2 Bijlage Uitkomsten benchmark Huishoudelijk afval 2023 - Rapport
Tekst van het document
Haarlem SAMENVATTING Peiljaar 2023
Inhoud 1. Inleiding
3
2. Kernprestaties
4
3. Milieu
6
4. Kosten
13
5. Dienstverlening
14
6. Regievaardigheden
15
7. Basisgegevens
16
Datum: 11 oktober 2024 Status: definitief
De Benchmark Huishoudelijk Afval is een product van de NVRD, in samenwerking met Rijkswaterstaat en uitgevoerd door Cyclusmanagement.
Pagina 2 van 16
1. Inleiding De benchmark huishoudelijk afval is een prestatiemeting waarbij gemeenten en inzamelbedrijven aan de hand van vooraf vastgestelde indicatoren hun afval(scheidings)prestaties vergelijken. Doel van de benchmark is het inzicht in eigen functioneren en presteren te vergroten om op die manier handvatten voor verbetering te bieden.
De Benchmark kent vier prestatiegebieden: milieu, kosten, dienstverlening en vaardigheden. Per prestatiegebied zijn prestatie-indicatoren gedefinieerd. Het gemeentelijk afval- en grondstoffenbeheer beoogt over het algemeen zo veel mogelijk recycling van huishoudelijk afval tegen zo laag mogelijke beheerkosten. Het recyclepercentage en de totale beheerkosten zijn de belangrijkste prestatie-indicatoren in deze benchmark.
Vergelijkingsbasis Aan de benchmark peiljaar 2023 hebben 122 deelnemers meegedaan die in totaal 189 gemeenten vertegenwoordigen (sommige inzamelbedrijven doen voor meerdere gemeenten mee). In de benchmark worden de gemeenten en bedrijven zoveel mogelijk vergeleken op basis van dezelfde omstandigheden. Omdat het aandeel hoogbouw in een verzorgingsgebied zeer prestatiebepalend blijkt te zijn en hierop nauwelijks kan worden gestuurd, zijn de deelnemende organisaties gegroepeerd naar hoogbouwklasse. De volgende hoogbouwklasses zijn gedefinieerd: Klasse A 50 t/m 100% hoogbouw Klasse B 30 t/m 49% hoogbouw Klasse C 20 t/m 29% hoogbouw Klasse D 0 t/m 19% hoogbouw Haarlem heeft 63% hoogbouw en is ingedeeld in klasse A. In deze rapportage vindt de vergelijking plaats vanuit gemeentelijk perspectief. Dat wil zeggen dat Haarlem wordt vergeleken met vergelijkbare gemeenten (met of zonder eigen inzameldienst).
Leeswijzer Deze rapportage is een samenvatting van de benchmark. Per prestatiegebied wordt Haarlem op de belangrijkste prestatie-indicatoren vergeleken met het klasse A-gemiddelde. Voor een uitgebreide vergelijking wordt verwezen naar het bijlagerapport.
Pagina 3 van 16
2. Kernprestaties Hoe presteert Haarlem tov de benchmark? Op de vier prestatiegebieden van de benchmark is weergegeven hoe Haarlem presteert ten opzichte van de benchmark klasse A.
Milieu Haarlem
KLASSE A
Recycling (%)
41%
35%
CO2-reductie (kg/inw)
65
67
210
231
389
333
22
19
.
Kosten Afvalbeheerkosten (€/ aansl)
Dienstverlening Dienstverleningsniveau (score)
Regie Regievaardigheid (score) Legenda
Toelichting Recycling % = het aandeel huishoudelijk afval dat uiteindelijk ingevoerd wordt in het recyclingproces. Afvalbeheerkosten = de kosten die gemoeid zijn met de gemeentelijke zorgplicht, bestaande uit de inzamelkosten, overslag- en transportkosten, verwerkingskosten, en overige afvalkosten (beleidskosten, voorlichting, handhaving en perceptiekosten), minus de opbrengsten verkregen vanuit producentenverantwoordelijkheid. Dienstverleningsniveau = het gemak waarmee grondstoffen gescheiden kunnen worden aangeboden. In de benchmark wordt op basis van de intensiteit van de dienstverlening (inzamelfrequentie, voorzieningsdichtheid) een totaal score berekend. Regievaardigheid = de mate waarin de gemeente regie voert op het afval- en grondstoffenbeheer. In de benchmark worden 26 regieaspecten onderscheiden op 4 verschillende gebieden: beleid, burgerparticipatie, informatiesturing en circulariteit. De score wordt bepaald door de som van de van toepassing zijnde regievaardigheden (maximaal 26 punten).
