20210104155 4. Bijlage 2 Notitie vervolg op SPA Brochure SPA 2.0 en maatregelenpakket

www.wijscheidenafval.nl

ELKE KILO TELT. telt jouw afval al mee?

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

inhoud brochure

1

Proces naar SPA 2.0

2

Samenhangend pakket van maatregelen

3

Hoe draagt dit nieuwe maatregelenpakket bij aan de ambities van Haarlem?

4

En de andere ideeën?

5

Vraag maar raak

Bijlage: Inspiratiesessie van 14 september 2020 – vragen en antwoorden op een rij

Proces naar SPA 2.0

Wat hebben we tot nu toe gedaan?

Met het Strategisch Plan Afvalscheiding hebben we de afgelopen jaren al flinke stappen gezet: we verwachten eind 2021 – als de geplande maatregelen zijn uitgerold – uit te komen op een aan­deel bron­scheiding van 51%. De ambitie van SPA is een scheidings­ percentage van 68%, inclusief nascheiding. In de inspiratie­sessie op 14 september jl. hebben we u mee­genomen in de tot nu toe bereikte resultaten en hebben we u laten zien hoe een belonings­systeem een bij­drage kan leveren aan het verder ver­hogen van het scheidings­percentage, maar ook wat de overige effecten zijn. Natuurlijk zijn er ook andere maat­regelen mogelijk om in Haarlem tot een nog hoger afval­scheidings­percentage te komen. In de vorige sessie hebben we u al­vast een aantal van deze andere maat­regelen laten zien en heeft u zelf ook suggesties aangedragen. Hiermee zijn we de af­gelopen weken aan de slag gegaan en op 16 november laten we u graag onze bevindingen zien. In deze flyer vindt u alvast een eerste indruk van de maat­regelen en de beoogde effecten. Daarnaast zijn in de bijlage de vragen en antwoorden naar aan­leiding van de sessie van 14 september voor u samengevat.

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

Doel inspiratiesessie 16 november

We presenteren u graag welke maat­regelen bijdragen aan de ambities van Haarlem én passen bij de lokale situatie. Graag horen we uw reactie op deze maatregelen: staat u achter de gepresenteerde maatregelen? Welke vragen heeft u er nog bij? Waar moeten we op letten als we dit zouden gaan uitvoeren?

Basis voor raadsstuk

Uw reactie is vervolgens de basis voor een raads­stuk dat we in januari 2021 ter besluit­ vorming aan u voor­leggen. Dat raads­stuk bevat het ver­zoek om een nieuw beleids­plan (SPA2.0) op te stellen en een nieuw pakket aan maat­regelen met een indicatieve uit­ werking van de ver­wachte effecten, benodigde investeringen en aandachts­punten. De exacte nadere uit­werking van de maat­regelen volgt na het raadsbesluit.

3

Samenhangend pakket van maatregelen

Voor de komende jaren speelt de vraag hoe we de Haarlemmers kunnen stimuleren om hun grond­stoffen nog meer apart te houden. We weten dat circa drie­kwart van het rest­afval nog steeds uit goed-recyclebare grondstoffen bestaat.

Blijvende inzet op gedragsverandering

De afgelopen jaren hebben we ingezet op gedrags­verandering, met als resultaat dat de inwoners hun grondstoffen meer dan voor­ heen apart houden van het restafval. Ook de komende jaren willen we deze gedrags­ verandering door­zetten.

Hiervoor stellen we een samen­hangend pakket aan maat­regelen voor dat: 1. goed zichtbaar en merkbaar is in de hele stad; 2. de bewustwording van de waarde van afval versterkt; 3. de circulaire economie dichterbij brengt en tastbaar maakt. Het beoogde resultaat van dit maat­regelen­ pakket is dat Haarlemmers nog meer dan nu hun grondstoffen apart aanbieden.

Maatregelen in pakket

We zien de volgende maatregelen als een evenwichtig pakket: 1. Gft-pilots (binnenstad-laagbouwhoogbouw) 2. Restafval inworpen beperken 3. Circulaire Hotspot 4. Mobiel milieustation 5. BEST-tas Naast deze maatregelen worden – net als nu – communicatie en participatie ingezet om de bewustwording continu te stimuleren. We lichten de maatregelen hier verder toe.

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

4

Ad 1 Gft-pilots

We weten dat een Haarlemmer vooral nog veel keukenafval bij het restafval gooit: gemiddeld bijna 70 kg per jaar. Dat geldt niet alleen voor flat­bewoners, maar ook voor huis­houdens met een eigen gft-rol­container. We zien het dan ook als belang­rijkste uit­daging om de inwoners te verleiden om hun keuken­afval apart te houden en in hun eigen gft-rolcontainer of in de gft-container in het grond­stoffen­straatje te deponeren. De ervaringen in andere gemeenten en ook van ons eigen Schillen­ boer­project leren dat dit nog niet zo een­ voudig is. Wat in ieder geval nodig blijkt: 1. communicatie met bewoners, bij­voorbeeld over hoe je het scheiden in een kleine keuken het beste kan organiseren; 2. praktische hulp­ middelen ter beschikking stellen, zoals een aan­rechtbakje; 3. goede uit­leg over wat er met het gft gebeurt. Op basis van onze er­varing en de landelijke kennis willen we samen met onze inwoners aan de slag om de juiste aan­pak voor Haarlem te bepalen: een die in de binnen­ stad anders kan zijn dan in onze hoogbouwof laagbouwwijken. Om te bepalen hoe de aanpak van keuken­afval verder moet worden vorm­gegeven stellen we voor om begin 2022 in over­leg met bewoners drie pilots te starten. Met de ervaringen en resul­taten hier­uit komen we weer bij u terug met de vraag om concrete maat­regelen voor

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

hoog­bouw, laag­bouw en de binnen­stad te mogen invoeren.

