20210254262 4. Bijlage 3 2021-05-17 nota van beantwoording inspraakreacties TVW

Transitievisie warmte -verwerking inspraakreacties De concept transitievisie warmte lag ter inzage van 3 maart t/m 14 april 2021. Dit overzicht bevat een lijst van de indieners van de inspraakreacties, het inhoudelijke commentaar op de visie en het antwoord van het college op dit commentaar. Nummer A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W

Naam Van de Hoven Monique Spiekerman Hendriks Heiliegers Heijne De Jong Numans Ubbens Diepenhorst Haverkort Wim Thijs Wijkraad Vijfhoek Smies Kok Schaap Mathot Hermarij Bruijnzeels Neefjes Josh John Doe

X Y Z

Wessel Koster Banis

Nummer AA AB AC AD AE AF AG AH AI AJ AK AL AM AN AO AP AQ AR AS AT AU AV AW

Naam Fischer Mol Van der Pot Van der Zee Van Eig Duurzaam Garenkokerskwartier WBO Serail Klaver Hoogewerf Van der Lans Grootouders voor het Klimaat Haarlem Wijkraad Ramplaankwartier Wijkraad Planetenwijk De Groot VVE Pampus Wijkraad Meerwijk Wijkraad De Krim De Groene Kroon Duurzaam Milieudefensie Polderwarmte Wijkraad Bosch en Vaart Vanuit commissie beheer zijn er geen technische vragen gekomen.

1

A Nr. 1

Opmerking

antwoord

aanpassing

Deze visie is toch allang weer achterhaald: Professor energietechnologie David Smeulders: ,,Met een zuinige hr-ketel kom je op zo'n 180 gram CO2 uitstoot per kilowattuur. Maar de warmtepomp trekt stroom uit het stopcontact, opgewekt in elektriciteitscentrales. Dan is de CO2-uitstoot ongeveer 475 gram. De efficiëntie van de warmtepomp moet dat verschil vervolgens goedmaken." en ,,Je moet veel geld investeren voor een relatief klein resultaat. Bestaande woningen in één klap volledig van het aardgas halen, is een erg inefficiënte manier om broeikasgassen te reduceren.".

De hybride warmtepomp als eerste stap ziet de gemeente ook als tussenoplossing voor delen van de stad.

Ja, we leggen (nog) meer nadruk op het stimuleren van de aanschaf van een hybride warmtepomp.

De volgende stap is op een natuurlijk moment (verbouwing, verhuizing, cv-ketel vervanging) de woning aardgasvrij te maken.

Een gemiddelde woning van het gas afhalen kost 40.000,=. Op dit moment lijkt het enige goede alternatief voor het reduceren van de CO2-uitstoot de hybride warmtepomp. Die is niet volledig aardgasvrij, maar verlaagt het gasverbruik wel met een flinke hap. Bijkomend voordeel is dat een huiseigenaar zelf kiest wanneer de oude cv-ketel aan vervanging toe is. Dat helpt het draagvlak voor de energietransitie. Dus beter niet van het gas af Haarlem! B Nr. 1

Opmerking

antwoord

aanpassing

Heb een vraagje, als het huis niet geschikt is, wat gebeurt er dan? Oude huizen zijn meestal niet genoeg geïsoleerd en als dat niet mogelijk is? En de elektriciteit rekening, deze schiet omhoog.

De eerste stap voor de oudere woningvoorraad is isolatie. Hiermee wordt de warmtevraag gereduceerd. Dan kan er eventueel een hybride warmtepomp geïnstalleerd worden als tussenstap. Later kan de woning aardgasvrij gemaakt worden.

Nee

Voor een deel van de oudere woningen in Haarlem die niet voldoende geïsoleerd kunnen worden, zal er ook een midden temperatuur of 2

hoge temperatuur oplossing komen. Nadere uitwerking per wijk en buurt volgt in de warmteuitvoeringsplannen.

C Nr. 1

D Nr. 1

Opmerking

antwoord

aanpassing

Voor een groot gedeelte van Haarlem wordt ingezet op hybride of all electric warmtepompen. Deze keuze heeft tot gevolg dat er per bewoner meer elektriciteit wordt opgenomen, met mogelijk gevolgen ( b.v. verzwaring) voor het elektriciteitsnet. De warmte transitie visie zegt hier niets over. M.i. kan dit een groot knelpunt worden voor verdere ontwikkeling van deze visie. Het zou raadzaam zijn de input van de netbeheerder (Liander) te vragen. Een mogelijk alternatieve oplossing is de inzet van slimme warmtepompen, die b.v.in een wijk niet allemaal tegelijk op maximaal vermogen aan gaan.

Het inzetten van (hybride) warmtepompen zorgt inderdaad voor een grotere belasting van het elektranet. Daarom is Liander ook betrokken bij de transitievisie warmte en de warmteuitvoeringsplannen. Het slim aansturen van warmtepompen wordt ook onderzocht door Liander. In het plan van SpaarGas wordt dit ook meegenomen.

nee

Opmerking

antwoord

aanpassing

Aardgas vrij, prima. Maar kijk dan wel verder, en landelijk. Het is geen lokaal probleem. Dus kijk ook wat de toekomst kan brengen, en dat is waterstof. Het blijkt al dat het gas netwerk in de toekomst geschikt kan zijn als transport netwerk voor waterstof. Wat op z’n beurt in de huizen omgezet kan worden in elektriciteit. Bereidt je daar ook op voor. Dus nu niet zomaar alles “weg slopen”, om er later achter te komen dat dit prima opnieuw gebruikt kan worden. En daarnaast, ruim investeren in het elektra netwerk. Daar zal ontzettend veel meer van gevraagd gaan worden, dan moet het wel aankunnen.

Het is onbekend of en hoeveel duurzaam waterstof beschikbaar wordt voor het verwarmen van woningen. Tot 2030 verwacht de gemeente in ieder geval niet dat het een haalbare en betaalbare oplossing is.

Nee

Het gasnet verwijderen wordt in overleg met Liander besproken, en gebeurt pas als er voor alle woningen op dat deel van het net een aardgasvrije oplossing is. Het elektriciteitsnetwerk moet inderdaad verzwaard worden, daarom is Liander ook 3

betrokken bij de totstandkoming van de transitievisie warmte. E Nr.

Opmerking

antwoord

aanpassing

1

Wie gaat die onzin allemaal betalen?

De betaalbaarheid van de transitie naar een duurzame verwarming is voor de gemeente van groot belang, en ook een van de uitganspunten. Per warmteuitvoeringsplan wordt er gekeken naar de verdeling van de kosten met als uitgangspunt dat het voor de Haarlemmer nier meer gaat kosten dan blijven verwarmen op het aardgas.

nee

F Nr.

Opmerking

antwoord

aanpassing

Waarom is een buurtsgewijze aanpak van woningisolatie geen topprioriteit. Door isoleren van woningen zal de totale warmtevraag dalen en is er een lagere investering nodig om klimaatneutraal te worden. Bovendien ontstaat er geen afhankelijkheid van datacentra.

De gemeente communiceert stadsbreed over het isoleren van woningen. Aanvullend wordt er regelmatig een actie georganiseerd per wijk zoals samen met bewoners in het Ramplaankwartier, het Garenkokerskwartier; of door de gemeente in Meerwijk en in wijken met veel woningen van na 1995.

nee

1

De restwarmte van de datacentra zien we als een van de bronnen om woningen duurzaam te verwarmen via warmtenetten. Omdat we in Schalkwijk werken met open warmtenetten en meerdere bronnen verwachten we niet overmatig afhankelijk te zijn van de datacentra. De risico's van afhankelijkheid van datacentra zijn in beeld bij de gemeente en worden opgelost met bijvoorbeeld contracten.

4

G Nr. 1

H Nr. 1

I Nr. 1

Opmerking

Antwoord

aanpassing

Steeds meer mensen zijn arm. Men heeft niet eens genoeg geld voor alle 'normale' dingen. Laat staan een extraatje. En dan verwachten jullie dat iedereen bergen geld uitgeeft aan iets dat minder goed werkt dan wat we nu hebben?!

De betaalbaarheid van de transitie naar een duurzame verwarming is voor de gemeente van groot belang, en ook een van de uitganspunten. Per warmteuitvoeringsplan wordt er gekeken naar de verdeling van de kosten met als uitgangspunt dat het voor de Haarlemmer nier meer gaat kosten dan blijven verwarmen op het aardgas.

nee

Opmerking

Antwoord

aanpassing

Het zou goed zijn om mensen in een vroeg stadium in te lichten of hun woning wel of niet aangesloten zal worden op een collectief warmtenet. Ook zou dit een goed moment zijn om uit te leggen wat er in een woning nodig is als die onderdeel is wordt van een collectief warmtenet, en wat bewoners zelf al kunnen doen, of juist moeten laten. Dit om de mensen die gemotiveerd zijn om iets te gaan doen te behoeden voor dubbel werk en verkeerde keuzes.

