20201100933 Raadsinformatiebrief (Regionale) Corona Impact Monitor november 2020 incl bijlagen
Tekst van het document
Raadsinformatiebrief
Onderwerp (Regionale) Corona Impact Monitor november 2020 Nummer 2020/1100933 Datum college 15 december 2020 Portefeuillehouder Wienen, J. Programma/beleidsveld 6.2 Gemeentelijk bestuur Afdeling PG Auteur F.D.J. van Hattem; T. Siermann Telefoonnummer 023-5113609 Email fdjhattem@haarlem.nl Bestemd voor: Het college stuurt deze raadsinformatiebrief ter kennisname naar de Raad. Bijlagen 1. Corona Impact Monitor Gemeente Haarlem november 2020 2. Regionale Corona Impact Monitor november 2020 3. Algemeen nieuwsbericht alle gemeenten Er is een eerste Corona Impact Monitor specifiek voor de gemeente Haarlem opgesteld. In deze monitor zijn cijfers over de economische, sociaal-maatschappelijke en financiële gevolgen van de coronacrisis samengebracht. Ook vindt u cijfers over het gebruik van de noodmaatregelen voor inkomensondersteuning en over effecten op de woningmarkt in deze monitor. Ook wordende gevolgen op het gebied van cultuur, toerisme en vastgoed in een aantal indicatoren weergegeven. Ook is de tweede Regionale Corona Impact Monitor gereed. De gemeenten Beverwijk, Bloemendaal, Heemstede, Velsen, Zandvoort en Haarlem uit de regio Kennemerland brengen hierin op regionaal niveau de gevolgen van de coronacrisis in kaart. In augustus 2020 is de eerste Regionale Corona Impact Monitor verschenen (2020/806640), als eerste in een serie van drie.
Het college stuurt u nu de tweede monitor ter informatie toe. Bij deze tweede monitor is ook de gemeente Heemskerk aangesloten. De indicatoren die gebruikt zijn om de gevolgen van de coronacrisis te meten zijn gelijk aan de eerste monitor. Er is een indicator toegevoegd over het gebruik van de Wet maatschappelijke ondersteuning. De gegevens in de monitor geven de situatie weer van het moment van meten. De analyse en tekstuele toelichting is daarop gebaseerd. Het college betrekt waar mogelijk de gegevens, duiding en verwachtingen bij het lopende beleid en bij de uitwerking van de nota Aanpak gevolgen van de coronacrisis (2020/848465). Beide monitors zijn opgesteld door de afdeling Data, Informatie en Analyse. De gebruikte gegevens komen uit gemeentelijke administraties, openbare bronnen zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek, Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen en betaalde bronnen zoals het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen. In de rapportage zijn links opgenomen naar verschillende andere relevante rapportages
Kenmerk: 2020/1100933
1/2
zoals Kamer van Koophandel, Provincie Noord-Holland en de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Een analyse naar de gevolgen van de pandemie op de economische ontwikkeling van de MRA staat in de Economische Verkenningen MRA 2020 die op 24 november zijn gepubliceerd. Hierin staat dat de MRA ondanks de coronacrisis een onverminderd sterke economische uitgangspositie heeft. De maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus raken de economie van de regio relatief hard, maar het herstel zal naar verwachting eveneens relatief krachtig zijn. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris,
de burgemeester,
Kenmerk: 2020/1100933
2/2
Algemeen nieuwsbericht alle gemeenten Embargo 15 december Gevolgen van corona voor Haarlem in kaart gebracht De gemeente Haarlem heeft de relevante cijfers over de effecten van corona voor de stad op een rij gezet in een Corona Impact Monitor. Dit rapport wordt tegelijkertijd gepubliceerd met de tweede Regionale Corona Impact Monitor voor de regio Kennemerland. Deze twee rapporten geven op lokaal en regionaal niveau goed beeld van de economische en maatschappelijke gevolgen van corona. Er komt ook nog een tweede Haarlemse monitor in februari 2021. De regionale monitor is een tweede meting van een serie van drie. Het monitoren van de gevolgen is in juli gestart. De derde monitor is wordt in februari 2021 gepubliceerd. De regio beslaat de gemeenten Zandvoort, Beverwijk, Bloemendaal, Heemstede, Velsen, Haarlem en nu ook Heemskerk. In deze rapporten zijn de verzamelde data samengebracht, gepresenteerd en geanalyseerd door de afdeling Data, Informatie en Analyse van Haarlem en Zandvoort. Met deze inzichten kan eventueel het lopende beleid worden aangepast, mocht dat nodig zijn. De resultaten uit de monitor worden meegenomen in de plannen van de gemeenten voor 2021 en verder. De gebruikte gegevens komen uit gemeentelijke administraties en openbare- (bijv. CBS, UWV) en betaalde bronnen (bijv. LISA, het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen).
In de rapportage zijn links opgenomen naar verschillende andere relevante rapportages, zoals die van de Kamer van Koophandel, de provincie Noord-Holland of de MRA-regio.
De verschillende rapporten zijn te vinden op https://www.haarlem.nl/feiten-en-cijfers/ (Iedereen kan verwijzen naar eigen website) Bijlage Regionale Corona Impact Monitor – editie November 2020
November 2020 Data, Informatie en Analyse In opdracht van de gemeente Haarlem
Corona Impact Monitor Gemeente Haarlem Editie november 2020 Onderzoeksrapport
Inleiding Aanleiding en achtergrond Corona en de maatregelen die genomen worden om het virus in te dammen zorgen voor een complexe situatie. De coronacrisis heeft economische, sociaalmaatschappelijke en financiële impact op gemeenten. Uit een analyse voor VNG Realisatie door Andersson Elffers Felix bleek dat de crisis grote gevolgen (financiële) gevolgen heeft voor gemeenten en dat bijna elk beleidsveld wordt geraakt. In juli gestart met de Regionale Corona Impact Monitor die een beeld geeft de coronacrisis in de Haarlem en de regiogemeenten. In deze monitor worden deels dezelfde gegevens gebruikt, maar ligt de focus op de gemeente Haarlem in plaats van de regio. Daarnaast is het een verdieping op de regionale monitor en zijn een aantal indicatoren nieuwe indicatoren toegevoegd. Hierbij gaat het onder andere om indicatoren op het gebied van cultuur, toerisme en vastgoed. De inzichten van de monitor kunnen houvast bieden om focus aan te brengen in het gemeentelijk beleid. Voor februari 2021 staat een volgende monitor gepland. Door de periodieke oplevering houdt de gemeente Haarlem steeds de vinger aan de pols bij de maatschappelijke ontwikkelingen en is het mogelijk om hierop in te springen. Methode De afdeling DIA (Data, Informatie en Analyse) heeft de regie bij de monitor en heeft een overzicht van beschikbare, betrouwbare en mogelijk relevante indicatoren gemaakt.
Hierover is afstemming geweest waarna de definitieve indicatorenlijst is vastgesteld.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
Bij de indicatoren is de volgende thema-indeling aangehouden: • • • • • • •
Peilingen (inwonerspanel en ondernemerspanel) Economie Cultuur Toerisme Sociaal-maatschappelijk Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen Vastgoed en Woningmarkt
Medio juli 2020 is gestart met het binnenhalen, ordenen en structuren van gegevens voor de eerste monitor. Tijdens een evaluatie eind september is besloten om de tweede monitor uit te breiden met de indicator Wmogebruik en de monitor verder gelijk te houden. Deze gebruikte gegevens zijn deels afkomstig uit gemeentelijke administraties. Daarnaast zijn een aantal openbare- (bijv. CBS, UWV) en betaalde bronnen (bijv. LISA) gebruikt. Ook zijn resultaten van peilingen uit het Inwonerspanel en het Ondernemerspanel van de gemeente Haarlem opgenomen. In dit rapport worden de verzamelde data samengebracht, gepresenteerd en geanalyseerd. De bestaande gegevensreeksen uit de eerste monitor zijn uitgebreid met de meest recente gegevens.