Ad 2 Restafval inworpen beperken

Inwoners kunnen nu ongelimiteerd af­val aan­bieden in de onder­grondse rest­afval­ container. Door een limiet te stellen aan het aan­tal in­worpen per maand, wor­den bewoners bewuster van het scheiden van afval. Inwoners kunnen een pre­paid­kaart kopen wan­neer ze vaker af­val aan willen bieden in de rest­ afval­container. We willen de limiet in eerste instantie zo stellen dat 90% van de huidige gebruikers er geen last van heeft, omdat hun huidige rest­afval­aanbod reeds binnen de limiet past. Tegelijker­tijd ver­wachten we dat alleen al het benoemen van de limiet bij een groot deel van de huis­houdens tot meer bewust­wording leidt. Alleen de 10% grootste aan­bieders worden direct door deze maat­ regel geraakt als zij hun aan­bied­gedrag niet aan­passen. Het ver­moeden is dat dit deels bedrijven zijn, die on­eigenlijk gebruik maken van de containers voor huis­houdelijk rest­afval.

Ad 3 Circulaire hotspot

Als gemeente hebben we ambitieuze klimaaten duur­zaam­heids­doel­stellingen gesteld. Hoewel het spec­trum van duur­zaam­heid veel breder is, biedt ook afval­scheiding en her­gebruik van materialen goede mogelijk­

5

heden om sub­stantiële resul­taten te boeken. We stellen voor om een ‘Circu­laire Hot­spot’ te realiseren. Hier­voor vullen we het huidige milieu­plein aan met bij­voorbeeld een kring­ loop­winkel, bouw­hub, repair­café, workshopen tentoon­stellings­ruimte en/of leer­werk­ plekken. Daar­mee geven we in­vulling aan onze duur­zaam­heids­doel­stellingen en dragen we con­creet bij aan het ‘Programma Haarlem Circulair 2040’. Voor de Haar­lemmers dient de Circu­laire Hot­spot een leer­zame en aan­ trekkelijke plek te zijn. Hier kunnen ze hun af­ gedankte spullen en materialen brengen zo­dat deze als product of materiaal kunnen worden her­gebruikt. Het wordt hier zicht­baar hoe diverse onder­nemers waarde creëren uit afval. Over de opzet van een Circulaire Hotspot zijn oriënterende gesprekken gevoerd met diverse partijen. De vestiging van een kring­loop­ winkel is een reële optie. De eerste stap die nu gezet moet worden is de uit­voering van een zo­genaamde plan­toets om te bepalen of wijziging van het bestemmings­plan mogelijk en kans­rijk is. De verdere ont­wikkeling van deze Circu­laire Hot­spot is af­hankelijk van de uit­komst van de plan­toets en de op­zet van de samen­werking met diverse partijen.

Ad 4 Mobiel milieustation

Elk huishouden heeft meerdere keren per jaar te maken met ‘klein afval’, waar­voor er

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

minder motivatie is om het naar het milieu­ plein te brengen en dat ver­volgens bij het rest­afval wordt gegooid. Denk aan hout, piep­schuim, harde kunst­stoffen, KCA, olie/ vet, etc. Daar­mee gaan waarde­volle grond­ stoffen verloren. Bij een mobiel milieu­station kunnen in­woners deze materialen periodiek gescheiden aan­bieden; per keer een hoeveel­ heid die in een bood­schappen­tas of krat past. Verspreid over Haarlem worden bij­voor­beeld tien stand­plaatsen gezocht, waar het mobiele milieu­station elke twee weken een aan­tal uren staat. Het mobiele milieu­station is niet alleen een inlever­punt, maar is ook een krachtig communicatie­middel en levert een bij­drage aan bewust­wording: de aan­kleding is zo­danig dat het voor ieder­een duidelijk is wat het doel is. Verder speelt het personeel van het mobiele milieu­station een belang­rijke rol in het infor­ meren van de bezoekers over afval­scheiding en het beantwoorden van vragen.

Ad 5 BEST-tas

Met de BEST-tas kunnen de inwoners op een gemakkelijke manier hun Boeken, Elektrische apparaten, Speelgoed en Textiel gescheiden houden en aanbieden. Een deel van de inhoud van de BEST-tas kan direct op­nieuw gebruikt worden (denk aan boeken of nog werkende apparaten). Dit levert een concrete bij­drage aan de circu­laire economie. Kapotte of on­ verkoopbare spullen kunnen – even­tueel na

6

demontage – gerecycled worden. We zien de BEST-tas dan ook als een belang­rijk middel voor bewust­wording en gedragsverandering. Het idee is om de BEST-tas een aantal keer per jaar op te halen. Hierbij willen we onder­ zoeken of we dit samen met andere partijen in Haarlem kunnen opzetten. Een belang­rijke succes­factor is de ver­strekking van nieuwe tassen aan de inwoners, waar­bij we ook de kosten goed in het oog moeten houden.

