2 Bijlage Integriteitsjaarverslag 2023

Integriteitsjaarverslag 2023

9 april 2024

Inhoudsopgave 1.

Voorwoord

4

2.

Inleiding

5

2.1

Visie op integriteit

5

2.2

Leeswijzer

5

3.

4.

Beleid en activiteiten in 2023

6

3.1

Ambtseed

6

3.2

Meldprocedure

6

3.3

Gedragscodes integriteit voor raad en college

6

3.4

Voorbereidingen voor het inzetten op bewustwording

7

3.4.1

Kick-off voor managers

7

3.4.2

Gedragscode en infographic

7

3.4.3

De folder integriteit en ongewenste omgangsvormen

7

3.4.4

Aanbesteden bewustwordings- en weerbaarheidstraject

8

Het gemeentelijk meldproces

9

4.1

Gemeentelijk Meldpunt Integriteit

9

4.2

Externe meldinstanties

9

4.3

Meldingen over ongewenst gedrag

10

4.4

Melding gericht tegen politieke ambtsdrager

10

4.5

Coördinator integriteit

10

4.6

Vertrouwenspersonen

10

5.

Meldpunt Integriteit in 2023

11

6.

Vertrouwenspersonen

13

6.1

Vertrouwenspersonen Haarlem en Zandvoort

13

6.2

Vindbaarheid vertrouwenspersonen

13

6.3

Voorlichting en advies

13

2

7.

8.

6.4

Inzet vertrouwenspersonen

13

6.5

Overige signalen en aanbevelingen

14

Ondermijning

16

7.1

Prioritaire thema's

16

7.2

Meldingen of vermoedens van ondermijning

16

7.3

Bewustwording

16

Conclusies en aanbevelingen

17

3

1.

Voorwoord Voor u ligt het openbaar integriteitsjaarverslag 2023 van de gemeente Haarlem. In 2023 zijn belangrijke stappen gezet om integriteit goed op de kaart te zetten en te houden. Het gemeentelijk Meldpunt Integriteit is in een nieuwe bezetting aan de slag gegaan. Een nieuwe meldprocedure en bijbehorend onderzoeksprotocol zijn vastgesteld. Daarmee zijn ontvangen meldingen in behandeling genomen. Ook de bestuurlijke integriteit heeft een impuls gekregen. Zowel voor de raad als het college zijn nieuwe gedragscodes vastgesteld. Ook voor deze politieke ambtsdragers is een onderzoeksprotocol tot stand gebracht, mocht een integriteitsmelding raad of college betreffen. In 2023 zijn ook belangrijke voorbereidende werkzaamheden verricht om in 2024 het integriteitsbewustzijn in de ambtelijke organisatie te versterken. Zo is een extern bureau aangetrokken om gedurende vier jaren vanaf 2024 het bewustzijn over integriteit in de ambtelijke organisatie te vergroten. Ook is er gewerkt aan de herziening van de gedragscode voor medewerkers (met infographic) en is begonnen aan het maken van een folder waarin in begrijpelijke taal wordt uitgelegd welke stappen medewerkers kunnen nemen bij integriteitsschendingen. Blijvende aandacht voor integriteit is nodig, om integer handelen te kunnen waarborgen. Daarbij helpen heldere regels en procedures.

Maar het beschikken over regels is niet het enige. Wij willen ook juist handelen om de rechten, belangen en wensen van alle betrokkenen, medewerker en burger, recht te doen. Hierover in gesprek gaan is belangrijk. Het leidt tot morele oordeelsvorming en een gedeeld normbesef, gegeven de actualiteit en de context waarin concrete kwesties spelen. Vooral dat doorlopende gesprek over integriteit zal in 2024 en daarop volgende jaren centraal staan. Catrien Lenstra Gemeentesecretaris/algemeen directeur

4

2.

Inleiding In dit jaarverslag wordt informatie gegeven over het integriteitsbeleid in de ambtelijke organisatie. Zoals in de 'Meldprocedure integriteit en ongewenst gedrag 2023 gemeente Haarlem' is bepaald, wordt elk jaar een overzicht gemaakt van de uitvoering van de meldprocedure. Daarnaast moet het verslag informatie geven over het gevoerde integriteitsbeleid, de gesprekken van de vertrouwenspersonen en andere relevante informatie. Het jaarverslag geeft hiermee inzicht in leeren verbeterpunten.