De gemeente legt in de transitievisie warmte vast welke wijken worden aangesloten op collectieve warmtenetten zodat bewoners vroegtijdig weten waar ze aan toe zijn. Het kan zijn dat de collectieve oplossing niet de beste oplossing is voor alle woningen in de wijk, dit wordt uitgewerkt in de warmteuitvoeringsplannen. Daarna is het aan de woningeigenaar om wel of niet aan te sluiten op de collectieve oplossing; de woningeigenaar mag ook zelf een alternatief kiezen.

nee

Opmerking

antwoord

aanpassing

Graag zou ik meedoen met het warmtenet plan van de Ramplaan. Ik woon net daarbuiten en doe al wel mee met het zonnepanelen project van de Ramplaan. Ik vraag me af of dat een mogelijkheid is.

De gemeente ziet kansen voor het realiseren van meerdere zonnewarmtenetten in Haarlem. Voor nu kunt u contact opnemen met SpaarGas en het project volgen. Meer

nee

5

informatie kunt u vinden op ramplaankwartier.nl. J Nr. 1

Opmerking

antwoord

aanpassing

Waarom worden geen gebruikgemaakt van het aardgasnet t.b.v. waterstof? Het is toch eeuwig zonde om dit netwerk op te doeken en in de grond te laten liggen.

Het is onbekend hoeveel duurzaam waterstof beschikbaar wordt voor het verwarmen van woningen. Tot 2030 verwacht de gemeente in ieder geval niet dat het een haalbare en betaalbare oplossing is.

nee

Het gasnet verwijderen wordt in overleg met Liander besproken en gebeurt pas als er voor alle woningen op dat deel van het net een aardgasvrije oplossing is. K Nr. 1

Opmerking

Antwoord

aanpassing

Wat zijn de kosten voor de bewoners van Haarlem? Wat zijn de individuele kosten voor zijn eigen huis, en vervolgens de kosten die collectief via belastingen en heffingen worden geheven om de Gemeente Haarlem en de rijksoverheid aan geld te helpen om dit mega project te betalen. Waarop zijn deze berekeningen gebaseerd?

De kosten van het aardgasvrij maken van woningen verschillen per woning. CE Delft heeft samen met de gemeente berekend wat de indicatieve kosten zijn van het aardgasvrij maken van de woningen in Meerwijk, Ramplaankwartier en woningen van na 1995.

Ja, we geven duidelijk aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk met Klimaatakkoord en EUafspraken) en het waarom van aardgasvrij.

Zijn deze transitie voorstellen doorberekend, en zijn er alternatieven doorberekend per wijk/gebied zoals aardgas door waterstof te vervangen? Zijn er berekeningen doorgevoerd om nog veel langer wijken op aardgas te laten totdat er over 20 jaar betere alternatieven zijn? De rest van Europa gaat over op aardgas, wie verzint dat Nederland eraf moet en wel binnen 20 jaar. En wie bepaalt vervolgens dat de bewoners dit moeten betalen? Onderbouw dat dit noodzakelijk is inclusief kosten en baten analyse en zonder politieke stellingnames.

Voor de woningen in andere delen van de stad wordt dit gedaan als de transitievisie warmte geactualiseerd wordt. Dit gebeurt over twee tot vijf jaar. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat Nederland van het aardgas afgaat. De verdeling van de (maatschappelijke) kosten wordt ook per oplossing bekeken met als uitgangspunt dat het de bewoner/eigenaar 6

Hieronder een tweetal instanties die het al niet bij benadering het eens zijn over de kosten, en 40-50% van verschil in inzicht is niet acceptabel voor een begroting waarop deze besluiten voor de transitie gebaseerd worden en we vervolgens 30 jaar mee verder moeten. In 2019 stelde de koepel van woningcorporaties, Aedes dat het Planbureau voor de Leefomgeving de kosten voor vergroening van woningen te laag heeft ingeschat. Volgens Aedes zijn de vergroeningskosten zo’n 40 tot 50 procent hoger dan in de doorrekening van het PBL. Het Algemeen Dagblad berichtte in 2020 dat het PBL heeft erkend dat het niet alle kostenposten meegenomen zijn in de doorrekening. In 2021 kreeg het PBL kritiek vanwege het gebruik van de term ‘nationale kosten’. Met dit begrip wordt gekeken naar de uiteindelijke kosten voor de maatschappij als geheel. De uiteindelijke belastingdruk voor de burger als gevolg van de beoogde vergroening blijft zo onduidelijk. Het maken van plannen en doordrukken van plannen zonder een degelijke kosten baten inschatting is onacceptabel. Het doordrukken naar een datum van 'aardgasvrij" in 2040 op kosten van de bewoners zonder een gedegen kosten onderbouwing is onverantwoordelijk en een overheid onwaardig. L Nr. 1

niet meer mag kosten dan het verwarmen met aardgas. Per wijk worden alle haalbare opties doorgerekend. Waterstof is volgens CE Delft geen haalbare optie, de kosten zijn nog onbekend en er zal ten minste tot 2030 geen duurzame waterstof beschikbaar zijn voor het verwarmen van woningen in Haarlem; en daarom is waterstof nu niet meegenomen in de berekeningen. Twintig jaar wachten op alternatieven is geen oplossing. Haarlem heeft de klimaatcrisis uitgeroepen en heeft de ambitie uitgesproken om in 2040 aardgasvrij te zijn. Daarom beginnen we nu. Aardgas wordt in delen van Europa ingezet als vervanging van nog vervuilendere opties zoals kolen en is ook voor die landen een tussenoplossing.

Opmerking

antwoord

aanpassing

Krijgt elk huishouden €40.000 van de gemeente om zgn van het gas af te gaan dan? Zie actuele berichten dat het ‘totaal niet haalbaar en betaalbaar is! ‘Warmtepompen e.d. werken niet/houden het huis niet warm. ( heb familie die ze heeft en er zeer ontevreden over zijn! Kortom allemaal te duur, onpraktisch en alleen realistisch op papier! In Duitsland krijg je subsidie om gas

De betaalbaarheid van de transitie naar een duurzame verwarming is voor de gemeente van groot belang, en ook een van de uitganspunten.

nee

Per warmteuitvoeringsplan wordt er gekeken naar de verdeling van de kosten met als uitgangspunt dat het 7

ipv olie te nemen om je huis te verwarmen en wij moeten er zo nodig van af? Die elektriciteit nodig voor de warmtepomp wordt weer opgewekt door.. gascentrales of erger kolen/biomassa centrales! Je verschuift alleen waar gas wordt verbruikt met heel veel extra kosten! Sluit bruinkool centrales in Polen! Dat helpt!

voor de Haarlemmer nier meer gaat kosten dan blijven verwarmen op het aardgas. Voor (positieve) ervaringen over warmtepompen: er zijn in Haarlem een aantal ervaringsdeskundigen die graag hun ervaring delen via https://www.haarlem.nl/gasvrijer/bewonerservaringen/. Het is wel belangrijk om woningen voldoende te isoleren en ook te kijken naar radiatorafgifte en/of vloerverwarming voordat een warmtepomp geïnstalleerd kan worden. De gemeente gaat niet over het EU-beleid. Aardgas in andere landen is een tussenstap van een nog vervuilendere optie en uiteindelijk zullen ook die woningen overgaan op een duurzame warmtebron.

M Nr. 1

N Nr. 1

Opmerking

Antwoord

aanpassing

Laat ik beginnen dat ik voor verandering ben en dat het gestimuleerd moet worden om het anders te doen. De visie om het te veranderen lijkt mij prima. Waar ik heb ineens mee ben is dat mijn wijk gelabeld is voor centrale warmte voorziening. Ik ben niet overtuigd van deze optie. Dit betekent voor mij geen keuze in een leveranciers. De ervaringen die ik verneem in artikelen en podcast wijzen op hogere kosten en de stabiliteit is niet verzekerd. Ik wil liever zelf de keuze hebben en houden. Dit geeft mij in ieder geval een gevoel van keuzevrijheid.

De gemeente maakt plannen voor een wijk. Dat betekent niet dat het plan ook geldt voor alle woningen in die wijk. Daarnaast blijft de beslissing voor welke techniek voor de woningeigenaar/bewoner. U bent dus vrij om te kiezen voor een aardgasvrij alternatief.

