2 Bijlage a Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2025-2030
Tekst van het document
Bijlage a
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2025-2030
Inhoud 1
Inleiding ...................................................................................................................... 3
2
Samenvatting .............................................................................................................. 4 2.1 Thema’s, prioriteiten en acties................................................................................... 5
3
Aanleiding ................................................................................................................... 7 3.1 Doel Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol ........................................................... 9 3.2 Proces totstandkoming Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol ............................... 10
4
Ontwikkelingen vliegverkeer Schiphol ....................................................................... 11 4.1 Luchtvaartnota 2020-2050...................................................................................... 12 4.2 Hoofdlijnenbrief van de Minister in 2022 ................................................................... 12 4.3 Luchtruimherziening............................................................................................... 14 4.4 Vliegverkeer & gezondheid ...................................................................................... 14
5
Cijfers vliegverkeer Schiphol ..................................................................................... 16
6
Evaluatie Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2019-2022 .............................. 20
7
Thema’s en prioriteiten Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2025-2030 ........ 26 7.1 Aansluiten op inzet BRS .......................................................................................... 27 7.2 Bestuurlijke inzet regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond ............................................ 27 7.2.1 Het belang van gezondheid in relatie tot vliegverkeer ....................................... 28 7.2.2 Geluid & hinderbeleving ................................................................................ 29 7.2.3 Reductie van (geluids)hinder in de nacht......................................................... 32 7.2.4 Luchtkwaliteit .............................................................................................. 36 7.2.5 Ruimtelijke ontwikkeling (wonen en vliegen) ................................................... 38 7.2.6 Netwerkkwaliteit .......................................................................................... 40 7.2.7 QuickScan – maatregelen.............................................................................. 42
8
Governance & participatie ......................................................................................... 45 8.1 Regionale samenwerking ........................................................................................ 45 8.2 Bovenregionale samenwerking ................................................................................ 45 8.3 Landelijke samenwerking ........................................................................................ 46 8.4 Samenwerking met bewoners.................................................................................. 46
9
Organisatie uitvoering en financiering ....................................................................... 47
10 Bijlage I - Overzicht zienswijzen ............................................................................... 48
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
2/53
1 Inleiding Gemeenten werken elke dag aan een leefomgeving waar mensen prettig kunnen wonen, werken en ontspannen. In de regio rond Schiphol hebben gemeenten te maken met de invloed van het vliegverkeer op die leefomgeving. Hierdoor ervaren inwoners in deze gemeenten meer last van vliegtuiglawaai en kan hun gezondheid worden beïnvloed door het vliegverkeer. Negen gemeenten, die allen onder de aanvliegroutes naar Schiphol liggen, werken samen aan terugdringen van de hinder door vliegverkeer. Het gaat om de gemeenten Alkmaar, Bergen, Beverwijk, Castricum, Haarlem, Heemskerk, Heiloo, Uitgeest en Velsen. De regio rond Schiphol profiteert ook van de economische voordelen van de luchthaven. Schiphol is een belangrijke internationale verbinding en trekt bedrijven en investeerders van over de hele wereld aan. Dit zorgt voor een sterke economie in de regio. De luchthaven zelf biedt veel banen in de luchtvaartsector. Daarnaast hebben inwoners van de regio het voordeel dat Schiphol dichtbij is, waardoor reizen snel en makkelijk gaat. Het is een grote uitdaging om een goede balans te vinden tussen de voordelen van Schiphol voor Nederland en de leefbaarheid voor omwonenden. Dit is voor gemeenten extra lastig omdat zij hier zelf geen beslissingen over mogen nemen. Daarom werken de negen gemeenten samen.
Ze willen zo bij regionale en landelijke overleggen meer aandacht vragen voor lokale zorgen en problemen. Omgevingsdienst IJmond ondersteunt deze negen gemeenten hierbij. De gezamenlijke doelen van de regio staan beschreven in deze Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol. Dit is een vernieuwde versie van de agenda voor 2016-2022. Net als in de vorige versie ligt de nadruk op leefklimaat en gezondheid, omdat hierin een verantwoordelijkheid ligt van gemeenten richting hun inwoners. De focus ligt daarom op het verbeteren van de leefomgeving, met extra aandacht voor geluidsoverlast. Tegelijk houden gemeenten oog voor de economische meerwaarde van Schiphol voor deze regio.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
3/53
2 Samenvatting Gemeenten werken elke dag aan een leefomgeving waar mensen prettig kunnen wonen, werken en ontspannen. In de regio rond Schiphol hebben gemeenten te maken met de invloed van het vliegverkeer op die leefomgeving. Inwoners ervaren overlast van het vliegverkeer met in sommige gevallen ook een negatieve impact op hun gezondheid. Negen gemeenten, die allen onder de aanvliegroutes naar Schiphol liggen, werken samen aan terugdringen van de hinder door vliegverkeer. Het gaat om de gemeenten Alkmaar, Bergen, Beverwijk, Castricum, Haarlem, Heemskerk, Heiloo, Uitgeest en Velsen. Aandacht voor een betere balans De negen gemeenten vragen bij regionale en landelijke overleggen meer aandacht voor de hinder van vliegverkeer in hun gemeenten. Door hierin samen te werken vormen ze een krachtig signaal naar zowel het Rijk als naar de sector. Dit is belangrijk, want sinds de opening van de Polderbaan in 2003, is de overlast door vliegverkeer flink toegenomen. Niet alleen neemt het aantal vluchten van en naar Schiphol toe, het aantal woningen onder de aanvliegroutes van de Polderbaan is ook toegenomen. Tegelijk biedt de luchthaven ook voordelen, zoals banen en internationale verbindingen. Met de Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol willen de gemeenten aandacht vragen voor een betere balans tussen overlast en voordelen. De centrale doelstelling van deze Bestuurlijke Agenda
Herstellen van de balans tussen het belang van een internationale luchthaven voor Nederland en de kwaliteit van de leefomgeving, specifiek voor omwonenden. Waarbij de balans komende jaren steeds meer doorschuift naar ruimte voor het beschermen en bevorderen van de gezonde leefomgeving. Vanuit deze doelstelling heeft en vraagt de regio oog voor: Gezondheid als centraal uitgangspunt bij het afwegen van belangen en maken van beleid, beslissingen of plannen. Behoud van de hub-functie t.b.v. het economische belang
In de Bestuurlijke Agenda legt de regio uit wat er nodig is om de situatie te verbeteren Eerst moet juridisch de basis op orde komen. Dat betekent dat Schiphol de juiste en actuele vergunningen moet hebben. Hierdoor kan het anticiperend handhaven stoppen. Daarnaast wil de regio dat er duidelijke normen komen voor alle soorten uitstoot van vliegtuigen, niet alleen voor geluid, maar voor alle emissies die een negatieve impact hebben op onze gezondheid, het milieu en het klimaat. Het vastleggen van normen beschermt inwoners Een norm op de gevel, bijvoorbeeld over hoeveel geluid een woning mag ontvangen, maakt het voor inwoners duidelijk hoeveel overlast zij maximaal mogen ervaren. Ook moet er duidelijkheid zijn over compensatie als deze norm wordt overschreden.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
4/53
Samen sta je sterker Door de samenwerking tussen de negen gemeenten is er afgelopen jaar veel aandacht geweest voor de problematiek rondom vlieghinder binnen onze regio. Die aandacht leidde al tot diverse maatregelen, waaronder het hoger aanvliegen in de nacht. Vanuit de regionale samenwerking wordt ook steeds vaker samengewerkt met gemeenten buiten de regio. Noodzakelijk, want inwoners onze regio ervaren overlast van de parallelle operatie, waarbij gelijktijdig op zowel de Polderbaan als de Zwanenburgbaan wordt aangevlogen. Om deze problematiek op de agenda te krijgen, werkt de regio samen met de gemeente Zaanstad en gemeenten in de regio ZaanstreekWaterland. Ook de Bestuurlijke Regie Schiphol, de overlegstructuur waar circa 50 gemeenten en vier provincies samenwerken is voor onze regio van belang. Want samen sta je sterker. De gezamenlijke, bestuurlijke inzet van de BRS kent een grote overlap met deze agenda. Komende jaren bouwt de regio deze samenwerking uit om de gezamenlijke belangen tussen partijen op te zoeken en te versterken.
