20210308410 3. Bijlage 2 Veiligheidsplannen

Pagina 22 van 28

Kernel Groep B.V. Leonards Springerstraat 28 2742 MN Waddinxveen

2

CPTED – ontwerp en gebruik van Domus Plus

In ontwikkeling van CPTED heeft iteratief plaatsgehad. Men spreekt nu over 1e en 2e generatie CPTED. De 1e generatie legt een accent op de bebouwde omgeving. Aspecten zoals • • • •

eigenaarschap [het is een psychologisch gegeven dat mensen territoriaal gedrag vertonen], surveillance, image en milieu

krijgen aandacht. De 2e generatie – accent op sociale cohesie in de buurt, wijk etc. en tussen buurten, wijken. • • • •

gebiedsgrootte, aantal inwoners/m2 en verscheidenheid ontmoetingsplaatsen en jeugdclubs betrokkenheid van bewoners verantwoordelijkheid van bewoners

Heel snel is te zien, dat CPTED zowel de fysieke veiligheid als ook de sociale veiligheid als focus heeft. Uitgaande van deze aspecten zijn de volgende adviezen voor ontwerp en gebruik van Domus Plus relevant. 2.1

1e generatie CPTED

In de eerste fase van de aanpak kijken we naar een aantal uitgangspunten die vooral met de fysieke omgeving te maken hebben. Deze uitgangspunten zijn: natuurlijk toezicht, natuurlijke toegangscontrole en eigenaarschap. Concreet komt natuurlijk toezicht hierop neer, dat het mogelijk moet zijn om goede zichtlijnen in de omgeving te hebben. 2.1.1

Zichtlijnen (op wijkniveau)

Natuurlijk toezicht vereist goede zichtlijnen. De waarneming van iedereen op de omgeving en op elkaar werkt positief uit voor gewenste gebruikers van de openbare ruimte. De meeste mensen laten in dergelijke situaties een zeker gedrag zien. Voor ongewenste bezoekers werken goede zichtlijnen negatief. Drugdealers bij voorbeeld willen graag in het geniep hun nering drijven. Het is evident dat surveillerende politie en/of beveiligingspersoneel betere waarnemingsmogelijkheden hebben als zichtlijnen zijn gewaarborgd. Vanuit de omgeving moet zicht op Domus Plus mogelijk zijn. Nature fencing (heggen en dergelijke) tussen Domus en de woonwijk is op zich een goede maatregel, maar het gebrek aan goede zichtlijnen moet dan gecompenseerd worden door technische middelen, bij voorbeeld door een Close Circuit Television System (CCTV). Dit laatste houdt wel in dat een beveiligingsbeambte (zie verder) bijna voortdurend beelden op een monitor moet volgen. De beambte zal namelijk moeten optreden wanneer hij of zij een verdachte activiteit meent waar te nemen.

Pagina 23 van 28

Kernel Groep B.V. Leonards Springerstraat 28 2742 MN Waddinxveen

Advies: • •

Controleren zichtlijnen. Zo nodig struiken en bomen snoeien.

2.1.2

Zichtlijnen (op ‘Domus-niveau’)

Naast zorgpersoneel bestaat er noodzaak aan beveiligingspersoneel. Daarmee is ervaring opgedaan in meerdere (bijna) vergelijkbare situaties en locaties in Haarlem. De eisen te stellen aan dit personeel maakt geen deel uit van dit plan en zal nader moeten worden beschreven in een bewakingsplan (dat deze eisen gezien de bijzondere werkzaamheden verder gaan dan de wettelijke aan beveiligingspersoneel te stellen eisen behoeft geen betoog). In de hoofdlijnennotitie is ingegaan op het gedragspatroon van een cliënt. Wanneer een client van zijn of haar gewone patroon afwijkt, treedt primair het zorgpersoneel op. In escalerende situaties kan de beveiliger gevraagd worden assistentie te verlenen. De situaties waarin de beveiligingsbeambte dan moet assisteren, moeten al eerder (dus proactief) zijn doorgesproken en zo mogelijk beoefend (preparatie). Als het gebouw zo vorm is gegeven, dat de beveiliger vanuit zijn beveiligingspositie rechtstreeks (dus zonder technische hulpmiddelen) het reilen en zeilen binnen het gebouw kan waarnemen, is snel optreden mogelijk voordat de situatie helemaal uit de hand loopt. Het feit dat er altijd zichtcontact is tussen de beveiligingsbeambte enerzijds en de cliënt anderzijds, kan kalmerend voor de laatste werken - de cliënt waant zich veilig.