Nee

opmerking

Antwoord

aanpassing

Het niveau van deze ambitie is te laag en gelet op het tempo van klimaatverandering: too little too late. Dat blijkt ook wel uit het nieuws hierover de laatste tijd. Daarom ben ik met TNO en enkele

Haarlem heeft als ambitie aardgasvrij in 2040. Dat is 10 jaar eerder dan de landelijke ambitie.

nee

8

grote woningcorporaties begonnen met een plan om het aardgasvrij maken van woningen in enkele jaren te kunnen realiseren tegen veel lagere kosten (ongeveer €5000 per woning). Dit formulier staat geen uploads toe, maar als u belangstelling heeft stuur ik u die graag toe.

Wij volgen de innovaties en verduurzamingsplannen van andere gemeenten en andere landen om nieuwe oplossingen mee te nemen in volgende versies van de transitievisie warmte. We hebben contact opgenomen over de oplossing waar u aan werkt.

O Nr. 1

opmerking

Antwoord

aanpassing

Er wordt gericht op warmtenetten met twee alternatieve bronnen: warmte uit datacenters en geothermie. Beide bronnen zijn onzeker dan wel mogelijk niet beschikbaar op de langere termijn indien bijvoorbeeld het datacenter niet meer draaiend is. Ik mis in de visie derhalve een eerste insteek voor een plan B: wat als bijvoorbeeld de ondergrond niet geschikt is voor geothermie. Ik mis ook in de visie wat de route is om voor woningen van hoge temperatuur naar midden temperatuur warmte te gaan. Dit is zowel nodig voor de beoogde bronnen van de warmtenetten als voor de woningen die elektrisch verwarmd gaan worden. Tot slot is 2040 aardgasvrij volledig onrealistisch. Het zou het bestuur bekoren als er een conclusie getrokken op basis van dit onderzoek wordt dat dit eerdere doel niet haalbaar is maar wel 2050. Vasthouden aan een onrealistisch doel creëert wantrouwen in het politieke bestuur van Haarlem.

Met de datacentra worden contracten afgesloten zodat er leveringszekerheid is, in ieder geval voor de komende jaren. Mocht datawarmte over bijv. 15 jaar niet meer beschikbaar zijn, dan kan ingezet worden op alternatieve bronnen zoals aquathermie. In de loop van 2022 verwachten we meer zekerheid over geothermie. Mocht blijken dat de ondergrond niet geschikt is voor geothermie, dan zullen alternatieve bronnen eerder ontwikkeld worden. Omdat we in Schalkwijk werken met een open warmtenet en meerdere bronnen verwachten zijn we niet overmatig afhankelijk te zijn van de datacentra. De risico's van afhankelijkheid van datacentra zijn in beeld bij de gemeente en worden opgelost met bijvoorbeeld contracten.

nee

Succes!

Het isoleren van woningen is een belangrijke stap in de verduurzaming van de stad. In het geval van Schalkwijk hebben de woningcorporaties plannen gemaakt voor hun bezit en informeert de gemeente particuliere eigenaren. 9

De visie is dat gemeente Haarlem aansluit bij de landelijke richtlijnen voor isolatie. Op basis van de huidige plannen is 25% van de gebouwen in Haarlem aardgasvrij in 2030. De verwachting is dat de aanpak dan versneld en opgeschaald kan worden. Bijvoorbeeld door het uitbreiden van het warmtenet Schalkwijk, en het herhalen van de oplossing voor het Ramplaankwartier in andere jaren '30 wijken.

P Nr. 1

opmerking

antwoord

aanpassing

1. De monopolie positie van de blok verwarming is een heel groot bezwaar. Ook al is er wetgeving , een monopolie leidt zeker tot hogere kosten. Er is namelijk geen druk middel om dat tegen te houden.

1. Met het Niet Meer dan Anders principe wordt gezorgd voor een betaalbare oplossing voor Haarlemmers. Daarnaast werken we in Schalkwijk aan een open warmtenet zodat er meerdere leveranciers en meerdere bronnen mogelijk zijn.

Ja, we geven duidelijk aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk met Klimaatakkoord en EUafspraken) en het waarom van aardgasvrij.

2. Lage temperatuur verwarming is lastig voor mensen die ziek zijn of oud. In de folder staan fotoos van fitte actieve mensen. Eenderde van de mensen heeft gezondheidsproblemen of is oud. Deze groep zal de komende jaren groter worden. Dit is overigens ook een aandachtspunt voor bereikbaarheid van de binnenstad. Stel je kunt hoogstens 100 m lopen. 3. Dat Haarlem een voorloper wil zijn om van het gas af te gaan is niet verstandig. Je mist daarmee de aansluiting met nieuwe technologie. Remmende voorsprong. Opvallend is dat landen om ons heen juist meer gas gaan gebruiken zoals Duitsland en Frankrijk.

2. Het is inderdaad belangrijk om voldoende verwarmingscapaciteit te realiseren in woning zodat ook mensen die ziek of oud zijn comfortabel kunnen wonen. Dit is ook mogelijk met bijvoorbeeld een warmtepomp en voldoende isolatie/ventilatie. Deze visie gaat niet over de bereikbaarheid van de binnenstad. 3.Haarlem heeft de klimaatcrisis uitgeroepen en heeft de ambitie om in 2040 aardasvrij te zijn. Ondertussen volgt de gemeente technische ontwikkelingen. Deze worden – als ze haalbaar, betaalbaar en duurzaam zijn – 10

4. Is het elektriciteitsnet in staat om de snelle vraag naar elektriciteit, zoals voorgesteld in de plannen, op te vangen en uit te voeren? 5. Er gaat onevenredig veel energie naar datacenters en bedrijven ten opzichte van bewoners. Het is beter om eerst te beginnen met de verduurzaming van bedrijven. En gaandeweg ontdekken welke verbeterde technologie er beschikbaar komt voor bewoners. Zodat bewoners niet onevenredig worden belast en opgejaagd.

meegenomen in volgende versies van de transitievisie warmte. Haarlem gaat niet over EU- beleid. Sommige andere landen stappen over van vervuilendere bronnen naar aardgas als tussenstap naar een duurzame energievoorziening. Ook zij hebben zich gecommitteerd aan een CO2-neutrale samenleving in 2050. 4. Netbeheerder Liander is betrokken bij de totstandkoming van de transitievisie warmte (en de Regionale Energiestrategie). Het elektriciteitsnet zal deels verzwaard moeten worden om alle duurzaamheidsdoelen te behalen. 5. We kunnen ons niet permitteren om het ene na het andere te doen. Naast woningen verduurzamen werkt de gemeente ook aan een warmtenet voor bedrijven in de Waarderpolder, en faciliteert de gemeente ook verdere verduurzaming met energiescans, advies over zonnepanelen etc.

Q Nr. 1

opmerking

Antwoord

aanpassing

In de visie vind ik niets terug over het gebruik van groene waterstof. Waterstof kan eenvoudig via de bestaande aardgasleidingen naar de woningen worden gebracht. Het gebruik van waterstof is in opkomst. Met name de grote gasleveranciers en de overheid zijn bezig om windenergie om te zetten in waterstof via elektrolyse. Initiatieven zijn er in Zeeland, Rijnmond, Ijmond en Noord Nederland. In de IJmond is Vattenval in samenwerking met provincie en andere partijen bezig de komende jaren groene waterstof te produceren. Dergelijke

Het is onbekend hoeveel duurzaam waterstof beschikbaar wordt voor het verwarmen van woningen. Tot 2030 verwacht de gemeente in ieder geval niet dat het een haalbare en betaalbare oplossing is.

nee

Het gasnet verwijderen wordt in overleg met Liander besproken en gebeurt pas als er voor 11

R Nr. 1

ontwikkelingen dienen een plek te krijgen in uw visie daar we praten over een transitie tot 2040.

alle woningen op dat deel van het net een aardgasvrije oplossing is.

opmerking

Antwoord

aanpassing

Ik vind het fijn dat de gemeente een ambitieuze visie heeft om de klimaatdoelstellingen te halen en daar een wezenlijke bijdrage aan wil leveren. Wat ik lastig vind is hoe hier in de praktijk mee wordt omgegaan. Ik woon sinds 10 jaar in een hoekhuis van 88 m2 uit 1908 in Haarlem Noord. Alle mogelijkheden om te isoleren en zuiniger met energie om te springen grijpen we aan. Sinds 2014 hebben we zonnepanelen op het dak. Toentertijd hebben we ons ingeschreven voor subsidie op zonnepanelen. We hebben geïnformeerd bij de gemeente en ons was verteld dat we in aanmerking kwamen en er voldoende geld in de pot zat. Vervolgens hebben we ons ingeschreven bij ‘met de zon’ en direct tot aanschaf besloten. Toen we daadwerkelijk de subsidie aanvroegen bij de gemeente bleek de geldpot leeg. Omdat we duurzaamheid erg belangrijk vinden en al zover in het proces waren hebben we ervoor gekozen om door te zetten, onze spaarbuffer hiervoor te gebruiken en vanuit de maandelijkse besparing op elektriciteit onze buffer weer aan te vullen. Dit is gelukt, inmiddels zijn de panelen net afbetaald. Ik heb gebeld met een adviesbureau voor het verder verduurzamen van onze woning en samen kwamen tot de conclusie dat behalve de kleine extra maatregelen (radiatorfolie plakken, verwarmingsbuizen isoleren, cv-ketel iets zuiniger afstellen) wij amper mogelijkheden hebben tot verdere groene maatregelen.