2.1 Visie op integriteit Het organisatiekompas geeft richting aan beleidsontwikkeling en handelen van de organisatie. De kompaswaarden 'open',' gedreven' en 'betrokken' zijn de basis van waaruit we werken als één organisatie voor de stad Haarlem en het dorp Zandvoort. De geboden dienstverlening kenmerkt zich door vertrouwen en betrouwbaarheid. We werken snel en simpel waar het kan, persoonlijk waar het hoort. De kwaliteit van werken wordt mede bepaald door de kwaliteit van integriteit die we laten zien. Dat betekent dat: • Haarlemse medewerkers moreel competent zijn. • Zij betrachten zorgvuldigheid, verantwoordelijkheid, onafhankelijkheid en professionaliteit. • Zij houden zich aan de geldende normen in regels en procedures. • Zij zijn zich bewust van integriteitsrisico's en maken daarin evenwichtige en zorgvuldige afwegingen. • Consistentie en transparantie in handelen waarborgen professioneel optreden. Voor iedere medewerker in de ambtelijke organisatie is het van belang dat hij/zij deze normen en waarden kent. De leidinggevende voert hierover ook geregeld het gesprek binnen de eigen afdeling c.q. het eigen team, en het vormt een vast onderdeel van de persoonsgesprekken met de leidinggevende. De medewerker die vermoedt dat er schendingen of misstanden spelen, durft dat te melden en weet zich beschermd door de werkgever tegen eventuele benadeling als gevolg van de melding.

2.2 Leeswijzer In hoofdstuk 3 wordt een overzicht geschetst van de activiteiten die in 2023 zijn verricht. De herziening van de meldprocedure wordt in hoofdstuk 4 nader toegelicht. Hoofdstuk 5 legt verslag van de activiteiten van het Meldpunt Integriteit en hoofdstuk 6 gaat in op de werkzaamheden van de vertrouwenspersonen. Het onderwerp van hoofdstuk 7 is ondermijning. Conclusies en aanbevelingen staan in hoofdstuk 8.

5

3.

Beleid en activiteiten in 2023 3.1 Ambtseed Een vast onderdeel van de introductiedag voor nieuwe medewerkers is het afleggen van de eed of belofte in verband met de wettelijke status van de ambtenaar. De eed of belofte wordt in een verklaring vastgelegd en beide partijen ondertekenen de verklaring. Tijdens de ceremonie wordt door de (algemeen) directeur de bijzondere positie van de ambtenaar toegelicht. Ook wordt besproken hoe de gemeente Haarlem met het onderwerp Integriteit omgaat. De introductiedag vindt ca. eens per maand plaats met maximaal dertig nieuwe medewerkers. In 2023 is door 264 medewerkers, verdeeld over 12 bijeenkomsten, de eed of belofte afgelegd.

3.2 Werkbelevingsonderzoek In september 2023 heeft een vragenlijstonderzoek plaatsgevonden onder alle vaste en tijdelijke medewerkers. Aan hen zijn 83 vragen over verschillende aspecten van werkbeleving voorgelegd, zoals bijvoorbeeld rolduidelijkheid, omgangsvormen/sociale veiligheid, werkdruk, regeldruk en inhoud werk. De respons was 70% (1316 respondenten). De respons binnen de verschillende organisatieonderdelen verschilde enigszins van elkaar, maar was binnen alle onderdelen hoog. Door de hoge respons zijn de resultaten van het onderzoek representatief voor de gehele groep. Uit het onderzoek blijkt dat grensoverschrijdend gedrag in lichte mate voorkomt in de organisatie. Tegenover 93% van de respondenten die de organisatie als positief beoordelen, staat 3% met een neutraal en 4% met een negatief oordeel. De twee meest genoemde grensoverschrijdende gedragingen zijn 'negeren' en 'verbale agressie'.

3.3 Meldprocedure Begin 2023 is de meldprocedure aangepast naar nieuwe wetgeving. De wijzigingen en nieuwe procedure worden in hoofdstuk 4 verder toegelicht.

