20210208767 21. Bijlage 20 Toelichting nader onderzoek vleermuizen

BK Bouw- en Milieuadvies B.V. Daltonstraat 30D Postbus 3064 3301 DB Dordrecht 088 321 25 10 info@bkbouwenmilieuadvies.nl www.bkbouwenmilieuadvies.nl BANK NL45ABNA0586840729 KVK 24459961 BTW NL820721141B01

Nader ecologisch onderzoek Spaarne Gasthuis, locatie zuid, Boerhaavelaan 22 te Haarlem

Opdrachtgever:

Spaarne Gasthuis mevrouw M. van den Bosch Spaarnepoort 1 2134 TM Hoofddorp

Projectnummer:

191846

Versienummer:

1.0

Plaats, datum: Auteur:

Dordrecht, 6 augustus 2020 S. Lange, MSc/ N. van Wijngaarden, MSc

Paraaf:

Controleur:

ing. G. Kalkman

Paraaf:

BK bouw- & milieuadvies pagina 2 van 13

Inhoudsopgave

pagina 1 Inleiding ............................................................................................................................................................................................................ 3 1.1 Aanleiding .............................................................................................................................................................................................. 4 1.2 Doel .......................................................................................................................................................................................................... 4 1.3 Wettelijk kader ..................................................................................................................................................................................... 4 2 Inventarisatie van de huidige natuurwaarden .................................................................................................................................. 5 2.1 Veldonderzoek Vleermuizen ..........................................................................................................................................................

5 2.2 Overige waarnemingen .................................................................................................................................................................... 8 3 Conclusie ........................................................................................................................................................................................................12 3.1 Soortbescherming ........................................................................................................................................................................... 12 4 Literatuur- en websitelijst ........................................................................................................................................................................13

Bijlagen Onderzoeksmethode

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

BK bouw- & milieuadvies pagina 3 van 13

1

Inleiding

In opdracht van Spaarne gasthuis heeft BK Bouw- & Milieuadvies B.V. in het jaar 2019 en 2020 (nader) ecologisch onderzoek uitgevoerd ter plaatse van het Spaarne Gasthuis, locatie Zuid(hierna: het projectgebied). De directe omgeving bestaat uit een drukke weg, de Europaweg, woonwijken en bedrijven met veel groen en water.

figuur 1: schematische weergave van het ziekenhuis. Met het rode kader is het onderzoeksgebied weergegeven.

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

BK bouw- & milieuadvies pagina 4 van 13

1.1

Aanleiding

In het kader van de sloop en nieuwbouw van een nieuw ziekenhuis, is een quickscan flora en fauna uitgevoerd op deze locatie. Uit de quickscan flora en fauna blijkt dat de locatie geschikt is voor gebouw bewonende vleermuizen. Jaarrond onderzoek naar de aanwezigheid van gebouw bewonende vleermuizen is daarom noodzakelijk.

1.2

Doel

Het doel van het onderzoek is om mogelijke vleermuisverblijfplaatsen in kaart te brengen. Vleermuizen maken gebruik van verschillende type verblijfplaatsen: Een zomerverblijfplaats: Een kraamverblijfplaats:

Een paarverblijfplaats:

Een winterverblijfplaats:

Deze verblijfplaatsen kunnen de gehele zomer worden gebruikt. Deze verblijfplaatsen worden door de vrouwtjes gebruikt om hun jongen te zogen en groot te brengen, dit gebeurt vaak in kolonies van mei tot en met half juli. Deze verblijfplaatsen worden door de mannetjes gebruikt om vrouwtjes te lokken en worden gebruikt voor de voortplanting. Een paarverblijfplaats is enkel tussen half augustus en begin oktober vast te stellen. Deze verblijfplaatsen worden in de winter gebruikt als rustplek. Indien het weer het toelaat, kunnen de vleermuizen tijdens deze periode van rust, toch actief worden en verplaatsen. Er bestaan ook winterverblijfplaatsen waar vele vleermuizen overwinteren, dit worden massawinterverblijfplaatsen genoemd.