2
Leeswijzer Volledigheid van de monitor Vanwege uiteenlopende redenen zijn niet alle indicatoren uit het Plan van Aanpak opgenomen in de monitor. Bijlage 2 bevat een lijst met niet-opgenomen indicatoren voorzien van toelichting waarom deze keuze is gemaakt. Actualiteit De cijfers in de grafieken en tabellen lopen tot en met het derde kwartaal van 2020. In een aantal gevallen waren nog geen cijfers voor het derde kwartaal en zijn de meeste recente gegevens gebruikt. De uitkomsten van de monitor zijn dan ook een momentopname. Voor de duiding van de ontwikkelingen worden ook actuelere artikelen en rapporten aangehaald. Begrippenlijst De definitie van verschillende indicatoren is opgenomen in bijlage 1. Interactieve links Het rapport werkt met interactieve links naar achterliggende rapporten en stukken, zodat de lezer zich desgewenst op een thema kan verdiepen. De links zijn herkenbaar doordat ze onderstreept zijn. Er is uiteraard een groot aanbod aan corona-gerelateerde bronnen, dus er is sprake van een selectie. In bijlage 3 staan alle in het rapport genoemde bronnen per thema.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
Trendgrafieken In het rapport komen verschillende trendgrafieken voor. Ontwikkelingen worden daarin vanaf een beginpunt vergeleken tussen de gemeenten. Bijvoorbeeld: een score van 110 betekent dat het getoonde vanaf het beginpunt met 10 procent is toegenomen. In de titels van de figuren en tabellen in het rapport staat aangegeven of het om een trend (ontwikkeling) of absolute aantallen gaat. Onzekere verwachtingen In het rapport worden bij enkele indicatoren verwachtingen over de toekomst uitgesproken. Deze zijn voor een groot deel gebaseerd op rapporten en scenarioschetsen van externe bronnen zoals bijvoorbeeld CBS, CPB en UWV. Daarnaast is een deel van de verwachtingen gebaseerd op wat experts op een specifiek thema zeggen over ontwikkelingen in hun themagebied. Hierbij is geprobeerd om de verwachtingen te schetsen op basis van de meest gangbare inzichten. De tijd sinds de coronacrisis heeft laten zien dat veel verwachtingen niet volledig uitkomen. De in het rapport geschetste toekomstverwachtingen zijn aannemelijk, maar hangen ook af van veel externe factoren. Met name de ontwikkelingen rondom het virus spelen hierin een grote rol.
3
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020 Peilingen inwonerspanel en ondernemerspanel • Panelleden van het online inwonerspanel geven hun leven een 7,3. Dit blijkt uit een onderzoek dat eind september is uitgezet. Een kwart is momenteel niet tevreden met de mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding. Inwoners bezoeken na de corona-uitbraak minder vaak de binnenstad, maar gaan vaker naar Haarlemse parken. • Eind augustus vond ook een onderzoek plaats in het ondernemerspanel. Driekwart van de ondervraagde Haarlemse ondernemers had in de maanden april tot en met juni minder omzet dan een jaar eerder. Verder hadden ondernemers ook veel last van het wegvallen van vraag en opdrachten of het verlies van klanten.
• Het UWV verwacht zeer sterke banenkrimp in de sectoren horeca, cultuur en overige dienstverlening. Deze sectoren vertegenwoordigen in Haarlem 12% van de arbeidsmarkt. In Nederland is dit 10%. De verwachting is dus dat dit deel van de lokale arbeidsmarkt sterk de gevolgen van corona zal merken.
• Alle uitkomsten van de onderzoeken in het inwonerspanel en het ondernemerspanel staan in aparte rapportages.
• Het tweede kwartaal was de economisch krimp het sterkst. Het derde kwartaal was positiever. Dit staat los van de werkgelegenheidsontwikkeling bínnen de bedrijven. Daar is vooralsnog alleen indirect zich op, bijvoorbeeld via de ontwikkeling van het aantal WW-uitkeringen.
Economie • Zowel het consumentenvertrouwen als het ondernemersvertrouwen daalde sterk in het tweede kwartaal van 2020 in de provincie Noord-Holland. In het derde kwartaal stabiliseert het consumentenvertrouwen zich een laag niveau. Het ondernemersvertrouwen neem iets toe, maar de score is nog steeds sterk negatief. De ontwikkelingen hangen samen met de economische ontwikkeling. De verwachting is dat het vertrouwen toeneemt zodra het economisch beter gaat of als er zicht is op het einde van de crisis. • In de eerste drie kwartalen van 2020 waren er 13 faillissementen in Haarlem. Een jaar eerder waren dit er nog 21 in dezelfde periode. In het derde kwartaal van 2020 ging maar één Haarlems bedrijf failliet. Ook in Nederland is er geen toename van faillissementen in 2020. De steunmaatregelen van de overheid spelen hierbij een rol. De verwachting is evenwel dat het aantal faillissementen nog toeneemt als steunmaatregelen aflopen. Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
• Sinds 2018 zijn er elk kwartaal meer nieuwe bedrijfsvestigingen in de Haarlem dan dat er verdwijnen. Met de toename stijgt ook het aandeel zzp’ers en het aantal banen. Per saldo komen er sinds de coronacrisis minder vestigingen en daaraan gerelateerde banen bij. In het tweede kwartaal verdwenen er zelfs banen door de bedrijvendynamiek. Het derde kwartaal kende een positief saldo.
• De bedrijvendynamiek verschilt per sector: vooral bij cultuur, horeca en ICT is de ontwikkeling negatief. In de zakelijke dienstverlening, handel en bouw ontstaan per saldo in 2020 juist veel banen door de het ontstaan en verdwijnen van bedrijven. • De verkeersdrukte nam na de lockdown in maart sterk af. In de maanden er loopt de drukte wel weer op. Mogelijk ook omdat men het ov wil ontlasten. Bij de Haarlemse parkeergarages was het in april namelijk juist drukker.
4
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020 (2) Cultuur • Het bezoek aan Haarlems musea en de schouwburg is 2020 fors afgenomen. Vooral in het tweede kwartaal waren er vanwege sluitingen weinig bezoekers. In het derde kwartaal is er iets van herstel, maar de aantallen zijn duidelijk lager dan eerdere jaren. In oktober sloten de musea opnieuw tijdelijk. Inmiddels zijn ze weer open, maar de toekomst blijft vanwege de ontwikkeling van corona onzeker.
Sociaal-maatschappelijk • In september 2020 zijn er 3% meer actieve cliënten jeugdhulpverlening dan een jaar eerder. Ten opzichte van het voorgaande kwartaal is er een lichte daling. Dit sluit aan bij het beeld dat in die periode de jeugdhulp afgeschaald was. In augustus en september is de instroom weer groter dan de uitstroom. Mogelijk zit hier nog een deel van eerder uitgestelde hulp bij.
• Ook de bibliotheken en het filmbezoek met Cinevillepas nam als gevolg van de coronamaatregelen sterk af. De ontwikkelingen van de ledenaantallen zijn minder duidelijk. Maar ook voor de bibliotheek en het filmbezoek hangt veel af van eventuele nieuwe maatregelen.
• Sinds 2018 tot de coronacrisis nam het aantal jongeren met jeugdhulp zonder verblijf steeds toe. Tussen januari en juli is er echter een afname. Ook deze hulp werd vanwege de coronacrisis afgeschaald. De toekomstige ontwikkelingen zijn sterk afhankelijk van ontwikkeling van de corona.
Toerisme • De toeristisch-recreatieve sector zorgt voor 8% van de werkgelegenheid in Haarlem. Vooral de horeca is een belangrijke werkgever. De verwachting is dat de sector als gevolg van minder buitenlandse toeristen nog sterk geraakt zal worden. • De hotelbezetting en het aantal gasten en overnachtingen laten al een sterk negatieve ontwikkeling zien in 2020. Tussen januari en oktober 2020 was de bezettingsgraad 45% tegen 73% over heel 2019. Naar verhouding zijn er vooral minder zakelijke bezoekers en buitenlandse bezoekers. Het binnenlands toerisme lijkt wel wat toe te nemen, maar deze groep verblijft gemiddeld korter in Haarlem dan buitenlandse toeristen. • Ook het bezoek aan de VVV en vistihaarlem.com daalde sterk na de uitbraak van corona. Veel zal voor de toeristische sector dan ook afhangen van ontwikkeling van de pandemie.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
• In september 2020 zijn er 10.210 Wmo-cliënten in Haarlem. Dit zijn er 12% meer dan in 2018. De groei vlakt – met name door een verminderde instroom van cliënten – in 2020 iets af. In het tweede kwartaal was de uitstroom iets hoger dan de instroom, maar daarna stijgt het aantal Wmo-cliënten weer. • In 2020 zijn er in Haarlem meer meldingen van overlast gemaakt dan in andere jaren. Vooral de jeugdoverlast is hard gestegen na de coronauitbraak. In het derde kwartaal daalt het aantal meldingen wel iets. De hogere cijfers betekenen niet per se dat er meer overlast is dan eerder. Zo is er meer aandacht voor bij handhaving vanwege het coronaprotocol en registreren mensen de overlast eerder omdat ze vaker thuiszitten. Daarnaast is de meldingsbereidheid in de coronaperiode hoog. Mogelijk dat het aantal meldingen de komende periode met de nieuwe strengere maatregelen weer stijgt.