3.4 Gedragscodes integriteit voor raad en college De in 2003 vastgestelde gedragscodes voor college en raad zijn in 2023 herzien. Deze herziening (2023/1913510) is mede ingegeven door wijzigingen in de Gemeentewet die sinds 1 januari 2023 van kracht zijn wat betreft de bevordering van de bestuurlijke integriteit. De op grond van de Gemeentewet verplichte gedragscodes bevatten bepalingen ten aanzien van declaratiegedrag,

6

aannemen van geschenken, nevenfuncties, verstrekken van informatie, (buitenlandse) reizen enz. hiermee geven de gedragscodes een kader voor integer gedrag. Tegelijk met de gedragscodes is ook het Protocol vermoeden van integriteitsschending door politieke ambtsdragers vastgesteld. Dit Protocol bevat procesafspraken voor het geval iemand een melding doet van een vermoeden van integriteitsschending door een politiek persoon.

3.5 Voorbereidingen voor het inzetten op bewustwording Ambtenaar zijn brengt speciale verantwoordelijkheden met zich mee, ook op het gebied van integriteit. Daarom wordt in 2024 gewerkt aan het vergroten van het integriteitsbewustzijn in de organisatie. Door middel van meerdere acties wordt integriteit onder de aandacht gebracht. Zo'n thema-jaar vraagt een gedegen voorbereiding daarom is hier al in 2023 mee begonnen.

3.5.1

Kick-off voor managers

De kick-off voor het integriteit bewustwordingstraject werd gegeven door Rob van Eijbergen (hoogleraar bij de Universiteit van Humanistiek in Utrecht). Hij gaf op 23 januari 2024 een lezing voor leidinggevenden (directieleden, afdelingsmanagers en teammanagers). Hij gaf hierin aan dat de leidinggevende in integriteit een centrale rol vervult: een leidinggevende heeft een voorbeeldfunctie, maakt dilemma’s en integriteit bespreekbaar, beloont goed gedrag en sanctioneert fout gedrag (ethisch leiderschap). Professor Van Eijbergen gaf de organisatie vier gouden regels mee: • Met elkaar in gesprek gaan is het beste preventiemiddel • Houd het klein waar dat kan • Zorg voor je eigen reflectie • Laat zaken niet etteren. Deze gouden regels worden verder ingevuld in het integriteit bewustwordingstraject (zie paragraaf 3.4.4). 3.5.2 Gedragscode en infographic In 2023 zijn de voorbereidende werkzaamheden verricht om in het eerste kwartaal van 2024 de gedragscode te actualiseren. Artikel 4 Ambtenarenwet 2017 stelt de overheidswerkgever verplicht om integriteitsbeleid te voeren. Haarlem doet dit door het actualiseren van de gedragscode waarin het begrip integriteit nader wordt geduid. Ook wordt beschreven wat de gemeente Haarlem als werkgever op dit gebied verwacht van haar werknemers. Om dit te verhelderen, wordt integriteit op verschillende thema’s nader uitgewerkt.

Door de actualisatie van de gedragscode en door deze onderdeel te laten zijn van het bewustwordingstraject, wordt een helder en actief integriteitsbeleid gevoerd binnen de organisatie. De gedragscode helpt de werkgever om te sturen en medewerkers om de juiste keuze te maken bij (morele) dilemma’s in het werk. Om de helderheid en leesbaarheid van de gedragscode te vergroten, is de gedragscode met illustraties opgemaakt in de vorm van een informatieve infographic 3.5.3 De folder integriteit en ongewenste omgangsvormen Deze folder is ontwikkeld om het handelingsperspectief te verduidelijken voor medewerkers die te maken hebben met integriteitsschendingen of ongewenste omgangsvormen. De folder legt in

7

toegankelijke bewoordingen ondersteund door infographics uit welk gedrag niet wordt geaccepteerd, wat medewerkers kunnen doen als ze dit gedrag zien of vermoeden en wat er vervolgens gebeurt. De folder is vanaf april op Insite te vinden. 3.5.4 Aanbesteden bewustwordings- en weerbaarheidstraject De directie hecht een groot belang aan een hoog bewustzijn van integriteit binnen de organisatie. Uitgangspunt is dat elke medewerker in de ambtelijke organisatie de goede dingen op de juiste manier wil doen. Dat begint bij duidelijkheid over wat van hem/haar wordt verwacht als het gaat om integer handelen en dus over de inhoudelijke normen die aan medewerkers worden gesteld. Dan nog kan een medewerker in situaties terecht komen die voor hem/haar morele dilemma’s opleveren. Daarbij is het belangrijk om voortdurend te verkennen welk gedeeld normbesef in de organisatie wordt ontwikkeld en onderhouden. Bewustwording van integriteit en het bespreekbaar maken van morele dilemma's zijn het vertrekpunt van beleid. In 2023 is een vierjarig traject aanbesteed om met behulp van workshops, dilemmatrainingen en online modules de organisatie verder op te leiden en bewust te maken van het belang van integriteit. De workshops starten in het eerste kwartaal van 2024 en lopen door tot het eind van het jaar.