Bovendien geeft of kan dit zichtcontact de beveiliger informatie over de gemoedsgesteldheid van de client geven (door verbale en non-verbale communicatie) en kan deze, bij afwijkingen van het doorgesproken gedragspatroon van de client, het zorgpersoneel snel attenderen op deze situatie. 2.1.3

Toezicht

Natuurlijke toegangscontrole staat en valt bij goed toezicht. Dit laatste heeft een nauwe relatie met de zichtlijnen en ook met het hiernavolgende punt eigenaarschap. Wanneer iemand die kwade bedoelingen heeft en zich waargenomen weet, zal deze zijn voornemen veelal niet uitvoeren. Frequente surveillance in de wijken en in het park door politie en handhavers (waaronder boa’s) en zo nodig aangevuld met rondes van beveiligingsbeambten werkt zeer preventief. Deze organisatorische maatregel verhoogt (1) de veiligheid in de wijk en (2) het veiligheidsgevoel van inwoners en ondernemers. Gebruikmakend van het gegeven, dat beveiligingsbeambten bij (enigszins) vergelijkbare locaties in Haarlem ingezet worden, kan vormgegeven worden aan informatiegestuurd beveiligen. Kort komt dit erop neer, dat beveiligingsprofessionals elkaar briefen en debriefen over wat elders gebeurt of gaat gebeuren. Bijkomend profijt is de mogelijkheid voort Domus Plus beveiligers om van beveiligers die elders zijn ingezet te kunnen leren.

Pagina 24 van 28

Kernel Groep B.V. Leonards Springerstraat 28 2742 MN Waddinxveen

Advies: • • •

• • 2.1.4

Tijdens de bouw van Domus Plus en enkele maanden na realisatie (tot voldoende ervaringscijfers ter beschikking staan) surveillancefrequentie opvoeren. Surveillances onderling afstemmen door politie, handhaving en zo nodig beveiligingsorganisatie (efficiënt gebruik van de middelen met grotere effectiviteit)19. 24/7 beveiligingsinspanning in Domus Plus uitgevoerd door op hun taak toegeruste beveiligingsbeambten (naast de wettelijke opleiding voor beveiliger additioneel opgeleid om met deze doelgroep te kunnen samenwerken). Vaste groep beveiligingsbeambten die door de cliënten gekend zijn en die – omdat zij altijd als ‘zorgbeveiliger’ in Domus Plus ingezet worden – de gedragspatronen van de cliënten kennen. Bevorderen van informatiegestuurd handhaven en informatiegestuurd beveiligen. Eigenaarschap

Het moet met betrekking tot Domus Plus volstrekt duidelijk wie waarover verantwoordelijkheid is. Daarnaast moet daadwerkelijk invulling gegeven worden aan het aspect ‘veiligheidspartner’. Een bij uitstek daarvoor geschikt instrument is een convenant, waarin afspraken vastgelegd worden over talloze onderwerpen. Met als belangrijkste het functioneren van Domus Plus, de leefbaarheid en veiligheid. Punten die m.b.t. het functioneren geregeld dienen te worden zijn (niet limitatief): bewonerssamenstelling, personele bezetting, bezoekers, huisreglement, sanctiebeleid, gebruik eventuele buitenruimtes. Punten m.b.t. leefbaarheid en veiligheid (niet limitatief): instellen klankbordgroep veiligheidspartners, bij de start van Domus Plus extra inzet voor dit onderwerp door de wijkmanager (‘verbindelaar’?) van de gemeente, meldingsprocedure incidenten, meldingsbereidheid wijkbewoners, monitoring subjectieve veiligheid (bijvoorbeeld op basis van Leefbaarheidsmonitor en aangevuld met tussentijds besproken zaken in de Klankbordgroep), toegangsregeling Domus Plus, opschalingsprocedure bij incidenten en calamiteiten. De aspecten waarover in het convenant overeenstemming is en dus zijn vastgelegd, kunnen in een beheersplan voor Domus Plus nader worden uitgewerkt. Advies: • • • 2.1.5

