20201100933 Raadsinformatiebrief (Regionale) Corona Impact Monitor november 2020 incl bijlagen

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020

76

Bijlage 3: relevante literatuur over corona (3) Sociaal-maatschappelijk In de slipstream van corona: een secundaire crisis in de zorg – Gupta Strategists Coronacrisis en kinderen en jongeren in Nederland – UNICEF Instroom jeugdhulp met kwart gedaald – Binnenlands Bestuur Te vroeg voor harde conclusies jeugdzorgcijfers – Binnenlands Bestuur De zorg en de jeugdhulp tijdens de coronacrisis – Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd Jeugdigen, jeugdhulp en Covid-19 – Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd Inspectie: Corona had grote gevolgen voor jeugdhulp – Nederlands Jeugdinstituut Meerkosten in het sociaal domein ten gevolge van corona – Andersson Elffers Felix Monitor abonnementstarief Wmo – Significant Public Drie boa's deelden meer dan 300 boetes uit, grote verschillen per gemeente – NOS Naam genoteerd bij overtreding coronaregels, bij herhaling volgt boete – nu.nl Politie maakt einde aan illegale 'coronafeesten', meerdere boetes uitgedeeld – nu.nl Politie slingert 25 jongeren op de bon voor illegaal feestje bij Haarlem – nu.nl Opnieuw rellen in Haagse Schilderswijk, meer dan Twintig arrestaties – NOS Noodbevel en 23 arrestaties in Utrecht Overvecht na oproepen tot rellen – NOS Coronacrisis leidt wereldwijd tot veel minder criminaliteit – NOS Babbeltrucs in coronatijd – Politie Corona en veiligheid – Centrum voor criminaliteitspreventie en veiligheid Start landelijke campagne tegen

huiselijk geweld in coronacrisis – Rijksoverheid Drie onderzoeken naar huiselijk geweld in tijden van corona – Verwey-Jonker Instituut Kan huiselijk geweld echt stoppen? Kwestie van lange adem – Verwey-Jonker Instituut Welbevinden ten tijde van corona – Sociaal en Cultureel Planbureau

Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020

77

Bijlage 3: relevante literatuur over corona (4) Ondersteuningsmaatregelen, werk & inkomen Eerste tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid – Rijksoverheid Coronacrisis leidt tot ongekende daling aantal banen – CBS Meer banen en vacatures in het derde kwartaal – CBS Aantal nieuwe WW-uitkeringen stijgt minder hard, maar 'piek komt nog’ – NOS Werkloosheid licht gedaald – CBS Augustusraming – CPB Coronacrisis: Impact werkgelegenheid Zuid-Kennemerland en IJmond - UWV Aantal werklozen in juni gestegen tot 404 duizend – CBS Coronamonitor - Transport en Logistiek Nederland Inventarisatie van acute personeelstekorten en -overschotten – UWV Kansrijke en minder kansrijke beroepen – UWV NOW: Inspanningsverplichting – NL leert door – Rijksoverheid Monitor schuldhulpverlening in coronatijd – Divosa Tot 20 procent Tozo-aanvragers gaat richting schuldhulpverlening - BNR Regeling NOW 2.0 donderdag gepubliceerd – Rijksoverheid Factsheet aanvragen NOW-regeling 7 juli – UWV Factsheet aanvragen NOW 2.0-regeling – UWV Meer dan 65.000 aanvragen voor NOW 2.0 bij UWV – UWV Algemene informatie over NOW3 (vanaf oktober 2020) – Rijksoverheid Alles wat u moet weten over de Tozo: Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers – Rijksoverheid Tegemoetkoming schade COVID-19 (TOGS) – Rijksoverheid Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL) – Rijksoverheid Corona-aanpak: de

volgende stap – Rijksoverheid Bijstand voor zelfstandigen (Bbz) – Rijksoverheid Monitor Arbeidsmarkt April 2019 – Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Crisis werkt door in bijstandscijfers: stijging tot 625.000 in 2022 – Berenschot

Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020

78

Bijlage 3: relevante literatuur over corona (5) Woningmarkt ING Woonbericht: Vertrouwen woningmarkt hard geraakt door coronacrisis – ING Vraag naar woning overtreft het aanbod, overbieden geen uitzondering. NVM presenteert cijfers woningmarkt tweede kwartaal – NVM Makelaars Aanbod krimpt, consumenten blijven kopen, prijs verder omhoog – NVM Makelaars Funda Index Oktober 2020 – Funda De bedrijfsruimtemarkt gaat onzekere tijden tegemoet – Rabobank Op welk van de 2.500 winkelgebieden in Nederland is de impact van corona het grootst? – Locatus Economische krimp tijdens lockdown minder sterk in Nederland dan in België – CBS Na stikstof en PFAS treft ook corona deze sector keihard – VNO-NCW Landelijk huurbeleid zorgt voor langere wachttijden en hogere huren – Woonbond ‘Economisch daklozen’ vallen tussen wal en schip – VNG Realisatie Geen huisuitzettingen en verlenging tijdelijke huurcontracten – Rijksoverheid Hernieuwde afspraken met verhuurders over maatwerk – Rijksoverheid

Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020

79

November 2020 Data, Informatie en Analyse In opdracht van de gemeenten Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Heemstede, Heemskerk, Velsen en Zandvoort

Corona Impact Monitor Regio Kennemerland Editie november 2020 Onderzoeksrapport

Inleiding Aanleiding en achtergrond Corona en de maatregelen die genomen worden om het virus in te dammen zorgen voor een complexe situatie. De coronacrisis heeft economische, sociaalmaatschappelijke en financiële impact op gemeenten. Uit een analyse voor VNG Realisatie door Andersson Elffers Felix bleek dat de crisis grote gevolgen (financiële) gevolgen heeft voor gemeenten en dat bijna elk beleidsveld wordt geraakt. De Corona Impact Monitor Regio Kennemerland is in juli gestart met als doel om een beeld te geven van de impact van de coronacrisis in de gemeenten Beverwijk, Bloemendaal, Heemstede, Haarlem, Velsen en Zandvoort. Dit is de tweede editie van de monitor. Voor deze editie is ook de gemeente Heemskerk aangesloten. De inzichten van de monitor kunnen houvast bieden om focus aan te brengen in het gemeentelijk beleid. Voor februari 2021 staat een volgende monitor gepland. Met deze periodieke oplevering houden we steeds de vinger aan de pols bij de maatschappelijke ontwikkelingen. Methode De afdeling DIA (Data, Informatie en Analyse) van de gemeenten Haarlem en Zandvoort heeft de regionale regie bij de monitor.

DIA heeft een overzicht van beschikbare, betrouwbare en mogelijk relevante indicatoren gemaakt. Hierover is afstemming geweest met een aantal gemeenten uit Kennemerland, waarna de definitieve indicatorenlijst is vastgesteld. Bij de indicatoren is de volgende thema-indeling aangehouden: • • • •

Economie Sociaal-maatschappelijk Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen Woningmarkt

Medio juli 2020 is gestart met het binnenhalen, ordenen en structuren van gegevens voor de eerste monitor. Tijdens een evaluatie eind september is besloten om de tweede monitor uit te breiden met de indicator Wmogebruik en de monitor verder gelijk te houden. Deze gebruikte gegevens zijn deels afkomstig uit gemeentelijke administraties. Daarnaast zijn een aantal openbare- (bijv. CBS, UWV) en betaalde bronnen (bijv. LISA) gebruikt. In dit rapport worden de verzamelde data samengebracht, gepresenteerd en geanalyseerd. De bestaande gegevensreeksen uit de eerste monitor zijn uitgebreid met de meest recente gegevens.

Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

2

Leeswijzer Volledigheid van de monitor Niet alle indicatoren uit het Plan van Aanpak zijn opgenomen in deze tweede editie van de monitor. Een aantal indicatoren is tijdens de informatieverzameling van de eerste monitor al afgevallen omdat de gegevens voor slechts een beperkt aantal gemeenten beschikbaar waren, niet actueel waren of niet frequent bijgewerkt worden. De eerste monitor is samengesteld in de zomermaanden en daarmee de vakantieperiode. Vanwege de afwezigheid van dataleveranciers kon destijds niet alle data geleverd worden. Voor de tweede monitor kon meer informatie worden verzameld. Een aantal indicatoren is om uiteenlopende redenen nog steeds niet toegevoegd. Bijlage 2 bevat een lijst met niet-opgenomen indicatoren voorzien van toelichting waarom deze keuze is gemaakt. Actualiteit De cijfers in de grafieken en tabellen lopen tot en met het derde kwartaal van 2020. In een aantal gevallen waren nog geen cijfers voor het derde kwartaal en zijn de meeste recente gegevens gebruikt. De uitkomsten van de monitor zijn dan ook een momentopname. Voor de duiding van de ontwikkelingen worden ook actuelere artikelen en rapporten aangehaald. Begrippenlijst De definitie van verschillende indicatoren is opgenomen in bijlage 1.

Interactieve links Het rapport werkt met interactieve links naar achterliggende rapporten en stukken, zodat de lezer zich desgewenst op een thema kan verdiepen. De links zijn herkenbaar doordat ze onderstreept zijn. Er is uiteraard een groot aanbod aan corona-gerelateerde bronnen, dus er is sprake van een selectie. In bijlage 3 staan alle in het rapport genoemde bronnen per thema. Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

Trendgrafieken In het rapport komen verschillende trendgrafieken voor. Ontwikkelingen worden daarin vanaf een beginpunt vergeleken tussen de gemeenten. Bijvoorbeeld: een score van 110 betekent dat het getoonde vanaf het beginpunt met 10 procent is toegenomen. In de titels van de figuren en tabellen in het rapport staat aangegeven of het om een trend (relatieve ontwikkeling) of absolute aantallen gaat. Onzekere verwachtingen In het rapport worden bij enkele indicatoren verwachtingen over de toekomst uitgesproken. Deze zijn voor een groot deel gebaseerd op rapporten en scenarioschetsen van externe bronnen zoals bijvoorbeeld CBS, CPB en UWV. Daarnaast is een deel van de verwachtingen gebaseerd op wat experts op een specifiek thema zeggen over ontwikkelingen in hun themagebied. Hierbij is geprobeerd om de verwachtingen te schetsen op basis van de meest gangbare inzichten. De tijd sinds de coronacrisis heeft laten zien dat veel verwachtingen niet volledig uitkomen. De in het rapport geschetste toekomstverwachtingen zijn aannemelijk, maar hangen ook af van veel externe factoren. Met name de ontwikkelingen rondom het virus spelen hierin een grote rol. Regio Kennemerland In het rapport worden ook uitkomsten op regioniveau gepresenteerd.