Inmiddels hebben we een nog zuiniger CV ketel aangeschaft. Maar een warmtepomp werd ons afgeraden omdat ons huis daarvoor niet voldoende geïsoleerd is. Hoe dan verder? We hebben geen spouwmuren dus die kunnen we niet volspuiten. We hebben geen kruipruimte, er ligt een oude granito vloer van 10 cm dik op de kale zandgrond. Hierop is een laag isolatie aangebracht en daarop ligt onze vloer. Ons platte dak was reeds (een bescheiden 7 cm) geïsoleerd. Enige wat nog tot de mogelijkheden behoort is het plaatsen van voorzetwanden aan de

Goed om te horen dat u bezig bent met duurzaamheid en dat de zonnepanelen, zelfs zonder de subsidie, zich al snel hebben terugverdiend.

nee

De opgave voor het verduurzamen van oudere woning is groot en niet eenvoudig. Daarnaast vergt het een grote investering. Helaas zijn de landelijke subsidies niet altijd voldoende en komt niet elke verbouwing in aanmerking voor de subsidie. De gemeente heeft als uitgangspunt dat de aardgasvrije oplossing betaalbaar moet zijn voor Haarlemmers. In sommige wijken of woningen is dat nu nog niet mogelijk. Hopelijk zullen er later voldoende technische oplossingen en subsidies mogelijk zijn om ook uw woning verder te verduurzamen! Voor advies over verduurzaming van uw woning kunt u contact opnemen met het Duurzaam Bouwloket, https://www.duurzaambouwloket.nl/.

12

binnenzijde van ons huis. Erg kostbaar en je verkleint je binnenruimte er aanzienlijk mee. Vorig jaar hebben we besloten onze slaapkamer te verbouwen en hebben we er toch voor gekozen om zowel het dak als de muren aan de binnenzijde te voorzien van isolatie. Een kostbare verbouwing van € 9000 waar we lang voor hebben gespaard. We hebben een aanvraag ingediend voor subsidie en kwamen tot onze verbijstering niet in aanmerking omdat het aantal vierkante meters dat we lieten isoleren te klein was. Echter, voor de isolatie van ons gehele dak en niet zoals een ons geval 2 van de 4 kamers hebben we geen geld. Dit is toch de omgekeerde wereld. We hebben juist geen geld om alles in 1 keer te laten doen en komen op deze wijze nooit in aanmerking voor subsidie. Ons energie label is van G naar C gegaan. Geheel op eigen kracht en kosten. Maar wanneer ik in deze visie zie dat een warmtepomp in onze wijk de oplossing moet vormen dan vraag ik me sterk af hoe reëel dat is, en hoe we dat moeten bekostigen. Ik ben groen en welwillend en ik kan het al niet waarmaken. De enige oplossing die ik zie is deze projecten vanuit de overheid bekostigen en vanuit besparing op energiekosten geld terug laten vloeien. Ik hoop dat bovenstaande praktijkschets de gemeente kan helpen om oplossingsgericht te werk te gaan. S Nr. 1

opmerking

Antwoord

aanpassing

Ik begrijp niet waarom wij van het gas af moeten, het is een van de schoonste warmtebronnen. In Duitsland worden inwoners juist gestimuleerd om over te gaan op gasverwarming etc. En buiten dat, ik wil niet over op een andere warmtebron. Ik heb geen vertrouwen in een warmtepomp en wij kunnen niet allemaal over op elektra. Dat kan het elektriciteitsnet niet aan. Heb ik straks nog wel de regie over mijn eigen huis?

1. Elk land heeft zijn eigen route. Zo hebben EU-landen als Polen en Duitsland een andere aanpak gekozen. Dat komt omdat hun startpositie totaal anders is. Omdat er in deze landen meer kolencentrales dan gascentrales staan kunnen ze als tussenstap CO2 besparen door op aardgas over te gaan. Uiteindelijk moet Polen en Duitsland ook van het aardgas af om als land in 2050 CO2neutraal te zijn. Ook Duitsland heeft zich verbonden aan het klimaatakkoord in Parijs

Ja, we geven duidelijk aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk met Klimaatakkoord en EUafspraken) en het waarom van aardgasvrij.

13

waarbij 95% CO2 reductie moet zijn gerealiseerd in 2050. Zij maken een tussenstap met aardgas. De duurzaamheid van aardgas is dus een gevoelig onderwerp omdat sommige EU-landen nog van steen- en bruinkool af moeten. Nederland is eerder al op aardgas overgestapt en kan nu de volgende stap zetten naar een CO2-neutrale samenleving door te verwarmen met duurzame bronnen. 2. Wij kiezen alleen voor betrouwbare technieken. Met een woning die voldoende geïsoleerd is, is een warmtepomp een betrouwbare optie. 3. De woningeigenaar heeft altijd regie over de eigen woning. De gemeente zal niet een optie verplichten. Wel kan het zijn dat de gemeente een optie op een bepaald termijn faciliteert, en als de woningeigenaar daar geen gebruik van maakt, is het aan de woningeigenaar om zelf aardgasvrij te worden. T Nr. 1

opmerking

Antwoord

aanpassing

In jullie visie staan aannames die m.i nog voor discussie vatbaar zijn zoals: aardgas draagt bij aan klimaat verandering. Het klimaatprobleem is urgent vanwege snelle opwarming. Van het gas af om opwarming tegen te gaan middels uitstoot broeikasgassen beperken. er is geen sprake van een synchrone stijging van de temperatuur met die van het CO2-gehalte. Tussen 1940 en 1975 stijgt de temperatuur niet maar daalt zelfs licht, en datzelfde gebeurt vanaf 2002 tot nu toe. Indien men de super El Niño van 1998 niet

1. Elk land heeft zijn eigen route. Zo hebben EU-landen als Polen en Duitsland een andere aanpak gekozen. Dat komt omdat hun startpositie totaal anders is. Omdat er in deze landen meer kolencentrales dan gascentrales staan kunnen ze als tussenstap CO2 besparen door op aardgas over te gaan. Uiteindelijk moet Polen en Duitsland ook van het aardgas af om als land in 2050 CO2-

Ja, we geven duidelijk aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk met Klimaatakkoord en EUafspraken) en het waarom van aardgasvrij.

14

meerekent is er vanaf 1996 geen stijging van de gemiddelde temperatuur meer. De volgende zaken zijn in elk geval wel “bewezen”: * CO2 is een broeikasgas * Het CO2 gehalte is vanaf 1850 toegenomen van een steady 280 ppm tot 380 ppm in 2009 * De gemiddelde temperatuur op aarde is de laatste 100 jaar met 0,6 °C toegenomen. De urgentie om nu onder tijdsdruk (verkeerde) beslissingen te nemen lijkt me niet aanwezig. We zijn nog 10-tallen jaren afhankelijk van fossiele brandstof en dan is aardgas hiervan nog de schoonste. Bovendien hebben we hier in Nederland het meest fijnmazige gasnetwerk van de wereld waar andere landen jaloers op zijn. Mijn voorstel: - loop niet te hard van stapel om van het gas af te gaan. - zet vooral in op isoleren en energiezuinig maken van woningen/gebouwen. - wees voorzichtig met warmtenetten. De laatste inzichten zijn dat zij de bodemtemperatuur kan verhogen en hierdoor drinkwaterkwaliteit kan beïnvloeden. (drinkwater mag niet boven 25graden komen). - en als overheid: investeer in onderzoek en ontwikkeling alternatieve energiebronnen

U Nr. 1

neutraal te zijn. Ook Duitsland heeft zich verbonden aan het klimaatakkoord in Parijs waarbij 95% CO2 reductie moet zijn gerealiseerd in 2050. Zij maken een tussenstap met aardgas. De duurzaamheid van aardgas is dus een gevoelig onderwerp omdat sommige EU-landen nog van steen- en bruinkool af moeten. Nederland is eerder al op aardgas overgestapt en kan nu de volgende stap zetten naar een CO2-neutrale samenleving door te verwarmen met duurzame bronnen. 2.Haarlem heeft de klimaatcrisis uitgeroepen en erkent dat het klimaat verandert door menselijk gedrag. We moeten zorgvuldig zijn met de transitie naar duurzame verwarming maar er is wel een zekere mate van urgentie. 3. Haarlem zet in op isolatie. Alles wat je bespaart hoef je ook niet duurzaam op te wekken. 4. Warmteleidingen worden voldoende geïsoleerd en gedimensioneerd om drinkwater niet te veel te verwarmen.

opmerking

Antwoord

aanpassing

Fijn dat er een concept versie transitievisie warmte is voor onze stad. Aangegeven wordt dat Haarlem begint met de meest kansrijke plannen. Gezien het historische karakter van onze stad, had ik daarom een zeer grote rol voor groen gas verwacht. Het tegendeel is het geval, groen gas wordt slecht 1x genoemd in het plan.