Zo snel mogelijk een klankbordgroep instellen. Opstellen convenant veiligheidspartners. Opstellen beheersplan. Image en milieu

Voor alle veiligheidspartners, maar zeker voor de bewoners is het een belangrijk issue hoe Domus Plus in de omgeving eruitziet. De termen schoon, heel en veilig zijn hier op zijn plaats. Een verloederde locatie weggestopt ergens achter tegen een autoweg aan werkt niet mee aan een prettig veiligheidsgevoel. Ter voorkoming dat onmiddellijk of in de toekomst de broken windows theorie20 opgeld doet, dient men bij het ontwerp van Domus zowel aan het ‘stapelen van stenen’ 19 Verschil in bevoegdheden en verantwoordelijkheden behoeft geen bezwaar te zijn. Het gaat erom wat de inwoner en

ondernemer (en dus ook de crimineel…) daadwerkelijk waarneemt. 20 De theorie stelt dat het onderhouden en schoonhouden van een omgeving een preventief effect heeft ten aanzien van kleine misdrijven zoals vandalisme, openbare dronkenschap etc. Het ordelijk houden van de omgeving zorgt er met andere Pagina 25 van 28

Kernel Groep B.V. Leonards Springerstraat 28 2742 MN Waddinxveen

aandacht te besteden (hoe ziet het gebouw eruit = image. Bij voorkeur organische vormen in het ontwerp toepassen, transparant gebouw realiseren, rustgevende kleuren toepassen, etc.) als ook aan de directe omgeving (milieu). Advies: Betrek bij het ontwerp van Domus Plus een Register CPTED expert (RCE) die de architect, bouwkundigen etc. kan informeren over de ontwerprichtlijnen met betrekking tot CPTED ter voorkoming van het introduceren van risico’s. 2.2

2e generatie CPTED

Dit raakt de sociale veiligheid van de wijkbewoners en de bewoners van Domus Plus. Het gaat hierbij om de betrokkenheid van wijkbewoners en bewoners van Domus Plus en ook hun verantwoordelijkheid tot elkaar. Uit vergelijkbare situaties blijkt, dat door de komst van een Domus Plus en alle veiligheidsactiviteiten die daarmee gepaard gaan, de wijken veiliger zijn geworden en het veiligheidsgevoel van wijkbewoners zeer is toegenomen. Advies: •

• •

3

Veiligheidspartners (in de brede betekenis van dit begrip) moeten bevorderen, dat wijkbewoners zich betrokken gaan voelen bij Domus Plus (i.c. dat het uiteindelijk hún Domus Plus wordt = eigenaarschap). Daarvoor zijn uitstekende instrumenten te bedenken, bijvoorbeeld vrijwilligerswerk21 in en aan de Domus, en activiteitenbegeleiding. Domus Plus-bewoners kunnen ‘taken’ of ‘bijdragen’ leveren die zichtbaar zijn voor de wijk Door Domus-bewoners te betrekken bij het reilen en zeilen in de wijk moeten zij zich betrokken gaan voelen bij de wijk.

Beheersing van risico’s

De wijken en Domus Plus kunnen beveiligd worden door gebruik te maken van securityriskmanagement. Dit is een harde manier van beveiligen, die mits juist toegepast, een hoog veiligheidsniveau kan realiseren. Daar staat tegenover dat deze manier van beveiligen veel investeringen vergt en exploitatiekosten met zich meebrengt. Maar ook deze aanpak sluit niet alle risico’s uit. De toepassing van CPTED – zorgen voor een goed ontwerp en een juist gebruik – resulteert in het feit, dat er alleen nog mar aandacht behoeft te zijn voor risico’s die niet uit te sluiten zijn met CPTED. We benoemen ze als restrisico’s. Voordat organisatorische maatregelen en bouwkundige en technische voorzieningen worden geformuleerd, dienen deze risico’s in kaart te worden gebracht. Het is een prettige omstandigheid, dat Domus nog gebouwd moet worden. Beveiligingsmaatregelen en -voorzieningen treffen na realisatie van een gebouw is per definitie altijd duurder dan deze in het ontwerp voor de bouw mee te nemen. Pas in de ontwerpfase – in hoeverre wordt dan rekening gehouden met de CPTEDrichtlijnen - wordt de behoefte aan extra benodigde bouwkundige en technische voorzieningen duidelijk.