Pagina 4 van 16
Kosten-effectiviteit In de onderstaande figuur zijn alle gemeenten uit KLASSE A weergegeven, waarbij het recyclepercentage is afgezet tegen de totale afvalbeheerkosten. De positie van de bol geeft een indicatie van de kosteneffectiviteit van het afval- en grondstoffenbeheer. De kleur van de bol geeft de toegepaste inzamelstrategie weer. 43% 42%
Haarlem
41%
Diemen 40%
Leidschendam-V
39%
Utrecht Capelle a/d IJssel
38%
Schiedam 37% Rijswijk 36%
Delft
Recycling (%)
35% Leiden
Vlaardingen
34% 33% 32% 31% 30% 29% 28% 27% Rotterdam 26% Amsterdam 25% 24% 190
Den Haag
200
210
220
230
240
250
260
270
280
290
Afvalbeheerkosten (€ per huish) Tariefdifferentiatie Servicedifferentiatie Tarief- en servicedifferentiatie Basis-systeem
Toelichting Tariefdifferentiatie (diftar) = gemeenten die een variabel tarief voor restafval hebben ingevoerd: hoe meer of hoe vaker restafval wordt aangeboden, hoe meer een huishouden betaalt. Servicedifferentiatie (omgekeerd inzamelen) = gemeenten die hun serviceniveau hebben verlegd van afval naar grondstoffen: grondstoffen worden met een hoog serviceniveau ingezameld (inzameling aan huis, hoge ophaalfrequentie) en restafval wordt met een laag serviceniveau ingezameld (lage ophaalfrequentie of met verzamelcontainers op buurtniveau). Tarief- en servicedifferentiatie = gemeenten die zowel tariefdifferentiatie als servicedifferentiatie hebben toegepast. Basis-systeem = gemeenten die noch tariefdifferentiatie, noch servicedifferentiatie hebben toegepast.
Pagina 5 van 16
3. Milieu Hoe presteert Haarlem op de milieu-indicatoren huishoudelijk afval, recycling en CO2-reductie ten opzichte van de benchmark? Haarlem
KLASSE A
Huishoudelijk afval (kg/inw)
397
388
Scheiding (%)
49%
46%
Restafval (kg/inw)
202
207
Recycling (%)
41%
35%
CO2-reductie (kg/inw)
65
67
.
Toelichting Huishoudelijk afval = de totale hoeveelheid aan afval en grondstoffen die bij huishoudens vrijkomt (inclusief grof afval). Scheiding % = het aandeel van de totale hoeveelheid huishoudelijk afval dat (na)gescheiden wordt. Restafval = de hoeveelheid afval die resteert na (na)scheiding. Recycling % = het aandeel huishoudelijk afval dat uiteindelijk ingevoerd wordt in het recyclingproces. Voor Haarlem is deze indicator berekend op basis van generieke sorteer- en verwerkingsrendementen. CO2-reductie = de gereduceerde hoeveelheid CO2 als gevolg van het recyclen van grondstoffen (gft, pmd, oud papier, glas, textiel, hout, grof tuinafval, frituurvet en luiers).
