20210002650 1. iZoof CareSharing afweging mate van betrokkenheid

Opinienota

Onderwerp iZoof CareSharing: afweging mate van betrokkenheid Nummer 2020/543044 Portefeuillehouder Roduner, F. Programma/beleidsveld 7.3 Overhead Afdeling CC Auteur Geffen, M. van Telefoonnummer 023-5114312 Email mvangeffen@haarlem.nl Kernvraag aan de Er zijn vier scenario’s onderzocht voor het eventuele vervolg van de pilot iZoof commissie CarSharing: i. Opdrachtverlening ii. Regie iii. Facilitair iv. Afbouw Het tweede scenario heeft de voorkeur van het college, dit legt het college voor aan de commissie en vraagt de commissie om zijn opinie te geven. Behandelvoorstel voor Het college stuurt de opinienota ter bespreking naar de commissie Bestuur. de commissie Relevante eerdere Eerdere relevante besluiten: besluiten - RKC rapport Invloed en Afstand (2020/097078) in commissie Bestuur 13 februari 2020 - Evaluatie pilot iZoof CarSharing (2019/1011885) in commissie Beheer 12 maart 2020. Besluit college 1. Het college stelt de opinienota aan de commissie vast. d.d. 16 februari 2021 de secretaris, de burgemeester,

1. Inleiding iZoof Car Sharing (Haarlem deelt elektrische auto’s) is een resultaat van samenwerking tussen Spaarnelanden NV en bewoners uit Haarlem. Het is ontstaan uit een bewonersinitiatief; een groep bewoners wil in 2016 hun buurt op het gebied van mobiliteit verduurzamen. Spaarnelanden NV heeft het (burger)initiatief omarmd middels een pilot. De pilot is sinds juni 2018 actief in twee woonwijken: Planetenwijk en Ramplaankwartier. Spaarnelanden NV heeft besloten om het initiatief te faciliteren door onder andere markt, bewoners en overheid met elkaar te verbinden.

Kenmerk: 2020/543044

1/5

De directie van Spaarnelanden en aandeelhoudersvergadering (AvA) beschouwt de pilotresultaten als positief en acht het kansrijk en waardevol om te onderzoeken óf en hoe het initiatief kan worden omgezet in een structureel initiatief (zie: Evaluatie iZoof, 2019/1011861). Spaarnelanden NV heeft hierop een transitiefase in gericht. In de transitiefase wordt de rol van Spaarnelanden in de relatie tot dit initiatief nader vastgesteld. Spaarnelanden heeft het besluit tot het afronden middels een transitiefase voorgelegd aan haar RvC en aandeelhouders. Verschillende scenario’s voor het vervolg als bedrijfsactiviteit worden overwogen. De vraag die voorligt is welke rol de gemeente en Spaarnelanden NV moet of wenst te spelen t.a.v. dit bewonersinitiatief. 2. Kernvraag aan de commissie Er zijn vier scenario’s onderzocht voor het eventuele vervolg van de pilot iZoof CarSharing: i. Opdrachtverlening ii. Regie iii. Facilitair iv. Afbouw Het tweede scenario heeft de voorkeur van het college, dit legt het college voor aan de commissie en vraagt de commissie om zijn opinie te geven.

3. Scenario’s Schematisch zijn de belangrijkste verschillen tussen de scenario’s als volgt: Betrokkenheid

1 Opdracht

2 Regie

3 Facilitair (huidig)

4 Afbouw

Gemeente Haarlem

Opdrachtgever (regisseren)

Aandeelhouder (faciliteren)

Aandeelhouder (faciliteren)

Geen rol (loslaten)

Spaarnelanden

Actieve betrokkenheid.

Actieve betrokkenheid van een werkmaatschappij

Beperkte betrokkenheid.

Geen rol

Spaarnelanden NV is opdrachtnemer

(regisseren)

(regisseren)

Betrokkenheid is indirect

Betrokkenheid is indirect

Actieve betrokkenheid

Actieve betrokkenheid

Op langere termijn wordt op- of afgeschaald.

Betrokkenheid is indirect

Betrokkenheid is indirect

(korte termijn)

Spaarnelanden (lange termijn)

Kenmerk: 2020/543044

Naast beperkte inzet (zoals nu) faciliteert een werkmaatschappij de organisatie. (stimuleren)

Geen rol

2/5

Bewonersvereniging

Actieve betrokkenheid

Actieve betrokkenheid

Actieve betrokkenheid (beperkt tot huidige inzet)

Geen rol

Vorm

Dienstverleningsovereenkomst Publiek-privaat partnerschap. Participatie door Spaarnelanden NV

Coöperatie; - Bewonersvereniging - Private partijen - Spaarnelanden: participatie door werkmaatschappij

Coöperatie; - Bewonersvereniging - Private partijen - Spaarnelanden; participatie door werkmaatschappij

-

‘Commercieel’

‘Commercieel’

Publiek

Toenemende mate van betrokkenheid Haarlemse gemeenteraad

Criteria Deze scenario’s worden beoordeeld aan de hand van de volgende criteria: A. Maatschappelijke baten B. Maatschappelijke kosten (t.o.v. 1) C. Mate van aansluiting bij bestaand beleid Gemeente Haarlem D. Juridische overwegingen (o.a. Mark-Overheid) E. Financiële risico’s en haalbaarheid 4. Beoordeling Er is een rol voor de overheid t.a.v. autodeel initiatieven Bij ongewijzigd beleid blijven bestaande doelstellingen op het gebied van mobiliteit en leefbaarheid buiten bereik. Autodeel initiatieven kunnen mogelijk een positieve bijdrage leveren aan beleidsdoelen (zie: Bijlage 1: Afweging mate van betrokkenheid). Het aanbieden van deelauto’s leidt potentieel (afhankelijk van o.a. het concept) tot een lager autobezit per woning. Dit is een belangrijk extern effect, die voor de gemeente vanuit het publiek belang van grote waarde is, maar geen onderdeel uitmaakt van een commerciële business case (zie: Bijlage 1: Afweging mate van betrokkenheid, kader). Mede door de Green Deal Autodelen groeit het aanbod van deelauto’s landelijk gezien, maar het aanbod van deelauto’s is nog gering. Het blijkt dat nationaal en gemeentelijk/stedelijk beleid een belangrijke factor is die verschil maakt in potentie en beschikbaarheid van deelauto aanbod in steden.