woorden voor dat er orde en tucht heerst. Dr. Kees Keizer (RUG) heeft de theorie in 2008 bewezen (zie: The Spreading of Disorder.) 21 In een gesprek met de waarschijnlijke manager van Domus Plus gaf zij aan hier een sterke voorstander te zijn. Pagina 26 van 28

Kernel Groep B.V. Leonards Springerstraat 28 2742 MN Waddinxveen

3.1

Risicoanalyse

Deze risicoanalyse gaat kort in op de risico-impact in de wijk én in en bij de Domus. Voor deze analyse zijn 3 documenten geraadpleegd: d. ‘Quick Scan Veiligheid’, opgesteld door dhr. P.J.W. Hoes, directeur Alpha Security d.d. 12 maart 2021. e. ‘Advies locaties Domus plus/Skaeve Huse’ van dhr. G.G. van Thiel, operationeel expert van Politie-eenheid Noord-Holland, district Kennemerland, team Haarlem d.d. 15 maart 2021. f. E-mail d.d. 28 mei 2021 van mw. T. de Koe [Leger des Heils] m.b.t. inventarisatie van het aantal incidenten jaarlijks plaatsvindt binnen een regulier Domus voorziening. 3.1.1

Risico-impact de wijk

Het jaarlijks aantal bij politie bekende overlast incidenten voor omwonenden, ondernemingen en voorzieningen in de nabije omgeving van deze locatie is nihil. Dit is de laatste jaren stabiel. De nabijheid van een populaire jeugdhangplaats onder het Stastokviaduct vormt een ernstig risico. Uit recent evaluatief onderzoek uit andere gemeenten in Nederland blijkt dat overlast en criminaliteit echter afnemen bij Domus Plus locaties. Niet alleen is er sprake van een afname in de oude ‘woonomgeving’ van de bewoners van die voorzieningen, maar ook blijkt dat de bewoners in de nieuwe omgeving veel minder overlast en criminalist veroorzaken. 3.1.2

Risico-impact in en bij Domus Plus

Met de focus op de mogelijke negatieve activiteiten van bewoners van Domus Plus stelt de vertegenwoordiger van het Leger des Heils, dat incidenten in de omgeving c.q. openbare ruimte van Haarlem veelal worden veroorzaakt door personen die ambulante zorg ontvangen. Deze groep ontvangt geen 24/7 zorg. Op basis van de informatie van het Leger kan men constateren, dat er slechts 1 keer op jaarbasis een noodzaak is om de toezichthouder een calamiteit te melden. Als het gaat om een indicatie van het aantal keer dat verzorgenden een ‘time out plek22’ van ongeveer 1 á 2 weken nodig hadden, dan vindt dat ongeveer 12 keer per jaar plaats. Dit laatste getal is overigens sterk afhankelijk van hoe stabiel en getraind het team is en hoe de ontwikkeling van het team/de locatie op dat moment is. 3.2

Organisatorische maatregelen – preventief

Advies: De volgende aanvullende maatregelen treffen (op basis van het ‘Advies locaties Domus plus/Skaeve Huse’): •

gebruik van geluidsversterkende apparatuur te beperken zowel op de woonlocatie als ook in de openbare ruimte;

Als deze maatregel voor bewoners in het huisreglement van Domus Plus worden opgenomen, moet dat gekoppeld worden aan sancties bij overtredingen.

22

Time-out: een kortdurende acute voorziening voor personen met verward gedrag

Pagina 27 van 28

Kernel Groep B.V. Leonards Springerstraat 28 2742 MN Waddinxveen

3.3

Bouwkundige en technische maatregelen – preventief

•

op kritieke c.q. gevoelige plaatsen in en rond het gebouw CCTV-camera’s plaatsen.

Pagina 28 van 28