2 Bijlage Projectplan pilot burgerberaad

Burgerberaad Haarlem Project opzet 12 juli 2023 Joep Ursem Programma- en gebiedsmanagement

Inhoudsopgave Inleiding en aanleiding

3

Onderwerp en vraagstelling

4

Kaders

5

Zwaarwegend advies

6

Loting en selectie

6

Inclusief en toegankelijk

8

Communicatie

9

Bijeenkomsten

10

Rol college en gemeenteraad

11

Planning

12

Begroting

13

Bibliografie

14

2

Inleiding en aanleiding Inleiding De afgelopen jaren wordt er in Nederland en daarbuiten steeds vaker geëxperimenteerd met nieuwe vormen van burgerparticipatie. Overheden en gemeenten willen burgers vaker betrekken bij besluitvorming om zo de (lokale) democratie te versterken (Mudde, 2023). Denk hierbij aan het raadgevend referendum, maar ook laagdrempeligere participatietrajecten zoals bewonersenquêtes, wijkbijeenkomsten en bewonerspanels. De gemeente Haarlem heeft hier in het verleden al enige ervaring mee opgedaan. Zo zet de gemeente regelmatig participatietrajecten in bij infrastructuurprojecten en woningbouw. En is er in 2020 een geloot bewonerspanel opgezet rondom het bomenbeleid in Schalkwijk (Hendriksma, 2017). Maar deze trajecten geven burgers geen echt mandaat, maar vragen bewoners vooral om mee te denken. Dit leidt vaak tot teleurstelling onder participanten. Een burgerberaad daarentegen is een nieuw participatie instrument waarbij een representatieve groep gelote burgers wordt gevraagd om de politiek te adviseren over een onderwerp waar de politiek zelf niet uit komt. Dit zijn vaak gevoelige en heikele onderwerpen die zich niet lenen voor een binaire uitkomst (ja/nee, eens/oneens). De afgelopen jaren is er zowel in Nederland als wereldwijd al ervaring opgedaan met burgerberaden.

In Ierland heeft een burgerberaad bijvoorbeeld de sterk gepolariseerde discussie over abortus weten glad te trekken. IJsland en het Canadese British Columbia organiseerden burgerberaden over de staatsinrichting, en in Frankrijk vroeg president Macron 150 gelote burgers om aanbevelingen te geven over het klimaatbeleid in Frankrijk (Chalmers, 2018). Daarnaast heeft de gemeente Den Haag burgerberaden georganiseerd in twee verschillende Haagse wijken waarbij ze inwoners vroegen om mee te denken over hoe de gemeente klimaatverandering kan aanpakken (van der Pal & Harmsen, 2023).

Aanleiding Ook de gemeente Haarlem wil aan de slag met een burgerberaad. Zoals vastgelegd in het geaccordeerde initiatiefvoorstel ‘Burgerberaad Haarlem’ wordt er een pilot Burgerberaad georganiseerd. Op basis van de pilot wordt er eventueel een verordening opgesteld die het mogelijk maakt om op initiatief van zowel burgers als de gemeenteraad een burgerberaad te formeren waarbij deelnemers een ongevraagd advies geven aan de gemeenteraad. Dit projectplan beschrijft hoe de pilot Burgerberaad wordt vormgegeven. Het onderwerp en de vraagstelling waar deelnemers van de pilot mee aan de slag gaan wordt toegelicht. Daarnaast wordt ingegaan op het mandaat van het burgerberaad en het loting- en selectieproces van de definitieve groep deelnemers. Tot slot schetst het een beeld van inrichting van de bijeenkomsten, de communicatie en een indicatieve planning en begroting. Aangezien het gaat om een pilot zal er continue monitoring op de voortgang plaatsvinden.