Bewustwording en gedragsverandering

In Haarlem is vanaf eind 2016 stevig ingezet op bewust­wording en gedrags­verandering bij de inwoners. De huidige concrete maat­regelen binnen SPA zijn gericht op het faciliteren van het gescheiden aan­bieden van grond­ stoffen. Deze maat­regelen zijn begeleid met de in­zet van een mix aan instrumenten om het scheidings­gedrag van de in­woners te beïnvloeden en te stimuleren (communicatie, participatie, handhaving). Blijvende inzet op bewustwording en gedrags­verandering is ook de komende jaren nood­zakelijk om dit gedrag vast te hou­den en in de toe­komst ver­der uit te bouwen. De er­varingen met gft in het verleden hebben laten zien, dat als er geen of weinig aan­dacht aan geschonken wordt, het inzamelresultaat terugloopt.

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

Voor het nieuwe beleidsplan werken we dan ook een communicatie- en participatieplan uit voor de inzet op bewust­wording: gericht op ver­betering van het scheidings­percentage naar 68% in 2023. Dit plan gaat uit van een mix van instrumenten, die aan­sluit/voort­borduurt op de huidige aanpak: • communicatie/campagnes (algemeen en per thema/project) • inzet afvalcoaches • inzet handhavers • grondstofstraatadoptanten De afvalcoaches, handhavers en grond­stof­ straat­adoptanten werken nauw samen om de scheiding te ver­beteren en de open­bare ruimte netjes te houden (vrij van zwerfvuil). Zij vormen als het ware een motor in de stad om bewoners bewust te maken van afval­ scheiding, te assisteren en dingen die niet goed lopen te signaleren en even­tueel op te lossen. Dit doen zij niet alleen, maar met bewoners en organisaties in de stad zoals woning­corporaties en wijk­raden. Met name de verbinding en aan­sturing van­uit afval­coaches naar een groeiende groep vrij­willigers van grond­stof­straat­adoptanten zet een vlieg­wiel van gedrags­verandering in gang. Verder is de intensieve samen­werking met afval­coaches en hand­havers belang­rijk: om verkeerd gedrag te signaleren en ook om in­woners te infor­meren en hun gedrag bij te sturen. De gecombineerde inzet ver­sterkt elkaar en 7

heeft ook een belang­rijke preventieve functie: het feit dat de inwoners lezen, horen en zien dat er gecontroleerd wordt en weten wat de reden hier van is (goede kwaliteit grond­stoffen om hoge afkeur­kosten te voor­komen) heeft een positief effect op het aanbied­gedrag. Het voor­stel is dan ook om de preventieve werking van deze gecombineerde inzet ook de komende jaren volledig te benutten.

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

8

Hoe draagt dit nieuwe maatregelenpakket bij aan de ambities van Haarlem?

Alle maatregelen leveren een bijdrage aan meer afvalscheiding en daarnaast aan één of meer andere ambities. De meeste maatregelen verbeteren de service voor de inwoners: naar ons idee een onmisbare succesfactor om tot meer afvalscheiding te komen. Tijdens de inspiratiesessie op 16 november vertellen we u meer over het verwachte effect van het pakket als geheel en geven we u een globaal beeld van de financiële consequenties.

1 Gft-pilots 1-2-3

zuivere meer ambities meer grondstoffen afvalscheiding bewustzijn

minder en schoon verkeer

participatie

+++

✓

✓

✓

2 Restafval inworpen beperken

++

✓

✓

3 Circulaire Hotspot

✓

+

✓

4 Mobiel milieu­station

✓

+

✓

5 BEST-tas

✓

+

✓

✓

✓

+++

✓

✓

Bewust­wording en gedrags­beïnvloeding

✓ ✓

Tijdens de inspiratiesessie horen we graag wat u van het voorgestelde maatregelenpakket vindt. Staat u achter de gepresenteerde maatregelen? Welke vragen heeft u er nog bij? Waar moeten we op letten als we dit zouden gaan uitvoeren?

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

9

En de andere ideeën?

Vanuit diverse hoeken zijn maatregelen voor­gesteld waar we in Haarlem mee aan de slag zouden kunnen gaan. In het beschreven nieuwe maat­regelen­pakket hebben we de meest geschikte ideeën mee­genomen. Niet alle voor­stellen passen op dit moment bij de ambities en/of de situatie in onze stad. We lichten hier kort toe welke maat­regelen naar ons idee niet geschikt zijn om op korte ter­mijn in te voeren. Deze maat­regelen zijn daarom ook niet verder uitgewerkt.

Gescheiden inzameling luiers Een duurzame en betaalbare verwerking van luiers, bij voor­keur in de regio, zou goed passen bij onze ambities. Tot op heden is daar echter nog geen sprake van en daar­om gaan we voor­lopig geen gescheiden inzameling voor luiers organiseren. In de bij­lage bij deze flyer vindt u daar meer informatie over. Natuurlijk blijven we aangesloten bij de verdere ver­kenning van de mogelijk­heden binnen de Metropool Regio Amsterdam om luier­recycling op te zetten. En we volgen de zoek­tocht van onder andere HVC of luiers via na­scheiding uit het rest­afval gehaald en gerecycled kunnen worden.

