2 Bijlage Evaluatie aanpak uitgaansoverlast Smedestraat 2024-2025

Evaluatie aanpak uitgaansoverlast Smedestraat 2024-2025

Inhoud 1.

2.

3.

4.

5.

Inleiding

2

1.1

Inleiding

2

1.2

Samenwerkingspartners

2

1.3

Evaluatie

2

Preventie

2

2.1

Inrichting Smedestraat

2

2.2

Publiekshekken

2

2.3

Openbare toiletten

2.4

Afsluiting Lange Wijngaardstraat en Schoutensteeg

2

2.5

Inzet Sus-teams

2

Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Repressie

2

3.1

Extra inzet handhaving en politie

2

3.2

Bestuurlijke aanpak

2

Resultaten inzet Smedestraat

2

4.1

Cijfers

2

4.2

Ervaringen omwonenden

2

4.3

Ervaringen politie

2

4.4

Ervaringen horecaondernemers

2

Conclusie

2

1.1

Inzet maatregelen

2

1.2

Effect op ervaren uitgaansoverlast

2

2

1.

Inleiding 1.1 Inleiding De Smedestraat heeft met haar cafés, restaurants en nachtclubs aantrekkingskracht op uitgaanspubliek in Haarlem. Deze aantrekkingskracht leidt op uitgaansavonden, zeker bij mooi weer of evenementen, tot drukte in en rond de Smedestraat. Bewoners uit de Smedestraat en de omliggende straten ervaren hiervan overlast1. Daarom is er in 2024 voor de Smedestraat, in aanvulling op het Actieprogramma Veilig en Gastvrij Uitgaan 2024-2028, een extra plan gemaakt met maatregelen ter verbetering van de door bewoners ervaren uitgaansoverlast in en rond de Smedestraat. Dit rapport geeft inzicht in de resultaten van deze inzet.

1.2 Samenwerkingspartners De aanpak van uitgaansoverlast doen we samen. De gemeente is daarbij verantwoordelijk voor het organiseren van een afgestemde aanpak, heeft de regie op het plan en zet zich in voor preventieve en repressieve maatregelen. De horecaondernemers richten hun bedrijfsvoering in op het voorkomen van overlast en dragen bij aan maatregelen gericht op het voorkomen van overlast. De politie is verantwoordelijk voor handhaving van de openbare orde en veiligheid tijdens het uitgaan in Haarlem. De buurt heeft tenslotte een rol bij het signaleren en melden van overlast en onveiligheid.

1.3 Evaluatie In 2024 en 2025 zijn er extra maatregelen genomen om de bestaande uitgaansoverlast die bewoners uit de Smedestraat en de omliggende straten ervaren aan te pakken. Per maatregel is aangegeven wat de stand van zaken is, en welke bijzonderheden te melden zijn. Vervolgens zijn de resultaten van deze maatregelen in beeld gebracht door de impact op de geregistreerde overlast en de visie van omwonenden, de politie en de horecaondernemers weer te geven. Tenslotte volgt een conclusie.

1 Het gaat hierbij om overlast die wordt veroorzaakt door uitgaanspubliek op straat, bijvoorbeeld in de

vorm van luidruchtig roken op straat, luidruchtig aankomen en vertrekken en kleine opstootjes. Ook gaat het om overlast gevend gedrag in portieken in nabijgelegen straten, waaronder wildplassen, braken en seksuele handelingen.

3

2.

Preventie Er zijn diverse maatregelen getroffen om te voorkomen dat het uitgaansleven in de Smedestraat leidt tot een tot een toename van overlast en onveiligheid in de omgeving. In dit hoofdstuk geven we een toelichting op deze maatregelen.