Kenmerk: 2020/543044

3/5

De maatschappelijke baten van beleid wat autodeel initiatieven zoals iZoof stimuleert/faciliteert wegen op tegen de maatschappelijke kosten. Er zijn positieve resultaten aangaande: minder parkeerdruk; minder autokilometers; minder uitstoot van CO2 en luchtvervuilende emissies, door minder autogebruik en lagere emissies van de autodeelvoertuigen. De maatschappelijke kosten, zoals derving van parkeerinkomsten en neveneffecten (in een scenario zonder opdrachtstructuur) zijn beperkt in relatie tot de vermeden CO2-uitstoot (< 100 €/ton uitstoot). Bovendien kenmerkt het iZoof initiatief zich door het uitblijven van een deel van de potentieel negatieve neveneffecten. Op basis van de beschikbare informatie aangaande maatschappelijke kosten en baten, is een stimulerend/flankerend beleid door de gemeente aangaande autodelen/het initiatief verdedigbaar. Een scenario met een opdrachtstructuur (in regie) lijkt niet kosteneffectief (zie: Bijlage 1: Afweging mate van betrokkenheid, A en B). Scenario 2 (regie) past binnen het huidig Haarlemse beleid Het voorlopige uitgangspunt in het Haarlemse startnotie autodeelbeleid en programma aanpak Nieuwe democratie is dat de gemeente autodeel bewonersinitiatieven wil stimuleren/faciliteren. Passend bij een dergelijk beleidsuitgangspunt is scenario 2, in een dergelijk scenario ziet de gemeente het belang om het initiatief mogelijk te maken.

Bij een stimulerende rol is er ook de wens dat het initiatief van de grond komt en zoekt de gemeente ook naar mogelijkheden om die anderen in beweging te krijgen. 4. Aanvullende beoordeling (aandeelhoudersperspectief) De gemeente heeft ook een aandeelhoudersrol t.a.v. Spaarnelanden N.V. Vanuit aandeelhoudersperspectief is niet enkel publieke waarde van belang, ook dienen in kader van adequate bedrijfsvoering de juridische en financiële risico’s te worden beoordeeld. Om oneigenlijke en ongewenste concurrentie te voorkomen dienen de financiële stromen privaat en publiek transparant gescheiden te worden verantwoord In de huidige vormgeving wordt iZoof CarSharing ondergebracht in een BV en staat als ‘commerciële’ rechtspersoon niet ten dienste aan Gemeente Haarlem. De activiteiten die iZoof CarSharing uitoefent wordt in concurrentie aangeboden. Mocht gemeente Haarlem opteren voor een scenario 1, d.w.z. iZoof onderhandsbeleggen mét een opdrachtstructuur met de gemeente, dan zal dit niet met één van de werkmaatschappijen kunnen plaatsvinden. Immers, de werkmaatschappijen staan als ‘commerciële’ rechtspersonen niet ten dienste aan Gemeente Haarlem. Hierdoor zal het initiatief een substantieel ander karakter krijgen en o.a. zich ook minder vrij op de markt kunnen bewegen. Gezien de beperkingen, ligt dit scenario niet voor de hand.

Als iZoof CarSharing volgens het scenario 2 (of 3) wordt belegd dient de juridische constructie zo in te worden ingericht dat de financiële stromen privaat en publiek transparant gescheiden worden. Om de financiële stromen privaat/publiek adequate te scheiden bij continuering als bedrijfsactiviteit, is het advies de juridische constructie aan te passen (en een Holding met werkmaatschappijen op te richten). (zie: Bijlage 1: Afweging mate van betrokkenheid, D).

Kenmerk: 2020/543044

4/5

Schaalvergroting is nodig voor positief rendement Zonder schaalvergroting is het initiatief niet rendabel. Vanuit perspectief van de gemeente als aandeelhouder heeft de continuering van het initiatief zonder schaalvergroting niet de voorkeur. Dit komt de financiële gezondheid van het bedrijf niet ten goede. In een scenario waar het initiatief wordt afgebouwd is er naast derving van niet-monetaire baten, sprake van kapitaalvernietiging; een deel van de aanloopinvesteringen (circa €150.000) zullen niet worden terugverdiend. De berekeningen van het rendement in de businesscase (scenario 2) zijn positief, er is een risicoanalyse uitgevoerd en beheersmaatregelen getroffen. Vanuit de aandeelhoudersrol is het oordeel dat in dit scenario de kosten opwegen t.o.v. de baten rekening houdend met de financiële risico’s. Met dien verstande dat de gemeente toezicht wil kunnen blijven houden op de activiteiten van de werkmaatschappij om zicht te houden op de eventuele financiële risico’s.

5. Vervolg Nadat de opinienota is besproken in de commissie Bestuur wordt eventuele input verwerkt en de nota aangeboden aan de raad. 6. Bijlage Bijlage 1: Afweging mate van Betrokkenheid

Kenmerk: 2020/543044

5/5