Uitbreiding grond­stoffen­ straatjes bij winkelcentra

In huishoudens komt soms klein grofvuil vrij, dat men wel graag gescheiden wil aan­bieden,

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

maar waar­voor een rit naar het milieu­plein te­veel moeite is. Als men het in de buurt gescheiden kan aan­bieden, bij­voor­beeld bij een winkel­centrum, dan kunnen de in­woners dit makkelijker kwijt. Een prima gedachte! Om te voor­komen dat deze aan­bied­locatie een on­gecontroleerde stort­plek wordt moet deze locatie ofwel continu bemenst zijn of moet deze locatie in­pandig gerealiseerd worden, zo­dat er buiten openings­tijden geen dumping kan plaats­vinden. In beide gevallen is de uit­voering van deze maat­regel sterk af­hankelijk van par­ tijen die ruimte en tijd ter beschikking willen stellen. In het ver­leden bleek dit erg lastig te zijn van­wege het over­weldigende aanbod van­uit bewoners. We denken dat een mobiel milieu­station geschikter is om in de behoefte aan een inlever­punt voor klein grof­vuil te voorzien. Op pagina 6 leest u hier meer over.

Nascheiding PBD uit rest­ afval in buurten die geen PBD scheiden

Technisch gezien is het mogelijk om het rest­afval uit buurten die geen PBD scheiden apart in te zamelen en af te voeren naar een na­scheidings­installatie. De consequentie is wel dat hier­voor dan een aparte inzamel­ronde gereden moet worden, wat in­vloed heeft op de efficiëntie van de uit­voering en tot hogere kosten leidt. De huidige inzamel­resultaten voor PBD in de hoog­bouw zijn bemoedigend, waar­ door deze maatregel niet nodig lijkt te zijn. 10

Inzetten wormenhotels voor verwerking organisch afval

Een wormenhotel is een initiatief dat mensen thuis in de tuin of op het balkon kunnen toe­ passen. Het is met name goed voor de bewust­ wording: het kan enthousiasme creëren voor gft-scheiding en vraagt tegelijker­tijd aan­dacht en tijd. We willen dit soort mogelijk­heden als voor­beelden op­nemen in de bewust­wordings­ campagne (o.a. op de website), zo­dat alle in­woners hier kennis van kunnen nemen. Het­ zelfde geldt voor het zelf maken van bokashi, waar­bij organisch afval gefermenteerd wordt.

materiaal of­wel niet vol­ledig composteert of­ wel schadelijke stoffen kan bevatten die niet in compost thuis horen. Vanuit oog­punt van afval­ scheiding en recycling heeft het gebruik van katten­bak­korrels van hout dus geen voordeel. Omdat alle soorten katten­bak­vulling verbrand moeten worden, kun je alleen kijken welk type katten­bak­vulling qua productie­proces het meest gunstig is voor het milieu. Volgens Milieu­centraal zijn dit de katten­bak­korrels op basis van hout­snippers. In de communicatie kunnen we hier aandacht aan besteden.

Met name in Amsterdam zijn proeven gehouden met wormen­hotels op buurt­niveau. Ook deze wormen­hotels vragen om grote betrokken­heid in de buurt en vragen veel tijd van beheerders. Bij de proeven in Amster­dam hebben de wormen­hotels mensen enthousiast gemaakt voor het scheiden van organisch afval. Vervolgens zijn gft-containers geplaatst waar­in de bewoners deze fractie kwijt kunnen. Op basis van deze er­varing hebben we er in Haarlem voor gekozen om direct gft-containers te plaatsen en is inzet van wormen­hotels op buurt­niveau dan ook niet logisch.

Stimuleren gebruik katten­ bak­korrels van hout

Alle soorten kattenbakvulling (ook van her­ nieuw­bare grond­stoffen, zoals papier en hout) moeten na gebruik bij het rest­afval, omdat het

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

11

Vraag maar raak

Heeft u vragen over de inhoud van deze flyer? Laat het ons weten.

074.20.056_200709

Mocht u al een vraag hebben vóór de inspiratie­sessie van 16 november, stuurt u deze dan alvast naar projecten@haarlem.nl. Wij bundelen alle vragen na de inspiratie­ sessie in een Q&A en zorgen dat ieder­een de vragen en antwoorden ontvangt.

Bijlage: Inspiratiesessie van 14 september 2020 – vragen en antwoorden op een rij

1. Het beloningssysteem vraagt een investering van circa € 9 miljoen. Waar is dit geld voor nodig? Het onderzochte beloningssysteem geeft met name een impuls aan de scheiding van volumi­neuze stromen, zoals PBD en – in mindere mate – papier/karton. Om het ver­wachte grotere aan­bod op te kunnen vangen zijn er voor­af­gaand aan de in­voering van het belonings­systeem in­vesteringen nodig om meer container­capaciteit voor deze grond­stoffen te creëren. Met de beoogde uitbreiding van de container­capaciteit bij invoering van een belonings­systeem blijft het aan­tal verkeers­bewegingen om de grond­stoffen in de stad in te zamelen, beheersbaar. Om de grond­stoffen zo zuiver mogelijk te houden wordt daar­naast geïnvesteerd in systemen voor toegangscontrole. 2. Het invoeren van een beloningssysteem leidt tot een structurele verhoging van de jaar­ lijkse gemeentelijke kosten met circa € 43 per huishouden per jaar. Hoe is dit bedrag tot stand gekomen? In de volgende tabel is aangegeven uit welke posten deze extra kosten zijn op­gebouwd. Het gaat onder andere om af­schrijving van de benodigde investeringen (zie vraag 1), extra kosten voor beheer/onder­houd van de container­uitbreiding, extra container­ledigingen, gratis (doorzichtige) PBD-zakken, flankerende maat­regelen en administratie. Dit zijn extra kosten die elk jaar weer teruggekomen.