Pagina 6 van 16
300 275 250 225 200 175 150 125 100 75 50 25 0
Gemiddelde
Basis-systeem
Servicedifferentiatie
Tariefdifferentiatie
Schiedam
Vlaardingen
Capelle a/d IJssel
100
96
96
81
Rijswijk
65
Amsterdam
71
65
Haarlem
Leidschendam-V
53
52
Den Haag
Rotterdam
52
52
Delft
Diemen
51
40%
41%
Haarlem
40%
39%
38%
37%
37%
36%
35%
34%
27%
25%
Diemen
Leidschendam-V
Utrecht
Capelle a/d IJssel
Schiedam
Rijswijk
Delft
Vlaardingen
Leiden
Rotterdam
Amsterdam
100 75 50 25 0 25%
Rotterdam
Den Haag
Amsterdam
Diemen
Rijswijk
Leiden
Delft
Haarlem
Utrecht
Leidschendam-V
Capelle a/d IJssel
Vlaardingen
Schiedam
284
258
230
226
213
211
202
202
199
194
167
157
148
300 275 250 225 200 175 150 125 100 75 50 25 0
Utrecht
Den Haag
Capelle a/d IJssel
Schiedam
63%
63%
62%
49%
Haarlem
Vlaardingen
48%
48%
45%
45%
41%
40%
34%
33%
29%
Diemen
Leidschendam-V
Rijswijk
Utrecht
Delft
Leiden
Amsterdam
Den Haag
Rotterdam
100 75 50 25 0
44
Capelle a/d IJssel
Diemen
Vlaardingen
Rotterdam
448
432
413
402
399
397
Haarlem
Schiedam
388
385
371
361
350
350
346
Den Haag
Rijswijk
Leidschendam-V
Utrecht
Amsterdam
Leiden
Delft
800 600 400 200 0
Leiden
Huishoudelijk afval (kg/inw)
Scheiding (%)
Restafval (kg/inw)
Recycling (%)
CO2-reductie (kg/inw)
Tarief- en servicedifferentiatie
Pagina 7 van 16
Hoeveelheden gescheiden Hieronder zijn de ingezamelde hoeveelheden grondstoffen weergegeven, exclusief afkeur en inclusief de grondstoffen die naderhand uit het restafval worden gehaald. De hoeveelheid afval die na (na)scheiding overblijft is de hoeveelheid restafval. Deze indicator is vergelijkbaar aan de voormalige VANG-kg-restafval doelstelling.
Fijn huishoudelijk kg per inwoner Haarlem
KLASSE A
Groente-, fruit- en tuinafval
40
29
Oud papier en karton
34
27
Plastic, metalen en drankenkartons
16
23
Glas verpakkingen
20
15
Textiel
4
3
Klein chemisch afval
1
1
Luiers
0
0
Frituurvet
0
0
Minerale stoffen
5
4
Biogranulaat (onf)
0
17
Fijn restafval
188
184
Totaal fijn huishoudelijk
308
303
Scheiding (%) fijn huishoudelijk afval
39%
39%
Grof tuinafval
3
5
Kringloopgoederen
4
2
Oud IJzer
3
3
Elektr(on)ische apparatuur
8
4
Hout A en B
20
15
.
Grof huishoudelijk kg per inwoner
Hout C
1
1
Puin
14
10
Overig brongescheiden
4
5
Nagescheiden
18
16
Grof (verbouwings-)restafval
14
23
Totaal grof huishoudelijk
89
85
Scheiding (%) grof huishoudelijk afval
84%
73%
Huishoudelijk afval (kg/inw)
397
388
Scheiding (%)
49%
46%
Restafval (kg/inw)
202
207
Totaal .
Toelichting Minerale stoffen, metalen uit bodemas en biogranulaat zijn uit nascheiding verkregen stoffen.
Pagina 8 van 16
Hoeveelheden ingevoerd in het recyclingproces Hieronder zijn de hoeveelheden weergegeven die uiteindelijk ingevoerd worden in het recyclingproces. Dit zijn de gescheiden hoeveelheden grondstoffen minus de vervuiling/ stoorstromen die er tijdens het sorteeren verwerkingsproces nog worden uitgehaald. Sommige gescheiden stromen zijn niet geschikt voor recycling (waaronder asbest, C-hout) en staan op 0 weergegeven. Op basis van de in het recyclingproces ingevoerde hoeveelheden is het recycle-percentage bepaald.