Daar waar in deze rapportage wordt verwezen naar de Regio Kennemerland betreft het alle negen gemeenten in de regio inclusief de gemeenten die niet apart vermeld worden (Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmermeer, Heemstede, Heemskerk, Uitgeest, Velsen en Zandvoort).

3

Samenvatting Corona Impact Monitor Regio Kennemerland november 2020 Economie • Zowel het consumentenvertrouwen als het ondernemersvertrouwen in de provincie Noord-Holland daalde sterk in het tweede kwartaal van 2020. In het derde kwartaal stabiliseert het consumentenvertrouwen zich op een laag niveau in vergelijking met voor de coronacrisis. Het ondernemersvertrouwen neem iets toe, maar de score is nog steeds sterk negatief. De ontwikkelingen hangen samen met de economische ontwikkeling. De verwachting is dat het vertrouwen toeneemt zodra het economisch beter gaat of als er zicht is op het einde van de crisis. • In de eerste drie kwartalen van 2020 waren er ongeveer evenveel faillissementen in de Regio Kennemerland als een jaar eerder. Ook in Nederland is er geen toename van faillissementen in 2020. De steunmaatregelen van de overheid spelen hierbij een rol. De verwachting is evenwel dat het aantal faillissementen nog toeneemt als steunmaatregelen aflopen. • Het UWV verwacht zeer sterke banenkrimp in de sectoren horeca, cultuur en overige dienstverlening. Deze sectoren vertegenwoordigen in Zandvoort en Bloemendaal een relatief groot deel van de arbeidsmarkt. De verwachting is dus dat de lokale arbeidsmarkt in die gemeenten meer van corona zal merken. • Sinds 2018 zijn er elk kwartaal meer nieuwe bedrijfsvestigingen in de Regio Kennemerland dan dat er verdwijnen.

Met de toename stijgt ook het aandeel zzp’ers en het aantal banen. Hoewel het saldo rondom de coronauitbraak lager is dan in eerdere jaren, zijn er in het tweede en derde kwartaal meer banen bijgekomen dan er verdwenen.

Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

• Het tweede kwartaal was de economisch krimp het sterkst. Het derde kwartaal was positiever. Dit staat los van de werkgelegenheidsontwikkeling bínnen de bedrijven. Daar is vooralsnog alleen indirect zich op, bijvoorbeeld via de ontwikkeling van het aantal WW-uitkeringen. • De bedrijvendynamiek verschilt per sector: vooral bij cultuur, horeca, financiële instellingen en ICT is de ontwikkeling negatief. In de handel en bouw ontstaan per saldo in 2020 juist veel banen gerelateerd aan de vestigingendynamiek. Sociaal-maatschappelijk • De ontwikkeling van het aantal actieve cliënten jeugdhulpverlening verschilt per gemeente. In april en juli lijken er vooral dalingen te zijn. Dit sluit aan bij het beeld dat in die periode de jeugdhulp afgeschaald was. In augustus en september neem het aantal cliënten weer toe. Mogelijk zit hier nog een deel van eerder uitgestelde hulp bij die niet plaats kon vinden tijdens de eerste lockdown. • Sinds 2018 tot de coronacrisis nam het aantal jongeren met jeugdhulp zonder verblijf in de deelnemende gemeenten steeds toe. Tussen januari en juli lijkt hierin echter ook een afname te zijn. Ook deze hulp werd vanwege de coronacrisis afgeschaald. De toekomstige ontwikkelingen zijn sterk afhankelijk van de ontwikkeling van de pandemie.

• Het aantal Wmo-cliënten in de deelnemende gemeenten is stabieler dan het aantal cliënten in de jeugdzorg, al zetten sommige cliënten de hulp stop vanwege corona. In september 2020 zijn er 3% meer Wmocliënten dan een jaar eerder. De toekomstige ontwikkelingen zijn net als bij jeugdhulp onzeker. 4