2.1 Thema’s, prioriteiten en acties Onderwerp
Regionale inzet
Het belang van gezondheid in relatie tot vliegverkeer
Gezondheid geldt als centraal uitgangspunt en toetsingskader bij het afwegen van belangen en maken van beleid, beslissingen of plannen. Daarbinnen is van belang: • Dat er heldere, meetbare normen komen voor alle emissies (geluid én luchtkwaliteit). • Er daarmee inzicht is in gezondheidseffecten van alle emissies die een negatieve impact hebben op onze gezondheid, het milieu en het klimaat. • Structurele inbreng van GGD-adviezen in besluitvorming. • Transparante communicatie vanuit het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat over gezondheidseffecten van vliegverkeer. • Versterken van de regionale samenwerking rond monitoring en mitigatie van gezondheidseffecten.
Geluid en hinderbeleving;
De regio wil dat het Rijk toewerkt naar een basisbescherming voor inwoners. Dat betekent; • Het op orde brengen en actualiseren van de benodigde vergunningen voor Schiphol. • Stellen van geluidsnormen voor luchtvaart op de gevel van woningen (individuele bescherming). Niet alleen uitgaan van berekende waarden, maar ook het meten van vliegtuiggeluid.
Nachtvluchten
De regio wil meer rust in de nacht via: • Inzet op een aaneengesloten periode van rust van tenminste 5 uur. • Vermindering van de geluidbelasting in de randen van de nacht (tussen 23:00-24:00 uur en 05:00-07:00 uur).
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
5/53
•
Verplaatsing van nachtvluchten naar andere luchthavens
•
in Nederland. Weren van lawaaiige vliegtuigen in de nacht.
•
Heropening van de nachtelijke, oostelijke naderingsroute ARTIP2C.
Luchtkwaliteit
De regio pleit voor een verbetering van de luchtkwaliteit in relatie tot luchtvaart. De regio vraagt het Rijk om: • Luchtkwaliteit onderdeel uit te laten maken van het normenstelsel. • Nader onderzoek uit te voeren naar de effecten van (ultra)fijnstof. • De WHO-advieswaarden in te passen in het luchtvaartbeleid.
Ruimtelijke ontwikkeling (wonen en vliegen)
De regio wil dat ontwikkelingen op de grond (zoals woningbouw) en in de lucht (het aantal vluchten, routes, ed.) beter op elkaar worden afgestemd.
Netwerkkwaliteit
Luchthaven Schiphol is een belangrijk knooppunt waar veel internationale vluchten samenkomen en reizigers makkelijk kunnen overstappen. Dit staat voor de hub-functie. Voor de regio is het van belang dat deze hub-functie wordt behouden en Nederland daarmee verbonden blijft met de rest van de wereld. Op dit onderwerp wil de regio dat het Rijk: • Het aantal vluchten concretiseert dat past bij het behoud van de hub-functie van Schiphol. • Uitwerkt welke rol prijsdifferentiatie kan spelen om voorrang te geven aan de voor Nederland belangrijkste bestemmingen en vluchten ter behoud van de hubfunctie. • Samenhang aanbrengt in de inzet van luchthavens in Nederland om druk op de leefomgeving te verminderen en waar mogelijk evenwichtig(er) te verdelen. •
Inzichtelijk maakt hoe substitutie door railverkeer bijdraagt aan de hub door vervanging van niet hubgebonden vluchten.
Operationele oplossingsrichtingen
De regio vraagt om te komen tot maatregelen die de hinder in de regio reduceren. Met daarbij aandacht voor overlast als gevolg van: • Het op lage hoogte aanvliegen op de Polderbaan. • Het gelijktijdig aanvliegen op de Polderbaan en Zwanenburgbaan. • Continu dezelfde baaninzet. • De hoeveelheid vluchten per uur.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
6/53
3 Aanleiding Via de Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol beschrijven negen gemeenten hun gezamenlijke belangen en de standpunten waarmee zij aansluiten bij diverse overlegstructuren in de Schipholregio. Bestuurlijk is gekozen om de agenda te actualiseren. Evenals voorgaande jaren staan gemeenten aan de lat om de belangen van wonen en vliegen goed tegen elkaar af te wegen. Dit met het strategisch belang van de mainportstatus van Schiphol op nationaal en internationaal niveau en de uitvoering van diverse internationale en nationale duurzaamheidsdoelen in gedachten. De minister en de Kamer stellen inbreng vanuit de regio op prijs om die mee te wegen bij hun besluitvorming. Bij de uitvoering van de Bestuurlijke Agenda is het belangrijk aansluiting te zoeken bij de standpunten van partijen met dezelfde belangen. Gelijktijdig met het aflopen van de looptijd van de huidige Bestuurlijke Agenda kreeg de koers van het kabinet voor de komende jaren vorm en werd gewerkt aan een nieuwe vorm van interbestuurlijke samenwerking waarbij Rijk, provincies en gemeenten gezamenlijke doelen en ambities stelden. Ontwikkelingen die bepalend waren voor het ambitieniveau van gemeenten in deze Bestuurlijke Agenda en die aanleiding vormden om deze agenda te actualiseren.
Ontwikkelingen in vogelvlucht Een aantal belangrijke ontwikkelingen vormden aanleiding om de Bestuurlijke Agenda te actualiseren en daar waar mogelijk uitgangspunten en standpunten aan te scherpen. We beschrijven ze hieronder. Verderop in deze agenda komen ze meer uitgebreid aan bod. Vliegverkeer in de regio Schiphol heeft vijf start- en landingsbanen. Zes als de Oostbaan wordt meegerekend, maar die wordt vooral gebruikt voor privévliegtuigen. Het gaat om de Buitenveldertbaan, Kaagbaan, Aalsmeerbaan, Zwanenburgbaan en de Polderbaan. De Polderbaan en Kaagbaan zijn primaire banen. De overige banen zijn secundaire banen. Het vliegverkeer wordt zoveel als mogelijk afgewikkeld op de primaire banen. Bij piekomenten worden ook de secundaire banen ingezet. Bij landend verkeer wordt dan parallel aangevlogen op zowel de Polderbaan als de Zwanenburgbaan. In dit geval geldt dat vliegtuigen, vanuit veiligheid, een vaste vlieghoogte moeten aanhouden over een langere afstand. Deze regels drukken in onze regio extra op de kwaliteit van de leefomgeving. Anticiperend handhaven In het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (LVB) staat hoeveel geluid er in totaal toegestaan is voor Schiphol. Ook staat in het LVB hoeveel geluid er maximaal is toegestaan op 35 handhavingspunten rond Schiphol.
De Inspectie Leefomgeving & Transport ziet erop toe dat vliegverkeer op jaarbasis niet meer geluid produceert dan toegestaan in de handhavingspunten. Echter, sinds 2015 worden geluidsnormen rond Schiphol niet gehandhaafd als overschrijdingen het gevolg zijn van het gebruik van de primaire banen Polderbaan en Kaagbaan. Dit wordt ‘anticiperend handhaven’ genoemd. Gelijktijdig nam het aantal vliegbewegingen fors toe. Omdat de regels niet zijn vastgelegd, zijn geluidsnormen en de rechtspositie van omwonenden niet goed geregeld. Omwonenden kunnen zich niet beroepen op handhaving. In maart 2024 heeft de rechtbank het kabinet, in de zaak die de stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder (RBV) tegen de Staat aanspande, twaalf
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
7/53
maanden de tijd gegeven om de rechtspositie voor omwonenden te herstellen. Dat gebeurt onder meer door het wijzigen van het LVB. Het van kracht worden van het nieuwe LVB – en daarmee het stoppen van het anticiperend handhaven - wordt verwacht medio 2026. Hoofdlijnenbrief Op 24 juni 2022 presenteerde toenmalig Minister Harbers van Infrastructuur en Waterstaat zijn hoofdlijnenbrief. Met de hoofdlijnenbrief komt ‘de balans tussen een gezonde leefomgeving en duurzame connectiviteit’, centraal te staan. Met zijn hoofdlijnenbrief beschreef de minister de wens van het kabinet om “een einde te maken aan de gebrekkige rechtspositie van omwonenden1”. Omdat een LVB nauw verbonden is aan de natuurvergunning verwachtte het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) dat het wijzigen van het LVB meer tijd in beslag zou nemen. Met de hoofdlijnenbrief koos de Minister er daarom voor, om vooruitlopend op het LVB het maximumaantal toegestane vliegtuigbewegingen van en naar Schiphol te reduceren tot 440.000 per jaar. Dit in plaats van de 500.000 vliegtuigbewegingen die tot dan toe waren toegestaan. Met het nieuwe kabinet is het aantal vliegbewegingen van 440.000 per jaar weer losgelaten en kwam, naast aandacht voor hinderreductie ook weer ruimte voor groei.