Fijn dat u uw kennis over groen gas met ons wilt delen! Wij nemen contact met u op en blijven graag op de hoogte van ontwikkelingen op dit gebied.

nee

Onze verwachting is dat groen gas onvoldoende beschikbaar is. Groen gas zoals 15

Voor bijvoorbeeld de historische binnenstad en andere vooroorlogse buurten is dit een zeer interessante oplossing. Het is goedkoop, omdat o.a. de bestaande gasinfrastructuur behouden kan blijven en er niet geïsoleerd hoeft te worden. Ook is het de minst impactvolle oplossing. Er hoeft niet gegraven, gesloopt of verbouwd hoeft te worden waardoor de historische/ archeologische waarde van de betreffende buurten behouden kan worden. Ook is het een snelle oplossing die direct geïmplementeerd kan worden. Wat is groen gas? - Natuurlijk afval zoals mest en gft-afval gaat de vergister in. Afval wordt dus nuttig gebruikt. - Bacteriën zetten het natuurlijk afval om in biogas - Het biogas wordt schoongemaakt, gedroogd en bewerkt tot groen gas. Het heeft nu dezelfde kwaliteit als aardgas, maar dan duurzaam - Groen gas gaat het Nederlandse gasnet in. Er stroomt dus een mix van groen gas en aardgas door het Nederlandse gasnet - De huishoudens gebruiken groen gas voor koken en verwarmen, zonder dat daarvoor aanpassingen nodig zijn in hun huis. CV-ketel, CV-installatie, fornuis, radiatoren, alles kan blijven zoals het is. Ook hoeft er niet geïsoleerd te worden

groene waterstof of uit GFT wordt waarschijnlijk als eerste ingezet in de zware industrie. Groen gas is schaars en nog niet op grote schaal te produceren. We weten ook nog niet wat het zal kosten. Voor nu: we laten het gasnet liggen en we zetten in op isoleren op natuurlijke momenten. We gaan periodiek de visie actualiseren en we zien groen gas inderdaad als een mogelijk oplossing in bijvoorbeeld de historische binnenstad, als het voldoende aanwezig is en betaalbaar is.

Je kunt groen gas eenvoudigweg kopen. Bijvoorbeeld bij Vattenfall. PuurGroen Gas van Vattenfall voldoet aan de strengste duurzaamheidseisen met het NTA 8080 duurzaamheidscertificaat. Deze eisen zijn o.a. - De biogrondstoffen die gebruikt worden, gaan nooit ten koste van de voedselvoorziening - De kwaliteit van de bodem, kwetsbare biodiversiteit, grond-/ oppervlaktewater, waterkwaliteit en luchtkwaliteit wordt beschermd of verbeterd - Productie van biogrondstoffen draagt bij aan lokale welvaart en welzijn

16

Daarnaast heeft Vattenfall nog aanvullende eisen gesteld, bijvoorbeeld dat er geen producten uit de palmolie-industrie gebruikt worden. Zie voor meer informatie: www.vattenfall.nl/producten/gas/puurgroen Hoeveel CO2 bespaar je? - Groen gas is CO2 neutraal in gebruik. Er komt geen extra CO2 in omloop. Als je ook de productie meerekent, dan is de CO2 uitstoot gemiddeld 62% lager dan die van aardgas - Als een huishouden 1 jaar groen gas gebruikt, wordt er 1280 kg CO2 bespaard t.o.v. aardgas. Dit is ongeveer gelijk aan een jaar lang vegetarisch eten (460 kg CO2) plus alle gloei- en halogeenlampen vervangen door led-lampen (120 kg CO2) plus een jaar lang 1x per week met de trein naar je werk (UtrechtAmsterdam 700 kg CO2). Bron: www.co2emissiefactoren.nl Hoe ik dit weet? Ik werk bij Vattenfall en heb me er persoonlijk voor ingezet om dit product naar de markt te brengen. Met dit product kunnen we historische steden zoals Haarlem direct helpen in de warmtetransitie. Hoe mooi zou het zijn als mijn eigen stad hier voorloper in zou worden? Dan kan ik nog trotser zijn op mijn stad en werkgever! Ik denk graag met u mee en kan u uiteraard ook met experts van mijn werk in contact brengen. 2

Ik heb een deel van mijn vragen en opmerkingen al gegeven in de informatiebijeenkomst van zojuist (30/3) maar voor de volledigheid hierbij ook via het formulier. Over het open warmtenet: - De achterliggende intentie is goed maar niet reëel. Nergens ter wereld is er een open warmtenet waarbij bewoners keuze hebben. Het is namelijk duurder en de leveringszekerheid verdwijnt. Bovendien is het niet toegestaan volgens de Nederlandse wet. Zelfs warmtenetten met honderdduizenden aansluitingen zijn niet open.

1. Het realiseren van een open warmtenet is een uitgangspunt in Schalkwijk. Tijdens de opstartfase is dat lastig te realiseren. Daarom werken we nu nog met één bron. Later willen we meerdere bronnen (kunnen) toevoegen zodat er wel keuze tussen leveranciers en bronnen mogelijk wordt. Over de leveringszekerheid en betaalbaarheid maken we afspraken. We monitoren de nieuwe warmtewet 2.0 en houden er rekening mee voor het concept ‘open netten’.

nee

17

- Hoe willen jullie bronkeuze bieden als er slechts een paar bronnen zijn, die allemaal noodzakelijk zijn in de mix? Je kunt niet op- en afschalen, zoals bij stroom. - Of willen jullie leverancierskeuze bieden? Zo ja, komt er dan een losse netbeheerder voor de leveringszekerheid? Dan is er een grote overhead die wordt doorbelast aan de (enkele tienduizenden) aangesloten woningen. Wat doet dat met de betaalbaarheid? - Moeten netten van lokale duurzame initiatieven ook open zijn? Zo nee, waarom die niet? Over de wijkaanpak naar all electric: - Een groot deel van de stad komt in aanmerking voor all electric, maar de aanpak die in de plan staat is helaas nog vrijwel uitsluitend informerend. Wanneer wordt er meer duidelijk? - Uiteindelijk moet het gasnet er in één keer uit en zijn de meerkosten van all electric substantieel. Juist bij woningen van na 1995, omdat je dan nog die laatste stappen naar lage temperatuurverwarming moet nemen die echt niet rendabel zijn. Over de bronnenstrategie: - Er staat nu dat er na 2025 begonnen kan worden met de exploitatie van geothermiebronnen. In de bronnenstrategie wordt dat tegengesproken omdat er eerst datacenterrestwarmte wordt ingevoed. Een gemiddeld nieuw datacenter kan 6000 woningen verwarmen. Minder warmte uitkoppelen is niet rendabel. Een geothermiebron voor 5000 woningen is qua businesscase op zijn minst ambitieus.