3

Onderwerp en vraagstelling Onderwerp Klimaatverandering is een ontwrichtend probleem met grote gevolgen wereldwijd. De zeespiegel stijgt, het weer wordt steeds extremer (i.e. overstroming, droogte) met als gevolg misoogsten en verlies van biodiversiteit. Het is wetenschappelijk bekend wat de oorzaken en gevolgen zijn van klimaatverandering en welke technische oplossingen beschikbaar zijn om het tij te keren (Groot, 2017). Het probleem is mondiaal en raakt iedereen. Toch lukt het landen niet om hun CO₂ reductiedoelstellingen te halen en is het voor veel burgers moeilijk om directe individuele verantwoordelijkheid te voelen. De grootste gevolgen liggen nog te ver in de toekomst waardoor voor veel mensen de urgentie van het probleem nog niet wordt gevoeld. De gemeente Haarlem heeft op 30 maart 2023 nieuwe CO₂-reductiedoelen vastgelegd. Het doel: 60% CO₂-reductie in 2030 ten opzichte van 2017. Het is bekend wat er in Haarlem gedaan moet worden om dit doel te behalen. De technische oplossingen liggen klaar. Maar deze oplossingen komen moeilijker van de grond zonder commitment van Haarlemse burgers. Het is daarom cruciaal om hen vanaf het begin mee te nemen in gemeentelijk klimaatbeleid, de reductiedoelstellingen en de uitvoerbaarheid van de plannen.

Vraagstelling Op 30 maart 2023 is de Routekaart Duurzaamheid vastgesteld waarin de gemeente zich toelegt op een CO₂-reductie van 60% in 2030. De Routekaart geeft aan met welke activiteiten de gemeente Haarlem de doelstelling van 60% CO₂-reductie haalt. Maar gemeentelijk beleid is niet de enige factor waarmee de CO₂-doelstelling kan worden behaald. De gemeente is, naast acties vanuit de Rijksoverheid, afhankelijk van de bereidheid van bewoners en eigenaren van vastgoed in de gemeente. Bijvoorbeeld door het isoleren van huizen, het overstappen naar een aardgasvrije warmtevoorziening en het plaatsen van zonnepanelen. Naast gemeentelijk beleid heeft het gedrag van bewoners ook invloed op de haalbaarheid van 60% CO₂reductie in 2030. Met name in zaken waar de gemeente niet direct over gaat, maar wel burgers in kan stimuleren en faciliteren. Bijvoorbeeld door de keuze om vaker de fiets te nemen in plaats van de auto, minder vlees te eten, minder producten te kopen die snel stuk gaan en niet hergebruikt kunnen worden, maar ook het opzetten en inrichten van buurtinitiatieven en energiecoöperaties. De gemeente wil graag weten hoe ze burgers hierin precies kan helpen en faciliteren.

De vraag die aan het burgerberaad wordt voorgelegd is: Hoe kan de gemeente burgers helpen om hun eigen CO₂ uitstoot te verlagen? Het is belangrijk om te benadrukken dat deelnemers geen technische kennis over het onderwerp nodig hebben om met deze vraagstelling aan de slag te gaan. Het gaat om de directe belevingswereld van de Haarlemmer - eigen CO₂ uitstoot - en welke hulpmiddelen de gemeente inwoners kan bieden om hen hierbij te helpen. Deelnemers gaan zelf aan de slag met het

4

onderzoeken van de vraagstelling. Ze bekijken zelf wat men nodig heeft om bijvoorbeeld het gasverbruik terug te dringen, energie op te wekken, vaker de fiets te pakken of anders/minder te consumeren.

Kaders Het burgerberaad krijgt een aantal kaders mee. Dit moet ervoor zorgen dat de adviezen uitvoerbaar zijn.

Vastgesteld beleid van de gemeenteraad De Routekaart Duurzaamheid die is vastgesteld op 30 maart 2023 (2022/1782261), als update van de informatienota Haarlemse Routekaart Duurzaamheid besproken in commissie Beheer van 10 maart 2022, geldt als doelstelling waarbinnen het advies moet passen. Deze Routekaart gaat met name over wat er nodig is om de doelstelling van minimaal 60% CO₂ reductie in 2030 te behalen. De Routekaart gaan over de "wat-vraag" en het burgerberaad gaat over de "hoe-vraag". De uitkomsten van het burgerberaad en de routekaart vullen elkaar dus goed aan. De routekaart bevat zes routepaden: Wonen, Werken, Mobiliteit, Elektriciteit en Opwek, Ketenverantwoordelijkheid (consumptie). Andere relevante beleidsstukken zijn de Transitievisie Warmte, het mobiliteitsbeleid en de Regionale Energiestrategie (RES). De maatregelen die het burgerberaad voorstelt kunnen versterkend en aanvullend zijn op de maatregelen die het college al neemt in het kader van de Routekaart Duurzaamheid en de uitvoering van het coalitieakkoord. Aanbevelingen moeten gaan over beleid en domeinen waar de gemeente over gaat Hierbij is het uitgangspunt dat de aanbevelingen passen bij de verschillende rollen die de gemeente heeft. Daarvoor zijn de NSOB-rollen van de overheid leidraad.