Interbestuurlijke samenwerking Naar aanleiding van een evaluatie van de governancestructuur binnen de Schipholregio is eind 2022 gekozen om de governance op te delen in twee kolommen; interbestuurlijk en participatie. Over de interbestuurlijke samenwerking zijn afspraken gemaakt tussen vier ministeries; Infrastructuur en Waterstaat, Binnenlandse zaken, Economische zaken & Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, de provincies Noord & Zuid-Holland, Flevoland en Utrecht en gemeenten in de Schipholregio. Op 10 oktober 2022 ondertekenden de minister van IenW en de Gedeputeerde van Noord-Holland als voorzitter van de Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS) de Bestuursovereenkomst intenties samenwerking NOVEX Schipholregio. Ook in deze overeenkomst staat de balans tussen een gezonde leefomgeving en duurzame connectiviteit centraal. Daarnaast staat de verbinding met de diverse opgaven in de Schipholregio beschreven. Daarmee bouwt de overeenkomst voort op de eerder gemaakte werkafspraken en vormde de start voor de verdere uitwerking van de NOVEX Schiphol. Gelijktijdig aan de interbestuurlijke samenwerking heeft het ministerie de Maatschappelijke Raad Schiphol (MRS) opgericht om ook invulling te geven aan de participatiekolom. In de MRS zitten bewonersvertegenwoordigers, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en experts.
NOVEX Schipholregio Op 7 december 2023 ondertekenden de BRS, samen met het ministerie van IenW het Ontwikkelperspectief en de Uitvoeringsagenda NOVEX Schipholregio. Met de oplevering van deze Uitvoeringsagenda NOVEX Schipholregio2 zetten overheden een grote, gezamenlijke stap binnen de interbestuurlijke samenwerking. De gezamenlijke inspanningen krijgen komende jaren vorm via 33 actielijnen. Met deze Rijk-regio-agenda werken overheden samen aan de complexe integrale opgaven in de Schipholregio. Waar verschillende maatschappelijke belangen en opgaven 1
https://open.overheid.nl/documenten/ronl-024dd11c16bad9823ae75aed4b8dd1ccd8de6cce/pdf
2 https://www.rijksoverheid.nl/Uitvoeringsagenda Novex Schipholregio
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
8/53
samenkomen en op elkaar inwerken vraagt dat een gezamenlijke afweging om op verschillende dossiers voortgang te realiseren. Door synergie te creëren tussen verschillende belangen en toe te werken naar gezamenlijke uitgangspunten en een gezamenlijk afwegingskader dragen overheden bij aan een duurzame en evenwichtige ontwikkeling van de regio. Regeerakkoord In september 2024 presenteerde het toenmalige kabinet-Schoof het Regeerakkoord. Hierin stond beschreven dat de koers van het kabinet‑Rutte IV zou worden voortgezet en de inzet voor de luchtvaart gericht bleef op het op orde brengen van de rechtsbescherming van omwonenden (geluidsbelasting) en de regelgeving met behoud van de netwerkkwaliteit van Schiphol. Zo richtte het kabinet zich op milieunormen die eraan bij moeten dragen dat de negatieve effecten van de civiele luchtvaart afnemen. De uitwerking van het normenstelsel neemt echter nog een aantal jaar in beslag. De doorgroei van Schiphol kreeg een prominentere plek doordat het kabinet inzet op stillere en schonere vliegtuigen. Voor de luchtvaart ontstaat zo op de langere termijn groeiruimte als vliegtuigen stiller en schoner worden onder andere met innovatie van vliegtuigen en vliegtuigbrandstoffen, waaronder SAF (biogene en synthetische brandstof) en waterstof. Het kabinet houdt vast aan de realisatie van een reductie van de geluidbelasting.
Via een gefaseerde aanpak wil zij komen tot een reductie van 20% overdag en 15% in de nacht. Nadere uitwerking voor de invulling van de laatste 5 van de 20% vermindering geluidbelasting volgt in 2026. Bij dit eerste reductiedoel van 15% is bepaald dat het maximumaantal jaarlijkse vliegtuigbewegingen teruggebracht wordt van 500.000 naar 478.000. In maart 2025 heeft de Europese Commissie hierop geadviseerd. In mei 2025 is het maximumaantal vluchten vastgelegd in een versneld LVB waarmee per 1 november 2025 het bijbehorende maatregelpakket wordt geeffectueerd en gemonitord. Borging van de rechtsbescherming van omwonenden volgt in het algehele LVB van medio 2026.
3.1 Doel Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol Het luchtvaartdossier is een dynamisch dossier dat een lange adem vraagt. Er spelen voortdurend nieuwe ontwikkelingen die een uitwerking kennen van meerdere jaren. Daarnaast kent het dossier zeer veel stakeholders; van inwoners tot gemeenten en van de sector tot internationale overheden en bedrijvigheid. Eenieder heeft een eigen belang. Het ministerie van IenW is verantwoordelijk voor het nationale luchtvaartbeleid en heeft daar voortdurend gesprekken over met haar stakeholders. Het luchtvaartbeleid is afhankelijk van internationale wet- en regelgeving in de luchtvaart. Gemeenten schrijven niet zelf mee aan dit beleid, maar praten via diverse overlegstructuren wel mee over ontwikkelingen en kunnen zo alsnog invloed uitoefenen. Het doel van deze Bestuurlijke Agenda is het vaststellen van gemeenschappelijke uitgangspunten om de negatieve effecten van vliegverkeer in de negen samenwerkende gemeenten te verminderen. Daarbij ligt de focus op een verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving, maar houden we het economisch belang en de werkgelegenheid voor de regio in het vizier. Door het gezamenlijk uitdragen van deze uitgangspunten aan diverse bestuurlijke tafels vragen de negen gemeenten meer aandacht voor de zorgen en problematiek in de regio.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
9/53
De Bestuurlijke Agenda heeft een secundair, maar ook belangrijk doel. Doordat er vooral veel aan bestuurlijke tafels gesproken wordt over ontwikkelingen in de Schipholregio is de inzet van de eigen gemeenten veelal minder zichtbaar. Met de Bestuurlijke Agenda is het voor inwoners helder op welke manier en met welke standpunten portefeuillehouders aanschuiven aan de diverse (bestuurlijke) overlegtafels binnen de Schipholregio en op welke manier zij invloed kunnen hebben op lopende ontwikkelingen. Samengevat draagt de Bestuurlijke Agenda eraan bij dat de negen samenwerkende gemeenten via de vastgestelde inzet transparant, consistent, gezamenlijk en snel kunnen reageren op nieuwe ontwikkelingen. Deze inzet krijgt een plek in zienswijzen van de regio, maar ook zienswijzen die worden opgesteld binnen de Bestuurlijke Regie Schiphol.