Dan hebben we het al over 11000 woningen die moeten worden aangesloten voordat je geothermie kunt exploiteren, terwijl er momenteel nog niets is aangesloten. De planning en voorbereiding duurt waarschijnlijk minimaal een jaar per wijk en de aansluitingen zelf zijn ook meerdere jaren werk. De huidige formulering in de TVW lijkt daarom onhaalbaar . - Wat is de tijdelijke bron tot de invoer van datacenterrestwarmte? Over participatie:

2. De komende jaren zetten we in op allelectric voor woningen van na 1995 omdat daar vaak alleen aanpassingen nodig zijn aan de installaties. Daardoor is de betaalbaarheid eerder haalbaar. Daarnaast zetten we in op communicatie en bijvoorbeeld collectieve inkoop. Voor de oudere wijken waar all-electric een optie is: deze worden onderdeel van de toekomstige transitievisie warmte versies. 3. Bronnenstrategie: het duurt nog een paar jaar voordat we zekerheid hebben over de beschikbaarheid van aardwarmte. Zodra we weten dat aardwarmte beschikbaar is, verwachten we dat in 2025 het vroegste moment is dat de exploitatie van aardwarmte zou kunnen beginnen. Daarom starten we met de datawarmte. Zodra er voldoende woningen op het warmtenet zijn aangesloten kan aardwarmte als tweede bron ingezet worden. Naar verwachting zal dat rond 2030 kunnen zijn. Het aantal aangesloten woningen bepaalt inderdaad mede of de businesscase voor geothermie haalbaar zal zijn. Bij de start zal een tijdelijke hulpwarmtecentrale gebruik maken van aardgas om de eerste aangesloten woningen van warmte te voorzien. 4. participatie: in de warmteuitvoeringsplannen wordt de techniek voor de buurt vastgelegd op basis van haalbaar, betaalbaar, duurzaam en draagvlak in de buurt. Er is nog geen proces vastgesteld voor het participeren voor het aardgasvrij maken van 18

- Hoe wordt er besloten over het definitieve voorkeursalternatief voor een wijk, op basis waarvan? - Is er een uitgeschreven proces met alle fases richting aardgasvrij, en wat alle betrokken partijen per fase te doen en te zeggen hebben? - Hoe gaan jullie zorgen dat niet alleen de 'usual suspects' aansluiten bij het opstellen de wijkplannen, maar dat de stem van alle woningeigenaren wordt meegenomen? - Wat hebben eigenaar bewoners te zeggen als ze wat anders willen dan de woningcorporatie in een warmtenetbuurt? Ter achtergrond: ik werk in de energiebranche, waardoor ik meer kennis over en affiniteit met dit onderwerp heb dan de gemiddelde stadgenoot. Uiteraard heb ik de concept visie van Haarlem ook besproken met collega's met relevante expertises om zoveel mogelijk goede feedback te kunnen geven op het plan. Als jullie er behoefte aan hebben breng ik jullie graag vrijblijvend met hen in contact. Mijn expertise ligt vooral bij groen gas (biogas uit natuurlijk afval zoals mest en gft-afval dat wordt bewerkt tot groen gas tot het dezelfde kwaliteit heeft als aardgas, maar dan duurzaam: fossielvrij en CO2 neutraal in gebruik). Mochten jullie hier meer over willen weten of bijvoorbeeld hier een test mee willen doen in bepaalde wijken dan help ik daar graag bij. Op dit moment is er voldoende groen gas beschikbaar.

Hoe mooi zou het zijn als mijn eigen stad hier voorloper in zou worden?

V Nr. 1

buurten. Wij volgen hierin de ontwikkelingen in de proeftuinen aardgasvrij en verwachten dat maatwerk per buurt nodig is. We zullen ook inzetten op participatie en communicatie in de wijk - ook naar de niet usual suspects. Bijvoorbeeld door loting, door deur aan deur te gaan, bij winkelcentra staan, met modelwoningen etc. Woningeigenaren in een buurt waar een warmtenet komt voor corporatiewoningen zijn niet verplicht om aan te sluiten op het net. Dit blijft de keuze van de woningeigenaar.

opmerking

antwoord

aanpassing

1. Allemaal lief, leuk en aardig maar wat als je rond moet komen van 50 euro in de week en dus helemaal niks kan betalen om te verbouwen?

1. De betaalbaarheid is een van de uitgangspunten van Haarlem. Wij gaan uit dat de kosten niet hoger zijn dan met aardgas verwarmen. 2. Bij de meeste warmtenetten heeft elke gebruiker een eigen afleverset waarmee de woning altijd verwarmd kan worden. De

nee

2. Collectieve verwarming? Betekent dit dan ook net als in Zandvoort in bepaalde flats dat de verwarming dan voor iedereen

19

W Nr. 1

ook uit is in een bepaalde periode? Ik heb namelijk een spierziekte en enorm afhankelijk van de temperatuur in huis.

situatie van de flats in Zandvoort is niet de standaard.

opmerking

antwoord

aanpassing

Leuk bedacht maar gaat helemaal nergens over en gaat niet lukken. Toelichting;

1. Mits de woning voldoende is geïsoleerd, en de installatie goed is gedaan kan de woning ook op koude dagen zoals afgelopen winter verwarmd worden met een warmtepomp.

Ja, we geven duidelijk aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk met Klimaatakkoord en EUafspraken) en het waarom van aardgasvrij.

1) jullie zeggen dat een warmtepomp een goede vervanger is mocht je je CV moeten vervangen. Warmtepompen werken bij een temperatuur van 5 graden of hoger. Die koude winter weken van laatst waar het kouder was, werken ze niet, huizen zijn van gas af, en dan dus een woning in de kou omdat de warmtepomp niet werkt. De weken dat je hem het hardste nodig hebt, werkt hij niet... 2) de installateurs die de warmtepompen en panelen etc aan moeten gaat leggen zijn al over belast en de toestroom van nieuwe installateurs wordt alsmaar kleiner. Waar denken jullie de mensen vandaan te gaan halen om dit te realiseren ? De noodkreet van Techniek Nederland is niet voor niks. Laat dat aardgas nou gewoon eens met rust zoals het is want het is een prima vrij schone brandstof om de transitie te maken naar een beter alternatief (dus niet de warmtepomp). Niet vreemd dat Duitsland en andere landen nu juist inzetten op aardgas en juist netwerken daarvoor aanleggen. Maar ga eerst is beginnen met goede subsidies en reclame voor isoleren van huizen. Met name de oudere huizen eerst. Dat scheelt al aanzienlijk is het gasverbruik. Tegen de tijd dat alle Haarlemse huizen geïsoleerd zijn, is het hele verhaal warmtepomp alweer overgewaaid en is er iets beters op de markt.

2. De beschikbaarheid van technische mensen voor de energietransitie is inderdaad een groter wordend (landelijk) probleem. Wij onderzoeken en volgen de mogelijkheden voor technische opleidingen en omscholing. 3. Elk land heeft zijn eigen route. Zo hebben EU-landen als Polen en Duitsland een andere aanpak gekozen. Dat komt omdat hun startpositie totaal anders is. Omdat er in deze landen meer kolencentrales dan gascentrales staan kunnen ze als tussenstap CO2 besparen door op aardgas over te gaan. Uiteindelijk moet Polen en Duitsland ook van het aardgas af om als land in 2050 CO2neutraal te zijn. Ook Duitsland heeft zich verbonden aan het klimaatakkoord in Parijs waarbij 95% CO2 reductie moet zijn gerealiseerd in 2050. Zij maken een tussenstap met aardgas. De duurzaamheid van aardgas is dus een gevoelig onderwerp omdat sommige EU-landen nog van steen- en bruinkool af moeten. Nederland is eerder al op aardgas overgestapt en kan nu de volgende stap

20

Het is ook niet voor niks dat energie bedrijven de overheid op roepen de gaan investeren in waterstof. Het is niet voor niks dat ketel fabrikanten (Vaillant bijvoorbeeld) zijn gestart met ketels maken die 100% op waterstof draaien. Zie je de blamage al voor je, gigantisch veel huizen geen gasaansluiting meer etc. En dan komt het waterstof net, moet alles weer open gebroken en afgebroken worden om de leidingen weer aan te leggen. Nee top! Zal me niks verbazen als daar rechtszaken voor compensatie uit gaan komen.

zetten naar een CO2-neutrale samenleving door te verwarmen met duurzame bronnen. 4. wij volgen de ontwikkelingen op het gebied van waterstof. Nu en de komende 10 jaar is het echter onvoldoende beschikbaar voor verwarmen van woningen en het is nog onzeker of het betaalbaar wordt.

Dus gewoon ff niet zo spastisch proberen zo snel mogelijk van het gas af te willen maar eerst even normaal gaan nadenken. Ga eens op bezoek bij installateurs en last je informeren i.p.v. achter een bureau mee roepen met het kabinet die net zo hard achter een bureau zit en geen idee heeft wat de praktijk betekend en inhoud. X Nr. 1

Y Nr. 1

Opmerking

antwoord

aanpassing

Waarom verplicht de gemeente om zonwering te verwijderen die juist is geplaatst om T0Juli te kunnen behalen? Hierdoor wordt transitie naar aardgasvrij moeilijker gemaakt omdat er dan weer airco noodzakelijk is om temperatuur van woning in de zomer aangenaam te krijgen.