Als gevolg van de diversiteit aan verblijfplaatsen kan een locatie meerdere functies hebben voor vleermuizen. Zo kan een verblijfplaats jaarrond worden gebruikt of enkel worden gebruikt als zomerverblijfplaats. Om deze reden dient een locatie voor elke periode (zomer, kraam, paar en winter) gecontroleerd te worden op de aanwezigheid van een verblijfplaats. Naast de bovengenoemde verblijfplaatsen gebruiken de vleermuizen ook een netwerk aan foerageergebieden en vliegroutes die mogelijk essentieel zijn voor de vleermuizen: Foerageergebieden:

Dit zijn gebieden waar de vleermuis jaagt en zijn voedsel vindt.

Vliegroutes:

Vleermuizen gebruiken een netwerk van verblijfplaatsen en foerageergebieden, de routes tussen deze gebieden worden vliegroutes genoemd. Dit zijn veelal lijnvormige elementen waar de vleermuis zich aan kan oriënteren, zoals watergangen, bomenrijen en dijklichamen.

Binnen het onderzoek wordt tevens gecontroleerd op de aanwezigheid van foerageergebieden en vliegroutes, zowel op de locatie als in de directe omgeving van het plangebied.

1.3

Wettelijk kader

Alle vleermuissoorten zijn beschermd onder de Europese habitatrichtlijn en daarmee zwaar beschermd. Deze habitatrichtlijn is verwerkt in de Wet natuurbescherming die op 1 januari 2017 in werking is getreden. In de Wet natuurbescherming zijn meerdere verbodsbepalingen ten behoeven van beschermde soorten. Zo is het verboden om vleermuizen (en andere beschermde soorten) te doden, vangen, verstoren, verontrusten. Tevens is het verboden om de voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van vleermuizen te beschadigen of vernielen. Negatieve effecten als gevolg van een projectvoornemen, op individuele vleermuizen, vaste verblijfplaatsen, belangrijke vliegroutes en essentieel foerageergebied zijn daarmee strijdig met de Wet natuurbescherming.

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

BK bouw- & milieuadvies pagina 5 van 13

Het uitvoeren van de werkzaamheden, zonder uitsluitend onderzoek of een ontheffing, moet dan ook worden gezien als een overtreding. Indien er tijdens dit vleermuisonderzoek essentiële foerageergebieden, vliegroutes of verblijfplaatsen worden aangetroffen, die aangetast worden of verloren gaan met de werkzaamheden, is het aanvragen van een ontheffing op de Wet natuurbescherming noodzakelijk.

2

Inventarisatie van de huidige natuurwaarden

Het onderzoek is gebaseerd op de ethische code van het Netwerk Groene Bureaus-branchevereniging. Deze code richt zich op goed opdrachtnemerschap en maatschappelijk verantwoord ondernemen (Netwerk Groene bureaus). De natuurwaarden van het projectgebied zijn beschreven aan de hand van de literatuurstudie en aan de hand van de verzamelde gegevens tijdens de veldinventarisatie.

2.1

Veldonderzoek Vleermuizen

De uitgevoerde veldonderzoeken zijn uitgevoerd in het kader van een jaarrond vleermuisonderzoek. Voor uitgebreidere onderzoeksmethode zie bijlage 1. Het vleermuisonderzoek is met drie ecologen, conform de definitie van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), uitgevoerd, die allen een batdetector (Petterson D240-X), LED-zaklamp en geluidopname apparatuur gebruikten. Het onderzoek is uitgevoerd in 2019 en 2020, volgens het vleermuisprotocol 2017 van de Gegevensautoriteit Natuur, de Zoogdiervereniging en het Netwerk Groene Bureaus. Aanvullend is tijdens de winterperiode gebruik gemaakt van een batlogger in de zolder van het ziekenhuis. De veldwerkzaamheden zijn uitgevoerd door de heer G. Kalkman, BSc, mevrouw N. Van Wijngaarden, MSc en M. Kreachter, MSc, allen (RVO-erkend) ecoloog bij BK. In tabel 1 zijn de veldbezoeken weergegeven. De waarnemingen tijdens de locatiebezoeken zijn in tabel 1 opgenomen. Tijdens de locatiebezoeken is tevens gekeken of het projectgebied dient als vliegroute en/of foerageergebied. tabel 1: overzicht veldrondes Veldronde