Samenvatting Corona Impact Monitor Regio Kennemerland november 2020 (2) Sociaal-maatschappelijk • In 2020 worden in alle deelnemende gemeenten duidelijk meer meldingen van overlast gemaakt dan in andere jaren. Vooral de jeugdoverlast is hard gestegen. Dit geldt vooral voor het tweede kwartaal, vlak na de uitbraak van corona. In het derde kwartaal daalt het aantal meldingen, maar het zijn er nog steeds meer dan een jaar eerder. Dit betekent niet per se dat er meer overlast is dan eerder. Zo is er meer aandacht voor bij handhaving vanwege het coronaprotocol en registreren mensen de overlast eerder omdat ze vaker thuiszitten. Daarnaast is de meldingsbereidheid in de coronaperiode hoog. Mogelijk dat het aantal meldingen met de nieuwe strengere maatregelen van oktober weer stijgt. • Het aantal gegeven coronaboetes hangt erg af van het gekozen beleid. In sommige gemeenten was waarschuwen het beleid en zijn geen bekeuringen uitgedeeld. In andere regiogemeenten zijn tot 18 boetes per 10.000 inwoners door de boa’s uitgedeeld. Inmiddels is de handhaving aangescherpt en wordt een toename van coronaboetes verwacht. • Het aantal geregistreerde diefstallen, inbraken en gevallen van zakkenrollerij nam na de lockdown af. Waarschijnlijk doordat men meer thuis bleef. Alleen op het aantal winkeldiefstallen is de invloed vrij gering.

In het derde kwartaal nemen vooral zakkenrollerij en woninginbraken weer toe ten opzichte van het voorgaande kwartaal. Verwacht wordt dat dit met een strengere lockdown opnieuw afneemt. • Het aantal meldingen van huiselijk geweld was in de Regio Kennemerland in het derde kwartaal 24% lager dan een jaar eerder. Mogelijk komt dit ook doordat gevallen minder snel gedetecteerd worden omdat men minder sociale gelegenheden buitenshuis heeft en het melden lastiger is vanwege de aanwezigheid van anderen in huis. Een duidelijk verband met corona is echter nog niet aangetoond. Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen • Op de arbeidsmarkt is in alle gemeenten vanaf april 2020 een sterke toename van het aantal WW-uitkeringen toen veel banen verdwenen. Dit terwijl er vanaf 2018 sprake was van een afname van WWontvangers. Vooral de instroom is hoger dan in eerdere jaren. Vanaf juli daalt het aantal WW-uitkeringen weer. Mogelijk doordat voor veel mensen de kortdurende WW afloopt of omdat men toch weer werk vindt. Verschillende bronnen voorspellen dat de afname slechts stilte voor de storm is en dat de werkloosheid de komende jaren toeneemt. • In de dienstverlening en transport en logistiek steeg het aantal WWuitkeringen het sterkst. • Het aantal vacatures daalde in de eerste helft van 2020 in vrijwel alle sectoren in de Regio Kennemerland. Dit hangt samen met de coronacrisis. Alleen het aantal vacatures in de ICT steeg. • Door de toenemende werkloosheid en het dalende aantal vacatures neemt de spanning in alle branches behalve de ICT en pedagogische beroepen af. De markt voor ICT-beroepen blijft evenwel krap. Dit geldt ook voor technische beroepen. Deze sectoren werken al in grote mate digitaal en kunnen zich daardoor makkelijker aanpassen aan de nieuwe situatie. • In het tweede kwartaal van 2020 waren de minste aanvragen voor schuldhulpverlening vanaf begin 2019. In het derde kwartaal van 2020 steeg het aantal aanvragen weer.

Toch zijn er minder aanvragen dan in dezelfde periode in eerdere jaren. Hier is niet direct een verklaring voor.

5

Samenvatting Corona Impact Monitor Regio Kennemerland november 2020 (3) Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen • De ondernemers in Regio Kennemerland maken minder gebruik van NOW 2.0 (18% van de bedrijven) dan van de eerste NOW-regeling (36%). Uit een enquête van UWV blijkt dat dit voornamelijk komt omdat bedrijven minder steun nodig hadden omdat het beter ging na de zomer. De eisen voor NOW3 zijn strenger dan de voorgaande regelingen. De verwachting is daarom dat daar minder gebruik van gemaakt zal worden. • Het aandeel zzp’ers dat gebruikmaakt van Tozo was het grootst in de maanden april en mei. In september maakt per gemeente nog 5% tot 12% van de zzp’ers gebruik van de regeling. • Het bijstandsvolume reageert minder sterk, en ook wat trager, op conjuncturele ontwikkelingen dan het WW-volume. Het aantal Bbzuitkeringen en reguliere uitkeringen verschilt vooralsnog dan ook weinig met de situatie een jaar eerder. Daarbij maken zzp’ers nu eerder gebruik van Tozo dan Bbz. De verwachting is dat het bijstandsvolume nog toeneemt na verloop van tijd als de andere uitkeringen aflopen. • Ook in het aantal aangevraagde kwijtscheldingen voor belastingen is weinig verschil met het voorgaande jaar. Deels komt dit doordat de piek over het algemeen aan het begin van het belastingjaar in januari of februari ligt. Voor 2020 is deze piek dus nog voor corona.

Daardoor is het effect van corona ook nog niet inzichtelijk. Volgend is er mogelijk wel een toename. Meer mensen zitten dan zonder werk en hebben dus minder inkomsten.

Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

Woningmarkt • De coronacrisis lijkt weinig impact op het woningaanbod en de huizenprijs te hebben. In een deel van de gemeenten stijgt de vraagprijs zelfs. De krappe markt lijkt belangrijker voor de vraagprijs dan de coronacrisis. • Het aantal aangevraagde bouwvergunningen fluctueert de afgelopen jaren erg. Dit geldt ook voor het aantal opgeleverde woningen. Als een groot nieuwbouwproject in een bepaald kwartaal wordt opgeleverd, zorgt dat voor hoge kwartaalcijfers. Daarnaast zijn andere situationele factoren als de stikstofcrisis van invloed. Het effect van corona op de bouw is hierdoor lastig in te schatten. • Het aantal actief woningzoekenden in de sociale huursector toe tussen april en september 2020. Mogelijk dat dit ook komt doordat er minder verhuisbewegingen zijn door de krappe woningmarkt. Het aantal aangevraagde urgenties voor sociale huur, is vergelijkbaar met eerdere jaren en hierin is geen corona-effect zichtbaar. • Bij de Brede Centrale Toegang Kennemerland melden zich tot nu toe in 2020 minder daklozen. Mogelijk door de extra landelijke afspraken en regelgeving die er op gericht zijn dat niemand tijdens deze crisis op straat moet komen te staan. De uitstroom bij de maatschappelijke opvang is echter ook minder dan in 2019. Uit WOB-verzoeken blijkt echter wel dat dakloosheid een toenemend probleem is in Nederland, zeker sinds de uitbraak van corona.

6

Inhoudsopgave

In het rapport per thema de indicatoren besproken. De snelkoppelingen hieronder verwijzen naar de verschillende thema’s en de bijlagen:

ECONOMIE (p. 8) SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJK (p. 18) ONDERSTEUNINGSMAATREGELEN, WERK & INKOMEN (p. 28) WONINGMARKT (p. 39) BIJLAGEN (p. 47)

Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

7

Hoofdstuk: Economie In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Consumentenvertrouwen Ondernemersvertrouwen Faillissementen Banenmarkt Bedrijvendynamiek

Economie: consumentenvertrouwen Al snel na de corona-uitbraak halverwege maart volgden scenario’s en doorrekeningen van onder andere CPB, IMF en DNB over de vooruitzichten voor de Nederlandse economie. Zonder uitzondering werd een periode van economische krimp voorzien. Uit cijfers van het CBS over het tweede kwartaal van 2020 blijkt dat de economie met 8,5% kromp ten opzichte van het eerste kwartaal. Toch zijn er ook gematigd positieve geluiden. Uit cijfers van Eurostat, vergelijkbaar met het CBS op Europees niveau, blijkt dat de economische krimp in het derde kwartaal (3,9%) in de EU minder was dan in het tweede kwartaal (11,4%). Ook de Rabobank is optimistisch en verwacht herstel. Een vergelijkbare ontwikkeling is zichtbaar in consumentenvertrouwen (zie bijlage begrippenlijst voor meer informatie). Na de uitbraak van corona en de daaropvolgende lockdown is het consumentenvertrouwen in kwartaal 2 en 3 van 2020 tot ver onder het nulpunt gedaald, maar de daling is in het derde kwartaal afgevlakt. Ook de cijfers voor achterliggende deelindicatoren economisch klimaat (-53) en koopbereidheid (-9) zijn in kwartaal 3 negatief.

Absolute ontwikkeling score consumentenvertrouwen 30 20 10 0 -10 -20 -30 -40 Q1

Q2

Q3

Q4

Q1

2018

Q2

Q3

Q4

2019 Nederland

Q1

Q2

Q3

2020

Noord-Holland (PV)

De cijfers voor Noord-Holland liggen in lijn met de landelijke ontwikkelingen. De saldi voor economisch klimaat (-55) is vergelijkbaar met landelijk. De koopbereidheid (-14) is iets lager voor de provincie Noord-Holland dan in Nederland.

Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

9

Economie: ondernemersvertrouwen De economische gevolgen van corona verschillen sterk per sector. ING becijferde in september dat vrijwel alle sectoren als gevolg van corona krompen. Het sterkst geldt dit voor de horeca, maar ook transport & opslag en de zakelijke dienstverlening zijn volgens de analyse hard geraakt. Alleen de detailhandel kende groei in 2020. Voor 2021 wordt voor alle sectoren - met uitzondering van de bouw - gedeeltelijk herstel verwacht. Uiteraard zal veel afhangen van de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Vergelijkbaar met het consumentenvertrouwen (p. 9) meet CBS ook ondernemersvertrouwen. Per saldo daalde het vertrouwen van ondernemers in het tweede kwartaal tot onder de nullijn. In het derde kwartaal herstelde het vertrouwen zich iets. Mogelijk daalt dit in het vierde kwartaal weer naar aanleiding van de in oktober ingestelde coronamaatregelen.

Absolute ontwikkeling score ondernemersvertrouwen 30 20

10 0 -10 -20 -30 -40 -50 Q1

Q2

Q3

Q4

Q1

2018

Q3

Q4

2019 Nederland

Aan de andere kant kan positief nieuws het sentiment snel ombuigen. Zo zorgde het nieuws over een mogelijk goed werkend vaccin voor flinke koersstijgingen op de beurzen. Eventueel effect hiervan zal ook pas in het vierde kwartaal zichtbaar worden.