2.1 Inrichting Smedestraat Een belangrijke factor in de preventie van uitgaansoverlast voor omwonenden is de inrichting van de Smedestraat. Een aantrekkelijke straat draagt bij aan de ervaren leefbaarheid. De Smedestraat vervult verschillende functies. Het is een straat waar mensen wonen, waar veel uitgaansgelegenheden aanwezig zijn en het is een belangrijke verkeersroute voor fietsers die onderweg zijn of hun fiets willen parkeren in de fietsenstalling. Er zijn verschillende fysieke maatregelen ingezet om de Smedestraat aantrekkelijker en leefbaarder te maken voor al deze verschillende functies. Vergroening van gevels ln de Smedestraat, de Lange Wijngaardstraat en de Schoutensteeg is begin november 2024 samen met de horecaondernemers en bewoners groen aan de gevels aangebracht. Uit onderzoek blijkt dat groene gevels minder aantrekkelijk zijn voor wildplassen en andere ongewenste activiteiten. Bovendien kan vergroening van gevels geluiddempend werken. Fietsenstalling De gemeente werkt aan een uitbreiding van de huidige fietsenstalling in de Smedestraat. Deze uitbreiding start op 1 oktober 2025. Onderdeel van de uitbreiding is een vernieuwing van de pui en het toevoegen van fietsenrekken. Met de uitbreiding wordt beoogd de overlast van geparkeerde fietsen in de Smedestraat en de rest van de binnenstad te doen afnemen.

Openbare toiletten Wildplassen is een belangrijk onderdeel van de door omwonenden ervaren uitgaansoverlast. Er wordt daarom gewerkt aan het realiseren van twee openbare toiletten2 in de fietsenstalling van de Smedestraat. Deze toiletvoorziening wordt aangevuld met een garderobemogelijkheid met kluisjes. Dit project gaat in het derde kwartaal van 2025 van stat met een participatietraject voor onder meer de omwonenden.

2.2 Publiekshekken Sinds het roken binnen in de horeca verboden zijn mensen tijdens het uitgaan, veel meer dan vroeger, buiten op straat aanwezig om te roken. Dit leidt tot meer drukte op straat. Het is niet altijd mogelijk goed te onderscheiden welke gasten bij welke horecagelegenheid horen. Dit bemoeilijkt een goede handhaving op de toegang door portiers. Ook bevinden zich veel jongeren tussen het publiek die onder de 18 zijn en in de cafés niet bediend worden. Om de Smedestraat tijdens een drukke avond overzichtelijk te houden hebben de horecaondernemers van Stiels, Bugsy’s en du Theatre het deel voor hun horecagelegenheid tijdens uitgaansavonden afgebakend.

2 Een invalidentoilet en een regulier toilet.

4

2.3 Afsluiting Lange Wijngaardstraat en Schoutensteeg Tijdens uitgaansavonden was er veel overlast in de woonstraten ten noorden van de Smedestraat. Om te voorkomen dat uitgaanspubliek onnodig aanwezig is in deze straten zijn in het verleden hekken geplaatst om de Morinnesteeg en de Noorder- en Zuider Schoolsteeg vanuit de Smedestraat ontoegankelijk te maken tijdens uitgaansuren. Doordat deze stegen tijdens de uitgaansnachten zijn De uitgaansoverlast in deze stegen en de aangesloten buurten is sinds plaatsing van de hekken afgenomen. Ook de Lange Wijngaardstraat en de Schoutensteeg zijn daarom sinds 2024 tijdens de nachtelijke uren afgesloten. Het is in 2024 niet gelukt het hek in de Lange Wijngaardstraat direct op de juiste wijze te plaatsen. Er moest een constructie bedacht worden om café Bruxelles goed bereikbaar te houden voor bevoorrading, en het hek kan niet worden verankerd aan het naastgelegen pand. Intussen staat het hek ook op deze locatie goed en zijn er heldere afspraken over het openen en sluiten.

2.4 Verlichting Sinds enkele jaren is er in de Smedestraat (en in de Lange Veerstraat) calamiteitenverlichting aanwezig. Dit is extra straatverlichting die rond de sluitingstijden van de nachthoreca door de politie wordt aangezet om de uitstroom van het uitgaanspubliek te bespoedigen en veilig te laten verlopen. Sinds augustus 2025 wordt de calamiteitenverlichting eerder aangezet. Door de extra verlichting eerder aan te zetten is het op straat aanwezige uitgaanspubliek beter verlicht en daardoor beter zichtbaar voor de portiers, de Sus-teams en de politie.