5
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020 (3) Sociaal-maatschappelijk • Het aantal gegeven coronaboetes hangt erg af van het gekozen beleid. In Haarlem deelde de gemeente vooral in april en mei boetes uit. Inmiddels is de handhaving aangescherpt en worden weer meer coronaboetes verwacht. • Het aantal geregistreerde diefstallen, inbraken en gevallen van zakkenrollerij nam na de lockdown af. Waarschijnlijk doordat men meer thuis bleef. Alleen op het aantal winkeldiefstallen is de invloed van corona vrij gering. In het derde kwartaal nemen vooral zakkenrollerij en woninginbraken weer toe ten opzichte van het voorgaande kwartaal. Verwacht wordt dat dit met een strengere lockdown opnieuw afneemt. • Het aantal meldingen van huiselijk geweld was in Haarlem in het derde kwartaal 5% lager dan een jaar eerder. Mogelijk komt dit ook doordat gevallen minder snel gedetecteerd worden omdat men minder sociale gelegenheden buitenshuis heeft en het melden lastiger is vanwege de aanwezigheid van anderen in huis. Een duidelijk verband met corona is echter nog niet aangetoond. De ontwikkeling gedurende het jaar, is vergelijkbaar met 2019. Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen • Op de arbeidsmarkt vanaf april 2020 een sterke toename van het aantal WW-uitkeringen toen veel banen verdwenen. Dit terwijl er vanaf 2018 sprake was van een continue afname van WW-ontvangers.
Vooral de instroom is hoger dan in eerdere jaren. Vanaf juli daalt het aantal WWuitkeringen weer. Mogelijk doordat voor veel mensen de kortdurende WW afloopt of omdat men toch weer werk vindt. Verschillende bronnen voorspellen dat de afname slechts stilte voor de storm is en dat de werkloosheid de komende jaren toeneemt.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
• In de dienstverlening en transport en logistiek steeg het aantal WWuitkeringen tussen januari en juni het sterkst. • Het aantal vacatures daalde in de eerste helft van 2020 in vrijwel alle sectoren in de arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond. Dit hangt samen met de coronacrisis. Alleen het aantal vacatures in de ICT steeg. • Door de toenemende werkloosheid en het dalende aantal vacatures neemt de spanning in alle branches behalve de ICT en pedagogische beroepen af. De markt voor ICT-beroepen blijft evenwel krap. Dit geldt ook voor technische beroepen. Deze sectoren werken al in grote mate digitaal en kunnen zich daardoor makkelijker aanpassen aan de nieuwe situatie. • In het tweede kwartaal van 2020 waren de minste aanvragen voor schuldhulpverlening vanaf begin 2019. In het derde kwartaal van 2020 steeg het aantal aanvragen weer. Toch zijn er minder aanvragen dan in dezelfde periode in eerdere jaren. Het is onduidelijk of hier sprake is van een corona-effect. • In Haarlem maakten 1.590 ondernemers gebruik van NOW 2.0 (18% van de bedrijven). Van de eerste NOW-regeling maakte 36% van de ondernemers gebruik. Uit een enquête van UWV blijkt dat dit voornamelijk komt omdat bedrijven minder steun nodig hadden omdat het beter ging na de zomer. De eisen voor NOW3 zijn strenger dan de voorgaande regelingen.
De verwachting is daarom dat daar minder gebruik van gemaakt zal worden. • Het aandeel zzp’ers dat gebruikmaakt van Tozo was het grootst in de maanden april en mei. Vanaf juni is dit stabiel en maakt zo’n 11% van de zzp’ers gebruik van de regeling. 6
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020 (4) Ondersteuningsmaatregelen, werk en inkomen • Naast NOW en Tozo kon een deel van bedrijven ook aanspraak maken op de TOGS-regeling. In totaal deden 2.270 bedrijven in Haarlem dit. De meerderheid (55%) van de TOGS-gebruikers is zzp’er, 22% zit in de horecasector. • Het bijstandsvolume reageert minder sterk, en ook wat trager, op conjuncturele ontwikkelingen dan het WW-volume. Het aantal Bbzuitkeringen en reguliere uitkeringen verschilt vooralsnog dan ook weinig met de situatie een jaar eerder. Alleen het gebruik van de Participatiewet nam één procent toe. Daarbij maken zzp’ers nu eerder gebruik van Tozo dan Bbz. De verwachting is dat het bijstandsvolume nog toeneemt na verloop van tijd als de andere uitkeringen aflopen. • Ook het gebruik van de Haarlempas lijkt nog niet te zijn toegenomen. Vanwege administratieve redenen is de volledige ontwikkeling pas duidelijk na afloop van het kalenderjaar. • Landelijk en op provincieniveau is een stijging van werkloosheid. Op basis van het aantal geregistreerde werkzoekenden is het plausibel dat dit ook in Haarlem zo is. Tussen januari en juni 2020 nam het aantal werkzoekenden met 10% toe. Voor de toekomst hangt veel af van de ontwikkeling van de algehele economie. Het CBS meldde dat er in het derde kwartaal een grote banengroei was.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
• Ook in het aantal aangevraagde kwijtscheldingen voor belastingen weinig verschil met het voorgaande jaar. Deels komt dit doordat de piek over het algemeen aan het begin van het belastingjaar in januari of februari ligt. Voor 2020 is deze piek dus nog voor corona. Daardoor is het effect van corona ook nog niet inzichtelijk. Volgend jaar is er mogelijk wel een toename. Meer mensen zitten dan zonder werk en hebben dus minder inkomsten. Vastgoed en woningmarkt • De coronacrisis lijkt weinig impact op het woningaanbod en de huizenprijs te hebben. In Haarlem steeg de vraagprijs per vierkante meter in 2020 met 10% sinds januari. De krappe markt lijkt belangrijker voor de vraagprijs dan de coronacrisis. • In Haarlem is in het derde kwartaal 28.809 m2 bij 21 kantoren beschikbaar. Aan het begin van 2020 was dit 24.027 m2 bij 18 kantoren. Een vijfde van de kantoren wordt al langer dan drie jaar aangeboden. De verwachting is dat in de toekomst het kantoorgebruik anders wordt en met name gericht zal zijn op ontmoetingen en vergaderingen. • Het bedrijfsruimteaanbod is duidelijk groter dan een jaar eerder. De stijging begint echter al in het laatste kwartaal van 2019. Er is weinig structureel aanbod. Dat betekent dat alle recente groei ook pas in 2020 leeg is komen te staan. De verwachtingen voor de bedrijfsruimtemarkt zijn wisselend.
Sectoren waar het slecht gaat, hebben minder ruimte nodig. Maar er zijn ook sectoren die meer ruimte nodig hebben, voor bijvoorbeeld het verzenden van pakketten.
7
Samenvatting Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020 (5) Vastgoed en woningmarkt • In Haarlem staat begin 2020 5,8% van de 2.364 verkooppunten leeg. Dat is 7,4% van het winkelverkoopvloeroppervlak. Dit is een toename ten opzichte van 2019. Dit komt mede door het vertrek van Hudson’s Bay waardoor 8.250 m² leeg kwam te staan. In 2020 is deze leegstand deels weer opgevuld door de vestiging van Hema op twee etages in het pand. Ook in Noord-Holland en Nederland neemt de leegstand tussen 1 januari 2019 en 1 januari 2020 toe. • Het aantal aangevraagde bouwvergunningen fluctueert de afgelopen jaren erg. Dit geldt ook voor het aantal opgeleverde woningen. Als een groot nieuwbouwproject in een bepaald kwartaal wordt opgeleverd, zorgt dat voor hoge kwartaalcijfers. Daarnaast zijn andere situationele factoren als de stikstofcrisis van invloed. Het effect van corona op de bouw is hierdoor lastig in te schatten. Los van de verklaring is het aantal verleende bouwvergunningen en het aantal opgeleverde woningen in 2020 in Haarlem laag. • Het aantal actief woningzoekenden in de sociale huursector neemt toe tussen april en september 2020. Mogelijk dat dit ook komt doordat er minder verhuisbewegingen zijn door de krappe woningmarkt. Het aantal aangevraagde urgenties voor sociale huur, is vergelijkbaar met eerdere jaren en hierin is geen corona-effect zichtbaar.