Q2

Q1

Q2*

Q3*

2020

Noord-Holland (PV)

*voorlopige cijfers

De ontwikkelingen zijn vergelijkbaar voor Noord-Holland en Nederland.

Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

10

Economie: faillissementen In de eerste drie kwartalen van 2020 waren er in de Regio Kennemerland 76 faillissementen. In 2019 en 2018 waren er in dezelfde periode respectievelijk 83 en 79 faillissementen. Ook op landelijk niveau is geen toename van faillissementen. Zo registreerde CBS in augustus 2020 zelfs het laagste aantal faillissementen in 21 jaar tijd. Toch bleek uit recent onderzoek van RVO dat driekwart van de internationaal opererende ondernemers last heeft van de coronacrisis bij hun activiteiten. Op basis van de negatieve geluiden over de Nederlandse economie zouden misschien meer faillissementen verwacht worden. Dit kan waarschijnlijk deels verklaard worden door de afgegeven noodpakketten als NOW en Tozo.

Verder worden faillissementen op basis van eigen aangifte sneller verwerkt door de rechtbank dan faillissementsverzoeken van crediteuren. Aan het laatste type faillissementen gaan namelijk meer procedures en toetsing vooraf waardoor faillissementen vertraagd zichtbaar worden. Daarnaast stoppen veel bedrijven niet door een faillissement, maar door een bedrijfsbeëindiging. De verwachting is nog steeds dat als de noodmaatregelen wegvallen er een snelle toename van faillissementen volgt. Relatief veel van de 76 faillissementen in Regio Kennemerland in 2020 waren in de handel (15), vervoer en opslag (12) en verhuur en overige zakelijke dienstverlening (10).

Aantal faillissementen per gemeente 2018

2019

2020

Q1

Q2

Q3

Q4

Q1

Q2

Q3

Q4

Q1

Q2

Q3

Beverwijk

4

4

2

6

3

2

4

1

1

2

1

Bloemendaal

0

0

0

0

0

1

1

0

0

1

1

Haarlem

5

3

10

7

1

13

7

10

2

10

1

Heemskerk

1

0

3

0

0

1

1

0

2

1

0

Heemstede

0

0

3

0

3

2

2

3

1

1

0

Velsen

3

2

2

1

3

3

2

0

5

3

0

Zandvoort

5

1

1

2

0

1

0

0

1

1

0

Regio Kennemerland

28

21

34

33

13

36

30

27

23

37

16

2018

2019

2020

Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Bouw

3

1

6

2

2

3

1

3

1

7

1

Cultuur, sport en recreatie

0

1

1

0

0

0

1

0

1

0

1

Financiële instellingen

5

1

2

3

3

1

4

4

2

3

0

Gezondheids- en welzijnszorg

0

0

1

0

0

0

0

0

0

4

0

Handel (detailhandel en groothandel)

14

8

13 12

3

21 13 10

7

5

3

Horeca

1

1

0

9

1

3

0

0

0

1

4

ICT

1

0

1

1

0

1

0

2

0

3

0

Industrie

2

4

3

1

0

0

3

4

2

2

1

Onderwijs

0

0

1

0

0

0

0

0

0

1

Overige zakelijke dienstverlening

0

0

1

1

0

1

0

0

0

0

0

1

3

3

1

2

3

2

2

2

1

Specialistische zakelijke dienstverlening Verhuur en overige zakelijke dienstverlening

1

1

0

1

0

2

3

1

2

4

4

Vervoer en opslag

1

3

2

0

3

2

2

1

6

6

0

Totaal

28 21 34 33 13 36 30 27 23 37 16

Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

11

Economie: banen naar sector Uit de regionale arbeidsmarktanalyse voor arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond van UWV blijkt dat er zeer grote krimp van werkgelegenheid in de sectoren horeca, luchtvaart (onderdeel van vervoer en opslag), cultuur, sport & recreatie en verhuur en overige zakelijke diensten (o.a. reisbureaus en uitzendbureaus) wordt verwacht. Het UWV voorziet alleen toekomstige groei in de ‘food’ detailhandel. In de Regio Kennemerland vertegenwoordigen de drie genoemde krimpsectoren ongeveer 16% van de werkgelegenheid. Landelijk is dat 10%. Een klein deel (5%) van de banen zit volgens de UWVanalyse in de groeisector ‘food detailhandel’ (niet uitgesplitst in tabel rechts).

Op de volgende pagina is te zien hoe de werkgelegenheid per gemeente zich verhoudt tot de regionale verdeling. In Zandvoort en in iets mindere mate in Bloemendaal zijn ten opzichte van de regionale verdeling de cultuursector en de horeca sterk vertegenwoordigd. De voorspelling is dat de werkgelegenheid in deze gemeenten meer dan in de andere gemeenten negatieve gevolgen van de coronacrisis zal ondervinden. In Heemstede zijn relatief veel banen in de overige zakelijke diensten, maar het aandeel horeca is kleiner dan gemiddeld.