Het moet passen binnen het budget Het uitgangspunt is dat maatregelen een financieel realistisch karakter moeten hebben binnen veranderende toekomstige financiële kaders vanuit de gemeentebegroting, mogelijke business cases of financieringsmogelijkheden vanuit het Rijk of de EU. Adviezen moeten door een meerderheid worden gedragen Het burgerberaad streeft naar besluiten op basis van wederzijdse instemming. Een belangrijk kenmerk van een burgerberaad, is dat deelnemers zelf beslissen over de stemprocedure. Echter, hierin is wordt vanuit de gemeente meegeven dat de adviezen door een meerderheid van het burgerberaad gedragen moeten worden.

5

Zwaarwegend advies Op 20 april 2023 heeft de gemeenteraad opdracht gegeven aan het college om een burgerberaad te organiseren. Dit burgerberaad moet een advies geven over het thema CO₂-reductie. De uitkomsten van het beraad worden aangeboden als zwaarwegend advies aan de gemeenteraad. Op de adviezen zal het college een zienswijze geven, alvorens het advies in de raad wordt behandeld.

Loting en selectie Het doel van de loting en selectie is om een groep (mini-publiek) samen te stellen die een goede afspiegeling vormt van de bevolking van Haarlem (maxi-publiek). Dit betekent dat de groep deelnemers divers is, met verschillende achtergronden en inhoudelijke standpunten ten opzichte van het vraagstuk. Perfecte representativiteit is onmogelijk, maar we streven naar een groep waarin de gemiddelde Haarlemmer zichzelf kan herkennen. We streven naar een uiteindelijke groep van 100 deelnemers. We verwachten dat er mensen gedurende het proces zullen afvallen vanwege andere verplichtingen, ziekte, of afgenomen interesse. Uit eerdere ervaring in Den Haag en op Landelijk niveau is dit tussen de 20% en 30%. Daarom stellen we voor om meer mensen in te loten; namelijk 120 deelnemers. De groep wordt samengesteld door middel van loting in twee rondes.

Eerste loting Vooraf aan de eerste loting is er een publiekscampagne opgezet binnen de gemeente Haarlem om zoveel mogelijk mensen te bewegen zich aan te melden voor het burgerberaad. Denk hierbij aan het verspreiden flyers, het ophangen van posters door de stad, het plaatsen van berichten in plaatselijke media en op verschillende sociale media platforms. Hierbij kunnen ook gerichte acties worden ondernomen, zoals het inzetten van plaatselijke netwerken (e.g. buurthuizen, wijkinitiatieven) om groepen die doorgaans minder snel meedoen met dergelijke participatietrajecten aan te moedigen deel te nemen.

6

Uitnodigingen We voeren de loting uit in samenwerking met de afdeling Data, Informatie en Analyse (DIA) binnen de gemeente Haarlem. DIA heeft gedegen statistische kennis en ruime ervaring met het opzetten van gestratificeerde lotingen in de stad. Deelnemers worden via een aselecte steekproef uitgenodigd tot deelname. Om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk mensen zich aanmelden voor deelname willen we naast brieven, ook gerichte acties ondernemen om groepen te bereiken die zich doorgaans minder snel opgeven voor participatietrajecten. Oversampelen Het is bekend dat niet alle groepen evenredig reageren op een uitnodiging voor een burgerberaad of andere participatietrajecten. Uit ervaring weten we dat (a) mannen en (b) mensen boven de vijftig zich vaker opgeven voor participatietrajecten. Jongeren zijn over het algemeen moeilijker te bereiken en melden zich minder snel aan voor deelname. Daarom oversampelen we in de eerste loting op vrouwen en jongeren. Daarnaast is bij de gemeente Haarlem bekend in welke stadsdelen de respons lager ligt dan het gemiddelde. Deze stadsdelen worden in de eerste loting ook oversampeled. Dit betekent dat vrouwen, jongeren en inwoners van bepaalde stadsdelen meer kans hebben om een uitnodiging te ontvangen tijdens de eerste lotingsronde.