2.5 Inzet Sus-teams De gemeente, de horecaondernemers en de inwoners van de binnenstad hebben gezamenlijk geïnvesteerd in een pilot met Sus-teams in de Smedestraat. Deze pilot is in 2025 apart geëvalueerd3. Op basis van de positieve resultaten is de gemeente voornemens de inzet van de Sus-teams structureel voort te zetten. Er zijn afspraken gemaakt met de horeca over een structurele bijdrage aan de Sus-teams. Over deze afspraken volgt een aparte Raadsinformatiebrief.

3.

Repressie 3.1 Extra inzet handhaving en politie De gemeente en de politie zijn verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving van de openbare orde. Op vrijdag- en zaterdagnachten is er standaard extra politie-inzet om overlast en onveiligheid in het Haarlemse uitgaansleven te voorkomen en aan te pakken. Zij staan via zogenoemde horecaportofoons in direct contact met de ondernemers uit de Smedestraat en de Lange Veerstraat. Handhaving heeft horecadiensten om handhavend op te treden op overtredingen vanuit de horeca, waaronder de naleving van de alcoholwet4. Om de huidige overlast aan te pakken heeft de Smedestraat prioriteit van zowel handhaving als de politie.

3 2025/387916 Raadsinformatiebrief Evaluatie pilot Sus-teams.

4 Tot 1 september 2025 is hierop dit jaar twaalf avonden en nachten inzet geweest vanuit handhaving.

5

3.2 Bestuurlijke aanpak De politie kan bij een aantal ernstige feiten namens de burgemeester een verblijfsontzegging opleggen voor het centrum van Haarlem. Bij zeer ernstige feiten legt de burgemeester deze ontzeggingen zelf op. In en rond de Smedestraat geldt sinds 2024 een zero tolerance beleid. Dit betekent dat mensen die tijdens het uitgaan in deze straat ernstige veiligheidsproblemen veroorzaken altijd een verblijfsontzegging opgelegd krijgen. In 2024 en 20255 heeft de politie ongeveer 60 keer een formele waarschuwing opgelegd voor een verblijfsontzegging. Dit betekent dat de persoon in kwestie negatief in beeld was bij politie, en een laatste kans heeft gekregen om een verblijfsontzegging te voorkomen. In negen situaties heeft de politie namens de burgemeester een verblijfsontzegging voor de duur van 12 weken opgelegd voor het centrum van Haarlem. In nog eens zeven situaties heeft de burgemeester zonder tussenkomst van de politie een verblijfsontzegging voor de duur van 12 weken opgelegd voor het centrum van Haarlem.

5 Tot medio september 2025

6

4.

Resultaten inzet Smedestraat 4.1 Cijfers gemeente en politie Er is een analyse gemaakt van de meldingen van uitgaansoverlast die in 2024 en 20256 bij de gemeente en de politie zijn geregistreerd in en rond de Smedestraat7. Hierbij is gekeken naar een breed spectrum aan soorten incidenten8 die gerelateerd zijn aan het uitgaan in de Smedestraat en tot overlast voor omwonenden kunnen leiden. Er is voor gekozen naast de categorieën als geluidsoverlast en stankoverlast ook misdrijven als (zware) mishandeling en bedreiging op te nemen, omdat dit soort incidenten ook overlast kunnen geven voor omwonenden. Hierbij vallen een aantal zaken op. Meeste overlast in het weekend en in de Smedestraat Veruit de meeste geregistreerde overlast vind plaats in de uitgaansnachten vrijdag op zaterdag en zaterdag op zondag. De nacht donderdag op vrijdag geeft relatief weinig geregistreerde overlast. Van de straten die in de selectie zijn meegenomen wordt veruit de meeste overlast gemeld over de Smedestraat. Dit is logisch, omdat hier de horeca aanwezig is. Na de Smedestraat wordt de meeste overlast ervaren in de Lange Wijngaardstraat. Het gaat dan om uitgaanspubliek dat in deze straat aanwezig is en er geluidsoverlast veroorzaakt, hun behoefte doen en braaksel en afval achterlaat.

