2 Bijlage 1 Voorzieningen buitensport Haarlem sep 2023

Voorzieningen buitensport Haarlem Verdiepende studie

Amsterdam, september 2023

Inhoudsopgave pagina

1. Inleiding

3

2. Georganiseerde buitensport

3

3. Overcapaciteit en efficiency

4

4. Trends en ontwikkelingen

4

5. Ongeorganiseerde buitensport

5

6. Benodigde ruimte buitensport per stadsdeel

5

7. Beschouwing

7

8. Aanbevelingen

7

Colofon

8

1. Inleiding De gemeente Haarlem groeit hard. In 2040 telt de gemeente Haarlem naar verwachting ca. 196.000 inwoners. Komende jaren worden er 10.000 woningen toegevoegd in diverse gebiedsontwikkelingen verspreid over de stad. Goede en voldoende maatschappelijke voorzieningen vormen een voorwaarde voor Haarlem om een leefbare, dynamische en aantrekkelijke stad te blijven. Buitensportvoorzieningen vormen een elementair onderdeel van een goed voorzieningenniveau. Rekening houdend met de grootste gebiedsontwikkelingen en de inwonersprognose is een kwantitatieve prognose opgesteld voor de toekomstige behoefte aan buitensportvoorzieningen. Voor zowel de georganiseerde buitensport (sportverenigingen) als de ongeorganiseerde buitensport. Zowel per stadsdeel alsook stad breed. Hierbij is rekening gehouden met eventuele onder- en/of overcapaciteit op de sportvelden, de mogelijke toepassing van extra kunstgras voor een efficiënt sportruimtegebruik en trends en ontwikkelingen in sportdeelname. In vijf stappen wordt de toekomstige behoefte aan buitensportruimte1 in beeld gebracht: 1. Georganiseerde buitensport 2. Overcapaciteit en efficiency 3. Trends en ontwikkelingen 4. Ongeorganiseerde buitensport 5. Benodigde buitensportruimte per stadsdeel

2. Georganiseerde buitensport Voor de vijf stadsdelen van Haarlem is de bestaande m2 georganiseerde buitensport in beeld gebracht. Dit betreft alle m2 formele speelruimte voor hockey, voetbal, tennis, honkbal, handbal, softbal en andere georganiseerde buitensporten. Niet inbegrepen zijn de m2 voor groen- en waterstructuren, clubaccommodaties, ontsluiting en parkeren. De huidige vierkante meters voor georganiseerde buitensport in Haarlem wordt in onderstaande tabel nader gespecificeerd. Stadsdeel Aanwezige m2 georganiseerde buitensport Huidige inwoner aantal Referentienorm: m2 buitensport/inwoner

Schalkwijk Noord Zuid-West Oost Centrum overall 148.300 312.250 121.500 40.700 0 622.750 34.630 56.235 35.940 21.940 14.325 163.070 4,3 5,6 3,4 1,9 0,0 3,8

Tabel 1: bestaande m2 georganiseerde buitensport per stadsdeel

Uit voorgaand overzicht volgt dat de voorzieningen voor de georganiseerde buitensport, de sportvelden, niet evenredig verdeeld zijn over de verschillende stadsdelen. In het centrum zijn geen sportvelden. In Noord de meeste sportvelden. Elk stadsdeel heeft zijn eigen sportieve signatuur. Stadsdeel Noord is veel ruimer van opzet en heeft meer buitensport. De referentienorm voor het stadsdeel Noord komt hierdoor op 5,6 m2 buitensport per inwoner. Het centrum is veel stedelijker, zonder hockey- of voetbalvelden met een referentienorm nul. Dit maakt dat het hanteren van één uniforme referentienorm buitensport (3,8) voor alle stadsdelen niet logisch is. Dit zal ertoe leiden dat er in het stedelijke centrum sportvelden moet worden aangelegd en in noord noodzakelijke voetbalvelden worden afgestoten. Ieder stadsdeel heeft een eigen referentienorm buitensport die recht doet aan de eigen signatuur en de reeds aanwezige voorzieningen. 1 In deze verdiepende studie gaat het om sportruimte in Haarlem, niet te verwarren met sportdeelname in Haarlem. De twee factoren zijn wel aan elkaar gerelateerd (des te meer sporters, des te meer ruimte voor sport) maar niet één op één. Zo heeft stadsdeel Schalkwijk een lage sportdeelname maar bijna de meeste m2/buitensport per inwoner van alle stadsdelen. Ongetwijfeld zullen ook inwoners uit andere stadsdelen gebruik maken van de sportruimte in Schalkwijk.