Tweede loting Naar aanleiding van de uitnodigingsbrief kunnen inwoners bij interesse zich aanmelden om mee te doen. Via een QR-code komen inwoners terecht bij een vragenlijst. Via de vragenlijst wordt er extra informatie opgevraagd de deelnemers, zoals inhoudelijk standpunt t.o.v. het onderwerp, politieke oriëntatie en onderwijstype. Dit soort informatie is belangrijk om ervoor te zorgen dat de groep een goede afspiegeling vormt van de bevolking van Haarlem en verschillende perspectieven in het burgerberaad worden vertegenwoordigd. De antwoorden op deze vragen vormen de basis voor de criteria waarop de tweede getrapte loting plaatsvindt. Onder voorbehoud wordt er in de tweede loting geloot op basis van gender, leeftijd, stadsdeel, houding t.o.v. het onderwerp, onderwijs en afkomst. Na de tweede loting wordt iedereen die heeft zich heeft aangemeld geïnformeerd of ze zijn in- of uitgeloot om deel te nemen aan het burgerberaad. We zijn ons bewust van de waarschijnlijkheid dat inwoners die een hoge mate van vertrouwen hebben in de overheid wellicht oververtegenwoordigd zijn in de reacties op de eerste uitnodiging. Om inwoners te motiveren die zich 'ongehoord' voelen, of laag maatschappelijk vertrouwen te hebben, benadrukken we in de communicatie het open speelveld van een burgerberaad. We zien het burgerberaad als een arena waar we alle geluiden aan bod willen laten komen.

Ook van tegenstanders van de klimaattransitie en inwoners met een laag maatschappelijk vertrouwen. Uit onderzoek (o.a. I&O Research, 2020) weten we dat weerstand tegen de klimaattransitie bij inwoners met laag vertrouwen in de overheid niet zozeer komt vanwege deze ontwikkeling zelf, maar vanwege de oplossingen die de overheid hiervoor biedt. Door in de communicatie te benadrukken dat inwoners zelf een bijdrage leveren aan de oplossing, willen we deze groep stimuleren om zich aan te melden.

7

Inclusief en toegankelijk Uit ervaringen in andere steden blijkt dat tijdens het proces vaak nog deelnemers afvallen (OECD, 2020; Postma, Bleijenberg, Schmidt, & Renes, 2022). Om dit te voorkomen is het belangrijk om het burgerberaad zo inclusief mogelijk te organiseren. Dit bereiken we door zoveel mogelijk drempels tot deelname te verlagen. De volgende vergoedingen en hulpmiddelen kunnen helpen om het burgerberaad zo inclusief en toegankelijk mogelijk te maken:

Algemene vergoeding Deelnemers worden gecompenseerd voor de tijdsinvestering die het burgerberaad van hen vraagt. Er zijn meerdere vormen van algemene vergoedingen die kunnen worden aangeboden. Wij stellen een vergoeding van €50 per deelnemer per bijeenkomst voor.

Taal Een van de belangrijkste pijlers van een burgerberaad is toegankelijkheid voor iedereen. Dit betekent dat iedereen de communicatiemiddelen moet kunnen lezen. Alle communicatiemiddelen worden op B1-niveau geschreven, aangeboden in verschillende talen en waar mogelijk ondersteund door visuele elementen, zoals plaatjes en illustraties. Daarnaast moeten de bijeenkomsten ook toegankelijk zijn voor mensen die de Nederlandse taal niet (goed) machtig zijn. In het geval hier behoefte aan is het mogelijk om een (fluiter)tolk aan te bieden tijdens de bijeenkomsten.

Kinderopvang Om het burgerberaad ook voor ouders toegankelijk te maken, bieden we kinderopvang aan op locatie. Op deze manier is kinderopvang voor elke ouder toegankelijk. Ook voor diegenen die normaal geen gebruik maken van kinderopvang.

Overige hulpmiddelen Zodra de definitieve groep deelnemers is geloot wordt uitgevraag of er behoefte is aan andere hulpmiddelen om deel te kunnen nemen. Denk hierbij aan fysieke en mentale hulpmiddelen.