Aandeel banen (%) naar sector Regio Kennemerland (2019)* Aandeel Vervoer en opslag

17%

Handel (detailhandel en groothandel)

17%

Gezondheids- en welzijnszorg

11%

Industrie

9%

Specialistische zakelijke dienstverlening

9%

Verhuur en overige zakelijke dienstverlening

7%

Horeca

7%

Onderwijs

5%

Bouw

4%

Openbaar bestuur

4%

ICT

4%

Cultuur, sport en recreatie

2%

Overige zakelijke dienstverlening

2%

Financiële instellingen

1%

Landbouw

1%

Totaal

100%

*2019 is het meest recente peiljaar

Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

12

Economie: regionale specialisatie naar aantal banen Regionale specialisatie arbeidsmarkt per gemeente (2019)* 400% 350% 300% 250% 200% 150% 100% 50% 0%

Beverwijk

Bloemendaal

Haarlem

Heemskerk

Heemstede

Velsen

Zandvoort

Totaal regio

*2019 is het meest recente peiljaar Leeswijzer: in Beverwijk is de staaf bij bouw ongeveer 200%. Dat betekent dat het aandeel van de bouwsector in Beverwijk twee keer zo groot is als het aandeel van de bouwsector in de Regio Kennemerland gemiddeld. De lijn voor het regiototaal is gebaseerd op de regio inclusief Uitgeest, Haarlemmermeer en Heemskerk. Daardoor halen alle deelnemende gemeenten bij landbouw en vervoer en opslag minder dan 100%. Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

13

Economie: bedrijvendynamiek vestigingen Het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen (LISA) brengt via haar monitor vestigingendynamiek zoveel mogelijk de actuele ontwikkelingen van bedrijvigheid in beeld (zie in de bijlage begrippenlijst meer over de methodiek). In de Regio Kennemerland ontstaan én verdwijnen de afgelopen drie jaar steeds de meeste vestigingen in het eerste kwartaal. In het tweede en derde kwartaal van 2020 – tijdens de coronacrisis – zijn er minder mutaties dan in het eerste kwartaal.

Per saldo kwamen er in het tweede kwartaal 370 bedrijven bij. In het derde kwartaal van 2020 was er een toename van 420 bedrijven. Deze stijging is lager dan in dezelfde periode in 2018 en 2019. Zzp’ers zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de continue toename van het aantal vestigingen. Ook de Kamer van Koophandel registreert in Nederland meer starters dan stoppers. Op de volgende pagina’s staan figuren over de aan de vestigingen gerelateerde bedrijvigheid en wordt ingegaan op de ontwikkelingen per sector en per gemeente.

Ontwikkeling aantal vestigingen Regio Kennemerland 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 Q1

Q2

Q3

Q4

Q1

Q2

2018

Q3

Q4

2019 Nieuwe vestigingen

Opgeheven vestigingen

Q1

Q2

Q3

2020 Saldo vestigingen

Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

14

Economie: bedrijvendynamiek banen Er ontstaan en verdwijnen relatief veel vestigingen in het eerste kwartaal van een jaar (p. 14). Logischerwijs is de ontwikkeling van aan de bedrijvendynamiek gerelateerde werkgelegenheid in het eerste kwartaal ook het grootst. Ook in kwartaal 2 en 3 komen er nog per saldo banen bij. Het gaat om respectievelijk 40 en 380 banen. Dit is laag in vergelijking met eerdere jaren. In dezelfde periode in 2018 ontstonden 1.650 banen door vestigingendynamiek. In 2019 waren dit er 1.170. De lagere aantallen lijken een gevolg te zijn van het mindere economische klimaat door de coronacrisis.

De lagere aantallen lijken een gevolg te zijn van het mindere economische klimaat door de coronacrisis en het mindere economische klimaat. Ook voor de komende kwartalen wordt geen grote toename verwacht.

Belangrijke kanttekening: de hier gepresenteerde cijfers gaan alleen over de werkgelegenheid bij nieuwe of opgeheven vestigingen. Werkgelegenheidsontwikkeling binnen bedrijven is hier dus niet in beeld. Deze kan indirect worden afgelezen aan het aantal WW-uitkeringen en vacatures.

Ontwikkeling aantal banen gerelateerd aan nieuwe en opgeheven bedrijfsvestigingen Regio Kennemerland 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500

Q1

Q2

Q3

Q4

Q1

Q2

2018

Q3

Q4

2019 Nieuwe banen

Verdwenen banen

Q1

Q2

Q3

2020 Saldo banen

Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

15

Economie: bedrijvendynamiek naar sector In een aantal sectoren verminderde het aantal banen in 2020 als gevolg van de bedrijvendynamiek. Vooral cultuur, sport & recreatie (-60 banen), horeca (-60), financiële instellingen (-50) en informatie en communicatie (-50) kenden banenkrimp. De ontwikkelingen voor de handel (+360 banen), bouw (+310) en onderwijs (+140) zijn het meest positief.

Vanaf 2018 zijn in absolute aantallen vooral in de zakelijke dienstverlening, bouw, onderwijs, handel en zorg vestigingen bijgekomen. Deels zijn dit sectoren met een relatief grote toename van zzp'ers (artikel CBS). Ook in 2020 zijn dit de sectoren met veel nieuwe bedrijfsvestigingen. In onderstaande tabel is bij 2020 het eerste semester en – in een aparte kolom - het derde kwartaal zichtbaar.