Het beloningssysteem leidt ook tot een daling van de verwerkings­kosten (minder rest­afval, meer grond­stoffen­opbrengsten), maar deze daling is niet voldoende om de eerder genoemde extra kosten te compenseren.

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

13

omschrijving kostenpost

extra kosten/hh/jaar

personele inzet projecten en processen

€3

inzameling, incl. gratis PBD-zakken en reiniging openbare ruimte

€ 24

containers (afschrijving investeringen, kosten beheer/onderhoud)

€ 22

communicatie

€1

handhaving

€2

monitoring

€0

inning afvalstoffenheffing

€1

verwerkingskosten grondstoffen/restafval

- € 11

netto extra kosten

€ 43

3. Haarlem heeft op dit moment al een hoge afvalstoffenheffing. Hoe komt dat? Hoe kosten-effectief is Haarlem? De afvalbeheerkosten van Haarlem (inzameling en ver­werking) zijn in vergelijking met andere hoog­bouw­klasse A steden relatief laag zoals gemeten in de Bench­mark Huis­houdelijk afval van de NVRD over het peiljaar 2018. 310 305

Den Haag

300 295

Rotterdam

290 285 280

Maassluis

275 270 265 260 255

Restafval incl. grof (kg/inw)

De hoogte van de afval­stoffen­heffing heeft te maken met meerdere factoren buiten het in­ zamelen en ver­werken van afval. Gemeenten kiezen zelf welke kosten­posten – naast de standaard afval­beheer­kosten – via de afval­ stoffen­heffing gedekt worden en de mate van kosten­dekkendheid. Denk bij­voor­beeld aan het vegen van de straten. Dit is de reden dat de afval­beheer­kosten in Haarlem laag zijn, maar de afval­stoffen­heffing hoog in ver­ gelijking met andere steden.

Amsterdam

Diemen

250 245 240 235

Haarlem

230 225 220

Capelle a/d IJssel

215 210

Vlaardingen Utrecht

205 200 195 190

Amstelveen

185 180 Schiedam

175 170 140

160

180

200

220

240

260

280

Afvalbeheerkosten (€ per huish) Basis Basis-plus Diftar Diftar-plus

Toelichting In dit figuur zijn alle gemeenten weergegeven uit KLASSE A (50-100% hoogbouw), onderscheiden naar toegepaste inzamelstrategie (kleur van de bol). Plus staat voor omgekeerd inzamelen, laag frequent inzamelen of een combinatie van beiden. De gemeenten die linksonder zijn weergegeven zijn het meest kosten-effectief: zij hebben de minste hoeveelheid restafval (kernprestatie Milieu) tegen de laagste afvalbeheerkosten (kernprestatie Kosten).

Pagina 4 van 14

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

14

4. Kunt u het meerjarenoverzicht aan­leveren voor de ontwikkeling van de kosten per huis­ houden en aangeven ten opzichte van welk jaar de gepresenteerde extra structurele kosten zijn berekend (€ 43 per huishouden per jaar)? SPA heeft een kostenverhogend effect en na het nemen van de maat­regelen zou het niveau ook weer moeten dalen. Het effect op de afval­stoffen­heffing is echter anders dan voor­speld in 2016, omdat de grond­stof­prijzen en de verwerkings­kosten zijn toe­genomen in de afgelopen jaren. Het feit blijft dat als we het afval niet scheiden, kosten nog hoger zijn: het verbranden van rest­afval inclusief de hier­op geheven belasting is hoger dan de verwerkings­kosten voor PBD, gft en papier. Het tarief voor een meerpersoons­huishouden heeft zich door de jaren heen als volgt ontwikkeld. 2015

2016

2017

2018

2019

2020

€ 354,24

€ 337,20

€ 321,72

€ 324,48

€ 383,40

€ 392,40

Onderzoek heeft uitgewezen dat voor het invoeren van een belonings­systeem jaarlijks per huis­ houden € 43 extra nodig is. Deze meer­kosten zijn meer­kosten ten op­zichte van de situatie waarin SPA vol­ledig is uit­gerold. Omdat de tarieven voor dat moment niet bekend zijn, is in het onder­zoek gerekend met de huidige tarieven (2020). 5. Als ik straks geen restafval meer heb, hoef ik dan niets te betalen aan afval­stoffen­heffing? En wellicht wel een grondstoffenheffing? Inzameling van grondstoffen kost geld. De verwerking van sommige grond­stoffen levert baten op (bijvoorbeeld papier en glas) en andere grond­stoffen niet (bijvoorbeeld gft). De baten zijn niet toe­reikend om alle inzamel- en verwerkings­kosten te betalen. Huis­houdens blijven dus altijd afvalstoffenheffing betalen. 6. Hoe zorgen we ervoor dat de financiële voordelen van droog en schoon ingezameld papier voor een gedeelte en ter incentive bij de Haarlemmer terecht komt? Indirect gebruiken we de baten om de in­zameling en verwerking van afval en grond­stoffen te betalen. Dus de baten komen op dit moment ‘integraal’ bij de Haarlemmer terecht: zonder de baten was de afval­stoffen­heffing hoger. Een belonings­systeem zoals gepresenteerd op 14 september geeft wel een individuele incentive, niet specifiek op papier­afval, maar wel op vermindering van het restafval. 7.