8

Communicatie Brede communicatie met de stad Communicatie over het burgerberaad heeft twee doelen: in de eerste plaats helpt het om de kans te vergroten dat mensen zich aanmelden, omdat ze weten dat ze iets kunnen verwachten en ze kunnen het plaatsen. In de tweede plaats is het belangrijk dat niet-deelnemers (het maxi-publiek) het proces kunnen volgen en de uitkomsten accepteren. De uitkomsten gaan ook over hen. Belangrijk dus dat dit transparant gebeurt en dat het proces als objectief en betrouwbaar wordt gezien. De communicatie rondom het burgerberaad begint voordat de uitnodiging is verstuurd met een brede publiekscampagne over het burgerberaad. Hoe breder en steviger de publiekscampagne wordt neergezet, hoe steviger een burgerberaad zal staan. Mogelijkheden waaraan we denken is het verspreiden van flyers en ophangen van posters in de stad. Verder gebruiken we de socialemedia kanalen van de gemeente om het burgerberaad te promoten. Ook willen we lokale media betrekken om aandacht te genereren. In de publiekscampagne leggen we uit wat het concept burgerberaad inhoudt, lichten we het onderwerp verder toe, en verduidelijken we waarom de gemeente voor dit instrument heeft gekozen en wat het mensen oplevert om mee te doen.

Daarnaast willen we tijdens het burgerberaad de inwoners van Haarlem die niet zijn ingeloot de kans geven om informatie, kennis en input te delen met het burgerberaad. Denk hierbij aan relevante kennis die niet ingelote bewoners bezitten. Alle inwoners van Haarlem kunnen op deze manier input geven aan het burgerberaad. Op deze manier wordt de hele stad bij het proces betrokken.

Communicatie met deelnemers Het is van belang dat deelnemers goed geïnformeerd meedoen aan het beraad. Voorafgaand aan de eerste bijeenkomst worden deelnemers goed geïnformeerd over de praktische zaken van het burgerberaad, zoals welke hulpmiddelen worden aangeboden, op welke dagen de bijeenkomsten zijn georganiseerd, op welke locatie, en welke faciliteiten aanwezig zijn. Gedurende het burgerberaad wordt er met deelnemers gecommuniceerd doormiddel van het deelnemersplatform. Na elke bijeenkomst ontvangen deelnemers een bericht met daarin een verslag van de bijeenkomst, presentaties, extra informatie, eventuele opbrengsten van de bijeenkomsten, en een vooruitblik naar de volgende bijeenkomst. Alle documenten worden ook gedeeld en toegankelijk gemaakt op het deelnemersplatform. Deze tussentijdse communicatie is belangrijk. Dit zorgt ervoor dat deelnemers aangehaakt en geïnformeerd blijven tussen de bijeenkomsten door. Het is uiterst belangrijk dat er niet alleen voorafgaand en tijdens het burgerberaad met deelnemers wordt gecommuniceerd, maar ook achteraf. Deelnemers hebben tijd en energie geïnvesteerd in het traject. Deelnemers worden op de hoogte gehouden van het vervolgtraject waarbij we een duidelijk terugkoppeling geven over de ontwikkelingen, zoals het landen van de adviezen in een beleid of andere belangrijke aanknopingspunten.

9

Bijeenkomsten Organisatie De bijeenkomsten worden georganiseerd op zaterdagen, met een duur van ±6 uur en vinden plaats op een externe locatie in Haarlem. Catering gedurende de dag wordt verzorgd. Om een gelijkwaardig en toegankelijk proces te bewerkstelligen is een goede facilitering en moderatie onmisbaar. Het is de bedoeling dat deelnemers tijdens de bijeenkomsten gemeenschappelijkheid vinden door manieren van praten en luisteren waarin iedereen aan bod kan komen, in wisselend formaties. Dit kan door de bijeenkomsten te laten voorzitten door een externe dagvoorzitter die de dag in goede banen te leidt. Het is belangrijk dat de dagvoorzitter kennis en ervaring heeft om tijdens de bijeenkomst het programma bij te sturen als dat nodig is. De dagvoorzitter zorgt voor een goede sfeer en geeft ruimte aan mensen als dat nodig is. Voor het begeleiden van de gesprekken in kleine groepen wordt er gebruik gemaakt van gespreksbegeleiders. Het is belangrijk dat gespreksbegeleiders genoeg weten van de inhoud om het gesprek te kunnen begeleiden, maar tegelijkertijd voldoende afstand hebben van het onderwerp om een neutrale rol te vervullen. De gespreksbegeleiders zorgen voor een gelijkwaardig gesprek tussen de deelnemers en zorgen ervoor dat iedereen aan het woord komt. Op een groep van 100 deelnemers streven we naar 10 gespreksbegeleiders per bijeenkomst.