3.2 Proces totstandkoming Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol De Bestuurlijke Agenda vliegverkeer Schiphol 2025-2030 bouwt voort op de huidige standpunten. Waar mogelijk is de inzet aangescherpt door (landelijke) ontwikkelingen. Denk daarbij aan nieuwe ambities die interbestuurlijk zijn vastgelegd in de Uitvoeringsagenda NOVEX Schipholregio, of ontwikkelingen die het Rijk zelf in gang heeft gezet, zoals onderzoek naar meer rust in de nacht. Daarnaast sluit de Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol aan bij de bestuurlijke inzet binnen de Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS). Voor de negen gemeenten is het belangrijk om zoveel als mogelijk bovenregionaal en binnen de BRS samen te werken om zo een eenduidig en constructief signaal af te geven richting het Rijk. Verder zijn de uitgangspunten in deze Bestuurlijke Agenda opgehaald en getoetst via diverse regionale raadsinformatiesessies en sessies met portefeuillehouders binnen de regio, waarbij steeds weer het belang naar voren kwam om te komen tot een balans tussen een internationale luchthaven voor Nederland en de kwaliteit van de leefomgeving, specifiek voor omwonenden. Daarbij staat voorop dat de balans komende jaren steeds meer doorschuift naar ruimte voor het beschermen en bevorderen van de gezonde leefomgeving.
Onder meer door gezondheid als centraal uitgangspunt te stellen bij het afwegen van belangen en maken van beleid, beslissingen of plannen. De portefeuillehouders uit de regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond halen via dit concept zienswijzen op bij hun gemeenteraden. Alle zienswijzen bij elkaar vormen input voor de definitieve versie die later in 2025 ter vaststelling wordt aangeboden aan de colleges van B&W. De vastgestelde Bestuurlijke Agenda wordt ter kennisname gedeeld met de gemeenteraden, inclusief een Nota van Antwoord, zodat raadsleden zien op welke wijze de zienswijze in de definitieve agenda is verwerkt. De definitieve versie van de agenda wordt gepubliceerd op www.odijmond.nl.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
10/53
4 Ontwikkelingen vliegverkeer Schiphol De context rondom Schiphol is de afgelopen jaren door verschillende factoren aanzienlijk veranderd. Onder meer door de impact van de COVID-19-pandemie, toegenomen aandacht voor milieuvraagstukken en het maatschappelijke debat over de rol en omvang van de luchthaven. Deze veranderingen hebben geleid tot een hernieuwde evaluatie van het beleid en de toekomst van Schiphol. Ook de samenwerking van de Rijksoverheid met medeoverheden veranderde afgelopen jaren. Impact van de COVID-19-pandemie De pandemie zorgde voor meer dan een halvering van het aantal vliegbewegingen in 2020 en 2021. Dit trof de luchtvaartsector zwaar. Schiphol zag een scherpe afname van vliegverkeer en inkomsten, wat leidde tot heroverwegingen over operationele strategieën en toekomstbestendigheid. De periode van verminderde activiteit bood echter ook een kans om milieueffecten, zoals geluidsoverlast en luchtvervuiling, te verminderen en nieuwe duurzaamheidsinitiatieven te overwegen. Milieuvraagstukken Met de heropleving van het vliegverkeer na de pandemie, kwam er meer aandacht voor de milieueffecten van Schiphol. De discussie over klimaatverandering en de noodzaak van duurzaamheid kreeg meer gewicht, mede door druk van milieuorganisaties en de bredere samenleving.
Er werd meer nadruk gelegd op het verminderen van CO2-uitstoot, geluidsoverlast en luchtvervuiling, wat leidde tot een intensiever debat over hoe de luchtvaartsector kan bijdragen aan nationale en internationale klimaatdoelen. Maatschappelijk debat Het maatschappelijk debat over Schiphol intensiveerde door de combinatie van bovengenoemde factoren. Omwonenden, milieuorganisaties en andere belanghebbenden uitten zorgen over de impact van de luchthaven op gezondheid, leefomgeving en klimaat. Dit debat werd gevoed door de zichtbare afname van overlast tijdens de pandemie, wat leidde tot vragen over de noodzaak en wenselijkheid van terugkeer naar de pre-pandemische niveaus van vliegverkeer. In de volgende hoofdstukken beschrijven wij een aantal belangrijke ontwikkelingen binnen het Schipholdossier die bepalend zijn voor de inzet van onze regio.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
11/53
4.1 Luchtvaartnota 2020-2050 In september 2020 stelde het Rijk de Luchtvaartnota 2020-20503 vast. Deze nota is opgesteld door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en biedt een langetermijnvisie voor de ontwikkeling van de luchtvaart in Nederland, met nadruk op duurzaamheid, veiligheid, en innovatie. De nota erkent de belangrijke rol van luchtvaart in de Nederlandse economie, maar benadrukt dat groei op een verantwoorde manier moet plaatsvinden. Dit betekent dat groei alleen mogelijk is binnen de kaders van de klimaatdoelen en de leefomgevingskwaliteit. Er wordt gestreefd naar CO2-neutraliteit in 2050, waarbij technologische innovaties zoals duurzame vliegtuigbrandstoffen, elektrische vliegtuigen en efficiëntere luchtruimgebruik een cruciale rol spelen. Er is ook aandacht voor de versterking van de internationale hub-functie van Schiphol en de verbetering van de bereikbaarheid van regionale luchthavens. De nota onderkent ook dat er omstandigheden kunnen zijn waarin krimp van de luchtvaartcapaciteit noodzakelijk is. Dit kan voortvloeien uit milieueisen, geluidsnormen en klimaatdoelstellingen. In bepaalde scenario’s, zoals bij het niet halen van duurzaamheidstargets, kunnen maatregelen genomen worden om het aantal vluchten te beperken. Dit impliceert een flexibele aanpak waarbij economische groei niet ten koste gaat van leefbaarheid en milieu.
Nachtvluchten zijn een specifiek aandachtspunt vanwege hun impact op de nachtrust van omwonenden en de leefkwaliteit in het algemeen. De nota stelt dat het aantal nachtvluchten strikt gereguleerd zal blijven en dat de geluidsoverlast verder teruggedrongen moet worden. Dit kan door het gebruik van stillere vliegtuigen en strengere handhaving van geluidsnormen. Schiphol blijft het enige vliegveld waar nachtvluchten plaatsvinden, maar met een strikte limiet en continue evaluatie van de impact op de omgeving. De Luchtvaartnota 2020-2050 balanceert tussen de noodzaak voor economische groei en de dringende behoefte aan duurzaamheid en leefbaarheid. Groei wordt gefaciliteerd binnen strikte milieukaders, krimp is een optie als duurzaamheidsdoelen niet gehaald worden, en nachtvluchten worden streng gereguleerd om de negatieve impact op omwonenden te minimaliseren.
4.2 Hoofdlijnenbrief van de Minister in 2022 De intensivering van het maatschappelijk debat en de veranderde context rondom Schiphol waren belangrijke redenen waarom de minister in 2022 met een hoofdlijnenbrief4 kwam. De brief adresseerde de noodzaak om een nieuw evenwicht te vinden tussen economische belangen van de luchthaven en de sociale en milieukundige impact ervan. Daarbij keek het Rijk naar mogelijke beperking van het aantal vliegbewegingen om geluidsoverlast en emissies te verminderen. Duurzaamheid en innovatie en beperkingen op nachtvluchten om slaapverstoring en gezondheidsproblemen bij omwonenden te verminderen. 3 Luchtvaartnota 2020 - 2050 | Luchtvaart in de toekomst
4 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/06/24/hoofdlijnenbrief-
schiphol#:~:text=Minister%20Harbers%20(IenW)%20informeert%20de,ontwerp%2DLuchthavenverkeerbesluit%2 0(LVB).
