithoudingsvermogen. De staat van onderhoud van fietspaden, straten en voetpaden in Haarlem zorgt voor veel (bijna-) ongelukken. 1. Formuleer binnen de Omgevingsvisie een uitdagende en realistische ambitie In het kader van ‘Haarlem: Toegang voor Iedereen’, richten we de samenleving zo in dat iedereen in de omgeving er kan wonen, werken, onderwijs kan volgen, boodschappen doen en zijn of haar vrije tijd kan besteden. Doel van dit advies is om de gemeente uit te dagen deze ambitie waar te maken, binnen een uitdagend en toch realistisch haalbaar kader. Door te benadrukken dat er veel meer doelgroepen baat hebben bij de maatregelen en de plannen niet alleen geld kosten maar ook geld opleveren, moet het mogelijk zijn van Haarlem een toegankelijke stad te maken. Een valkuil bij toegankelijkheid in zowel beleid als uitvoering is het stellen van te strenge eisen. Dat betekent ontmoediging en verzet bij de uitvoering. Het meest voor de hand liggend is om, ook vanwege het specifieke karakter, Haarlemse normen vast te stellen en daaraan een eigen beeldmerk te koppelen.