• Bij de Brede Centrale Toegang Kennemerland melden zich tot nu toe in 2020 minder daklozen. Mogelijk door de extra landelijke afspraken en regelgeving die er op gericht zijn dat niemand tijdens deze crisis op straat moet komen te staan. De uitstroom bij de maatschappelijke opvang is echter ook minder dan in 2019. Uit WOB-verzoeken blijkt echter wel dat dakloosheid een toenemend probleem is in Nederland, zeker sinds de uitbraak van corona.
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
8
Inhoudsopgave
In het rapport worden per thema de indicatoren besproken. De snelkoppelingen hieronder verwijzen naar de verschillende thema’s en de bijlagen:
PEILINGEN (p.10) ECONOMIE (p. 15) CULTUUR (p.27) TOERISME (p.31) SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJK (p. 36) ONDERSTEUNINGSMAATREGELEN, WERK & INKOMEN (p. 45) VASTGOED EN WONINGMARKT (p. 58) BIJLAGEN (p. 69)
Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
9
Hoofdstuk: peilingen In dit hoofdstuk worden de volgende onderdelen behandeld: Peiling inwonerspanel Peiling ondernemerspanel
Peilingen: inwonerspanel Tussen 24 september en 12 oktober is een onderzoek uitgezet over de gevolgen van corona in het online inwonerspanel van de gemeente Haarlem. Dit was een periode van stijgende coronacijfers, maar nog vóór de strengere maatregelen van 14 oktober. Aan het onderzoek hebben 2.588 van de 5.280 panelleden meegedaan. Op deze en de volgende pagina staan enkele van de belangrijkste uitkomsten. De volledige uitkomsten van dit onderzoek staan in een zelfstandig rapport. Haarlemmers geven hun leven momenteel gemiddeld een 7,3. Een kwart waardeert het leven sinds de coronacrisis minder. Eén op de acht waardeert het leven nu juist meer. De meeste inwoners, ruim driekwart, zijn momenteel tevreden over hun leven en gezondheid. Vrijetijdsbesteding kan beter, een kwart is daar ontevreden over. In de komende maanden worden enkele vragen uit deze peiling herhaaldelijk voorgelegd, om zo ontwikkelingen te kunnen zien.
Welk rapportcijfer geeft u momenteel aan uw leven in het algemeen? (n=2.584)
14%
67%
goed (9-10)
16%
Voldoende (7-8)
Matig (5-6)
onvoldoende (1-4)
Hoe ontevreden of tevreden was u in de afgelopen twee weken met...(n=2.588) uw leven
78%
15%
7%
uw gezondheid
76%
14%
10%
uw mogelijkheden om te werken
58%
uw sociale contacten
56%
uw mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding
52%
25%
(zeer) ontevreden
weet niet, geen mening
Ook uit landelijk SCP-onderzoek blijkt dat Nederlanders gelukkig zijn met hun leven. Gemiddeld geeft de Nederlander een 7,3. Dit is gelijk met het cijfer dat men in 2019 gaf. Het SCP-onderzoek vond echter wel in de zomer plaats toen er minder coronabesmettingen waren.
(zeer) tevreden
neutraal
11%
10%
25%
20%
19%
23%
Bron: inwonerspanel gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
3%
11
Peilingen: inwonerspanel (2) Veel activiteiten worden minder ondernomen dan voor de coronacrisis. Driekwart van de Haarlemmers gaat minder naar de Haarlemse binnenstad. Ook het retailbureau RMC ziet in Nederland forse dalingen van binnenstadbezoek.
In hoeverre onderneemt u nu ten opzichte van voor de coronacrisis vaker of minder vaak de onderstaande activiteiten? (n=2.588) Bezoeken van natuur buiten Haarlem
39%
Eten bestellen/afhalen
Haarlemmers bezoeken ook minder vaak de film of het theater. Vier op de vijf inwoners gaan minder uit eten. Eten bestellen, gebeurt daarentegen juist vaker. Ook landelijk zag Thuisbezorgd.nl het aantal bestelling oplopen in 2020. Verder bezoeken Haarlemmers sinds de coronacrisis per saldo vaker parken in de stad en natuur buiten Haarlem.
Bezoeken van Haarlemse parken
41%
30% 19%
37%
13%
45%
13%
76%
Naar een film- of theatervoorstelling gaan 1%8%
75%
4% 16%
Uit eten gaan in restaurant 1% 12%
79%
8%
Winkelen in Haarlemse binnenstad 1% 16%
77%
7%
Bezoek café
(veel) vaker
7%
even vaak
64%
(veel) minder vaak
28%
n.v.t.
Bron: inwonerspanel gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
4%
21%
23%
Bezoeken Haarlemse binnenstad 2% 18%
Vier op de tien inwoners van Haarlem geeft aan meer online te kopen sinds de coronacrisis. Dit sluit aan bij de landelijke cijfers van Thuiswinkel.org.
16%
12
Peilingen: ondernemerspanel Tussen 27 augustus en 14 september oktober vond een onderzoek plaats over de gevolgen van corona voor ondernemers in het online ondernemerspanel van de gemeente Haarlem. Dit was een periode van stijgende coronacijfers na een zomer waarin veel maatregelen af waren geschaald. Aan het onderzoek hebben 260 van de 711 panelleden aan meegedaan. Op deze en de volgende pagina staan enkele van de belangrijkste uitkomsten. Meer uitkomsten staan in het volledige (separate) rapport. Driekwart (76%) van de ondervraagde ondernemers had in de maanden april tot en met juni door het coronavirus minder omzet dan in dezelfde periode in 2019. Bij een op de drie ondernemers (33%) is zelfs sprake van een omzetdaling van 60% tot 100%.
Uit landelijk onderzoek van Kantar uitgevoerd in de periode 29 juni tot en met 5 juli 2020 bleek dat 56% van de ondernemers te maken heeft met dalende omzet.
Welk effect heeft het coronavirus op uw maandomzet? (periode april-juni 2020 vergeleken met periode april-juni 2019) (n=286)
17%
16%
Daling van 80-100%
Daling van 60-80% Daling van 40-60% 14%
Daling van 20-40% Daling tot 20%
13%
Geen effect Stijging tot 20% Stijging van 20-50%
16%
Stijging boven 50% Weet niet
13% 6% 3%
Bron: ondernemerspanel gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
13
Peilingen: ondernemerspanel (2) Op welk van onderstaande aspecten heeft de coronacrisis voor u als ondernemer een negatief effect? (n=286)
Driekwart (74%) van de ondervraagde ondernemers last te hebben van derving van omzet. Voor de helft (53%) is het effect zelfs sterk negatief effect. Ook het wegvallen van afzet en opdrachten speelt bij veel ondernemers: voor 47% heeft dit veel effect en voor nog eens 24% enig effect. Verder kreeg meer dan helft van de ondernemers minder aanmeldingen van nieuwe klanten (68%) of verloren ze bestaande klanten (58%). Twee op de drie ondernemers (64%) kreeg te maken met verplichte sluiting door maatregelen van overheid. Voor de helft van hen (33% van alle ondervraagde ondernemers) had dit veel effect.
Derving van omzet
53%
Wegvallen vraag/ afzet/ markt/ opdrachten
47%
Lagere/ vertraagde aanmeldingen nieuwe klanten
37%
Verlies van bestaande klanten/ zaken
16%
Geannuleerde vergaderingen/evenementen en internationale reizen
Openstaande betalingen
11%
27%
Verstoringen in de leveringsketen
11%
26%
Gebrek aan voorraad/leveranciers
10%
18%
6%
21%
HRM-problemen (bijv. veiligheid, ziekmelding) Moeilijkheden om financiering te krijgen
12% 7%
Anders
Veel effect
Enig effect
13%
20%
36% 48%
14% 36%
36%
37%
26%
47%
26%
55%
34%
50%
32%
54%
8% 0%
38% 43%
11%
11% 13%
27%
Niet kunnen uitbetalen personeel 5% 12% Gebrek aan personeel 5% 9%
9%
11%
17%
26% 33%
20%
43%
22%
Verplichte sluiting door maatregelen van overheid
7%
30%
29%
18%
19%
21%
31%
23%
Tekort aan liquide middelen
24% 31%
27%
Moeilijkheden om vaste kosten te kunnen betalen
In totaal ervoer 91% van de ondervraagde ondernemers enig of veel effect van een van de aspecten, 9% merkten dus nog geen van de genoemde negatieve effecten van de coronacrisis. Waarschijnlijk is dit aandeel afgenomen na de recente gedeeltelijke lockdown toen veel ondernemers weer (deels) moesten sluiten.