Fijn huishoudelijk kg per inwoner Haarlem
KLASSE A
Groente-, fruit- en tuinafval
38
27
Oud papier en karton
33
26
Plastic, metalen en drankenkartons
11
17
Glas verpakkingen
20
15
Textiel
1
1
Klein chemisch afval
0
0
Luiers
0
0
Frituurvet
0
0
Minerale stoffen
5
4
Biogranulaat (onf)
0
Metalen uit bodemas
6
6
Niet-gerecycled fijn huishoudelijk afval
194
208
Totaal fijn huishoudelijk
308
303
Recycling (%) fijn huishoudelijk
37%
31%
Grof tuinafval
2
5
Kringloopgoederen
3
8
Oud IJzer
3
3
Elektr(on)ische apparatuur
6
3
Hout A en B
5
4
.
Grof huishoudelijk kg per inwoner
Hout C
0
Puin
14
10
Overig
3
4
Nagescheiden
13
11
Niet-gerecycled grof huishoudelijk afval
39
44
Totaal grof huishoudelijk
89
85
Recycling (%) grof huishoudelijk
56%
48%
Totaal . Huishoudelijk afval
397
388
Recycling (%)
41%
35%
Niet-gerecycled huishoudelijk afval
233
252
Toelichting Voor Haarlem zijn de stoorstromen die bij het sorteer- en verwerkingsproces er nog uit worden gehaald berekend op basis van generieke sorteer- en verwerkingsrendementen. Hier is mede het recycle% op berekend.
Pagina 9 van 16
Trend
kg per inwoner
%
kg per inwoner
500
60
300
400
50
250
40
200
30
150
300 200
2019
2023
2022
2021
2020
0 2019
0 2023
0 2022
50
2021
10 2020
100
2019
20
100
2022
Restafval na scheiding
2021
Scheiding
2020
Huishoudelijk afval
Groente-, fruit- en tuinafval
Oud papier en karton
Plastic, metalen en drankenkartons
kg per inwoner
kg per inwoner
kg per inwoner
50
50
40
40
30
30
20
20
10
10
0
0
2023
In de onderstaande figuren is weergegeven hoe de afvalscheidingsresultaten van Haarlem zich in de afgelopen vijf jaar hebben ontwikkeld ten opzichte van de benchmark.
40 30
2023
2022
2021
2020
2019
2023
2022
2021
2023 2023
0
2020
2022 2022
10
2019
2021 2021
2020
2019
20
Glas kg per inwoner 25 20 15 10 5
2020
2019
0
Haarlem KLASSE A
Pagina 10 van 16
Grondstoffen in het restafval kg per inwoner Haarlem
KLASSE A
Groente-, fruit- en tuinafval
69
80
Oud papier en karton
16
20
Plastic, metalen en drankenkartons
19
14
Glas verpakkingen
9
9
Textiel
10
10
Totaal
123
130
34% overig
37% gft
10% pmd
5% textiel
5% glas
.
Haarlem heeft 123 kilogram per inwoner aan grondstoffen (gft, pmd, glas, papier en textiel) in het fijn restafval zitten. Dat is 66% van de totale hoeveelheid fijn restafval.
8% opk
Toelichting Grondstoffen in het restafval = geeft een indicatie van het afvalscheidingspotentieel. Het geeft aan hoeveel kilogram aan gft, oud papier en karton, pmd, glas en textiel nog in het restafval zit. Dit is bepaald op basis van de meest recent gehouden sorteeranalyse van het fijn huishoudelijk restafval. Eventuele nagescheiden grondstoffen zijn hierop in mindering gebracht. Ook de procentuele samenstelling is gecorrigeerd voor nagescheiden grondstoffen. Hierdoor kunnen de percentages afwijken van sorteeranalyseresultaten.
Pagina 11 van 16
Grondstofketens in kaart Voor de belangrijkste grondstoffen is de keten in kaart gebracht, gebruikmakend van data die door sorteerders/ verwerkers zijn aangereikt. Meetpunt is de 'post sortering' voor pmd, en post verwerking voor gft, papier en glas. De verwerkingsrendementen zijn door de opbulking van de grondstromen op installatieniveau (en dus niet op gemeenteniveau) bepaald. Indien geen verwerkingsdata van een grondstof is opgevraagd, zijn generieke verwerkingsrendementen (landelijk gemiddelden) gebruikt. Voor Haarlem is gebruik gemaakt van generieke sorteer- en verwerkingsrendementen.