Het verwijderen van zonwering is geen beleid van de gemeente. Wel kan het zo zijn dat bepaalde zonwering niet is toegestaan door het monumentale karakter van een woning.

nee

Opmerking

antwoord

aanpassing

De aanleg van een warmte net geeft teveel onzekerheden, vooral of de benodigde warmte opgebracht kan worden. Plus de kosten hiervan kunnen beter geïnvesteerd worden in bewezen milieumaatregelen. Het systeem is al verouderd voor dat het is ingevoerd. Zie Londen en als eerste gasverlichting. Beter is om in te zetten op waterstof met hybride cv installaties.

1. De bronnen en kosten van warmtenetten worden goed uitgewerkt voor de aanleg van het warmtenet. Uit ons onderzoek blijkt dat er voldoende warmte beschikbaar is en dat de kosten niet hoger zullen zijn dan aardgas. Als dit niet het geval is, dan gaan we niet door met het warmtenet.

nee

21

2. Wij volgen de ontwikkelingen op het gebied van waterstof. Nu en de komende 10 jaar is het echter onvoldoende beschikbaar voor verwarmen van woningen en het is nog onzeker of het betaalbaar wordt. Het zou na 2030 een interessante optie kunnen worden, bijvoorbeeld in combinatie met warmtepompen in een hybride installatie. Z Nr. 1

AA Nr.

Opmerking

Antwoord

aanpassing

In Duitsland wordt door de overheid subsidie verstrekt als de bewoner overstapt op aardgas. In Nederland gaan we van het aardgas af. Wie dit nog begrijpt, ik in ieder geval niet. Ik stel het zeer op prijs als u e.e.a. zou willen toelichten.

Elk land heeft zijn eigen route. Zo hebben EUlanden als Polen en Duitsland een andere aanpak gekozen. Dat komt omdat hun startpositie totaal anders is. Omdat er in deze landen meer kolencentrales dan gascentrales staan kunnen ze als tussenstap CO2 besparen door op aardgas over te gaan. Uiteindelijk moet Polen en Duitsland ook van het aardgas af om als land in 2050 CO2neutraal te zijn. Ook Duitsland heeft zich verbonden aan het klimaatakkoord in Parijs waarbij 95% CO2 reductie moet zijn gerealiseerd in 2050. Zij maken een tussenstap met aardgas. De duurzaamheid van aardgas is dus een gevoelig onderwerp omdat sommige EU-landen nog van steen- en bruinkool af moeten. Nederland is eerder al op aardgas overgestapt en kan nu de volgende stap zetten naar een CO2-neutrale samenleving door te verwarmen met duurzame bronnen.

Ja, we geven duidelijk aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk met Klimaatakkoord en EUafspraken) en het waarom van aardgasvrij.

Opmerking

antwoord

aanpassing 22

1

Waarom gaat het alleen over warmtenet en geen andere opties als waterstof waar het kabinet sterk op inzet. Met het warmtenet kunnen we dan wel kiezen tussen aanbieders of worden de bewoners straks verplicht af te nemen van een externe partij die de prijs bepaald?

1. Het is onbekend of en hoeveel duurzaam waterstof beschikbaar wordt voor het verwarmen van woningen. Tot 2030 verwacht de gemeente in ieder geval niet dat het een haalbare en betaalbare oplossing is. Wij volgen de ontwikkelingen op dit gebied.

nee

2. In Schalkwijk zetten we in op open warmtenetten, daarmee kunnen op termijn meerdere warmteleveranciers beschikbaar worden. Tot die tijd zorgen wij ervoor dat de tarieven niet te hoog worden zodat het niet meer kost dan aardgas. De tarieven worden ook landelijk gereguleerd. AB Nr. 1

opmerking

Antwoord

aanpassing

Ik woon in een huurwoning en heb absoluut niet de intentie om over te gaan op een warmtenet. Dit is voor deze wijk een niet te realiseren optie die helaas duidt op weinig kennis van zaken. Kijk slechts naar de kosten van isolatie minimaal € 40.000,-- per woning en de koude rillingen lopen je over de rug. Denk hierbij aan de houten vloer op de begane grond die vervangen moet worden door een betonnen vloer. Ook de andere houten vloeren dienen aangepakt te worden kosten ca. € 80,-- de m². Heb ik het nog niet over de kosten om douche en kook te wijzigen. Wie gaat dit betalen? Zou zeggen dat degene die dit wil bepalen ook maar gaat betalen. En kom dus niet aan met het sprookje dat de kosten voor een bewoner omlaag gaan, want dat is voor zover mijn kennis reikt nog nooit gebeurt in Haarlem c.q. Nederland. Ik heb t.a.v. verwarming de nodige zaken zelf geregeld (eigen CV en boiler). Nu zou ik graag naar een hybride warmtepomp willen, maar gezien de staat van isolatie is dat simpelweg onmogelijk. Kortom een warmtenet lijkt mij een utopie gezien de enorme kosten van isolatie etc. en Haarlem wil ook de bewoners nog laten betalen voor vervangen van o.a. kooktoestellen.

1. Het verduurzamen van huurwoningen is in de praktijk nog een uitdaging. De gemeente heeft wel de Energiecoach beschikbaar waarmee huurders advies krijgen over kleine maatregelen en producten kunnen aanschaffen zoals tochtstrips en radiatorfolie.

Ja, we geven duidelijk aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk met Klimaatakkoord en EUafspraken) en het waarom van aardgasvrij.

2. De kosten voor het isoleren van woningen verschillen per woning. Voor huurwoningen kan het zijn dat de verhuurder na isolatie de huur verhoogt omdat de energielasten ook omlaag gaan. 3. Met het kiezen van natuurlijke momenten (verbouwing, verhuizing) kunnen de meerkosten van bijvoorbeeld vloeren vervangen worden vermeden: bijvoorbeeld vloerverwarming of vloerisolatie toepassen op het moment dat de vloer vervangen wordt. 23

De verhuurder heeft nog niets van zich laten horen t.a.v. de isolatie maatregelen. En als dit zou gebeuren gaat dit absoluut een huurverhoging opleveren. Anders gezegd uw hele verhaal berust op en sprookje ook gezien de weerstand in de hele samenleving tegen dit soort plannen. Ga iets bedenken waar de mensen wel wat aan hebben en ga niet van zaken uit die gezien de woningsituatie eigenlijk onmogelijk zijn. En gezien het nieuwe EU standpunt (gas is groen) begrijp ik van dit gebeuren helemaal niets. Ander vraagje: in welk verkiezingsprogramma heeft dit gestaan tijdens de laatste gemeenteraad verkiezing?

4. Voor de mogelijkheden van (hybride) warmtepompen en het benodigde isolatieniveau van woningen kunt u contact opnemen met installateurs of het onafhankelijke energieloket van de gemeente, het Duurzaam Bouwloket.nl. 5. Elk land heeft zijn eigen route. Zo hebben EU-landen als Polen en Duitsland een andere aanpak gekozen. Dat komt omdat hun startpositie totaal anders is. Omdat er in deze landen meer kolencentrales dan gascentrales staan kunnen ze als tussenstap CO2 besparen door op aardgas over te gaan. Uiteindelijk moet Polen en Duitsland ook van het aardgas af om als land in 2050 CO2neutraal te zijn. Ook Duitsland heeft zich verbonden aan het klimaatakkoord in Parijs waarbij 95% CO2 reductie moet zijn gerealiseerd in 2050. Zij maken een tussenstap met aardgas. De duurzaamheid van aardgas is dus een gevoelig onderwerp omdat sommige EU-landen nog van steen- en bruinkool af moeten. Nederland is eerder al op aardgas overgestapt en kan nu de volgende stap zetten naar een CO2-neutrale samenleving door te verwarmen met duurzame bronnen. 6. Het maken van een transitievisie warmte is verplicht voor elke gemeente in Nederland.

AC Nr.

opmerking

antwoord

aanpassing

24

1

-Gaarne een reactie van de Gemeente Haarlem, op de plannen van de Europese commissie om aardgas te bestempelen als duurzame brandstof en de eventuele juridische gevolgen hiervan. - Motivatieregeling isoleren woningen. De huidige manier van subsidie op isolerende maatregelen en aanschaf zonnepanelen is niet motiverend voor huis eigenaren. De huidige regeling is op gebouwd op basis van twee te nemen maatregelen. Als je dus op basis van je financiën elke keer maar 1 maatregel laat uitvoeren, ontvang je geen cent subsidie. Het zelfde geldt voor de zonnepanelen, in april was de gemeentelijke pot al leeg, dus geen subsidie. Inmiddels heeft mijn huis het Energielabel A, en kwam ik voor geen enkele regeling in aanmerking om dat ik het financieel stapsgewijs wilde doen. Dit moet anders kunnen.