21%
85% 25%
50%
Weinig/ geen effect
75% N.v.t.
Bron: ondernemerspanel gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
100%
14
Hoofdstuk: Economie In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Consumentenvertrouwen Ondernemersvertrouwen Faillissementen Banenmarkt Pendel Bedrijvendynamiek Verkeersdrukte Bezetting parkeergarages
Economie: consumentenvertrouwen Al snel na de corona-uitbraak halverwege maart volgden scenario’s en doorrekeningen van onder andere CPB, IMF en DNB over de vooruitzichten voor de Nederlandse economie. Zonder uitzondering werd een periode van economische krimp voorzien.
Absolute ontwikkeling score consumentenvertrouwen 30 20
Uit cijfers van het CBS over het tweede kwartaal van 2020 blijkt dat de economie met 8,5% kromp ten opzichte van het eerste kwartaal. Toch zijn er ook gematigd positieve geluiden. Uit cijfers van Eurostat, vergelijkbaar met het CBS op Europees niveau, blijkt dat de economische krimp in het derde kwartaal (3,9%) in de EU minder was dan in het tweede kwartaal (11,4%). Ook de Rabobank is optimistisch en verwacht herstel. Een vergelijkbare ontwikkeling is zichtbaar in consumentenvertrouwen (zie bijlage begrippenlijst voor meer informatie). Na de uitbraak van corona en de daaropvolgende lockdown is het consumentenvertrouwen in kwartaal 2 en 3 van 2020 tot ver onder het nulpunt gedaald, maar de daling is in het derde kwartaal afgevlakt. Ook de cijfers voor achterliggende deelindicatoren economisch klimaat (-53) en koopbereidheid (-9) zijn in kwartaal 3 negatief.
10 0 -10 -20 -30 -40 Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
2018
Q2
Q3
Q4
2019 Nederland
Q1
Q2
Q3
2020
Noord-Holland (PV)
De cijfers voor Noord-Holland liggen in lijn met de landelijke ontwikkelingen. De saldi voor economisch klimaat (-55) is vergelijkbaar met landelijk. De koopbereidheid (-14) is iets lager voor de provincie Noord-Holland dan in Nederland. Er zijn voor deze indicator actuele cijfers op gemeenteniveau beschikbaar.
Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
16
Economie: ondernemersvertrouwen De economische gevolgen van corona verschillen sterk per sector. ING becijferde in september dat vrijwel alle sectoren als gevolg van corona krompen. Het sterkst geldt dit voor de horeca, maar ook transport & opslag en de zakelijke dienstverlening zijn volgens de analyse hard geraakt. Alleen de detailhandel kende groei in 2020. Voor 2021 wordt voor alle sectoren - met uitzondering van de bouw - gedeeltelijk herstel in het eerste kwartaal verwacht. Uiteraard zal veel afhangen van de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Vergelijkbaar met het consumentenvertrouwen (p. 9) meet CBS ook ondernemersvertrouwen. Per saldo daalde het vertrouwen van ondernemers in het tweede kwartaal tot onder de nullijn. In het derde kwartaal herstelde het vertrouwen zich iets. Mogelijk daalt dit in het vierde kwartaal weer naar aanleiding van de in oktober ingestelde coronamaatregelen. Aan de andere kant kan positief nieuws het sentiment snel ombuigen. Zo zorgde het nieuws over een mogelijk goed werkend vaccin voor flinke koersstijgingen op de beurzen.
Absolute ontwikkeling score ondernemersvertrouwen 30 20 10
0 -10 -20 -30 -40 -50
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
2018
Q2
Q3
Q4
2019 Nederland
Q1
Q2
Q3*
2020
Noord-Holland (PV)
*voorlopige cijfers.
De ontwikkelingen zijn vergelijkbaar voor Noord-Holland en Nederland. Er zijn voor deze indicator actuele cijfers op gemeenteniveau beschikbaar.
Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
17
Economie: faillissementen In de eerste drie kwartalen van 2020 waren er in de gemeente Haarlem 13 faillissementen. In 2019 en 2018 waren er in dezelfde periode respectievelijk 21 en 18 faillissementen. Ook op landelijk niveau is zijn er minder faillissementen dan in eerdere jaren. Zo registreerde CBS in augustus 2020 zelfs het laagste aantal faillissementen in 21 jaar tijd. Toch bleek uit recent onderzoek van RVO dat driekwart van de internationaal opererende ondernemers last heeft van de coronacrisis bij hun activiteiten. Op basis van de negatieve geluiden over de Nederlandse economie zouden misschien meer faillissementen verwacht worden. Dit kan waarschijnlijk deels verklaard worden door de afgegeven noodpakketten als NOW en Tozo.
Verder worden faillissementen op basis van eigen aangifte sneller verwerkt door de rechtbank dan faillissementsverzoeken van crediteuren. Aan het laatste type faillissementen gaan namelijk meer procedures en toetsing vooraf waardoor faillissementen vertraagd zichtbaar worden. Daarnaast stoppen veel bedrijven niet door een faillissement, maar door een bedrijfsbeëindiging. De verwachting is nog steeds dat als de noodmaatregelen wegvallen er een snelle toename van faillissementen volgt.
Aantal faillissementen gemeente Haarlem 2018
2019
2020
Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Bouw
0
0
4
1
0
1
0
2
0
3
0
Financiële instellingen
1
0
0
0
0
0
2
2
0
0
0
Gezondheids- en welzijnszorg
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2
0
Handel (detailhandel en groothandel)
3
1
4
2
1
9
3
2
0
1
0
Horeca
0
0
0
3
0
1
0
0
0
1
0
ICT
0
0
1
0
0
0
0
0
0
1
0
Industrie
1
2
0
0
0
0
0
3
0
0
0
Overige zakelijke dienstverlening
0
0
1
0
0
1
0
0
0
0
0
Specialistische zakelijke dienstverlening
0
0
0
1
0
1
0
1
1
0
0
Verhuur en overige zakelijke dienstverlening
0
0
0
0
0
0
2
0
0
2
1
Vervoer en opslag
0
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
Totaal
5
3
10
7
1
13
7
10
2
10
1
In vergelijking met 2019 zijn er naar verhouding relatief meer faillissementen in de bouw, zorg en overige zakelijke dienstverlening. Maar één handelsbedrijf ging failliet in 2020. In 2019 zorgde deze sector nog voor bijna de helft van alle faillissementen in Haarlem. In het derde kwartaal was er maar één faillissement in Haarlem. De meeste faillissementen (10) vonden plaats in het tweede kwartaal.
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
18
Economie: banen naar sector Uit de regionale arbeidsmarktanalyse voor regio ZuidKennemerland en IJmond van UWV blijkt dat er zeer grote krimp van werkgelegenheid in de sectoren horeca, luchtvaart (onderdeel van vervoer en opslag), cultuur, sport & recreatie en verhuur en overige zakelijke diensten (o.a. reisbureaus en uitzendbureaus) wordt verwacht. Het UWV voorziet alleen toekomstige groei in de ‘food’ detailhandel (niet uitgesplitst in tabel rechts).
Aantal en aandeel (%) banen naar sector gemeente Haarlem (2019)* Gezondheids- en welzijnszorg
12.367 (18%)
Handel (detailhandel en groothandel)
11.889 (17%)
Specialisische zakelijke dienstverlening
7.929 (11%)
Industrie
5.846 (8%)
Onderwijs
5.631 (8%)
Openbaar bestuur
In Haarlem vertegenwoordigen de krimpsectoren ongeveer 12% van de werkgelegenheid. Landelijk is dat 10%. De cultuursector is in Haarlem sterker vertegenwoordig dan in de regiogemeenten (zie volgende pagina). De zorg is in Haarlem met 12.367 banen in 2019 (18%) de grootste werkgever. Daarna volgt de handel (17%). Er is in Haarlem bijna geen werkgelegenheid in de landbouw. Op de volgende pagina is te zien hoe de werkgelegenheid per gemeente zich verhoudt tot de regionale verdeling.
4.731 (7%)
Verhuur en overige zakelijke dienstverlening
4.054 (6%)
Horeca
3.927 (6%)
ICT
3.420 (5%)
Vervoer en opslag
2.918 (4%)
Bouw
2.733 (4%)
Cultuur, sport en recreatie
2.721 (4%)
Overige zakelijke dienstverling
1.467 (2%)
Financiële instellingen
783 (1%)
Landbouw
44 (0%) 0%
5%
10%
15%
20%
25%
*2019 is het meest recente peiljaar.