Tijdstip

Weersomstandigheden

Temperatuur

Windkracht

Doel onderzoeksronde

7 maart 2019

12:00

Vrijwel geheel bewolkt

droog

9˚C

4 Bft, ZW

Quickscan flora en fauna

14 mei 2019

21:00-23:00

Niet bewolkt

droog

12˚C

2 Bft NO

Zomer/broedverblijfplaatsen

11 juni 2019

21:45-23:45

Geheel bewolkt

droog

15 ˚C

2 Bft WZW

Zomer/broedverblijfplaatsen

3 juli 2019

22:00-24:00

Half bewolkt

droog

15 ˚C

2 Bft NO

Zomer/broedverblijfplaatsen

3-09-2019

23:00-01:00

Half bewolkt

droog

13 ˚C

2 Bft ZO

Zomer/paarverblijfplaats

17-09-2019

23:00-01:00

Half bewolkt

droog

11 ˚C

2 Bft NW

Zomer/paarverblijfplaats

7-01-2020

15:00-16:00

Vrijwel geheel bewolkt

droog

11 ˚C

3 Bft ZZW

Winterverblijfplaats + Plaatsen batlogger

Functie zomerverblijf Tijdens de locatiebezoeken in het voorjaar en de zomer van 2019 zijn waarnemingen gedaan van in- en uitvliegende vleermuizen (figuur 2). Boven de kraamafdeling op de achtste verdieping zijn circa 25 uitvliegende gewone dwergvleermuizen waargenomen. Op deze locatie binnen het ziekenhuis bevinden zich installatieruimtes, die vanuit buiten toegankelijk zijn door de open ruimte tussen de gevelbeplating.

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

BK bouw- & milieuadvies pagina 6 van 13

Gezien het terugkerende gedrag van de vleermuizen, gaat het hier om een kraamverblijf. Naast het kraamverblijf zijn er twee uitvliegende vleermuizen waargenomen bij het mortuarium. Waarschijnlijk zijn dit mannetjes en is dit een zomerverblijfplaats en geen kraamverblijfplaats.

Twee uitvliegende gewone dwergvleermuizen waargenomen

Kraamverblijfplaats, circa 25 Gewone dwergvleermuizen

figuur 2: schematische weergave van het ziekenhuis inclusief locaties verblijfplaatsen.

Functie kraamverblijf Tijdens de locatiebezoeken van juni en juli 2019 zijn kraamactiviteiten waargenomen. De bebouwing ter plaatse heeft de functie als kraamverblijf. Het kraamverblijf bevind zich op de 8ste verdieping. Vanwege de hoogte van het verblijf is de precieze locatie onbekend. Wel is vanaf het balkon van de 8ste verdieping gekeken en is een globale locatie vastgesteld (een gebied van circa tien meter).

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

BK bouw- & milieuadvies pagina 7 van 13

Twee uitvliegende gewone dwergvleermuizen waargenomen

Kraamverblijf gewone dwergvleermuis, circa 20 individuen waargenomen, maximaal aantal vleermuizen geschat op 25 individuen

figuur 3: overzicht van de vleermuis verblijfplaatsen. Het blauwe kader op foto is de locatie van het zomerverblijf van de gewone dwergvleermuis. Het rode kader geeft de locatie van het kraamverblijf van de gewone dwergvleermuis.

Functie paar-/baltsverblijf Tijdens de locatiebezoeken van augustus en september 2019 zijn ter hoogte van het kraamverblijfplaats meerder gewone dwergvleermuizen waargenomen.