Meeste overlast van groepen mensen op straat Veruit de meeste geregistreerde overlast gaat over het op straat aanwezig zijn van grote groepen mensen die geluidsoverlast veroorzaken doordat ze schreeuwen, met elkaar ruzie maken of zelfs betrokken zijn bij een vechtpartij. Het gaat hierbij niet alleen om de tijden waarop de horeca sluit en men naar huis gaat, maar om overlast gedurende de hele nacht. Hier lijkt de verplaatsing van het roken van binnen naar buiten een belangrijke oorzaak voor het steeds aanwezig zijn van mensen op straat. Enkele bewoners ervaren veel overlast Omdat er in de maanden april en mei 2025 een opvallend hoog aantal meldingen van uitgaansoverlast was bij de gemeente is onderzocht wat hiervan de oorzaak is. Uit dit onderzoek blijkt dat het overgrote deel van de meldingen afkomstig is van een zeer beperkt aantal bewoners9. Dit laat zien dat er grote verschillen lijken te bestaan in de overlastbeleving van bewoners in het gebied.

6 Hierbij zijn de registraties opgenomen die tussen 1 januari 2024 en 10 september 2025 zijn gedaan.

7 Hierbij is gekeken naar overlast die is geregistreerd in de Smedestraat, de Lange Wijngaardstraat, de

Morinnesteeg, de Noorder Schoolsteeg, de Zuider Schoolsteeg en de Schoutensteeg. 8 De volgende type incidenten zijn meegenomen vanuit de politiedata: mishandeling, overlast jeugd, vechtpartij, overlast ivm alcohol/drugs, ruzie/twist, openlijke geweldpleging, geluidshinder, vernieling, bedreiging, overlast stank/rook/stof en geluidshinder horeca. Van de gemeentedata zijn de volgende type registraties meegenomen: geluidsoverlast, afval, vandalisme of hangjongeren, zwerfvuil, en anders. 9 Van alle registraties die betrekking hebben op enige vorm van uitgaansoverlast- of onveiligheid in de Smedestraat, de Lange Wijngaardstraat, de Morinnesteeg, de Noorder Schoolsteeg, de Zuider Schoolsteeg was in april 2025 70% (19 meldingen) en in mei 2025 75% (15 meldingen) van de meldingen afkomstig van deze bewoners.

7

Invloed hekken Schoutensteeg en Lange Wijngaardstraat In 2024 zijn hekken geplaatst in de Schoutensteeg en de Lange Wijngaardstraat. Deze worden tijdens de uitgaansnachten vanuit de Smedestraat afgesloten voor uitgaanspubliek om overlast in deze woonstraten de voorkomen. Sinds de hekken staan en de afspraken over het sluiten van de hekken helder zijn, is er een duidelijke afname zichtbaar in de gemelde overlast vanuit deze straten. Zo is de geregistreerde uitgaansoverlast in de Lange Wijngaardstraat en de Schoutensteeg de afgelopen maanden met 57% gedaald ten opzicht van de zelfde periode in 202410. Invloed Sus-teams Vanuit een pilot zijn tussen november 2024 tot en met januari 2025 elk weekend op vrijdag- en zaterdagavond Sus-teams ingezet. In deze periode is er een afname van het aantal uitgaansoverlastmeldingen bij politie en gemeente zichtbaar in het gebied waar de Sus-teams werkzaam zijn. Het gaat hierbij om een afname van iets meer dan 25% ten opzichte van de zelfde periode een jaar eerder11.

4.2 Ervaringen omwonenden Het Wijkplatform Binnenstad is gevraagd om namens de bewoners van de binnenstad aan te geven wat de ervaringen zijn met betrekking tot de extra inzet. Het Wijkplatform geeft aan: "De bewoners merken nog niet echt veel van de maatregelen. Het eerder aanzetten van de verlichting heeft tot nu toe geen effect. Ook mogen de Sus teams actiever hun werk uitvoeren. De onveiligheid blijft. Het algemene gevoel is dat er een 'zooitje tuig' in de stad loopt die dit gedrag laten zien. Men wil graag een gedegen evaluatie om nog meer te kunnen inspelen op de huidige situatie".