Dit betekent dat er maximaal 10 deelnemers in een groep zitten.

Programma We organiseren minimaal vijf bijeenkomsten, met een optie voor een zesde - eventueel kortere bijeenkomst. De bijeenkomsten zien er in grote lijnen als volgt uit: Bijeenkomst 1 - kennismaken met elkaar en het vraagstuk De eerste bijeenkomst staat in het teken van het kennismaken met elkaar en het vraagstuk. Aan de hand van een aantal werkvormen krijgen deelnemers informatie over wat er van hen wordt verwacht. Het onderwerp wordt uitgebreid geïntroduceerd (eventueel door ambtenaren van de gemeente) en deelnemers bepalen de thema's waarover ze het tijdens het burgerberaad willen hebben. Ook worden er tijdens de eerste bijeenkomst procesafspraken gemaakt. Denk hierbij aan hoe het burgerberaad omgaat met pers, beeldmateriaal en de stemprocedure. Daarnaast worden er sprekers gekozen die worden uitgenodigd voor de volgende bijeenkomsten. Uit ervaring blijkt dat deelnemers tijdens participatietrajecten vaak zelf goed weten wat voor soort informatie zij nodig hebben om tot adviezen of besluiten te komen. Bijeenkomst 2 - informeren en verdiepen De tweede bijeenkomst staat in het teken van informeren en verdiepen. Deelnemers verdiepen zich in het onderwerp. Een groot deel van de bijeenkomst bestaat uit bijdragen van sprekers die deelnemers zelf hebben gekozen.

Ook besluiten deelnemers of er behoefte is aan verdiepende informatie over het onderwerp en of er extra sprekers moeten worden uitgenodigd.

10

Bijeenkomst 3 - meningen en eerste ideeën Tijdens de derde bijeenkomst vormen deelnemers eerste ideeën en meningen over het onderwerp. Dialoog staat tijdens deze bijeenkomst centraal. In kleine groepen gaan deelnemers met elkaar in gesprek over het onderwerp waardoor ze worden blootgesteld aan verschillende perspectieven. Daarnaast kunnen deelnemers aangeven of er behoefte is aan een extra informatieslag door meer sprekers uit te nodigen. Dit is een belangrijke fase waarin deelnemers gelijkwaardig het gesprek met elkaar aangaan. Ervaren gespreksbegeleiders zorgen ervoor dat iedereen aan het woord komt. Bijeenkomst 4 - adviezen schrijven Tijdens de vierde bijeenkomst zullen groepjes hun ideeën omschrijven naar adviezen. Deelnemers worden meegenomen in hoe (beleid)adviezen het beste kunnen worden opgesteld en worden hierbij in begeleid door de gespreksbegeleiders. Daarnaast is er ruimte voor deelnemers om feedback te geven op de geschreven adviezen en deze verder aan te scherpen. Uit ervaring weten we dat het belangrijk is om deelnemers voldoende tijd te gunnen om de adviezen te schrijven. Bijeenkomst 5 - stemmen en afsluiting Tijdens de laatste bijeenkomst worden alle geschreven adviezen voorgelegd aan het gehele beraad doormiddel van een stemming. Het belangrijkste doel is tot een, voor de groep, compleet advies te komen.

Als over alle voorgestelde adviezen is gestemd wordt het inhoudelijke deel van het beraad afgesloten. Tot slot wordt tijdens de laatste bijeenkomst de afronding van het traject besproken met de deelnemers. Hoe worden de adviezen aangeboden aan de gemeente Haarlem? Hoe worden de adviezen verwerkt in een rapport? Willen deelnemers hieraan meeschrijven? Hoe worden deelnemers op de hoogte gehouden van wat er met de maatregelen gebeurt? Eventueel bijeenkomst 6 - afsluiting De afronding van het traject kan ook tijdens een zesde, kortere bijeenkomst worden georganiseerd. Dat geeft meer ruimte om in bijeenkomst 5 te focussen op het stemmen over de adviezen en om als een advies niet wordt aangenomen - deze eventueel nog verder aan te passen indien daar behoefte aan is.