1. Elk land heeft zijn eigen route. Zo hebben EU-landen als Polen en Duitsland een andere aanpak gekozen. Dat komt omdat hun startpositie totaal anders is. Omdat er in deze landen meer kolencentrales dan gascentrales staan kunnen ze als tussenstap CO2 besparen door op aardgas over te gaan. Uiteindelijk moet Polen en Duitsland ook van het aardgas af om als land in 2050 CO2neutraal te zijn. Ook Duitsland heeft zich verbonden aan het klimaatakkoord in Parijs waarbij 95% CO2 reductie moet zijn gerealiseerd in 2050. Zij maken een tussenstap met aardgas. De duurzaamheid van aardgas is dus een gevoelig onderwerp omdat sommige EU-landen nog van steen- en bruinkool af moeten. Nederland is eerder al op aardgas overgestapt en kan nu de volgende stap zetten naar een CO2-neutrale samenleving door te verwarmen met duurzame bronnen.

Ja, we geven duidelijk aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk met Klimaatakkoord en EUafspraken) en het waarom van aardgasvrij.

2. De subsidies voor isolatie en zonnepanelen zijn landelijke regelingen. Wij herkennen het beeld dat de voorwaarden niet altijd gunstig genoeg zijn voor woningeigenaren die bijvoorbeeld maar een isolatiemaatregel kunnen nemen. Veel van de isolatiemaatregelen en zonnepanelen verdienen zichzelf terug gedurende de levensduur maar de terugverdientijd kan een drempel zijn. 3. Mogelijk kunt u gebruik maken van de gemeentelijke subsidie om aardgasvrij te worden als uw woning nu al label A heeft. AD 25

Nr.

Opmerking

antwoord

aanpassing

1

Natuurlijk wil ik meedenken en doen......... Ik heb geïnformeerd bij mijn onderhoudsmonteur, tevens leverancier van mijn hoge rendements ketel, naar een warmtepomp in mijn woning aan de Sandenburg laagbouw. Hiervoor is geen plaats in mijn woning, met geen mogelijkheid. Dit ter info.

De technische installaties voor een warmtepomp vergen inderdaad meer ruimte dan een HR ketel. Vaak is er wel ruimte te vinden maar helaas niet altijd. De bouwwereld is hierin ook nog aan het innoveren waardoor dit in de toekomst misschien wel mogelijk wordt.

nee

Opmerking

Antwoord

aanpassing

Graag wil ik hier wat argumenten aandragen, om voorlopig of helemaal niet van het aardgas af te gaan. Hiervoor zijn er vele redenen t.w.: -In het klimaatakkoord staat, dat de plannen woonlastenneutraal moeten worden uitgevoerd. Dit sluit aan op de uitspraak van minister Wiebes, dat de klimaatregelen voor de burgers geen cent mogen kosten. -In de tweede kamer is er in oktober 2020 daartoe o.a. een motie van Sandra Beckerman aangenomen, dat de woonlasten niet mogen stijgen door te soppen met aardgas. -Om van het aardgas af te gaan (dus o.a. voor de verduurzaming) zijn er leningen te verkrijgen bij het warmtefonds en bij onze gemeente. Deze leningen zijn echter bij lange na niet voldoende en zijn bovendien zo duur, dat de voordelen (lagere energieverbruikskosten) niet kunnen worden terugverdiend (zelfs nog niet in 20 jaar). Dit is dus geheel in tegenspraak met de woonlastenneutraliteit uit het klimaatakkoord! -Evenmin met deze woonkostenneutraliteit is te rijmen het feit dat er nu reeds belastingen voor worden verhoogd (o.a. energiebelasting). -De verduurzaming van de woningen zal per woning 40.000 tot 80.000 € gaan kosten. Dura Vermeer sprak onlangs, dat voor huurwoningen zelfs moest worden gerekend op 100.000 € per woning. Dit is dus in geen 100 jaren terug te verdienen.

1. Elk land heeft zijn eigen route. Zo hebben EU-landen als Polen en Duitsland een andere aanpak gekozen. Dat komt omdat hun startpositie totaal anders is. Omdat er in deze landen meer kolencentrales dan gascentrales staan kunnen ze als tussenstap CO2 besparen door op aardgas over te gaan. Uiteindelijk moet Polen en Duitsland ook van het aardgas af om als land in 2050 CO2neutraal te zijn. Ook Duitsland heeft zich verbonden aan het klimaatakkoord in Parijs waarbij 95% CO2 reductie moet zijn gerealiseerd in 2050. Zij maken een tussenstap met aardgas. De duurzaamheid van aardgas is dus een gevoelig onderwerp omdat sommige EU-landen nog van steen- en bruinkool af moeten. Nederland is eerder al op aardgas overgestapt en kan nu de volgende stap zetten naar een CO2-neutrale samenleving door te verwarmen met duurzame bronnen.

Ja, we geven duidelijk aan wat de afspraken zijn over aardgasvrij (landelijk met Klimaatakkoord en EUafspraken) en het waarom van aardgasvrij.

AE Nr. 1

2. Gemeente Haarlem kiest voor een aardgasvrij alternatief als het niet meer kost 26

-Onze gemeente denkt o.a. aan de aanleg van warmtenetten. Hieraan kleven echter nogal wat bezwaren zoals: --De aanleg is duur. --De aanleg levert veel overlast. --Het onderhoud (van o.a. de leidingen) is kostbaar. --Het rendement is mogelijk laag. --De abonnementsprijs is hoog in vergelijking to eigen warmteopwekking met hoogrendements-C.V.-ketels. --De afnemers hebben geen keuze in leverancier. --De inpassing in het straatbeeld is (zoals reeds is gebleken) vaak niet esthetisch verantwoord! -Aan de toepassing van een warmtepomp kleven bovendien meerdere nadelen zoals o.a.: --Geen plaats hiervoor. --Maakt herrie. --Hoog stroomverbruik. --Duur in aanschaf en onderhoud. --Esthetisch moeilijk inpasbaar. -Door de landen om ons heen (Duitsland, België, Polen, Spanje wordt het gebruik van aardgas aanbevolen en worden er subsidies verstrekt voor aansluiting op het aardgas. In Spanje wordt zelfs een gasnet aangelegd (vermoedelijk met EU-subsidie). -De EU is van plan om binnenkort aardgas als milieuvriendelijke brandstof aan te merken.

dan verwarmen met aardgas (betaalbaar). Wij gaan niet over landelijke belastingen maar voorzien wel dat de aardgasprijs gaat stijgen de komende jaren. 3. Woningeigenaren kunnen zelf kiezen of ze meedoen met het aanbod om aan te sluiten op het warmtenet. Als een woningeigenaar kiest om dat niet te doen, dan zal hij/zij zelf een alternatief moeten regelen om na uiterlijk 2040 geen aardgas meer te gebruiken. 4. Warmtepompen, mist goed geïnstalleerd, zijn een alternatief voor het verwarmen met aardgas. Het is echter niet een optie voor alle woningen.

U ziet, dat er nogal wat bezwaren bestaan tegen de verduurzaming door middel van het afbreken van de heden nog zo nuttig florerende aardgas-voorziening! Mijn advies is om hiervan af te zien en andere wegen te onderzoeken voor o.a. de vermindering van de opwarming van onze aarde. AF Nr.

opmerking

antwoord

aanpassing

27

1

AG Nr. 1

2

Tot dusver is in de communicatie van de gemeente Haarlem over de transitievisie warmte (TVW) vooral veel aandacht besteed aan de aardgasvrije wijken (Ramplaan, Schalkwijk). Zoals in de TVW staat op blz. 24 zijn hybride warmtepompen voor de binnenstad de geadviseerde eindoplossing en voor de komende 10-15 jaar ook de beste tussenoplossing voor de meeste andere wijken. Naar mijn mening moet er dus meer aandacht komen in de communicatie voor isolatie en (hybride) warmtepompen. Daarmee is de komende 10 jaar meer gasbesparing te bereiken dan door alleen te focussen op de aardgasvrije wijken. Als vervolg op de recente isolatieactie kan bijv, een collectieve inkoopactie voor (hybride) warmtepompen worden georganiseerd via het Duurzaam Bouwloket of Winst uit je Woning. Met hybride warmtepompen kan in een matig geïsoleerd huis 50-80% op gas worden bespaard met een investering die voor veel huishoudens financieel haalbaar is (Eur 2.000-3.000 na subsidie, bron: Milieu Centraal)