Ontwikkeling aantal vestigingen en gerelateerde banen Regio Kennemerland* Vestigingen 2018

Banen

2019

2020

Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1

2018 Q3

2019

2020

Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1

Bouw

190

220

230

210

210

70

230

200

Cultuur sport en recreatie

50

60

70

50

-10

0

40

0

Financiële instellingen

0

10

0

0

-10

0

10

10

Handel (detailhandel en groothandel)

50

110

170

130

280

150

-270

-220

Horeca

50

90

70

90

10

30

40

180

Q3

200

230

80

60

50

-50

-10

-70

-10

10

-60

-180

-50

60

300

60

30

-20

-50

-10

Industrie en nutsbedrijven

30

50

50

40

10

20

-50

30

70

-40

-10

0

Informatie en communicatie

100

100

100

40

30

-10

90

150

0

-130

-10

-40

Landbouw

-10

10

0

0

0

0

-10

0

0

20

0

0

Onbekend

0

0

0

0

0

0

0

0

-20

-40

-10

0

Onderwijs

150

140

180

120

120

100

170

130

170

150

50

90

Overheid

0

0

0

0

0

0

0

0

-10

0

0

-10

Overige diensten

10

20

60

70

40

10

-40

30

40

50

10

0

Vervoer en opslag

70

100

80

70

60

30

40

-20

100

-40

110

-20

Zakelijke diensten

340

460

360

390

170

-60

280

490

230

290

60

-10

Zorg

140

170

130

150

90

80

420

200

160

200

20

60

Totaal

1.170

1.540

1.500

1.360

1.000

420

950

1.060

760

630

420

370

*uitkomsten zijn afgerond op tientallen. Daardoor kan het totaal verschillen van de optelling van sectoren. Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

16

Economie: bedrijvendynamiek per gemeente Over het algemeen groeit het aantal vestigingen in de aan de monitor deelnemende gemeenten. Na de corona-uitbraak is de groei in kwartaal 2 van 2020 echter lager dan in alle voorgaande kwartalen sinds 2018. Het beeld voor kwartaal 3 is rooskleuriger dan in kwartaal 2, maar minder positief dan voor kwartaal 3 van 2018 en 2019. In de aan de monitor deelnemende gemeenten kromp door de bedrijvendynamiek de werkgelegenheid met 140 banen in het tweede kwartaal. Specifiek in Haarlem (100 banen) en Beverwijk (70 banen) nam het aantal banen – ondanks een toename van vestigingen – in het tweede kwartaal af. In het derde kwartaal zijn de ontwikkelingen positiever.

In de meeste deelnemende gemeenten was er een toename van bedrijven en banen. Wel zijn de cijfers minder gunstig dan het derde kwartaal van 2019. Alleen in Velsen was de ontwikkelingen positiever dan een jaar eerder. In Bloemendaal was er een lichte banenkrimp (-20 banen) in het derde kwartaal door vestigingendynamiek . Over heel 2020 kenden alleen in Beverwijk (-60 banen) en Bloemendaal (-20 banen) voor een negatieve werkgelegenheidsontwikkeling.

Ontwikkeling aantal vestigingen per gemeente* 2018 Beverwijk Bloemendaal Haarlem Heemskerk Heemstede Velsen Zandvoort Regio Kennemerland

Q1 20 30 160 30 30 30 0 440

Beverwijk Bloemendaal Haarlem Heemskerk Heemstede Velsen Zandvoort Regio Kennemerland

-100 100 170 -20 40 10 20 200

Q2 50 20 240 40 20 90 10 740

2019 Q3 40 20 270 50 50 110 20 820

Q4 50 30 300 20 20 90 10 750

Q2 60 30 260 30 30 90 10 660

Q2 20 20 300 30 30 100 30 810

Q3 50 10 260 20 30 60 30 700

Q4 30 30 240 50 10 60 20 680

Q1 30 10 210 20 30 80 20 620

2020 Q2 30 0 120 10 10 30 10 370

Q3 50 0 100 20 -10 70 10 410

-40 -10 60 30 20 50 0 370

-70 10 -100 -20 20 20 0 40

50 -20 90 10 30 90 10 370

Ontwikkeling aantal banen door ontstaan/verdwijnen vestigingen per gemeente -10 70 210 40 20 130 -20 750

30 20 260 80 60 120 -10 930

-40 70 180 -10 -30 70 0 140

0 0 220 -30 -10 10 -20 150

-40 30 260 30 40 130 30 630

100 0 190 -10 80 60 40 520

60 20 -10 60 -60 0 40 120

*uitkomsten zijn afgerond op tientallen. Daardoor kan het totaal verschillen van de optelling van sectoren. Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Corona Impact Monitor Regio Kennemerland editie november 2020

17

Hoofdstuk: sociaalmaatschappelijk In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Jeugdhulpverlening Wmo Overlast Corona-gerelateerde bekeuringen Diefstal en inbraak Huiselijk geweld