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
12/53
Terugdringen geluidsbelasting Met de ambitie uit de hoofdlijnenbrief streeft het Rijk naar 20% minder geluidsbelasting rond Schiphol overdag en 15% minder geluidsbelasting in de nacht om de leefbaarheid voor omwonenden te verbeteren en milieudoelen te halen, terwijl de economische belangen van de luchthaven behouden blijven. Daarbij zette IenW in eerste instantie in op 440.000 vliegbewegingen per jaar. Omdat het voor deze maatregel nodig is een balanced approach-procedure5 te doorlopen en de 440.000 vliegbewegingen daarbinnen niet stand zou houden, zette het kabinet-Schoof in op 478.000 vliegbewegingen i.c.m. met diverse extra geluidsreducerende maatregelen en maatregelen om meer rust in de nacht te borgen. Dit pakket sluit aan bij de Europese normen en de balanced approach, waarbij eerst wordt ingezet op technologische innovatie, efficiëntere vliegroutes, en geluidsreductie aan de bron. Het verminderen van de geluidsbelasting is essentieel om gezondheidseffecten voor bewoners te beperken en tegemoet te komen aan groeiende maatschappelijke en politieke druk. Het Rijk is van mening dat Schiphol door deze reductie duurzamer kan opereren en conflicten met omwonenden en milieugroepen verminderen. De balanced approach is doorlopen en in maart 2025 afgerond.
Tijdens dit traject is in april 2024 een gewijzigd maatregelpakket bij de Europese Commissie ingediend en in september 2024 opnieuw een gewijzigd pakket ter beoordeling aan de Europese Commissie aangeboden.6 Dit pakket is in december 2024 aangevuld met een voorstel voor een maximumaantal vliegbewegingen (478.000 per jaar waarvan 27.000 in de nacht). Deze maximum aantallen zijn in mei 2025 in een versneld LVB vastgelegd waarmee het definitieve maatregelpakket per 1 november 2025 in kan gaan. De maatregelen betreffen: -
Vermindering aantal vluchten (incl. nachtvluchten)
-
Weren van de meest lawaaiige toestellen in de nacht
-
Inzet van stillere toestellen in de nacht
-
Tariefdifferentiatie (duurder maken voor lawaaiige vliegtuigen)
-
(Snellere) vlootvernieuwing
De nieuwe maatregelen, waarvan inmiddels besloten is deze gefaseerd in te voeren, worden vervolgens periodiek geëvalueerd. Op basis hiervan wordt bekeken of en welke aanvullende maatregelen nodig zijn om te voldoen aan de bepaalde geluidsdoelen. De borging van de rechtsbescherming van inwoners (door het stoppen met anticiperend handhaven, het uitbreiden van het stelsel van handhavingspunten met bijbehorende grenswaarden en versterkte handhaving) wordt komende periode in een luchthavenverkeerbesluit (de algehele LVB) vastgelegd. Dit is ook nodig om te voldoen aan de uitspraak van de rechter in de zaak van de stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder. Het LVB voor Schiphol wordt eind 2025/begin 2026 verwacht.
5 https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2023/09/01/bijlage-2-
notificatiedocument-balanced-approach-procedure-schiphol/bijlage-2-notificatiedocument-balanced-approachprocedure-schiphol.pdf 6 https://open.overheid.nl/documenten/brief ministerie IenW 4 september 2024
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
13/53
4.3 Luchtruimherziening De luchtruimherziening in Nederland is volop in ontwikkeling en vormt een cruciale stap om het Nederlandse luchtruim efficiënter en duurzamer in te richten. Het huidige luchtruim is verouderd en zit tegen zijn grenzen aan. Overlappende vliegroutes en inefficiënties leiden tot onnodige geluidsoverlast en uitstoot. Het Rijk werkt daarom aan een nieuw ontwerp, waarbij vliegroutes worden geoptimaliseerd en betere afstemming plaatsvindt tussen civiel en militair gebruik. De luchtruimherziening betreft een herindeling van het hogere luchtruim en kent een aantal kaders waarbinnen de geluidsbelasting op de woonomgeving moet verminderen. Door het hoger (aan)vliegen, het landen via een vast daalprofiel (met gelijk motorvermogen) en het landen via vaste naderingsroutes zet IenW in op de vermindering van geluidshinder rondom luchthavens. De daadwerkelijke impact (zowel qua geluidsbelasting als ervaren hinder) van de luchtruimherziening kan pas worden bepaald wanneer er meer duidelijkheid is over (naderings)routes. De luchtruimherziening bevindt zich momenteel in de eerste fase van planvorming. Eerste helft 2026 volgt een definitief ontwerp. Een fase van participatie volgt nog en is voor de regio cruciaal om tot besluitvorming door het Rijk te kunnen komen. De verwachting is dat een nadere uitwerking van de luchtruimherziening meerjarig zal duren.
In de huidige planning is de juridische verankering voorzien tussen 2026 en 2030. Ook voor onze regio is de verwachting dat de luchtruimherziening in sommige gevallen een positieve, maar in andere gevallen ook een negatieve impact heeft. Met de nieuwe indeling is voorzien om hoger aan te vliegen en wordt gezocht naar (vaste) vliegroutes die woonkernen, Natura 2000-gebieden en aangewezen stiltegebieden zoveel als mogelijk ontzien voor wat betreft geluidsbelasting en verstoring op de grond. De gemeenten in onze regio houden nauwlettend in de gaten of deze uitgangspunten ook in de definitieve versie worden meegenomen. Verder is het voor onze regio van belang dat eerst wordt toegewerkt naar een nieuwe rekensystematiek voor geluidsbelasting van vliegverkeer met daarbij individuele bescherming van inwoners via normen op de gevel. maar ook helderheid over de compensatie of mitigerende maatregelen waar bewoners recht op hebben, wanneer de situatie niet verbetert. Omdat deze inzet gelijk is aan de inzet van de Bestuurlijke Regie Schiphol, wordt hierin samenwerking gezocht.
4.4 Vliegverkeer & gezondheid Het vliegverkeer in Nederland heeft een impact op de gezondheid inwoners, vooral voor degenen die in de buurt van een luchthaven wonen. Twee van de meest prominente factoren die bijdragen aan deze gezondheidsimpact zijn geluidsoverlast en luchtkwaliteit. Chronische blootstelling aan geluidsoverlast kan leiden tot stressklachten, luchtwegklachten, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten en psychische klachten7. Geluidsoverlast door vliegtuigen in de nacht kan slaap verstoren, wat de gezondheidsproblemen kan versterken.8 7
Bron: Rapport_belevingsonderzoek_geluidhinder_en_slaapverstoring_2020-1.pdf (ggdghor.nl)
8 Bron: Schiphol en gezondheid | GGD Kennemerland
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
14/53
Ernstige hinder en slaapverstoring concentreert zich in deelgebieden In de Schipholregio worden mensen langdurig blootgesteld aan geluidbelasting die uitstijgt boven de advieswaarde van de WHO voor omgevingsgeluid. Het uitgangspunt van de WHO is dat minder dan 10% van de mensen ernstige hinder ervaart. Het percentage bewoners dat ernstige hinder ervaart door langdurende blootstelling aan geluid, loopt in enkele gemeenten in de regio op tot 60%. Dit blijkt uit onderzoek van de GGD uit 2020. Ook op grote afstand van Schiphol ervaren mensen ernstige hinder en slaapverstoringen. Hoewel het percentage inwoners dat overlast ervaart lager is, is het totaal aantal inwoners in de wijde omgeving rondom Schiphol dat ernstige geluidhinder ondervindt groot, onder meer door het grote gebied waarover het vliegverkeer wordt afgewikkeld. Uit de resultaten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 (18- tot 64-jarigen) blijkt dat de ernstige geluidhinder zich niet beperkt tot de vastgestelde geluidscontour van 48 dB Lden. Ook in gemeenten en gebieden buiten deze contour komen percentages voor die uitstijgen boven het landelijke gemiddelde van 3,7%. Met name in de gemeenten Aalsmeer (40%), Uithoorn (34%), Heiloo (24%), Castricum (21%) en Amstelveen (21%) wordt veel geluidhinder ervaren van vliegverkeer. Uitgeest kent een percentage van 18,8%. Bergen 10,6%.