In de drie volgende jaren wordt de bewustwording bestendigd door middel van online modules en afdelingsgesprekken.

8

4.

Het gemeentelijk meldproces Op 18 februari 2023 is de Wet bescherming klokkenluiders in werking getreden die nieuwe eisen stelt aan de behandeling van meldingen van vermoedens van misstanden. De gemeentelijke meldregeling is om die reden aangepast. Doel van deze regeling is het bevorderen van het melden door medewerkers van hun vermoedens van misstanden, met een duidelijke procedure en een duidelijke plek waar de melding kan worden gedaan en onderzocht. In Haarlem zijn naast meldingen over misstanden en inbreuken op het Unierecht ook meldingen van vermoedens over ‘gewone’ integriteitsschendingen en ongewenst gedrag onder de werking van de interne meldmogelijkheid gebracht. Over de meldprocedure wordt intern gecommuniceerd op Insite en is voor medewerkers toegankelijk op de Personeelswijzer en in het Personeelshandboek op www.mijncao.nl. De hoofdlijnen van het herziene meldproces alsmede enkele belangrijke rollen in dit proces worden hieronder toegelicht. De meldprocedure wordt in 2025 geëvalueerd. Als dit op basis van de evaluatie nodig is, zullen aanpassingen in de procedure wederom voor vaststelling worden voorgelegd.

4.1 Gemeentelijk Meldpunt Integriteit In de gemeente Haarlem geldt een procedure voor het doen van een integriteitsmelding. De procedure is - kort samengevat - als volgt. Het gemeentelijk Meldpunt Integriteit, bestaande uit drie onafhankelijke en deskundige leden, nemen de integriteitsmelding in behandeling. Daarvoor geldt de in 2023 vastgestelde "Meldprocedure integriteit en ongewenst gedrag gemeente Haarlem 2023' en een daarbij behorend onderzoeksprotocol. Het Meldpunt spreekt met de melder en eventueel andere betrokkenen. Op basis daarvan brengt het Meldpunt advies uit aan het bevoegd gezag, zijnde de gemeentesecretaris/algemeen directeur, over het al dan niet instellen van een nader feitenonderzoek naar aanleiding van de gedane melding. Als een nader feitenonderzoek nodig is, voert het Meldpunt dat zelf uit of er wordt een opdracht verstrekt aan een extern onderzoeker. Bevindingen in het onderzoek worden op schrift gesteld. Het Meldpunt adviseert het bevoegd gezag of op basis van het uitgevoerde feitenonderzoek sprake is van een integriteitsschending. Het bevoegd gezag neemt daarop het besluit over de opvolging van de melding.

4.2 Externe meldinstanties Een melder is niet verplicht om zijn melding bij het gemeentelijk Meldpunt te doen. Hij kan ook direct een melding doen bij een externe instantie. Dat kan zijn het Huis voor Klokkenluiders of bepaalde autoriteiten die zijn belast met specifieke toezichttaken (denk bijvoorbeeld aan de Autoriteit Consument en Markt, de Autoriteit Persoonsgegevens of de Inspectie gezondheidszorg en jeugd).

9

4.3 Meldingen over ongewenst gedrag De gemeente Haarlem heeft ervoor gekozen om de gemeentelijke meldmogelijkheid ook open te stellen voor meldingen over ongewenst gedrag. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om agressie en geweld, pesten, discriminatie of aanstootgevend en (seksueel) intimiderend gedrag. Bij een melding over ongewenst gedrag wordt dezelfde procedure gevolgd. Als een melder liever zijn melding elders doet, kan hij hiervoor terecht bij de Landelijke Klachtencommissie Ongewenst Gedrag voor de decentrale overheid.

4.4 Melding gericht tegen politieke ambtsdrager Een melding die is gericht tegen een politieke ambtsdrager (raad, college) wordt niet door het Meldpunt Integriteit behandeld. Die melding wordt doorgestuurd naar de burgemeester. Hij behandelt de melding met inachtneming van het onderzoeksprotocol voor politieke ambtsdragers.