Wat doet de overheid met de verbrandings­belasting die ze ontvangt? De nationale overheid heeft aangegeven te kijken of dit gereserveerd kan worden om recycling van grond­stoffen te stimuleren. Maar voor­alsnog zijn de opbrengsten niet geoormerkt.

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

15

8. Heeft wat het Rijk beslist samen met het Afvalfonds (de stichting die namens de ver­ pakkende bedrijven, zoals Unilever, de inzameling en recycling van verpakkingen regelt) invloed op de begroting van Haarlem? Kunnen we een gedeelte van die extra investering dekken uit de inkomsten vanuit het Afvalfonds? Dit is een systeem van producenten­verant­woordelijkheid. De overheid bepaalt de doel­stellingen voor de producenten. De producenten betalen een heffing om de in­zameling en ver­werking van ver­pakkingen conform doel­stelling te financieren. Vanuit deze inkomsten ont­vangen de gemeenten een ver­goeding voor de ver­pakkingen die worden ingezameld en gesorteerd. De Vereniging Nederlandse Gemeenten is partner in deze aan­pak. Daar­in zijn er naast de bij­ dragen aan Nederland Schoon (gelden voor zwerf­afval) geen extra bijdragen op dit moment voor afvalscheiding. 9. Stel dat alle inwoners alle grond­stoffen helemaal schoon inleveren, wat is dan het verdien­ potentieel van Haarlem (opbrengst per jaar in euro’s)? De grondstoffen uit bronscheiding zijn momen­teel van goede kwaliteit en worden geaccepteerd door de verwerkers. De baten zijn nodig om de kosten van inzameling- en verwerking deels te betalen. Aangezien de ver­werking van grond­stoffen ook geld kost, zoals bij gft, is er binnen de hele grond­stoffen­balans geen positief verdienmodel. 10.

We kiezen voor bronscheiding en aan­vullend nascheiding. Wat is het effect op de ver­ goeding die de gemeente ontvangt van Nedvang? Nascheiding kost een bedrag per ton. In 2016 dachten we dat nascheiding veel grond­stoffen zou op­leveren (bruto rendement van 25% en een netto rendement 11%), dat doet het achter­af niet. Als je ziet hoe goed het nu gaat met bron­scheiding, heeft het geen zin om de focus te leggen op nascheiding. En wat betreft de kosten: voor het bron­gescheiden materiaal ontvangt de gemeente een ver­ goeding van Nedvang. De vergoeding voor de grond­stoffen die uit de na­scheiding vrij­komen is voor de exploitant van de na­scheidings­installatie. De gemeente betaalt ener­zijds minder ‘rest­afval­ belasting’ door bron­scheiding en ont­vangt ander­zijds ‘rest­afval­belasting’ retour op basis van de nagescheiden grondstoffen. 11. Het AEB waar ons restafval verwerkt wordt, geeft aan dat nascheiding een goede optie is, maar is dat ook zo voor Haarlem? Het AEB is in het verleden altijd voorstander geweest van nascheiding als aanvulling op bron­ scheiding. Onlangs heeft het AEB in het kader van de afval­scheiding in Amsterdam een uit­spraak gedaan dat na­scheiding een alternatief is voor bronscheiding.

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

16

Als je ziet hoe goed het nu gaat met bron­scheiding in Haarlem heeft het geen zin om de focus te leggen op na­scheiding. Haarlem maakt sinds 2018 gebruik van de service van het AEB. Het rendement van de na­scheiding blijft op dit moment achter bij de ver­wachtingen. De na­ scheiding werkt goed als de natte keuken­fractie (combinatie gft en papier) zoveel mogelijk met bron­scheiding is verwijderd uit de fractie. 12. Waarom gaan we de afvalscheiding bij de bron (huishoudens) verder uitbreiden met € 43 extra kosten per huishouden tot gevolg, terwijl AEB in haar installatie grondstoffen eruit haalt? Afval scheiden bij de bron levert meer en betere kwaliteit grond­stoffen op. Dat laatste wordt steeds belang­rijker om het goed en hoog­waardig te kunnen recyclen. De acceptatie­voorwaarden van de ver­werkers worden hier­door ook scherper en zullen in de toe­komst een belang­rijke rol gaan spelen in prijs­bepaling, de mogelijk­heden voor afzet en duurzame verwerking. Met het nascheiden wordt vooral PBD uit het rest­afval gehaald. Bron­scheiding blijft dus nog steeds nodig voor gft, papier, textiel en glas. Bovendien is een goede bron­scheiding van gft en papier nodig voor een kwalitatief goede nascheiding.