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
19
Economie: regionale specialisatie arbeidsmarkt Regionale specialisatie arbeidsmarkt gemeente Haarlem (%) (2019)* 180% 160% 140% 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0%
Haarlem
Totaal regio
*2019 is het meest recente peiljaar. Leeswijzer: de lijn in de figuur staat voor de arbeidsmarktverdeling in de regio (gemeenten Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Velsen, Uitgeest en Zandvoort). Sectoren met staven die boven de lijn uitkomen zijn in de werkgelegenheidsverdeling in Haarlem sterker vertegenwoordigd dan in de regio. Hoge staven zijn sterk oververtegenwoordigd, lage staven zijn ondervertegenwoordigd. Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
20
Economie: pendel Inkomende en uitgaande pendel gemeente Haarlem (banen van werknemers x 1.000; 2018*)
In Haarlem zijn in 2019 70.460 banen (meest recente cijfers) voor 161.716 inwoners. Haarlem heeft hiermee een werkgelegenheidsfunctie van 44%. De woon-werk pendelstromen maken de werkgelegenheidsfunctie verder inzichtelijk.
Totale pendel
De cijfers zijn van voor de coronacrisis en dienen daarom vooral om inzicht te krijgen in de uitgangspositie voor de crisis. Uit cijfers van TomTom (p.25) blijkt dat de verkeersdrukte vooral in de maanden van de lockdown is afgenomen.
41,4
Amsterdam
-18,4
Haarlemmermeer
In totaal zijn er 51.100 Haarlemmers die in een andere gemeente werken, waarvan 18.400 in Amsterdam en 9.500 in Haarlemmermeer. Er is een instroom van 41.400 inwoners van andere gemeenten die in Haarlem werken. Vanuit Velsen (6.200 werknemers), Amsterdam en Haarlemmermeer (beide 4.600 werknemers) komen veel arbeidskrachten naar Haarlem. De uitgaande pendel is dus groter dan de inkomende pendel. Haarlem kent het grootste negatieve saldo met Amsterdam. Met Velsen heeft Haarlem de grootste positieve balans. Daarnaast werken duidelijk meer mensen uit ‘overig Noord-Holland’ in Haarlem dan andersom.
-51,1 4,6 -9,5
4,6
Velsen
-2,7
Zaanstad
-1,8
1,7
Heemstede
-1,4
2,2
Ouder-Amstel
-1,1
0
Zandvoort
-0,7
1
Alkmaar
-0,6
1,4
Overig provincie Noord-Holland
6,2
-6,1
11,2
Den Haag
-1,1
Overig provincie Zuid-Holland
-3,4
Utrecht (gemeente)
-1,1
0,4
Overicht provincie Utrecht
-1,2
0,8
Overig Nederland
-2
2,9
-60
-40 inkomende pendel
-20
0,5 3,9
0
20
40
60
uitgaande pendel
*2018 is het meest recente peiljaar. Bron: CBS Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
21
Economie: bedrijvendynamiek vestigingen
In de gemeente Haarlem vindt de afgelopen drie jaar een groot deel van de mutaties in het eerste kwartaal plaats. Dit geldt zowel voor het ontstaan als het verdwijnen van vestigingen.
Ook na de uitbraak van corona is het saldo positief. In kwartaal 2 groeide de bedrijvenpopulatie met 120 vestigingen en in kwartaal 3 met 100 vestigingen. Maar de toename is lager dan een jaar eerder toen er in deze kwartalen 300 en 260 bedrijven bij kwamen. Zzp’ers zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de continue toename van het aantal vestigingen. Ook de Kamer van Koophandel registreert in Nederland meer starters dan stoppers.
In het tweede en derde kwartaal van 2020 – tijdens de coronacrisis – zijn er minder mutaties dan in het eerste kwartaal. In de eerste negen maanden van 2020 kwamen er per saldo 430 bedrijven bij.
Op de volgende pagina’s staan figuren over de aan de vestigingen gerelateerde bedrijvigheid en wordt ingegaan op de ontwikkelingen per sector.
Het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen (LISA) brengt via haar monitor vestigingendynamiek zoveel mogelijk de actuele ontwikkelingen van bedrijvigheid in beeld (zie in de bijlage begrippenlijst meer over de methodiek).
Cumulatief aantal vestigingen gemeente Haarlem 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 -
jan -500
apr
jul
okt
jan
2018
apr
jul
okt
2019
Opgeheven vestigingen
Nieuwe vestigingen
jan
apr
jul 2020
Saldo
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
sep
22
Economie: bedrijvendynamiek banen Er ontstaan en verdwijnen relatief veel vestigingen in het eerste kwartaal van een jaar (p. 19). Logischerwijs is de ontwikkeling van aan de bedrijvendynamiek gerelateerde werkgelegenheid in het eerste kwartaal ook het grootst.
Tussen januari en september 2019 waren de ontwikkelingen positiever dan in 2020. Er kwamen in die periode 680 banen bij door de vestigingendynamiek.
In het eerste kwartaal kwamen er per saldo nog 50 banen bij door de bedrijvendynamiek. Kwartaal 2 kent een echter een negatief saldo van 110. In het derde kwartaal was er enig herstel en kwamen er 90 banen bij. Daardoor zijn er in totaal 30 banen ontstaan door de bedrijvendynamiek in de periode tussen januari en september 2020.
Belangrijke kanttekening: de hier gepresenteerde cijfers gaan alleen over de werkgelegenheid bij nieuwe of opgeheven vestigingen. Werkgelegenheidsontwikkeling binnen bedrijven is hier dus niet in beeld. Deze kan indirect worden afgelezen aan het aantal WW-uitkeringen en vacatures.
Cumulatief aantal banen nieuwe en opgeheven bedrijfsvestigingen gemeente Haarlem 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500
-500
jan
apr
jul
okt
jan
2018
apr
jul
okt
2019 Verdwenen banen
Nieuwe banen
jan
apr
jul
sep
2020 Saldo
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
23
Economie: bedrijvendynamiek naar sector Vanaf 2018 zijn in absolute aantallen vooral in de zakelijke dienstverlening, onderwijs en bouw bijgekomen. Deels zijn dit sectoren met een relatief grote toename van zzp'ers (artikel CBS). In onderstaande tabel is bij 2020 het eerste semester en – in een aparte kolom het derde kwartaal zichtbaar. In vergelijking met voorgaande jaren ontstaan er veel handelsvestingen en iets minder bedrijven in de zakelijke dienstverlening.
In kwartaal 3 komen er opvallend veel banen bij in de groot- en detailhandel.
In 2020 verdwijnt vooral werkgelegenheid in ICT, cultuur en horeca als gevolg van vestigingendynamiek. De ICT-sector kende ook in de voorgaande kwartalen al een daling. De bouw en de zakelijke dienstverlening hadden per saldo de grootste toename van werkgelegenheid in 2020.