4.5 Coördinator integriteit Een ambtelijk coördinator integriteit is aanspreekpunt voor het Meldpunt Integriteit, het bevoegd gezag, het college en overige betrokkenen bij een melding. Deze functionaris ondersteunt het bevoegd gezag bij het opstellen van beslissingen en correspondentie.

4.6 Vertrouwenspersonen Als een persoon eerst met iemand van gedachten wil wisselen over een integriteitskwestie of over ongewenst gedrag, kan hij hiervoor terecht bij de door de gemeente aangestelde vertrouwenspersonen. Zij fungeren als vertrouwelijk aanspreekpunt, kunnen begeleiden en adviseren en ook doorverwijzen naar een professionele hulpverlenende instantie. Indien gewenst, kunnen zij een vertrouwelijke gedane melding doorgeleiden naar het Meldpunt.

10

5.

Meldpunt Integriteit in 2023 Het Meldpunt Integriteit heeft in 2023 6 meldingen ontvangen die in onderstaande tabel zijn opgenomen. Om herleidbaarheid naar personen, afdelingen/teams of casussen te voorkomen wordt in algemene zin gerapporteerd over de aard en afdoening van de meldingen. Onder 'medewerker' worden ook leden van het management verstaan.

Omschrijving onderwerp melding Vermoeden van grensoverschrijdend gedrag (seksuele intimidatie)

Behandeling

Melder

De melding is als onderzoekswaardig in behandeling genomen een feitenonderzoek is ingesteld

Medewerker

2

Vermoeden van grensoverschrijdend gedrag (intimidatie, bedreiging)

Medewerker

26 maart

3

Vermoeden dat de belangen van een cliënt zijn geschaad

Gemachtigde van een burger

11 april

Afgedaan.

4

Vermoeden van grensoverschrijdend gedrag (intimidatie)

Medewerker

19 juli

Afgedaan.

5

Vermoeden van manipulatie van informatie, belangenverstrengeling en misbruik van bevoegdheden Vermoeden van

De melding is niet als onderzoekswaardig beoordeeld; er is geen nader feitenonderzoek uitgevoerd. De melding is niet als onderzoekswaardig beoordeeld; er is geen nader feitenonderzoek uitgevoerd. De melding is als onderzoekswaardig beoordeeld, maar geen nader feitenonderzoek is ingesteld. Het bevoegd gezag heeft acties ondernomen om de oorzaak weg te nemen. De melding is onderzoekswaardig geacht; een feitenonderzoek is ingesteld.

Medewerker

2 aug.

Nog in behandeling

Medewerker

6 aug.

Afgedaan: de schendingen zijn vastgesteld, betrokkene heeft een maatregel opgelegd gekregen. Nog in behandeling

1

6

Aanvang melding 16 maart

Status op 31 december 2023 Afgedaan: het grensoverschrijdend gedrag is vastgesteld. Betrokkene is via een rechtspositioneel traject ontslagen. Afgedaan.

11

ongelijke behandeling Er zijn ook signalen door het Meldpunt Integriteit ontvangen die niet als meldingen in behandeling zijn genomen omdat er geen sprake was van een vermoedelijke integriteitsschending. Deze signalen zijn doorgeleid naar de betreffende afdeling voor opvolging, dan wel naar de gemeentelijke klachtencoördinator gestuurd.

12

6.

Vertrouwenspersonen 6.1 Vertrouwenspersonen Haarlem en Zandvoort In 2023 beschikte de gemeente Haarlem en Zandvoort over 5 vertrouwenspersonen. Twee daarvan zijn in 2023 i.v.m. pensionering gestopt. Werving voor twee nieuwe vertrouwenspersonen is eind 2023 gestart en begin 2024 afgerond.

6.2 Vindbaarheid vertrouwenspersonen De vertrouwenspersonen zijn laagdrempelig te benaderen en hun contactgegevens staan op insite. Daar is ook een voorlichtingsfilmpje geplaatst, waarmee duidelijk wordt gemaakt waarvoor je bij een vertrouwenspersoon terecht kunt en hoe een en ander dan in zijn werk gaat. Aantal keren dat vertrouwenspersonen de afgelopen jaren zijn benaderd 2017 29

2018 51

2019 31

2020 38

2021 28

2022 26

2023 30

In de coronaperiode waren de vertrouwenspersonen niet fysiek bereikbaar. Dat is nu wel weer het geval. Zij constateren dat deze terugkeer naar kantoor niet direct heeft geleid tot een toename van de keren dat zij worden benaderd.