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

BK bouw- & milieuadvies pagina 8 van 13

Functie winterverblijf Tijdens de winterronde is de hele bovenlaag (installatieruimtes) gekeken en gemeten (BATLOGGER) of er vleermuizen overwinteren. De installaties in de ruimtes zijn vrij warm gedurende het hele jaar. Tijdens deze veldronde zijn er geen vleermuizen waargenomen. Omdat echter niet elke hoek bekeken kon worden, mede door de aanwezigheid van grote installaties, is er een batlogger geplaatst. Deze batlogger is twee keer na een week opnemen verplaatst, om de drie installatieruimtes onder het dak te monitoren. Op deze opnames zijn geluiden van de gewone dwergvleermuis opgenomen. De installatieruimtes worden gebruikt als winterverblijfplaats voor circa tien gewone dwergvleermuizen. Vanuit deze installatieruimtes is er zowel aan de Noord als Zuidkant een directe uitgang naar buiten tussen de gevelbeplating door. Functie foerageergebied en vliegroute Vleermuizen volgen tijdens (foerageer-)vluchten lijnvormige landschapselementen, zoals watergangen, bomenrijen en dijklichamen. Het projectgebied heeft de functie als foerageergebied. Met name de waterpartij op het terrein is een drukbezochte foerageerplaats. Hier zijn naast de circa 25 gewone dwergvleermuizen ook circa vijf Rosse vleermuizen foeragerend waargenomen. Gezien er meerdere vergelijkbare wateren zijn in de omgeving gaat er geen essentiële vliegroute of foerageergebied verloren.

Wel wordt aanbevolen om ruimte voor water te maken binnen het nieuwe ontwerp om zo het verlies aan foerageergebied te compenseren.

2.2

Overige waarnemingen

Tijdens het vleermuis onderzoek zijn, tijdens de avondschemering, geen huismussen of gierzwaluwen waargenomen. Deze werden ook niet verwacht. Tijdens dit onderzoek is er een nest van een torenvalk ontdekt (figuur 4, 5 en 6). De eerste waarneming is gedaan op 19 april 2018. De torenvalk is volgens de Wet natuurbescherming niet beschermd als een ‘’vogel met jaarrond beschermd nest’ in de provincie Noord-Holland. Echter dient wel de zorgplicht in acht te worden genomen. De algemene zorgplicht volgens Wet Natuurbescherming houdt in dat: • Een ieder voldoende zorg in acht neemt voor de in het wild levende dieren en planten, alsmede voor hun directe leefomgeving. • De zorg, bedoeld in het eerste lid, houdt in ieder geval in dat een ieder die weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat door zijn handelen of nalaten nadelige gevolgen voor flora of fauna kunnen worden veroorzaakt, verplicht is dergelijk handelen achterwege te laten voor zover zulks in redelijkheid kan worden gevergd, dan wel alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd teneinde die gevolgen te voorkomen of, voor zover die gevolgen niet kunnen worden voorkomen, deze zoveel mogelijk te beperken of ongedaan te maken. De zorgplicht geldt altijd en voor alle planten en dieren, of ze beschermd zijn of niet, ook in het geval dat ze beschermd zijn en er een ontheffing of vrijstelling is verleend.

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

BK bouw- & milieuadvies pagina 9 van 13

figuur 4: eieren van de torenvalk die zijn gevonden tijdens het vleermuisonderzoek.

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

BK bouw- & milieuadvies pagina 10 van 13

figuur 5: torenvalk bij nestlocatie.

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

BK bouw- & milieuadvies pagina 11 van 13

figuur 6: locatie van het torenvalk nest.