Daarmee levert Schalkwijk een bijdrage aan de overall benodigde sportruimte in Haarlem.

Voorzieningen buitensport Haarlem – verdiepende studie

3/8

3. Overcapaciteit en efficiency Niet alle buitensportruimte wordt even intensief gebruikt. Waar sommige sportverenigingen (met name in Noord- en ZuidWest) tegen de grenzen van hun veldcapaciteit aanlopen, is er bij andere verenigingen (met name in Schalkwijk) sprake van overcapaciteit. Soms ook hebben sportvelden tijdelijk een andere bestemming gekregen. Om de over- en/of ondercapaciteit op de Haarlemse sportvelden te kunnen verrekenen, is voor alle buitensportverenigingen een capaciteitsberekening opgesteld. Hiertoe is gebruik gemaakt van de huidige ledenaantallen en/of teams en de capaciteitsnorm van de betreffende landelijke sportbond. Tevens is gekeken naar de mogelijke inzet van extra kunstgras voor een efficiënt gebruik van de aanwezige veldcapaciteit. In onderstaande tabel wordt per stadsdeel de benodigde veldcapaciteit afgezet tegen de beschikbare m2 voor georganiseerde buitensport. Stadsdeel Aanwezige m2 georganiseerde buitensport Benodigde m2 buitensport 2023 Overcapaciteit/efficiency in m2 Overcapaciteit/efficiency in voetbalvelden

Schalkwijk Noord Zuid-West Oost Centrum overall 148.300 312.250 121.500 40.700 0 622.750 90.900 326.570 132.400 24.250 0 574.120 57.400 -14.320 -10.900 16.450 0 48.630 7,2 -1,8 -1,4 2,1 0,0 6,1

Tabel 2: Over- en ondercapaciteit per stadsdeel.

Overall is er een overcapaciteit aan sportvelden voor georganiseerde sport in Haarlem ter grootte van ruim zes voetbalvelden. In stadsdelen Noord en Zuidwest is er echter een tekort aan sportvelden voor de georganiseerde buitensport.

4. Trends en ontwikkelingen Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) heeft in samenwerking met het SCP (Sociaal Cultureel Planbureau) een verkenning gedaan naar de toekomst van de sport in Nederland, de Sport Toekomst Verkenning (STV). Hierbij is ook gekeken naar de te verwachten ontwikkeling van sportdeelname, sporten bij een vereniging en ongeorganiseerde sport. Wekelijkse sportdeelname Het percentage Nederlanders van 12 jaar en ouder dat wekelijks sport, is relatief stabiel over de tijd. De STV concludeert dat de sportdeelname door Nederlanders tot 2030 ook ongeveer gelijk zal blijven. In Nederland ligt de wekelijkse sportdeelname momenteel op 52% tegenover 61% in Haarlem. Lidmaatschap sportvereniging De STV concludeert dat het clublidmaatschap in de komende jaren zal afnemen. Dit heeft vooral te maken met de vergrijzing, het toenemend aantal migranten en de individualisering. Door de toename in gebruik van social media kunnen mensen zich gemakkelijker zelf organiseren en kennis uitwisselen. Ervan uitgaande dat de daling in de toekomst doorzet en daarbij rekening houden met toekomstige veranderingen in de bevolkingsopbouw, zal het aandeel mensen dat lid is van een sportvereniging dalen naar bijna 19% in 2030. Momenteel is 29% van de Nederlanders lid van een sportvereniging tegenover 24% in Haarlem.