6.3 Voorlichting en advies Vertrouwenspersonen geven op verzoek voorlichting aan leidinggevenden, waaronder in de verzuimpreventietraining voor nieuwe leidinggevenden. In 2023 heeft alleen een bijeenkomst met preventiemedewerkers plaatsgevonden.

6.4 Inzet vertrouwenspersonen In 2023 zijn de vertrouwenspersonen door 30 collega’s benaderd. Het onderstaande overzicht biedt inzicht in het aantal kwesties per onderwerp. Met aantal kwesties wordt bedoeld het aantal collega’s dat zich heeft gemeld en dus niet het aantal gesprekken dat hieruit is voortgekomen Aard van de kwesties De meeste kwesties van medewerkers in 2023 gaan over 'bejegening' en het ervaren van onveiligheid op de werkvloer. Hierbij valt het de vertrouwenspersonen op dat dit bij enkele afdelingen een terugkerend patroon is; gedurende langere tijd is er bij meerdere medewerkers sprake van een verstoorde werkverhouding met de leidinggevende.

13

In 2023 waren dit afdelingen die in 2022 ook al in beeld waren maar ook afdelingen waarbij niet eerder sprake was van een meervoud aan kwesties van dezelfde afdeling. Net zoals in voorgaande jaren hebben de vertrouwenspersonen hierover in 2023 signalen afgegeven bij de gemeentesecretaris. De gemeentesecretaris heeft op deze signalen geacteerd en deze in overleg met de betrokken directeur opgepakt. Om te voorkomen dat medewerkers vertrekken en de leidinggevende in kwestie blijft zitten en zijn gedrag kan voorzetten adviseren de vertrouwenspersonen om voortaan een andere persoon dan de betrokken leidinggevende, het exitgesprek te laten voeren met de vertrekkende medewerker én een exitgesprek te verplichten. Onderwerp

Aantal kwesties

Discriminatie Bejegening Re-integratie Pesten Seksuele intimidatie Arbeidsconflict Integriteit

1 19 0 6 0 3 1

6.5 Overige signalen en aanbevelingen Hybride werken De regels rond hybride werken blijken niet door alle afdelingen hetzelfde ingevuld te worden. Het hybride werken en de bijbehorende cultuuromslag staat hoog op de agenda van de directie. Het gesprek over de wederzijdse verwachtingen tussen werkgever en werknemer is hierin onontbeerlijk. Bereidheid tot melden bij medewerkers Voordat medewerkers een afspraak maken bij een vertrouwenspersoon moet er vaak een drempel van schroom overwonnen worden. Ook constateren de vertrouwenspersonen dat deze mensen vaak een gevoel van onveiligheid ervaren op de werkvloer en onvoldoende vertrouwen hebben in het verdere verloop en hoe dit zal worden ontvangen en opgepakt door hun leidinggevende. De vertrouwenspersonen adviseren om binnen het leiderschapstraject meer aandacht te hebben voor de rol van de leidinggevende, wat er van hem wordt verwacht en welke route hij dient te bewandelen. Kennis van de sociale kaart De vertrouwenspersonen constateren dat medewerkers lang niet altijd weten wat hun rechten zijn. Het advies is daarom om HRM beleid laagdrempelig aan te bieden, bijvoorbeeld in een routekaart te maken voor de medewerkers met antwoord op de vraag: 'Waar kan ik terecht?'.

Deze aanbeveling is in Q1 2024 ingevuld door het verschijnen van de infographic 'ik maak mij ergens zorgen over' waarin alle informatie rond vertrouwenspersonen en het meldpunt integriteit gebundeld is. Integriteitsbeleid

14

Integriteit wordt in toenemende mate gezien als een kernwaarde voor publieke en private organisaties. Integriteitsbeleid kan echter alleen goed slagen als het management zich hieraan committeert. Thema ondermijning opnemen als onderdeel van het integriteitsbeleid. In steeds toenemende mate is ondermijning een steeds groter risico binnen organisaties. Bewustwording over deze vormen van integriteitsschendingen bij alle medewerkers is belangrijk alsmede het weerbaarder maken van medewerkers tegen deze vorm van criminaliteit is van groot belang.

15

7.