Pagina 12 van 16
4. Kosten € per aansluiting Haarlem
KLASSE A
Inzamelkosten
82
128
Overslag- en transportkosten
10
11
Verwerkingskosten
59
66
Overige kosten
70
37
Vergoedingen producentenverantwoordelijkheid
-10
-9
Totale afvalbeheerkosten
210
231
.
257
273
284
Rijswijk
Rotterdam
Den Haag
233
Schiedam
252
224
Utrecht
234
215
Diemen
215
Vlaardingen
210
Haarlem
213
202
Leiden
200
195
300
Capelle a/d IJssel
Totale afvalbeheerkosten (€/aansluiting)
Gemiddelde
Basis-systeem
Leidschendam-V
Delft
0
Amsterdam
100
Servicedifferentiatie
Tariefdifferentiatie
Haarlem
KLASSE A
Fijn restafval
86
109
Groente-, fruit- en tuinafval
19
19
Oud papier en karton
10
12
Plastic, metalen en drankenkartons
12
14
Glas verpakkingen
1
3
Textiel
0
0
Grof huishoudelijk afval
21
45
Fijn restafval
206
244
Groente-, fruit- en tuinafval
227
363
Oud papier en karton
136
236
Plastic, metalen en drankenkartons
404
538
Glas verpakkingen
13
104
Textiel
-2
100
Tarief- en servicedifferentiatie
Kosten per materiaalstroom € per aansluiting .
€ per ton
Toelichting Totale afvalbeheerkosten = de kosten die gemoeid zijn met de gemeentelijke zorgplicht, bestaande uit de inzamelkosten, overslag- en transportkosten, verwerkingskosten, en overige afvalkosten (wo beleidskosten, voorlichting, handhaving en perceptiekosten). Kwijtscheldingsbeleid, btw-compensatie en kosten voor zwerfafval en bedrijfsafval maken geen deel uit van deze kosten. Om die reden kunnen de totale afvalbeheerkosten lager uitvallen dan de afvalstoffenheffing. De kosten per materiaalstroom zijn de kosten voor inzameling, overslag en transport, en verwerking. Voor plastic, metalen en drankenkartons zijn alleen de kosten voor inzameling weergegeven.
Pagina 13 van 16
5. Dienstverlening Het dienstverleningsniveau wordt in de benchmark gekwantificeerd met behulp van een vragen-score methodiek. Afhankelijk van de intensiteit (inzamelfrequentie, voorzieningsdichtheid) en de omvang (% huishoudens dat gebruik kan maken van de service) worden scores toegerekend. Er worden twee scores berekend: één voor de dienstverlening op grondstoffen (inclusief milieustraat) en één voor de dienstverlening op (grof) restafval. Een lage score voor restafval hoeft niet per definitie slecht te zijn (ivm het stimuleren van afvalscheiding). Haarlem
KLASSE A
Dienstverlening grondstoffen (score)
389
333
Dienstverlening restafval (score)
52
59
Groente-, fruit- en tuinafval
26
33
Oud papier en karton
26
15
Plastic-, metalen en drankenkartons
26
26
0
33
Groente-, fruit- en tuinafval
0
118
Oud papier en karton
118
198
Plastic, metalen en drankenkartons
128
287
Glas verpakkingen
699
487
.
Halen aan huis aantal ophaalrondes per jaar
Glas verpakkingen Textiel Fijn restafval
Brengvoorzieningen aantal huishoudens per voorziening
Textiel
1593
1528
Milieustraat
79630
53528
Fijn restafval
54
41
Afvalscheiding gestapelde bouw % gestapelde bouw waar bij het perceel gescheiden wordt ingezameld Groente-, fruit- en etensresten (gfe)
59%
Oud papier en karton
100%
86%
Plastic, metalen en drankenkartons
90%
75%
Aantal afvalstromen milieustraat
40
26
Openingsuren doordeweeks
42
41
Openingsuren weekend
8
8
Milieustraat
Pagina 14 van 16
6. Regie In welke mate voert de gemeente of het inzamelbedrijf regie op het afval- en grondstoffenbeheer. In de benchmark worden 26 regieaspecten onderscheiden op 4 verschillende gebieden: beleid, burgerparticipatie, informatiesturing en circulariteit. De regiescore wordt bepaald door de som van de van toepassing zijnde regievaardigheden (maximaal 26 punten). Het percentage geeft aan hoeveel % van de gemeenten de betreffende regievaardigheid hebben toegepast. Haarlem
KLASSE A
22
19
Score regievaardigheden
.