De percentages van de overige gemeenten binnen onze regio liggen rond de 6-7%. De hoge hinderpercentages in Heiloo, Castricum en Uitgeest laten zien dat ook bewoners in verder weggelegen gebieden in het noorden de impact ervaren van de Polderbaan. Vliegverkeer en luchtkwaliteit Vliegtuigen stoten verschillende verontreinigende stoffen uit, waaronder fijnstof en ultrafijnstof. Deze deeltjes kunnen diep in de longen doordringen en bijdragen aan luchtwegaandoeningen zoals astma, bronchitis en andere chronische ademhalingsproblemen. Daarnaast dragen emissies van stikstofoxiden bij aan de vorming van ozon en fijnstof in de atmosfeer, wat kan leiden tot ademhalingsproblemen, hart- en vaatziekten en een verhoogd risico op longkanker. Naast fijnstof en stikstofoxiden stoten vliegtuigen ook andere schadelijke stoffen uit, zoals zwaveloxiden en vluchtige organische stoffen, die eveneens schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Verminderen gezondheidsimpact vliegverkeer Om de negatieve gezondheidsimpact van vliegverkeer te verminderen, werkt de Nederlandse overheid samen met de luchtvaartsector aan verschillende maatregelen. Dit omvat beperkingen op nachtvluchten en het bevorderen van stillere vliegtuigen om geluidsoverlast te verminderen, evenals de bevordering van schonere vliegtuigtechnologieën en duurzame brandstoffen om luchtvervuiling te verminderen.
Er wordt ook voortdurend onderzoek gedaan naar de gezondheidseffecten van vliegverkeer en monitoring van luchtkwaliteit en geluidsniveaus rond luchthavens. Ondanks deze inspanningen blijft de impact van vliegverkeer op de gezondheid een belangrijk aandachtspunt, vooral voor gemeenschappen rondom grote luchthavens zoals Schiphol. Het blijft een voortdurende uitdaging om een balans te vinden tussen de economische groei van de luchtvaartsector en de bescherming van de volksgezondheid.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
15/53
5 Cijfers vliegverkeer Schiphol De ontwikkeling van het aantal vluchten op Schiphol tussen 2019 en 2024 kenmerkt zich door significante schommelingen, voornamelijk veroorzaakt door de coronapandemie en de daaropvolgende herstelperiode. In 2019 was Schiphol een van de drukste luchthavens ter wereld, met een recordaantal van ongeveer 496.000 vliegbewegingen. Dit aantal weerspiegelde een stabiele groei in de jaren daarvoor, aangedreven door de sterke positie van Schiphol als internationaal knooppunt en de hub-functie voor KLM en haar partners. Met de uitbraak van COVID-19 in het begin van 2020 werden wereldwijd strikte reisbeperkingen en lockdowns ingevoerd. Dit leidde tot een dramatische daling in het aantal vluchten. In 2020 verwerkte Schiphol slechts ongeveer 227.000 vliegbewegingen, minder dan de helft van het aantal in 2019. De luchtvaartsector werd zwaar getroffen door de verminderde passagiersvraag en talrijke annuleringen. Pas in 2023 begon de sector zich te herstellen. Het aantal vliegbewegingen op Schiphol steeg naar ongeveer 400.000 vliegtuigbewegingen. In 2023 groeide het aantal vliegtuigbewegingen door naar circa 430.000. De groei zette in 2024 door tot bijna 470.000 bewegingen. Aantal vliegtuigbewegingen Schiphol
(Bron: https://dashboards.ilt.rijkscloud.nl/cijfersveiligeduurzameluchtvaart/) Het totaal aantal vliegtuigbewegingen is een optelsom van alle passagiersvluchten, vrachtvluchten en general aviation. Voor de passagiers- en vrachtvluchten samen, het zogenoemde handelsverkeer, geldt een maximum van 500.000 vliegtuigbewegingen per gebruiksjaar. General aviation zijn privévluchten, zakelijke vluchten en helikoptervluchten van bijvoorbeeld de politie.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
16/53
Aantal nachtvluchten door handelsverkeer Nachtvluchten betreft het verkeer dat wordt afgewikkeld tussen 23.00 en 07.00 uur. Voor de afwikkeling van nachtvluchten gelden andere regels dan de vluchten overdag. Zo maken vliegtuigen gebruik van een vaste route en naderen ze vanaf een grotere hoogte. In de nacht wordt nagenoeg alleen gebruik gemaakt van de primaire banen (Polderbaan en Kaagbaan). In 2024 stabiliseerde het aantal nachtvluchten tot bijna 25.000.
Het meeste verkeer dat van en naar Schiphol vliegt wordt afgehandeld op de twee primaire banen; de Polderbaan en de Kaagbaan. De aan- en uitvliegroutes van de Polderbaan liggen boven onze regio. In onderstaande tabel staat het aantal landingen en starts Polderbaan over de jaren 2021, 2022, 2023 en 2024. 2021
2022
2023
2024
238.758
395.067
430.842
470.416
Landingen
40.779
68.259
92.782
100.958
Starts
25.861
53.183
47.668
46.102
66.640
121.442
140.450
147.060
Totaal Schiphol Polderbaan
Hindercijfers BezoekBas Inwoners die overlast ervaren van vliegverkeer kunnen dat melden bij het Bewonersaanspreekpunt Schiphol via www.bezoekbas.nl. Elk kwartaal en jaar publiceert BezoekBas de cijfers. Over de afgelopen jaren ontving het platform BezoekBas een aanzienlijke hoeveelheid klachten. In 2023 stabiliseerde het vliegverkeer, maar het aantal meldingen van overlast bleef hoog.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
17/53
Een prominent deel van die klachten betrof vliegverkeer van en naar de Polderbaan van Schiphol. Deze meldingen weerspiegelen de zorgen van omwonenden over verschillende vormen van hinder, veroorzaakt door het vliegverkeer. De klachten gingen voornamelijk over de constante geluidsbelasting en de impact op de leefkwaliteit. Veel meldingen wezen op de verstoring van de nachtrust en de stress die gepaard gaat met aanhoudende geluidsoverlast. Er werd ook melding gemaakt van de invloed van luchtvervuiling door vliegtuigemissies, wat de zorgen over de algehele leefbaarheid in de omgeving van Schiphol verder versterkte. De meldingen van overlast over de afgelopen drie jaar, verzameld door BezoekBas, laten een consistent patroon zien van zorgen rondom de Polderbaan van Schiphol. Ondanks variaties in het aantal vluchten door de pandemie, bleef de geluidsoverlast een centrale klacht. De terugkeer naar normale vluchtfrequenties heeft geleid tot een hernieuwde focus op de impact van vliegverkeer op de gezondheid en het welzijn van omwonenden. Aantal melders per cluster
Bron: https://bezoekbas.nl/wpcontent/uploads/2024/05/BAS_Jaarrapportage_2024_DEF26032025.pdf
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
18/53
24-uursoverzicht van aanvliegroutes (groen) en uitvliegroutes (blauw) binnen de regio Bron: https://bas.flighttracking.casper.aero/
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
19/53
6 Evaluatie Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2019-2022 Voor de regio, evenals alle gemeenten in de Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS) is de NOVEX Schipholregio een mijlpaal. De BRS zet hiermee een volgende stap om haar strategische thema; ‘de balans tussen een gezonde leefomgeving en duurzame connectiviteit’, te borgen in de uitvoering. De BRS vroeg afgelopen jaren ook aandacht voor het ontbreken van de samenhang tussen luchtzijdige en landzijdige opgaven. De NOVEX Schipholregio moet deze verbinding herstellen. Daarnaast ziet de BRS de NOVEX Schipholregio als kans om de juridische basis op orde te brengen, rechtszekerheid te creëren voor bewoners en investeerders door het stellen van heldere kaders, het oplossen van juridische onduidelijkheden en het bieden van lange termijnperspectief voor de luchtvaartsector. In de onderstaande tabel staan de prioriteiten beschreven uit de vorige Bestuurlijke Agenda. In de tweede kolom de voorgestelde inzet en in de laatste kolom het resultaat van de afgelopen jaren. Afhankelijk van de prioriteit en het resultaat zijn onderwerpen meegenomen naar de nieuwe Bestuurlijke Agenda. Onderwerp
Inzet
Resultaat
CO2 en overige
Luchtvaart maakt nu nog geen deel
Het kabinet heeft met de
uitstoot van
uit van de Europese
Luchtvaarnota haar ambities
luchtverontreinigende
klimaatafspraken en het nationale
kenbaar gemaakt voor
stoffen
Energieakkoord. In de
onderwerpen als CO2-reductie.