Voorzieningen buitensport Haarlem – verdiepende studie

4/8

Ongeorganiseerde sport De STV voorziet bij een gelijkblijvende overall sportdeelname wel een verschuiving naar andere typen sport dan nu populair zijn, voornamelijk naar meer individuele en ongeorganiseerde sporten. In onderstaande tabel worden de verschillende sportindicatoren, samen met het inwoneraantal van Haarlem nader gespecificeerd. NL a) inwoneraantal b) sport in verenigsverband c) wekelijkse sportdeelname d) anders georganiseerde sport Tabel 3: Relevante indicatoren en ontwikkelingen.

29%* 52%# 23%

2023 Haarlem 163.070 24% 61% 38%

2030 Haarlem 184.470 19% 61% 42%

2040 Haarlem 196.060 14% 61% 47%

trend Haarlem 20% -10% 0% 10%

* peiljaar 2020 #peiljaar 2022

Op aangegeven van de STV en de bevolkingsprognose Haarlem wordt in deze verdiepende studie als volgt rekening gehouden met trends en ontwikkelingen. 1. Meer inwoners +20% 2. Stabiele sportdeelname 3. Minder sport in verenigingsverband -10% 4. Toename anders georganiseerde sport +10%

5. Ongeorganiseerde buitensport De openbare ruimte gebruiken om te sporten en bewegen kan op verschillende manieren. Het park gebruiken voor yoga, het fietspad om te skeeleren en het Cruyff court om te voetballen. Welke deel van de openbare ruimte kun je ‘claimen’ voor sport? Het Mulier Instituut gaat evenals verschillende gemeenten uit van formele buitensportvoorzieningen. Dit zijn voorzieningen aangelegd in de openbare ruimte met een verharde ondergrond (ook kunstgras) voor het doel sport zoals: skateparken, Cruyff Courts, Krajicek Playgrounds, Marc Lammers Plaza, trapveldjes, pannaveldjes en basketbal- en voetbalkooien. Deze lijn wordt gevolgd in deze verdiepende studie buitensport. Per stadsdeel is het totaal aantal vierkantenmeters voor deze buitensportvoorzieningen gedeeld door het aantal inwoners om te komen tot een referentienorm ongeorganiseerde buitensport.

6. Benodigde ruimte buitensport per stadsdeel Rekening houdend met de groei van Haarlem, relevante trends in sportgedrag, een goede benutting van de bestaande sportvelden en zowel ongeorganiseerde als georganiseerde buitensport, wordt een toekomstig tekort aan sportieve buitenruimte voorzien van circa 10.000m2 in Haarlem. De situatie verschilt per stadsdeel. Daar waar Schalkwijk en Oost respectievelijk ruim 2 en 1 voetbalveld aan sportieve buitenruimte over houden, komen Noord en Zuidwest respectievelijk 2 en 2,5 voetbalvelden aan sportieve buitenruimte tekort. In tabel op de volgende pagina wordt de in toekomst benodigde buitenruimte voor sport per stadsdeel nader gespecificeerd en aansluitend toegelicht.

Voorzieningen buitensport Haarlem – verdiepende studie

5/8

Voorzieningen buitensport per stadsdeel 1 Aanwezige m2 georganiseerde buitensport 2 Aanwezige m2 ongeorganiseerde buitensport

Schalkwijk Noord Zuid-West Oost Centrum overall 148.300 312.250 121.500 40.700 0 622.750 4.850 5.810 4.830 4.050 950 20.490

3 Huidige inwoner aantal 4 Referentienorm georganiseerde sport + trend (1/3-10%) 5 Referentienorm ongeorganiseerde sport + trend (2/3+10%)

34.630 3,9 0,15

56.235 5,0 0,11

35.940 21.940 3,0 1,7 0,15 0,20

14.325 163.070 0,0 3,4 0,07 0,14

6 Inwoner aantal 2040 7 Kwantitatieve vraag georganiseerde sport 2040 (4X6) 8 Kwanitatieve vraag ongeorganiseerde sport 2040 (5x6)