Ontwikkeling aantal vestigingen en gerelateerde banen gemeente Haarlem* Vestigingen 2018 2019 2020 Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1 Bouw 40 70 70 80 80 Cultuur sport en recreatie 30 30 30 20 -20 Financiële instellingen 10 0 -10 10 0 Handel (detailhandel en groothandel) 20 30 30 30 70 Horeca 20 40 40 30 0 Industrie en nutsbedrijven 10 10 10 10 10 Informatie en communicatie 50 60 30 10 10 Landbouw 0 0 0 0 0 Onbekend 0 0 0 0 0 Onderwijs 60 60 80 50 40 Overheid 0 0 0 0 0 Overige diensten 10 0 20 20 10 Vervoer en opslag 20 30 20 40 30 Zakelijke diensten 100 180 160 140 70 Zorg 50 70 60 70 40 Totaal 410 570 550 500 330
Q3 20 0 0 40 10 10 -20 0 0 40 0 -10 10 -20 20 100
Banen 2018 2019 2020 Semester 1 Semester 2 Semester 1 Semester 2 Semester 1 40 40 60 90 80 0 20 40 0 -40 20 -10 -10 10 0 -90 -50 -30 -30 -50 30 80 60 50 -80 10 20 0 -30 -20 70 40 30 -50 -10 0 0 0 0 0 0 0 0 -40 0 70 50 90 50 -20 0 0 0 0 0 0 0 20 0 10 20 30 -30 20 30 110 170 160 10 70 110 60 80 100 -20 370 450 480 190 -40
Q3 10 -10 0 90 30 -10 -50 0 0 20 0 -10 20 0 -10 90
*uitkomsten zijn afgerond op tientallen. Daardoor kan het totaal verschillen van de optelling van sectoren. Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
24
Economie: verkeersdrukte Uit cijfers van TomTom is duidelijk te zien dat het de verkeersdrukte tijdens de eerste lockdown in maart afnam. Het verschil in reistijd tussen de drukke- en rustige uren op de weg is minder dan in januari en februari. In de week voorafgaand aan de lockdown waren de cijfers hetzelfde als in 2019. De weken erna is de congestie ongeveer 40% minder dan een jaar eerder. Na de eerste coronagolf stijgt de gemiddelde wekelijkse congestie langzaam weer. Voor de maanden juli tot en met september is de verkeersdrukte vergelijkbaar met 2019. Mogelijk ook omdat men minder gebruikmaakt van het ov. Dit blijkt ook uit de cijfers van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
Vanaf eind september 2020 neemt de congestie weer wat af. In tijd loopt dit gelijk met de toename van het aantal coronabesmettingen en de strengere maatregelen van de regering. Halverwege oktober is er 24% minder congestie dan een jaar eerder. Eind oktober is de congestie weer iets toegenomen, maar nog steeds 10% lager dan een jaar eerder. Ook landelijke cijfers van de Nationale Databank Wegverkeersgegevens laten bij de eerste lockdown een afname van verkeer zien.
Gemiddelde wekelijkse congestie gemeente Haarlem 40% 35% 30% 25% 20% 15%
10% 5% 0% Jan
Feb
Mrt
Apr
Mei
Jun
Jul
Aug
Sep
Okt
Nov
Leeswijzer: Cijfers over congestie geven weer wat de gemiddelde extra reistijd is van reizigers tijdens drukte. Een percentage van 20% betekent dat men tijdens de drukke uren (congestie) gemiddeld 20% meer reistijd ervaart dan tijdens de rustige uren (geen congestie). Bron: TomTom Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
25
Economie: bezetting parkeergarages Parkeerplaatsen per parkeergarage gemeente Haarlem
De zes openbare parkeergarages in Haarlem bieden samen ruim 3.000 parkeerplaatsen. Gemiddeld is de parkeergarage De Kamp het drukst bezet. Wat opvalt is dat de bezetting van de parkeergarages in april – na de eerste lockdown – zeer sterk toenam en boven het niveau van voor de lockdown uitkwam. Mogelijk komt dit doordat mensen met een cruciaal beroep tussen april en juni gratis in de parkeergarages mochten parkeren. Daarnaast namen in april mensen mogelijk meer de auto namen om het ov niet te belasten. Dit verband is echter niet met zekerheid vast te stellen. Wel registreerde het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid dat Nederlanders door corona meer de auto in plaats van het ov gebruikten. Vanaf juni zijn de maandcijfers voor de parkeergarages redelijk vergelijkbaar met 2019.
Aantal Dreef
Week: 116; weekend: 229
Cronjé
433
Raaks
975
Houtplein
750
De Appelaar
296
De Kamp
430
Totaal*
3.113
*voor de totale capaciteit is uitgegaan van de weekendcapaciteit van parkeergarage Dreef.
Gemiddelde bezetting parkeergarages gemeente Haarlem 80%
60%
Cronjé De Appelaar 40%
De Kamp Dreef* Houtplein
20%
Raaks 0% jan
apr
jul
okt
2019
jan
apr
jul
sep
2020
*bij de berekening van de parkeergarage Dreef is uitgegaan van de weekendcapaciteit. Bron: gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
26
Hoofdstuk: Cultuur In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Bezoek musea en schouwburg Gebruik Cinevillepas Bezoek en lidmaatschap bibliotheek
Cultuur: bezoek culturele instellingen De exacte invloed van corona is lastig uit de bezoekerscijfers te halen. Zo zijn er bij musea ook andere factoren die tijdens een normaal jaar van grote invloed kunnen zijn op het aantal bezoekers. Denk bijvoorbeeld aan een specifieke tentoonstelling of een verbouwing waardoor minder bezoek mogelijk is. Wat wel uit de cijfers blijkt is dat de bezoekersaantallen vanaf het tweede kwartaal sterk gekelderd. Uit cijfers van de culturele instellingen blijkt dat er vanaf het tweede kwartaal duidelijk minder bezoekers waren. Het Frans Hals museum, het Teylers museum, de Schouwburg en de film- en toneelschuur waren in april en mei gesloten vanwege corona. In de maanden erna zijn er als gevolg van de coronamaatregelen duidelijk minder bezoekers dan normaal.
Aantal bezoekers culturele instellingen gemeente Haarlem 2018
2019
2020
Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Teylers 37.026 25.198 21.666 91.273 37.940 28.665 33.603 36.530 29.957 2.889 21.273 Schouwburg en 55.903 54.837 34.767 64.548 48.834 59.094 32.554 61.455 43.272 20 7.389 philharmonie Frans Hals 36.650 28.955 36.045 20.200 21.856 2.377 11.564 Toneelschuur en 59.788 33.357 34.000 59.113 62.186 36.331 35.119 64.611 56.050 4.648 21.385 filmschuur
Ontwikkeling (%) bezoekers culturele instellingen (Q1 2019=100) 140 120
In het derde kwartaal verbeteren de cijfers zich wel, zo zijn er in het Teylers bijna net zoveel bezoekers als in het derde kwartaal van 2018. Inmiddels zijn de alle musea tot en met 18 november gesloten voor publiek. Het toekomstbeeld voor musea en andere culturele instellingen hangt sterk af van de ontwikkelingen rondom het coronavirus en daaraan gerelateerd hoeveel bezoekers ze mogen ontvangen. Uit een enquête van de Museumvereniging blijkt dat een kwart van de musea hoogstens nog 12 maanden denkt voort te kunnen bestaan als de situatie zich voortzet.
100 80 60 40 20 0 Q1
Q2
Q3
Q4
2019 Teylers
Q1
Q2
Q3
2020
Schouwburg
Frans Hals
Toneel-/filmschuur
Bron: culturele instellingen gemeente Haarlem Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
28
Cultuur: gebruik en lidmaatschap Cinevillepas Met de Cinevillepas kan men 46 filmtheaters bezoeken in Nederland. In Haarlem is de Filmschuur aangesloten bij Cineville. Het aantal pashouders in Haarlem stijgt de laatste jaren steeds vanaf het einde van de zomer tot in het voorjaar om in de andere maanden weer te dalen. Het aantal pashouders neemt per jaar steeds iets toe. In 2020 is er na maart een daling te zien, maar die trend was ook in 2019 zichtbaar. Toen pikte het aantal pashouders weer op in het najaar. Het is nog onduidelijk of dat in 2020 – mede door de maatregelen die ook bioscopen raken – ook zo is. In september 2020 zijn er ruim 1.400 Haarlemmers met een Cinevillepas.
In de maanden november tot en met februari wordt de Cinevillepas het vaakst gebruikt bij de Filmschuur, met ruim 5.000 bezoeken per maand in eind 2019/begin 2020. Vanaf de corona-uitbraak in maart zijn de bezoekersaantallen duidelijk lager dan een jaar eerder. In april en mei was de Filmschuur zelfs volledig gesloten. Naast de geldende coronamaatregelen, kwamen er ook minder films uit. Verschillende films waaronder blockbusters als de nieuwe James Bond-film werden uitgesteld.