Luchtvaartnota moet het Kabinet adresseren welke maatregelen - al
De uitwerking om stapsgewijs de
dan niet in Europees verband -
luchtkwaliteit te verbeteren heeft
genomen moeten worden om het
een plek gekregen in de NOVEX
terugdringen van CO2 door de
Schipholregio. Daarbij wordt
luchtvaart te realiseren. Hiervoor
aangesloten bij de doelen uit het
worden concrete doelstellingen
Schone Lucht Akkoord (SLA). De
uitgewerkt. Ook de
sturing hierop vindt plaats vanuit
stikstofdepositie ten gevolge van
verschillende bronnen en
de luchtvaart verdient aandacht.
programma’s naast luchtvaart,
Daarnaast
zoals industrie en
moet onderzocht worden of op
mobiliteitssector. De intentie is om
Schiphol het prijsmechanisme
alle gemeenten in de
(tariefstelling) bij het terugdringen
Schipholregio aan te laten sluiten
van uitstoot, een grotere rol kan
bij de doelen van het SLA. Vanuit
spelen. Ook de substitutie van
het SLA wordt, los van de
vliegtuig door trein voor de intra
bronnen, de luchtkwaliteit
Europese korte afstanden, moet in
gemonitord.
dit kader worden onderzocht.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
20/53
Daarnaast wordt binnen de NOVEX Schipholregio de emissiedoelen SLA en luchtvaart vergeleken en wordt gekeken of en zo ja, welke aanpassing gewenst is en haalbaar. Ook wordt gekeken naar de lopende acties voor compliance met Europese regelgeving. Binnen de NOVEX Schipholregio is het ministerie van IenW trekker van deze actie. De BRS geldt als samenwerkingspartner. Luchthaven in zee
De regio is kritisch over een
Het gesprek over een luchthaven
luchthaven in zee en wil betrokken
in zee is stil komen te liggen.
worden bij vervolgonderzoek. (Ultra)fijnstof
In 2020 worden de eerste
In 2022 is een uitgebreide studie
resultaten verwacht van het RIVM
gedaan naar mogelijke
onderzoek naar ultrafijnstof. In de
gezondheidseffecten van ultrafijn
Luchtvaartnota moet worden
stof afkomstig van vliegtuigen. De
aangegeven hoe hier verder mee
resultaten versterken eerdere
om te gaan.
conclusies van de Gezondheidsraad en vergroten het inzicht in de mogelijke effecten van ultrafijn stof op de gezondheid. Onderzoek bij andere grote (internationale) vliegvelden is nodig om de conclusies verder te verstevigen. In 2023 is een nadere studie gedaan naar de impact van diverse emissies van vliegverkeer op de luchtkwaliteit. In hoofdstuk 8.2.3 staat daar een toelichting over, gekoppeld aan de toekomstige inzet. In de op 22 september 2021 door de WHO uitgebrachte richtlijn met advieswaarden voor luchtverontreiniging maakt ultrafijnstof deel uit van een breder palet stoffen waarvan de
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
21/53
waarden flink omlaag moeten om schadelijke gezondheidseffecten en sterfte bij mensen te voorkomen. Het rapport heeft geen rechtstreekse doorwerking naar regelgeving en beleid. Het is aan het Rijk om bij het inrichten van de normering te overwegen om aansluiting te zoeken bij de WHO-normen. Geluidhinder
Geluidhinder is gebaseerd op
Via het Programma ‘Meten en
(prioriteit)
berekeningen. De ervaring leert dat
berekenen van hinder van
dit het wantrouwen van de
vliegverkeer’ is afgelopen jaren
omgeving vergroot. Onderzocht
onderzoek gedaan naar de wijze
moet worden in hoeverre real-time
waarop geluidmetingen
metingen van geluid een bijdrage
berekeningen kunnen valideren.
kunnen leveren aan het herstel van
Dit is een belangrijk programma
vertrouwen van de omgeving.
om de hinderbeleving van
De hinderbeleving is in de
vliegverkeer op de agenda te
afgelopen jaren veranderd. Naast
krijgen en meer gewicht te leggen
het geluidsniveau wordt met de
bij geluidmetingen van
sterke toename van het aantal
vliegverkeer. Geluidmetingen zijn
vluchten (t.o.v. 2003) de intensiteit
momenteel informerend en
van de hinder steeds meer als
hebben geen formele rol.
knelpunt genoemd. De pauzes tussen de pieken zijn korter of zelfs
Ten behoeve van de reductie van
afwezig. Daarmee ontstaat er een
geluidshinder geldt het
continue verstoring, de
bovenstaande programma als
rustmomenten zijn weggevallen.
belangrijk resultaat, maar kijkt de regio vooral door de nieuwe geluidssystematiek waaraan momenteel wordt gewerkt.
Veiligheid (OVV-
Bij verdere duurzame ontwikkeling
Gemeenten hebben weinig tot
rapport)
worden de aanbevelingen van het
geen directe invloed op de
OVV in acht genomen. Dat
luchtvaartveiligheid zelf (zoals
betekent dat er een integrale
technische veiligheid of
veiligheidsanalyse beschikbaar
luchtruimgebruik), want dat is een
dient te zijn. Inzichtelijk moet
rijksverantwoordelijkheid. De
worden gemaakt wat dat betekent
Inspectie Leefomgeving en
voor het strikt preferentieel vliegen
Transport (ILT)houdt
en de (her)indeling van het
(onafhankelijk) toezicht op
luchtruim.
vliegveiligheid en naleving van regels. De Onderzoeksraad voor
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
22/53
Veiligheid (OVV) onderzoekt ongevallen en structurele risico’s en geeft daarover aanbevelingen. Het toezicht van het ILT is verscherpt, maar een onafhankelijke, transparante nationale risicoanalyse van vliegveiligheid, waarin ook burgers en gemeenten worden meegenomen, ontbreekt nog steeds. De regio zal hier in de verdere uitwerking van de Luchtruimherziening aandacht voor vragen. Gezondheid
Er moet onderzoek komen naar de
De GES is niet hervat. Wel voert
(prioriteit)
lange termijn effecten van
de GGD vierjaarlijks een
luchtvaart op Schiphol op de
gezondheidsmonitor uit waarbij
gezondheid. Het destijds
ook gekeken wordt naar de impact
stopgezette onderzoek in het kader
van vliegverkeer op de
van GES (gezondheidseffecten
gezondheid. Hoewel de trend uit
Schiphol) moet, onder aansturing
de gezondheidsmonitor een
van RIVM en GGD’s, worden
constant beeld geeft, ligt de
hervat.
beleefde hinder van vliegverkeer in onze regio hoog, in vergelijking met bijvoorbeeld wegverkeer en/of industrie. In de nieuwe agenda is gezondheid meegenomen als prioriteit en wordt de samenwerking met de GGD geïntensiveerd.
Nachtvluchten
De BRS pleit voor het beperken van
Al sinds lange jaren staat de
(prioriteit)
het aantal nachtvluchten, met het
belofte om het aantal
oog op de beperking van de
nachtvluchten stapsgewijs terug te
slaapverstoring en de effecten
brengen van 32.000 naar 29.000
daarvan op de gezondheid, zonder
naar 27.000 tot uiteindelijk
dat de hub-functie in gevaar komt.