Beleidsregie Haarlem Er heeft de afgelopen 5 jaar een uitvoerige beleidsevaluatie plaatsgevonden
KLASSE A 85%
Er is een actueel afvalbeleidsplan voor huishoudelijk afval vastgesteld Bewoners zijn betrokken bij opstellen beleidsplan
38%
Er is een afvalpreventieplan of -paragraaf opgesteld
54%
Er worden regelmatig sorteeranalyses voor fijn restafval uitgevoerd
77%
Er worden regelmatig sorteeranalyses voor grof restafval uitgevoerd
31%
Er heeft de afgelopen 5 jaar een uitvoerig bewonersonderzoek plaatsgevonden
92%
Burgerregie Er wordt jaarlijks een communicatiekalender opgesteld
69%
Er wordt regelmatig een communicatiecampagne rond afvalscheiding uitgevoerd
92%
Er wordt regelmatig een communicatiecampagne rond afvalpreventie uitgevoerd
62%
Gemeente maakt gebruik van afvalcoaches
62%
Er is een mobiele afval-app voor bewoners Met de mobiele app kun je een grofvuilafspraak maken
62%
Met de mobiele app kunnen bewoners klachten doorgeven
77%
Informatiesturing Inzamelgegevens worden per deelstroom en inzamelwijze geregistreerd Er vindt registratie van aanbiedgedrag plaats (containermanagement)
8%
Er wordt jaarlijks een afval-grondstoffenmonitor opgesteld
62%
Prestatie-indicatoren maken deel uit van de Planning & Control cyclus
92%
Er vindt uren en kostenregistratie per inzamelactiviteit plaats
92%
Gemeente voert actief contractmanagement met verwerkers en leveranciers
85%
Circulariteit Er is een actueel beleidsplan Circulaire Economie opgesteld
69%
Er is binnen de organisatie een ketenregisseur aangesteld
31%
Er vindt registratie plaats op circulaire indicatoren
85%
Circulariteit maakt onderdeel uit van contracten met ketenpartners
92%
De inzameldienst doet aan circulaire inkoop De inzamelmiddelen zijn vervaardigd van circulair materiaal
85%
Pagina 15 van 16
7. Basisgegevens Algemeen Haarlem
KLASSE A
Aantal inwoners
165396
252146
Aantal aansluitingen
79630
127960
Aandeel hoogbouw (in %)
63%
67%
Gemeentelijk beleid Doelstelling restafval (grof + fijn) Jaartal restafvaldoelstelling Doelstelling afvalscheiding Jaartal afvalscheidingsdoelstelling Doelstelling huishoudelijk afval Jaartal huishoudelijk afvaldoelstelling Tariefdifferentiatie Restafval op afstand Frequentieverlaging restafval Scheidingsmethode PMD laagbouw
Uitsluitend bronscheiding
Scheidingsmethode PMD hoogbouw
Bron- en nascheiding
Nascheiding grof huishoudelijk
Bij gehaald en gebracht grof (verbouwings)restafval
Tarieven Tariefsysteem Afvalstoffenheffing (gemiddeld vastrecht in €/ aansl)
Vast tarief 358
365
Verwerkingstarief restafval (€/ton) incl. stortbelasting
125
114
Verwerkingstarief gft (€/ton)
66
71
Verwerkingstarief oud papier en karton (€/ton)
-84
-75
Verwerkingstarief glas (€/ton)
-14
-14
Diftar-tarief restafval (in €/100 liter) Diftar-tarief gft (in €/ 100 liter)
Pagina 16 van 16