Nascheiding blijft als aanvulling echter zin­vol om het achter­gebleven PBD in het rest­afval als­nog zo­veel mogelijk eruit te halen waar­door grond­stoffen niet onnodig worden verbrand. Onderzoek heeft uitgewezen dat voor het in­voeren van een belonings­systeem structureel €43 extra per huis­houden nodig is. We hebben echter geen belonings­systeem in Haarlem. Daar­over heeft nog geen besluitvorming plaats gevonden. 13. Is het bekend dat Amsterdam voor­nemens is een plastic­scheidings­faciliteit te realiseren (in een andere entiteit en op een andere locatie dan de afval­verbrander en betaald van­uit het initiatief van het Afvalfonds)? Heeft Haarlem daar iets aan? Dit zegt ons niets. Mogelijk gaat dit over de na­scheidings­installatie van het AEB waarbij het AEB aangeeft modificaties te gaan toe­passen om deze te verbeteren. 14. Kunnen we nascheiding toepassen in buurten waar bewoners geen PBD scheiden? Technisch zou dit kunnen. Perceel­gerichte in­zameling heeft echter wel in­vloed op de efficiëntie van de uit­voering, wat tot hogere kosten kan leiden. Daar­naast zijn de huidige resul­taten behaald in de hoog­bouw bemoedigend waar­door deze mogelijke optie niet nodig lijkt. 15. Zijn de scheidingsresultaten per buurt bekend? Nee, deze resultaten zijn niet per buurt bekend. Dit komt door­dat Spaarne­landen de containers leegt op basis van vol­melding.

Deze aan­pak is er­op gericht om zo efficiënt mogelijk en met zo min mogelijk voer­tuig­bewegingen grond­stoffen in te zamelen. Voer­tuigen legen hier­door op een inzamel­dag niet alle containers in een wijk, maar alleen containers die bijna vol zijn in verschillende wijken. De lading van het voertuig komt hierdoor ook altijd uit verschillende wijken.

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

17

16. Een beloningssysteem met camera­toezicht: kan dat wel in verband met de privacy­regels (AVG) en wat is het effect van dit ‘bespieden’ van bewoners? In Antwerpen zijn er positieve ervaringen bij een aantal proef­opstellingen van dit systeem (vermindering vervuiling van 40% naar 10% (in Haarlem zitten we nu onder de 10%)). De pilots in Antwerpen zijn AVG-proof en bewoners zijn er aan gewend en accep­teren dit mede omdat dit tot resultaten leidt. Op de container­zuil is aan­gegeven dat controles op verkeerd gebruik mogelijk zijn en wordt ver­wezen naar de privacy­verklaring voor de ‘sorteer­pas’, die de inwoners gebruiken om de containers te openen. Zover wij weten heeft dit niet geleid tot bezwaren en procedures. 17. Gaan we de komende jaren luiers gescheiden inzamelen? In Nederland is er een aantal pilots die we volgen. In de presentatie op 14 september benoemden we specifiek luiers en matrassen omdat het een vervolgstap is in hoe we meer mono­stromen in de keten circulair kunnen maken met producentenverantwoordelijkheid. De gemeente zamelt luiers tot nog toe niet gescheiden in, omdat het recyclen van luier­materiaal nog niet op orde is. Er is op dit moment één installatie in het oosten van Neder­land waar jaar­ lijks 15.000 ton luiers verwerkt kan worden. In heel Neder­land komt jaar­lijks echter circa 200.000 ton luiers vrij (bron: www.vang-hha.nl).

Die ene installatie kan dus niet zo­maar het luier­afval van Haarlem er bij hebben. Boven­dien zijn de kosten voor in­zameling hoog omdat het een relatief kleine stroom is en zouden de transport­kosten naar het oosten hoog zijn voor Haarlem. In de huidige situatie zou invoeren van gescheiden inzameling van luiers in Haarlem daarom betekenen dat de luiers alsnog verbrand zouden moeten worden. Wij blijven aangesloten bij verdere ver­kenning van de mogelijkheden (binnen Metro­pool Regio Amsterdam). Hier wordt onder andere gekeken naar een business case voor de opzet van luier­ recycling; zie ook https://mraduurzaam.nl/circulair/luiers/ https://mraduurzaam.nl/circulair/. Vanuit Haarlem kijken we ook kritisch naar het logistieke proces, aangezien dit erg belang­rijk is voor een duur­zame en betaal­bare verwerking. Momen­teel wordt ook nog door (onder andere HVC) onder­zocht of luiers bij de na­scheiding ver­werkt kunnen worden. Het op­zetten van een eigen installatie voor de recycling van luiers is nu geen optie voor Haarlem. 18. Kan het idee van een mobiele milieu­straat verder uitgewerkt worden? Denk bijvoor­beeld aan een mobiele milieu­straat bij bijvoorbeeld een supermarkt. Dan hoeven inwoners niet met een kleine hoe­veel­heid fracties aan te komen bij het milieuplein. We gaan dit idee onderzoeken en we koppelen op de volgende inspiratie­sessie hierover terug. 19.

Kunnen op centrale punten bij winkel­centra grotere grond­stoffen­straatjes gerealiseerd worden, waar je bijvoorbeeld kleine stukken hout, hart plastic, piep­schuim, kleine elektrische apparaten/snoeren, etc. kunt aanbieden? Naar analogie met textiel, dat inwoners kunnen aan­bieden op het milieu­plein maar ook in containers bij veel supermarkten. Zie pagina 10.