Rol college en gemeenteraad Het burgerberaad gaat met de vraagstelling aan de slag. Dit gebeurt onder leiding van een onafhankelijk bureau. Eerst wordt het beraad geïnformeerd over beleid, standpunten en dilemma's. Vervolgens gaan de deelnemers met elkaar in beraad. En tenslotte beslissen zij met elkaar op basis van consent welke adviezen ze de gemeenteraad geeft. Tijdens het beraad beslissen de deelnemers welke sprekers zij horen, hoe ze omgaan met media aandacht en andere afspraken die zij onderling maken. Voor college en gemeenteraadsleden is tijdens dit proces een rol weggelegd om als toehoorder aanwezig te zijn, de dynamiek te observeren, maar niet als actieve deelnemer mee te doen.

11

Om de neutraliteit van het proces te waarborgen neemt Bureau EMMA de begeleiding van het proces op zich. Ambtenaren van de gemeente hebben een faciliterende rol in het organiseren van de communicatie en het realiseren van de randvoorwaarden zoals hierboven beschreven. Ook kunnen werknemers van de gemeente gevraagd worden door het burgerberaad om als expert informatie met ze te delen over bijvoorbeeld beleidsdossiers. Hierbij ligt wederom de verantwoordelijkheid en de vrijheid bij het beraad. Rolverdeling: • Het college van B&W is eigenaar van het proces en doet een eerste toetsing van het advies op de kaders van het proces om (waar nodig) als kanttekening mee te geven aan de raad. • De gemeenteraad is kaderstellend, controlerend op de kaders en besluitvormend. De raad heeft dus het eerste en het laatste woord. • De ambtelijke projectgroep is uitvoerend en adviserend aan het college van B&W • Inspraak voor inwoners die zijn uitgeloot, of voor belangenverenigingen, andere maatschappelijke organisaties en partijen is geborgd in de formele inspraakprocedure bij de officiële besluitvorming door de raad op het advies van het Burgerberaad

Evaluatie

Het is van belang het burgerberaad uitvoerig te evalueren. Om het instrument op te nemen als participatiemiddel dient een weloverwogen besluit genomen te worden. De evaluatie zal zich toespitsten op tenminste drie deelvragen; de beleving van de deelnemers, de politieke opvolging van de adviezen en in welke mate het burgerberaad heeft geleefd in de gemeente Haarlem. Daarnaast maakt de gemeente Haarlem deel uit van een landelijk onderzoeksnetwerk van de Hogeschool van Amsterdam en de Haagse Hogeschool. Binnen dit onderzoeksnetwerk loopt een subsidieaanvraag voor een tweejarig onderzoek naar burgerberaden op duurzaamheidsgebied. De gemeente Haarlem zal zich hierbij aansluiten.

Planning Onderstaande tabel is een indicatieve planning. Hierbij gaan we ervan uit dat de bijeenkomsten in het najaar van 2023 gaan plaatsvinden. Uiteraard is deze planning flexibel en passen we aan waar nodig. Tijd 5 september 7 september 28 september Vanaf 29 september

Fase Informeren Besluitvorming Besluitvorming Communicatie

Wat Inspiratiesessie Burgerberaad Commissie bestuur Raadsbesluit pilot burgerberaad • Start communicatiecampagne • Versturen eerste uitnodigingen

12

Oktober

Loting

Oktober 18 november 25 november 16 december 13 januari 27 januari Week van 20 januari Tweede helft januari/februari

Voorbereiding Uitvoering Uitvoering Uitvoering Uitvoering Uitvoering Uitvoering

Vanaf februari

Afronding

Afsluiting

• Tweede loting uitvoeren • Definitieve groep deelnemers samenstellen • Communicatie met definitieve groep deelnemers • Bijeenkomst 1 • Bijeenkomst 2 • Bijeenkomst 3 • Bijeenkomst 4 • Bijeenkomst 5 • Eventueel bijeenkomst 6 • Verwerken uitkomsten burgerberaad • Aanbieden uitkomsten burgerberaad aan gemeentebestuur • Evaluatie • Communicatie met deelnemers en inwoners over opvolging adviezen ontwikkelingen