Ondermijning Ondermijnende criminaliteit is één van de prioritaire thema's in het meerjarenplan Veiligheid & handhaving (2023/0064764). Bij ondermijning zetten criminelen legale middelen in om op illegale wijze geld te verdienen. Hierbij raakt de onderwereld verweven met de bovenwereld. Zonder een stevige en effectieve aanpak leidt ondermijnende criminaliteit tot maatschappelijke ontwrichting. Hierbij kunnen criminelen ook de gemeentelijke structuren en voorzieningen misbruiken. Bovendien wordt zonder een voor Haarlemmers zichtbare aanpak het vertrouwen in de overheid aangetast.

7.1 Prioritaire thema's Doordat ondermijning een breed thema is waar veel vormen van crimineel gedrag onder kunnen vallen is ervoor gekozen om de komende periode vooral focus aan te brengen op vier thema's (drugscriminaliteit, criminele geldstromen, woon- en adresfraude, mensenhandel). Voor dit jaarverslag, dat zich richt op de gemeentelijke organisatie, is het thema woon- en adresfraude relevant omdat bij dit thema gemeentelijke registraties centraal staan. De betrouwbaarheid van de basisregistraties personen (BRP) en adressen en gebouwen (BAG) is letterlijk en figuurlijk de basis voor een effectieve ondermijningsaanpak. Sinds een aantal jaar wordt er toezicht gehouden op inschrijvingen in de basisregistraties. Deze werkwijze kan verder worden verbeterd en benut worden voor een bredere integrale ondermijningsaanpak.

7.2 Meldingen of vermoedens van ondermijning Op de meldpunten ondermijning@haarlem.nl en ondermijning@zandvoort.nl wordt gemiddeld vier keer per maand een melding of vermoeden van ondermijning ontvangen. Veruit de meeste meldingen worden telefonisch ontvangen of via het interne systeem 'City Control'. Via deze laatste twee kanalen worden enkele tientallen meldingen per maand ontvangen. Via het platform Meld Misdaad Anoniem komen gemiddeld 10 signalen per maand binnen Deze meldingen betreffen vermoedens van ondermijning bij inwoners/bedrijven. Ondermijning binnen de ambtelijke organisatie (corruptie) is het domein van het meldpunt integriteit.

7.3 Bewustwording De Weerbaarheidsscan gemeenten Haarlem en Zandvoort (augustus 2022) geeft aan dat het voorkomen van ondermijning gebaat is bij een cultuur waarin open gesproken wordt over (pogingen tot) ondermijning en integriteit in het algemeen. Eén van de aanbevelingen van het rapport is dan ook om samen met HRM organisatiebreed kennis en vaardigheden op het gebied van integriteit en ondermijning te vergroten. Deze aanbeveling wordt in 2024 gerealiseerd door de start van het vierjarige integriteit bewustwordingstraject (zie paragraaf 3.4.4).

16

8.

Conclusies en aanbevelingen In 2023 is hard gewerkt aan het vernieuwen van regelingen op het gebied van integriteit én zijn de voorbereidingen getroffen om in 2024 het integriteitsbewustzijn in de organisatie te vergroten. Het is verstandig om in 2024 de ingezette tred vast te houden en niet alleen de geplande werkzaamheden uit te voeren, maar ook voorbereidingen te treffen voor werkzaamheden in latere jaren. Met name het aanbesteden/inkopen van opleidingen op het gebied van integriteit moet in 2024 gebeuren om in 2025 uitgevoerd te kunnen worden. Integriteit en integriteitschendingen vragen om sterke leidinggevende capaciteiten. Managementverantwoordelijkheden hebben vanuit ethisch leiderschap een sleutelrol in het stimuleren van integer gedrag en een veilige werkomgeving. Leidinggevenden leren van de praktijk door met medewerkers te spreken over hun ervaringen rond integriteit. De vindbaarheid van integriteit en alle daaronder vallende begrippen moet beter en vooral laagdrempeliger te vinden zijn op insite. Het is van belang dat onderwerpen ook onder de in de omgangstaal gangbare bewoording te vinden zijn, denk hierbij aan woorden als 'pesten' of 'diefstal'. Tenslotte is het van belang om een helder overzicht te maken van alle vragen en aanbevelingen die uit het bewustwordingstraject opgehaald worden.

Op basis van deze vragen en aanbevelingen kan gericht gewerkt worden aan instrumentarium en opleidingen op het gebied van integriteit.

17

Dit is een uitgave van gemeente Haarlem, 9 april 2024

________________________________ Postbus 511 2003 PB Haarlem Tel. 14 023 haarlem.nl 18