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

18

20. Welk effect wordt verwacht van het invoeren van statie­geld op kleine pet­flesjes? En op blik, voor zover daar al toe besloten is? De invoering van statiegeld op kleine pet­flesjes per 1-7-2021 zal een positief effect hebben op het voor­komen van zwerf­afval en zorgt voor een mooie kwaliteit grond­stof die goed her­bruikbaar is. Onze inschatting is dat het niet veel impact zal hebben op de ingezamelde hoeveel­heid PBD (in gewicht) of op de inzamel­vergoeding die ont­vangen wordt voor het in­zamelen van dit materiaal. Een mogelijke in­voering van statie­geld op het blik in 2022 heeft het­zelfde positieve effect op het milieu als de pet­flesjes (minder zwerf­afval en goede kwaliteit grond­stof). Op de ingezamelde hoeveel­heid PBD en op de inzamel­vergoeding wordt een beperkt effect verwacht. 21. Is het zinvol en mogelijk om zo­genaamde wormen­hotels in Haarlem in te zetten om gft lokaal te verwerken en minder gft te hoeven inzamelen? Zie de volgende websites: Voor een woning • https://balkonton.nl/, https://balkonton.nl/product/gevelbak/ • https://www.icanchangetheworldwithmytwohands.nl/project Voor de hele buurt • https://www.spaarnelanden.nl/inwoners/participatie/bloembakken Het wormenhotel is een initiatief dat mensen thuis in de tuin of op het balkon kunnen toe­passen.

Het is met name goed voor de bewust­wording, onze er­varing is dat het enthousiasme kan op­ leveren en tevens ook aan­dacht en tijd vergt. Wat we kunnen doen is om dit soort mogelijk­heden als onder­deel van de bewust­wordings­campagne centraal op de web­site te laten zien zodat bewoners die hier open voor staan er kennis van nemen. Met name in Amsterdam zijn proeven gehouden met wormen­hotels in de buurt. Ook de collec­ tieve wormen­hotels vragen om grote betrokken­heid in de buurt en veel tijd voor beheerders. Het initiatief draagt bij aan bewust­wording en enthousiasme voor afval­scheiding, maar is relatief bewerkelijk en ook kost­baar. Bij de proeven in Amsterdam is er­voor gekozen om daar­na op­volging met reguliere gft-inzamelings­middelen te geven. In Haarlem hebben we dit proces gevolgd en daar­om direct gekozen voor reguliere inzamelingsmiddelen. 22. Is het zinvol en mogelijk om in Haarlem iets met bokashi te gaan doen om gft lokaal te verwerken, de bodem­kwaliteit te verbeteren en minder gft te hoeven inzamelen? Zie de volgende websites: • https://www.biogroei.be/kenniscentrum/bokashi • https://www.biogroei.be/vijverballen Dit zijn middelen die mensen, die bewust willen omgaan met afval scheiden, thuis kunnen gebruiken.

Wat we kunnen doen is om dit soort mogelijk­heden als onder­deel van de bewust­wording centraal op de web­site te laten zien, zodat bewoners die er open voor staan er kennis van kunnen nemen.

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

19

23. Is het mogelijk om net zoals Almere, het eigen plastic om te zetten in materialen voor op straat? Dat bewoners de resultaten van het goede scheiden dagelijks kunnen bewonderen? De verwerking van plastic tot granulaat wordt binnen een zekere mate van schaal­grootte van installaties op diverse locaties in West-Europa uitgevoerd. De mogelijk­heid om lokaal eigen plastic om te zetten naar materialen – zoals in Almere – kan wel worden onder­zocht, maar wel met enige voor­zichtig­heid (denk aan het vrij komen van microplastics, kunst­gras enz.). Circulariteit kan mogelijk efficiënter worden gestimuleerd door middel van een duur­zaam inkoop­beleid van de gemeente. Denk aan het ver­plicht toe­passen van secundair kunst­stof in de bouw en groot onderhoud. 24. Hoe kunnen we de producten en grond­stoffen die bij het milieu­plein worden in­geleverd beter behouden? Zijn er bijvoorbeeld mogelijk­heden voor onder­nemers om in samen­werking met het kring­loop­bedrijf bij Spaarne­landen bepaalde producten/grond­stoffen uit het aan­bod op het milieu­plein te halen, zo­dat zij daar weer ‘nieuwe’ producten van kunnen maken? Denk bijvoorbeeld aan het op­knappen van stepjes/kinder­fietsjes, meubels en der­gelijke, die (in de stad) weer verkocht worden. Welke ideeën zijn er nog meer? We komen hier in de volgende inspiratiesessie op terug met de Circulaire Hotspot. 25.

Is al een keer met pizza­ondernemers gesproken over de mogelijk­heden om pizza­dozen niet via het rest­afval af te moeten voeren, maar als papier/karton? Nee. Helaas zijn pizzadozen te vervuild (met organisch afval) om als papier in te zamelen en vallen deze dus onder de categorie restafval. 26. Als mensen kattenbakken gebruiken met houtkorrels, is het dan mogelijk om deze stroom bij het gft te doen? En zien mensen dat dan ook terug in de rekening voor het restafval in de toekomst? Kattenbakvulling (ook van hernieuwbare grond­stoffen) moet na gebruik bij het rest­afval omdat deze niet composteerbaar is. Ook wordt aan­gegeven dat dit te maken heeft met het feit dat in uit­ werpselen ziekte­verwerkers zitten die niet goed zijn voor compostering.

Een toelichting op een nieuw maatregelenpakket om afvalscheiding in Haarlem verder te verbeteren.

20