4.3 Ervaringen politie Eerder instellen calamiteitenverlichting De politie geeft desgevraagd aan dat zij zich kunnen voorstellen dat het eerder instellen van de calamiteitenverlichting in de Smedestraat een bijdrage kan leveren aan het voorkomen van overlast en incidenten doordat het uitgaanspubliek beter zichtbaar is en incidenten beter opvallen. Een duidelijk effect is in de praktijk nog niet zichtbaar. Publiekshekken De politie is tevreden met de komst van de publiekshekken bij Stiels, Bugsy’s en du Theatre. Doordat rokende bezoekers van deze gelegenheden in principe achter deze hekken blijven staan is er minder overlast op straat en heeft zowel de beveiliging als de politie beter in beeld welk publiek bij welke horecagelegenheid hoort. Wel wordt gezien dat het bij grote drukte lastiger is dit overzicht te houden. Vanwege de beperkte ruimte achter de hekken gaan de bezoekers bij drukte buiten de hekken staan. Afsluiting straten De politie heeft de ervaring dat de overlast in de Lange Wijngaardstraat en de Schoutensteeg is afgenomen sinds het goed functioneren van de hekken. Zij zien een duidelijk positief effect van deze hekken op een afname van de overlast in deze straten en de straten achter de Lange

10 Van 14 registraties in de maanden mei tot en met augustus 2024 naar 6 registraties in de zelfde

periode in 2025. 11 Tijdens de pilotfase zijn bij de gemeente en de politie samen 74 uitgaan gerelateerde meldingen geregistreerd, ten opzichte van 105 meldingen in de zelfde periode een jaar eerder.

8

Wijngaardstraat. Ook de horecaondernemers zien een duidelijke meerwaarde van de afsluiting van deze straten op het voorkomen van overlast. Sus-teams Tenslotte is de politie, zoals ook in de evaluatie van de pilot Sus-teams naar voren kwam, zeer tevreden met de komst van de Sus-teams als extra preventieve maatregel in het voorkomen van uitgaansoverlast in en rond de Smedestraat. De Sus-teams hebben samen met de horecaportiers een belangrijke signalerende functie voor de politie. Door vroegtijdig te kunnen interfereren kan overlast in de kiem gesmoord worden en wordt politie optreden voorkomen. Daardoor kan de politie zich meer richten op de vechtpartijen en andere veiligheidsproblemen.

4.4 Ervaringen horecaondernemers Eerder instellen calamiteitenverlichting De horecaondernemers vinden het lastig om goed aan te geven wat het effect is van het eerder instellen van de calamiteitenverlichting op de uitgaansoverlast, omdat deze maatregel sinds augustus is ingesteld en de ervaringen dus nog van korte duur zijn. Zij zien nog geen duidelijk preventief effect van het eerder aanzetten van de calamiteitenverlichting op de uitgaansoverlast in de Smedestraat. Ze volgen de redenatie dat verlichting kan bijdragen aan het terugdringen van overlast, maar ze zien ook een risico voor een waterbedeffect van deze overlast naar minder goed verlichte straten. Publiekshekken Sinds de publiekshekken er staan is het veel overzichtelijker geworden voor de betrokken horecaondernemers en hun beveiligers om te zien welk uitgaanspubliek bij welke uitgaansgelegenheid hoort. Er is meer overzicht gekomen in de Smedestraat. Wel wordt ervaren dat het, bij grote drukte op straat, lastiger is dit overzicht te houden en dat rokers bij grote drukte toch vaak buiten de hekken gaan staan. Het is lastig om hierop te handhaven vanuit de ondernemers, omdat de ruimte achter de hekken beperkt blijft.