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

BK bouw- & milieuadvies pagina 12 van 13

3

Conclusie

3.1

Soortbescherming

Vleermuizen Tijdens de locatiebezoeken in 2019 zijn waarnemingen gedaan van in- en uitvliegende vleermuizen. Tevens is er door middel van een batlogger een winterverblijfplaats van de gewone dwergvleermuis vastgesteld op dezelfde locatie. De bebouwing heeft een functie als zomerverblijf, kraamverblijf en winterverblijf en wordt dus jaarrond gebruikt. In de directe omgeving van de bebouwing bevinden zich foerageergebieden, met name de waterpartij wordt gebruikt door de gewone dwergvleermuis en de Rosse vleermuis. Door tijdens de sloop en aanvullende bouwwerkzaamheden eventuele verlichting neerwaarts te richten en geen nachtelijke werkzaamheden uit te voeren, worden nadelige effecten ten aanzien foeragerende vleermuizen beperkt tot een minimum. Torenvalk Tijdens de locatiebezoeken is ook een nest van de torenvalk aangetroffen. Om verstoring van het nest te voorkomen moet (volgens de zorgplicht) buiten het broedseizoen (april tot en met juli) gewerkt worden. Advies Deze werkzaamheden mogen op dit moment niet worden uitgevoerd, er is een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming benodigd. De locatie kan niet worden vrijgegeven voor sloop en nieuwbouw.

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

BK bouw- & milieuadvies pagina 13 van 13

4 • • • • • • • •

Literatuur- en websitelijst Netwerk groene bureaus ethische code www.ravon.nl. www.zoogdieratlas.nl www.vleermuisnet.nl website van ministerie van Economische Zaken Het vleermuisprotocol (Gegevensautoriteit natuur, 2017) Soortenstandaard Gewone dwergvleermuis Pipistrellus pipistrellus, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Versie 2.0, december 2014 http://www.vogelwerkgroepbeemster.nl/?page_id=73

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

Bijlage

Onderzoeksmethode

bouw- & milieuadvies pagina 1 van 2

Onderzoeksmethode Zoogdieren Vleermuizen Het plangebied is geïnventariseerd op de aanwezigheid van belangrijke functies voor vleermuizen. Dit gebeurt door middel van zeven bezoeken voor de functies winterverblijf, zomer- & kraamverblijf en paarverblijf, volgens de richtlijnen van het vleermuisprotocol (Netwerk Groene Bureaus 2017). De bovengenoemde functies zijn specifiek voor de volgende soorten onderzocht: gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, grootoorvleermuis, baardvleermuis, watervleermuis, rosse vleermuis, laatvlieger en meervleermuis. De bezoeken voor zomer- & kraamverblijf en paarverblijf zijn zo efficiënt mogelijk gecombineerd in de periode mei t/m half september 2016. In tabel 2 zijn de bezoeken per functie weergegeven. Winterverblijf Het onderzoeksgebied is gecontroleerd op de functie winterverblijf door in en buiten het gebouw te zoeken naar overwinterende vleermuizen. Dit is gedaan door met zaklamp en endoscoop te kijken in kieren en spleten. Eveneens is op de grond gezocht naar uitwerpselen. Het onderzoek naar winterverblijven is uitgevoerd tussen 1 december en 1 maart (blauw kader tabel 2). Zomer- & kraamverblijven De periode voor zomerverblijfplaatsen (gele kader) en kraamverblijfplaatsen (oranje kader) hebben overlap (tabel 1). Daardoor zijn de drie bezoeken voor beide functies afgelegd binnen de periode die staat voor de kraamverblijven.

De bezoeken worden afgelegd binnen de periode die staat voor de soort met de kortste bezoekperiode. In dit geval de watervleermuis, baardvleermuis, laatvlieger en meervleermuis (15 mei t/m 15 juli). Er zijn één ochtendbezoek en twee avondbezoeken afgelegd, dit in verband met de laatvlieger (zie tabel 1). Paarverblijven De twee bezoeken ten behoeve van de paarverblijfplaatsen (roze kader) moeten apart worden afgelegd. Dit moet gebeuren in de periode 15 augustus tot 15 september.

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020

bouw- & milieuadvies pagina 2 van 2

tabel 1: jaaroverzicht van de verblijfperiodes van het zomer- & kraamverblijf, paarverblijf en winterverblijf van de meest voorkomende vleermuizen in Nederland (Bk-Bouw- en Milieuadvies)

Spaarne gasthuis te Haarlem Nader ecologisch onderzoek | 191846 | 6 augustus 2020