Aantal bezoeken Filmschuur Haarlem met gebruik van Cinevillepas 7.500
Aantal Cinevillepashouders gemeente Haarlem
5.000
1.800 2.500
1.200
2018
2019
2018
September
Juli
Mei
Maart
Januari
November
Juli
Maart
Januari
November
Mei
2019
September
September
Juli
Mei
Maart
Januari
November
September
Juli
Mei
Maart
Januari
November
September
Juli
Mei
Maart
Januari
-
September
Juli
Mei
Januari
Maart
0
600
2020
2020
Bron: Cineville Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
29
Cultuur: bezoek en lidmaatschap bibliotheek In maart sloten de bibliotheekvestigingen van Bibliotheek ZuidKennemerland vanwege de uitbraak van corona. Ook de vestigingen in Haarlem sloten. Op 18 mei ging de bibliotheek na twee maanden weer open. De ledenaantallen namen in het tweede kwartaal weliswaar met één procent af, maar deze afname is niet specifiek te relateren aan corona. Ook in het tweede kwartaal van 2018 (-3%) en 2019 (-1%) daalde het aantal leden. In het derde kwartaal van 2020 nam het aantal leden bij alle vestigingen behalve vestiging centrum af. Mede daardoor zijn er in totaal in het derde kwartaal van 2020 zes procent minder bibliotheekleden dan aan het begin van 2018. Alleen de bibliotheekvestiging op het station heeft meer leden dan aan het begin van 2018 (5%). De bezoekersaantallen van de bibliotheek worden wel duidelijk door corona beïnvloed. In het tweede kwartaal kwamen 77% minder mensen naar de bibliotheken dan in het voorgaande kwartaal. Dit is driekwart minder dan in het tweede kwartaal van 2019. In het derde kwartaal van 2020 nam het bezoek weer toe, maar dit was nog altijd 41% minder dan in het derde kwartaal van 2019. Inmiddels zijn er weer maatregelen genomen die het bibliotheekbezoek bemoeilijken, al zei het kabinet toe dat ze toch voor uitzonderingen open mogen blijven.
De verwachting is in elk geval dat het ook in het vierde kwartaal minder druk zal zijn bij de bibliotheken dan in andere jaren.
Ontwikkeling (%) ledenaantal gemeente Haarlem per bibliotheekvestiging (Q1 2018=100) 110 105 Centrum
100
Noord 95
Oost
90
Schalkwijk Station
85 Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
2018
Q2
Q3
Q4
Q1
2019
Q2
Q3
2020
Aantal bezoekers bibliotheken gemeente Haarlem 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0 Q1
Q2
Q3
2018
Q4
Q1
Q2
Q3
2019
Q4
Q1
Q2
Q3
2020
Bron: Bibliotheek Zuid-Kennemerland Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
30
Hoofdstuk: Toerisme In dit hoofdstuk worden de volgende indicatoren behandeld: Werkgelegenheid Bezettingsgraden hotels Hotelovernachtingen Bezoek VVV en visithaarlem.com
Toerisme: banen en vestigingen De toeristisch-recreatieve sector zorgde in 2019 in Haarlem voor 5.902 banen. Dat is 8% van het totale aantal banen in Haarlem. In Nederland gemiddeld is R&T-sector minder omvangrijk (7%). De 1.812 bedrijfsvestigingen in de sector vormen samen 11% van alle vestigingen in Haarlem. Vooral de horeca is in Haarlem een belangrijke toeristischrecreatieve werkgever met 53% van de banen in de sector. Op ruime afstand volgt cultuur, recreatie en amusement met 14% van R&T-werkgelegenheid. Landelijk bieden de horeca en cultuur respectievelijk 51% en 11% van de toeristisch-recreatieve banen. NBTC Holland Marketing sprak in juni de verwachting uit dat in 2020 24 tot 30 miljoen minder toeristen in Nederland overnachten dan in 2019. Het binnenlands toerisme loopt naar schatting met 48% tot 58% terug en het buitenlands toerisme met 58 tot 74%.
Aantal banen en vestigingen toeristische & recreatieve sector gemeente Haarlem (2019)* Banen** Cultuur, recreatie en amusement
Vestigingen
Aantal
Aandeel
Aantal
Aandeel
823
14%
444
25%
Handel (detailhandel en groothandel)
188
3%
36
2%
Horeca
3.119
53%
453
25%
Logiesverstrekking
334
6%
47
3%
Overig R&T
351
6%
127
7%
Sport
383
6%
388
21%
Vervoer
498
8%
281
16%
Watersport
206
3%
36
2%
Eindtotaal
5.902
100%
1.812
100%
*2019 is het meest recente peiljaar. **volgens de afbakening van de landelijke R&T-sector. Deze maakt gebruik van wegingsfactoren. Een aantal branches die samenhangen met de vrijetijdssector worden niet integraal toegerekend aan de toeristisch-recreatieve sector, maar ten dele.
De verwachting is dat de R&T-sector in Haarlem daardoor een onzekere tijd tegemoet gaat.
Op de komende pagina’s worden recente ontwikkelingen in het toerisme in Haarlem in beeld gebracht. Deze onderschrijven dat het toerisme momenteel sterk is ingezakt.
Bron: LISA Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
32
Economie: bezettingsgraden hotels De cijfers van hotels laten ook voor Haarlem een forse daling zien. In 2019 was de gemiddelde bezetting 70%. Voor de periode januari-oktober is dit gedaald naar 41%.
In oktober is de bezetting duidelijk opnieuw minder (26%). Hierbij valt het op dat het aandeel leisurebezoek groter is dan normaal en dat er naar verhouding minder zakelijke bezoekers zijn.
Vooral in de maanden april (9%) en mei (17%) was de bezetting erg laag. Feitelijk was de bezetting vermoedelijk nog lager omdat volledig gesloten hotels niet in de berekening zijn meegenomen. In de maanden juli en augustus steeg de bezetting naar een niveau dat in de buurt komt van eerdere jaren. Wel geven betrokkenen aan dat de kamerprijzen in deze periode aanmerkelijk lager dan normaal waren.
Op de volgende pagina staan cijfers over het aantal overnachtingen en gasten.
Bezettingsgraden hotels* gemeente Haarlem 100% 80% 60% 40%
20%
2018
2019
Oktober
September
Augustus
Juli
Juni
Mei
April
Maart
Februari
Januari
December
November
Oktober
September
Augustus
Juli
Juni
Mei
April
Maart
Februari
Januari
December
November
Oktober
September
Augustus
Juli
Juni
Mei
April
Maart
Februari
Januari
0%
2020
*in de grafiek worden gegevens getoond van de hotels in Haarlem waarvoor visitordata.nl gegevens heeft. In oktober 2020 zijn dit 15 accommodaties. De cijfers worden doorlopend en soms met terugwerkende kracht aangepast. Cijfers in het dashboard kunnen daarom licht verschillen van de cijfers in dit rapport. Bron: visitordata.nl Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
33
Economie: hotelovernachtingen
25 20 15 10 5
2018
2019 Gasten per bed
September
Juli
Mei
Maart
Januari
November
September
Juli
Mei
Maart
Januari
November
September
Juli
Mei
0 Maart
Dit heeft waarschijnlijk te maken met lagere aantal buitenlandse verblijfstoeristen. In juli en augustus 2019 was bijna de helft van alle hotelgasten afkomstig uit het buitenland. In augustus 2020 was dit ongeveer een derde. Veel Nederlanders gaan op vakantie eigen land nu voor veel landen vanwege corona een negatief reisadvies gold. Dit blijkt ook uit de vakantiemonitor van NBTC. De Nederlandse gasten verblijven gemiddeld minder lang dan buitenlandse gasten.
Aantal gasten en overnachtingen per bed hotels* gemeente Haarlem
Januari
Ook het aantal gasten en het aantal overnachtingen per hotelbed neemt sterk af na de corona-uitbraak. In april waren er zelfs over de hele maand minder gasten (1.133) dan beschikbare bedden (1.809). Een jaar eerder brachten nog 20.802 hotelgasten een bezoek aan Haarlem. In de maanden juli en augustus 2020 is het aantal hotelgasten flink toegenomen en zelfs iets hoger dan in 2019. Het aantal overnachtingen is echter wel lager.
2020
Overnachtingen per bed
*in de grafiek worden gegevens getoond van de hotels in Haarlem waarvoor visitordata.nl gegevens heeft. In oktober 2020 zijn dit 15 accommodaties. De cijfers worden doorlopend en soms met terugwerkende kracht aangepast. Cijfers in het dashboard kunnen daarom licht verschillen van de cijfers in dit rapport.
Bron: visitordata.nl Onderzoek Haarlem – Gemeentelijke Corona Impact Monitor november 2020
34
Economie: bezoek VVV en visithaarlem.com In 2018 bezochten ruim 140.000 bezoekers de fysieke vestiging van de Haarlemse VVV op de grote markt. In 2019 waren er zelfs ruim 150.000 bezoekers. Januari en februari van 2020 waren nog vergelijkbaar met voorgaande jaren, maar in april en mei was de VVV gesloten. Vervolgens ging de VVV beetje bij beetje open.
Het bezoek van de website visithaarlem.com laat vooral in april en mei een sterke daling zien, direct na de lockdown. In augustus 2020 bezochten juist 6% meer mensen de website dan in augustus 2019. Dit heeft mogelijk te maken met de lokaal-regionale campagne van Haarlem Marketing in deze periode.