Afsluiting straten De ondernemers zien een duidelijke bijdrage van de afsluiting van de Schoutensteeg en de Lange Wijngaardstraat aan het voorkomen van overlast van uitgaanspubliek vanuit de Smedestraat in deze straten. Wel zien zij dat het hek in de Lange Wijngaardstraat kwetsbaar blijft, omdat dit hek niet aan de muur verankerd kan worden en er regelmatig vandalisme plaatsvindt gericht op dit hek. Sus-teams Zoals ook in de evaluatie van de pilot Sus-teams naar voren kwam zijn ook de horecaondernemers zeer tevreden met de komst van de Sus-teams als extra preventieve maatregel in het voorkomen van uitgaansoverlast in en rond de Smedestraat. Zij hebben een goede samenwerking met de portiers van de horeca in de Smedestraat en de Lange Veerstraat, waardoor overlast voorkomen kan worden en incidenten in de kiem gesmoord worden. Vanuit de horeca is daarom de intentie om een structurele bijdrage te leveren aan deze maatregel.

9

5.

Conclusie 5.1 Inzet maatregelen De maatregelen waarvan in 2024 is aangekondigd dat zij worden ingezet om de uitgaansoverlast in en rond de Smedestraat aan te pakken zijn voor het belangrijkste deel uitgevoerd. Aan het opnieuw inrichten van de fietsenstalling in de Smedestraat en het toevoegen van publiekstoiletten op deze locatie wordt nog gewerkt. Ook is er een extra maatregel ingevoerd met het eerder aanzetten van de calamiteitenverlichting in de Smedestraat.

5.2 Effecten op de overlast voor omwonenden Het Wijkplatform Binnenstad is niet tevreden over de inzet die de gemeente samen met de politie en de horecaondernemers pleegt om de uitgaansoverlast in de Smedestraat en de omgeving in te perken. Zij geven aan nog niet veel van de maatregelen te merken. De politie en de horecaondernemers zien wel een duidelijke positieve invloed van de maatregelen. Vooral de afsluiting van de Schoutensteeg en de Lange Wijngaardstraat, de publiekshekken bij Stiels, Bugsy’s en du Theatre en de inzet van de Sus-teams worden gezien als maatregelen met een duidelijk preventieve werking op uitgaansoverlast. Deze effecten komen ook terug in de geregistreerde uitgaansoverlast. Daaruit blijkt dat de overlast in de Lange Wijngaardstraat en de Schoutensteeg is afgenomen sinds de hekken geplaatst zijn en goed werken. Ook is er een duidelijk positief effect van de inzet van Sus-teams op de geregistreerde overlast. Tenslotte wordt uit de cijfers duidelijk dat twee bewoners uit de Smedestraat verantwoordelijk zijn voor een groot deel van de overlastmeldingen bij de gemeente. Dit laat zien dat er grote verschillen lijken te bestaan in de overlastbeleving van bewoners in het gebied.

5.3 Vervolg Uitvoering De verschillende elementen van het plan van aanpak Smedestraat worden structureel geborgd in het Actieprogramma Veilig en Gastvrij Uitgaan. De stand van zaken wordt tweejaarlijks gemonitord in het Actieprogramma Veiligheid en Handhaving en bij de evaluatie van het Actieprogramma Veilig en Gastvrij uitgaan in 2028. Uitgaansoverlast Smedestraat Met de maatregelen die worden ingezet is de uitgaansoverlast in en rond de Smedestraat verminderd, maar niet opgelost. Omwonenden ervaren nog steeds overlast van groepen mensen op straat. Sinds het rookverbod zijn er, meer dan vroeger, mensen buiten aanwezig tijdens het uitgaan. Dit leidt tot geluids- en stankoverlast voor omwonenden. Het is de vraag in hoeverre deze overlast verder beperkt kan worden. In de Smedestraat zijn woningen en horecazaken boven elkaar

10

gesitueerd in een smalle straat met historische panden. De straat heeft veel functies tegelijkertijd: die van woonstraat, die van uitgaansstraat maar ook is de Smedestraat een belangrijke fietsroute met openbare fietsenstalling tussen de Kruisstraat en de Grote Markt. De kenmerken en verschillende functies van de Smedestraat maken dat de leefbaarheid van de woonstraat en de levendigheid van uitgaansstraat en fietsstraat op gespannen voet met elkaar zullen blijven staan.

11

Dit is een uitgave van gemeente Haarlem, 30 september 2025 _______________________________ Postbus 511 2003 PB Haarlem Tel. 14 023 haarlem.nl 12