25.000 vluchten in de nacht. In
Inzichtelijk moet worden gemaakt
2024 is door IenW onderzoek
in hoeverre het verplaatsen van het
gedaan naar de effecten van een
nachtelijk verkeer naar elders of
gedeeltelijke nachtsluiting. De
naar overdag mogelijk is. Wij
resultaten van deze impactanalyse
vragen dat nu gestart wordt met
zijn 28 januari 2025 gepubliceerd.
een onderzoek naar een gedeeltelijke nachtsluiting.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
23/53
Waar de regio in de vorige Aanvullend: minder nachtelijke
Bestuurlijke Agenda nog
vlieghinder. Door minder vluchten
aandrongen op een onderzoek
en beter hinderbeperking Hiervoor
naar de effecten van een
worden hinder beperkende
gedeeltelijke nachtsluiting, zet de
voorstellen ingediend. Monitoren
regio met deze Agenda in op een
geluid en aantallen melders van
nachtsluiting van tenminste vijf
hinder
uur, waarbij ook de pieken in de randen van de nacht dienen te dalen. Hiermee sluit de regio aan bij diverse partijen binnen de sector die de haalbaarheid en effectiviteit van een nachtsluiting onderschrijven, zoals bijvoorbeeld Schiphol deze opnam in haar 8puntenplan.
Luchtruimherziening
Inzicht is nodig in de effecten van
We volgen de ontwikkelingen over
de herindeling van het luchtruim
de luchtruimherziening op de voet.
inclusief de introductie van een
Door diverse ontwikkelingen,
vierde fix en een eventueel ander
waaronder de periodes dat het
operationeel concept voor de
kabinet demissionair was, is de
situatie op de grond. Hier ligt ook
planning voor vervolgstappen
een relatie met de aanbevelingen
opgeschoven. Begin 2021 diende
van het OVV.
de BRS, waar onze regio deel van uitmaakt, een zienswijze in op de ontwerp-Voorkeursbeslissing Luchtruimherziening. De uitgangspunten van deze zienswijze zijn meegenomen in deze Bestuurlijke Agenda.
Mitigeren en
Er dient extra inzet te komen voor
Afgelopen jaren is veel aandacht
compenseren
hinderbeperkende, dan wel
geweest voor hinderreductie voor
compenserende, maatregelen voor
de gebieden rondom de
die gebieden die ten gevolge van
secundaire banen. De meest voor
de toegenomen inzet van vooral de
de hand liggende maatregel is
secundaire banen onevenredig
steeds weer optimalisatie van de
nadeel ondervinden.
inzet van de primaire baan. Een van de uitgangspunten bij hinderreductiemaatregelen. Voor een goede balans heeft de regio afgelopen periode een QuickScan uit laten voeren naar de mogelijke maatregelen om de hinder ook
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
24/53
rondom de primaire baan te reduceren, zonder dat daarmee hinder verschuift naar andere gebieden. De uitkomsten van die QuickScan zijn meegenomen in deze Bestuurlijke Agenda. Governance
Het Schipholdossier vraagt om een
Eind 2020 verscheen het rapport
nadrukkelijke regie vanuit het Rijk
van de commissie Van Geel over
Er dient een grondige evaluatie
de governance in de
plaats te vinden van de werking
Schipholregio, met daarin een
van de ORS.
onafhankelijk advies over de Omgevingsraad Schiphol. Naar aanleiding van het rapport zijn de rollen en taken van partijen scherper beschreven en uit elkaar gehaald. De kaderstelling ligt expliciet bij het Rijk en de interbestuurlijke governance en participatie zijn in twee kolommen verdeeld. Een interbestuurlijke kolom en een participatiekolom. Hierdoor worden verantwoordelijkheden scherper onderscheiden en duidelijker belegd. Vanuit de interbestuurlijke kolom is de NOVEX Schipholregio ontstaan.
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
25/53
7 Thema’s en prioriteiten Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol 2025-2030 In eerdere hoofstukken in deze Bestuurlijke Agenda staan de ontwikkelingen van het vliegverkeer beschreven. De negen samenwerkende gemeenten hebben de prioriteiten en thema’s voor komende jaren bepaald op basis van deze ontwikkelingen en op basis van de samenwerking binnen de Bestuurlijke Regie Schiphol. De centrale doelstelling is een balans tussen het belang van een internationale luchthaven voor Nederland en de kwaliteit van de leefomgeving, specifiek voor omwonenden. Waarbij de balans komende jaren steeds meer doorschuift naar ruimte voor het beschermen en bevorderen van de gezonde leefomgeving. Vanuit deze doelstelling heeft en vraagt de regio oog voor: •
Gezondheid als centraal uitgangspunt bij het afwegen van belangen en maken van beleid, beslissingen of plannen.
•
Behoud van de hub-functie t.b.v. het economische belang
Krimp versus krimpende milieucontouren In het maatschappelijke debat rondom het herstellen van de balans tussen de economische waarde van een luchthaven en de kwaliteit van de leefomgeving is het maximaal aantal vluchten en meer specifiek krimp een terugkerend onderwerp. Met de hoofdlijnenbrief in juni 2022 kondigde de minister krimp van het aantal vluchten aan tot 440.000 jaarlijkse vliegbewegingen. Het huidige kabinet verwacht het geluiddoel dat het kabinet stelt (20% minder geluidbelasting in de Schipholregio) ook gehaald kan worden met een aantal van 486.000 vliegbewegingen. De regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond zal erop aandringen om tenminste vast te houden aan de 440.000 jaarlijkse vliegbewegingen, omdat ook uit het eigen onderzoek van IenW naar voren kwam dat dit aantal gerealiseerd kan worden, met behoud de hub-functie van Schiphol en daarmee het behoud van de internationale verbondenheid. Tegelijkertijd constateert de regio dat het gesprek over het maximumaantal vluchten afhankelijk is van veel factoren. Zeker voor deze regio, die onder de aanvliegroute van een primaire baan ligt. Zo zal de reductie van het aantal vluchten allereerst en voornamelijk ervaren worden in de gebieden rondom secundaire banen. Voor de regio geldt dan ook dat de inzet gericht moet zijn op de verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving.
Daarbij passen krimpende milieucontouren, waarbij de winst niet teruggaat naar de sector, maar naar de omgeving. De regio is van mening dat het aantal vliegbewegingen daarbinnen een knop is waaraan de minister kan draaien. Zo lang het vizier maar gericht is en blijft op het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving. De regio Alkmaar-BUCH-Haarlem-IJmond moedigt het uitvoeren van dit soort MKBA’s aan om meer inzicht te krijgen in noodzakelijke stappen om de leefomgeving te verbeteren. Afgelopen jaren zijn tal van maatschappelijke kosten- en batenanalyses uitgevoerd, die ook scenario’s bevatten van krimp en groei. Twee belangrijke zijn; o
2021 - MKBA groei- en krimp Schiphol
o
2023 - Schiphol: Krimpen of verduurzamen?
Bestuurlijke Agenda Vliegverkeer Schiphol
26/53
7.1 Aansluiten op inzet BRS De Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS) is het samenwerkingsverband van circa 50 gemeenten en 4 provincies in de Schipholregio. Het doel van de BRS is om de belangen van de regio te behartigen als het gaat om de ontwikkeling van de luchtvaart en luchthaven in relatie tot de omgeving. De gemeenschappelijke belangen binnen de BRS zijn beschreven in de BRS inzet (juni 2022)9. Deze inzet wordt periodiek geactualiseerd, afhankelijk van de (landelijke) ontwikkelingen. Gemeenten en provincies werken aan uiteenlopende maatschappelijke opgaven, op onder andere het terrein van wonen, werken, bereikbaarheid, energietransitie, natuur en gezonde leefomgeving. Luchtvaart speelt hierbinnen een nadrukkelijke rol. Economisch is de luchthaven van belang, tegelijkertijd heeft het vliegverkeer in de Schipholregio een grote impact op de leefomgeving. Het vinden van een goede balans hiertussen vraagt om interbestuurlijke afstemming tussen de diverse opgaven waar Rijk en regio samen in het gebied aan werken. De BRS streeft daarin naar een balans tussen duurzame connectiviteit én een gezonde leefomgeving. Dat zijn dan ook de twee thema’s waar de inzet van de BRS zich op richt. Daarbinnen zijn de gezamenlijke BRS-standpunten gericht op; •