Begroting De organisatie van de pilot burgerberaad wordt gedekt uit de Middelen Maatschappelijk Initiatief en het programma Versterken Lokale Democratie. Totale kosten van de pilot zijn geschat tussen de € 200.000,- en € 250.000,-. Tijdens de behandeling van de conceptverordening heeft het college € 50.000,- toegezegd uit de reserve Middelen Maatschappelijk Initiatief. De overige €200.000 wordt bekostigd uit het Programma Versterken lokale democratie. De kosten zitten voornamelijk in de voorbereiding en de uitvoering. Hiermee bekostigen we de onafhankelijke begeleiding tijdens de bijeenkomsten, de communicatie, de portokosten en het organiseren van de bijeenkomsten. Bij dit laatste punt moet gedacht worden aan gespreksbegeleiding, catering, eventuele inhuur van de kinderopvang en de vergoeding per deelname.

13

Bibliografie Chalmers, P. (2018, mei 24). In Ierland wordt de democratie opnieuw uitgevonden. Met dank aan 99 studenten, truckers en andere gewone burgers. De Correspondent. Opgehaald van https://decorrespondent.nl/8295/in-ierland-wordt-de-democratie-opnieuw-uitgevondenmet-dank-aan-99-studenten-truckers-en-andere-gewone-burgers/36364099787407f45cf2b Evaluatie Experiment loting, 2016/282807 (Gemeente Haarlem juni 27, 2018). Groot, A. d. (2017, september 17). Techniek, dé oplossing voor de klimaatcrisis? Radboud Reflects. Opgehaald van https://www.ru.nl/radboudreflects/terugblik/terugblik-2017-0/terugblik2017/techniek-oplossing-klimaatcrisis/. Hendriksma, M. (2017, 10 27). Gemeenten experimenteren met loting. Binnenlands Bestuur. Opgehaald van https://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/loting-als-nieuwevorm-van-burgerparticipatie. Michels, A. (2021). Wat kunnen we leren van lokaal georganiseerde burgerfora? In Nationale Burgerfora: Verkenning van nationale burgerfora als democratisch gereedschap (pp. 32 42). Den Haag: Ministeria van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties. Opgehaald van https://open.overheid.nl/repository/ronl-5bb66205-5bb3-4dbd-b55673a2be4793a6/1/pdf/essaybundel-nationale-burgerfora-verkenning-van-nationaleburgerfora-als-democratisch-gereedschap.pdf Mudde, L. (2023, maart 3). Lokale democratie in 2040: de opmars van de participerende burger.

VNG magazine. Opgehaald van https://vng.nl/artikelen/lokale-democratie-in-2040-deopmars-van-de-participerende-burger OECD. (2020). Innovative Citizen Participation and New Democratic Institutions: catching the deliberative wave. Paris: OECD Publishing. doi:https://doi.org/10.1787/339306da-en Postma, S., Bleijenberg, C., Schmidt, H., & Renes, R. (2022). Evaluatie mini-burgerberaad gemeente Amsterdam 2021: onderzoeksrapport. Amsterdam : Hogeschool van Amsterdam, AKMI / Psychologie voor een Duurzame Stad / Faculteit Maatschappij en Recht. van der Pal, T., & Harmsen, J. (2023, maart 31). Het burgerberaad als medicijn tegen polarisatie. Trouw. Opgehaald van https://www.trouw.nl/binnenland/het-burgerberaad-als-medicijntegen-polarisatie~b93db6b3/ Van Hal, T., Van Straaten, G., & Bouwmeester, J. (2020). Maatschappelijk Onbehagen in ZuidHolland. Amsterdam. Wensen en bedenkingen college aangepast Initiatiefvoorstel 'Burgerberaad Haarlem', PG/2021/22621 (Gemeente Haarlem november 21, 2021).

14

Dit is een uitgave van gemeente Haarlem, 12 juli 2023

Tekst: Joep Ursem, Tess Schijvenaars, Hans Klaren, Annemieke Bijker, Fotografie: nvt, Ontwerp: nvt, Drukwerk: nvt ________________________________ Postbus 511 2003 PB Haarlem Tel. 14 023 haarlem.nl 15