48.070 62.575 185.270 312.708 7.406 7.112

42.345 28.520 128.838 47.616 6.260 5.791

14.550 196.060 0 674.431 1.061 27.629

9 Kwantitatieve behoefte 2040 ((7+8)-(1+2)) 10 Overcapaciteit / efficiency georganiseerde buitensport 11 Netto kwantitatieve behoefte 2040 (9-10) 12 Tekort of overschot uitgedrukt in voetbalvelden

39.526 57.400 -17.874 -2,2

8.768 8.657 -10.900 16.450 19.668 -7.793 2,5 -1,0

1.760 -14.320 16.080 2,0

111 0 111 0,1

58.821 48.630 10.191 1,3

Tabel 4: Specificatie voorzieningen buitensport per stadsdeel

Toelichting 1. De momenteel beschikbare ruimte aan sportvelden, zoals hockeyvelden, honkbalvelden, handbalvelden, tennisbanen en softbalvelden per stadsdeel. Dit is de ‘zuivere’ sportruimte dus zonder clubaccommodaties, parkeren, groen- en waterstructuren et cetera. 2. De momenteel beschikbare ruimte aan formele buitensportvoorzieningen voor ongeorganiseerde sport, zoals skatebanen, buitenfitness, trapveldjes, tafeltennistafels en basketbalveldjes per stadsdeel. 3. Het huidige aantal inwoners per stadsdeel. 4. Referentienorm voor georganiseerde buitensport is de momenteel beschikbare ruimte voor georganiseerde buitensport (de formele sportvelden) gedeeld door het huidige aantal inwoners per stadsdeel. Rekening houdend met een afname trend is hierop 10% in mindering gebracht. 5. Referentienorm voor ongeorganiseerde buitensport is de momenteel beschikbare ruimte voor ongeorganiseerde buitensport (o.a. de trapveldjes en skatebanen) gedeeld door het huidige aantal inwoners per stadsdeel. Rekening houdend met een toename trend is een 10% verhoging meegenomen. 6. Het verwachte aantal inwoners per stadsdeel in 2040. 7. De verwachte totale vraag naar georganiseerde buitensport (formele sportvelden) in 2040. Deze is gebaseerd op de referentienorm en het toekomstige aantal inwoners per stadsdeel. 8.

De verwachte totale vraag naar ongeorganiseerde buitensport (trapveldjes en skatebanen) in 2040. Deze is gebaseerd op de referentienorm en het toekomstige aantal inwoners per stadsdeel. 9. Kwantitatieve behoefte is de totale vraag naar ruimte voor zowel georganiseerde als ongeorganiseerde buitensport na aftrek van de reeds beschikbare ruimte voor buitensport per stadsdeel. 10. Per stadsdeel is het huidige tekort (negatief) of overschot (positief) aan vierkantenmeters georganiseerde buitensport (formele sportvelden) op basis van formele capaciteitsnormen berekend. Hierin is ook meegenomen de eventuele efficiencywinst door de inzet van (extra) kunstgras. 11. De netto kwantitatieve behoefte aan vierkantenmeters voor zowel georganiseerde als ongeorganiseerde buitensport per stadsdeel. Dit is na verrekening van de huidige over- of ondercapaciteit aan formele sportvelden en efficiencywinst. 12. De netto kwantitatieve behoefte aan vierkantenmeters voor zowel georganiseerde als ongeorganiseerde buitensport per stadsdeel uitgedrukt in voetbalvelden (8.000m2). Dit betekent niet dat er concreet voetbalvelden te kort of over zijn, maar geeft een beeld van de omvang van de aangegeven vierkantenmeters sportruimte.

Voorzieningen buitensport Haarlem – verdiepende studie

6/8

7. Beschouwing Het geraamde toekomstige te kort aan sportieve buitenruimte in Haarlem wordt geraamd op circa 1,5 voetbalveld. Hierbij is uitgegaan van een referentienorm per stadsdeel. Bovendien is rekening gehouden met: a. Bestaande over- en ondercapaciteit aan formele sportvelden; b. Een efficiënt gebruik door de inzet van (meer) kunstgras, en c. Een toekomstige afname van sporten in verenigingsverband. In deze verdiepende studie is tevens rekening gehouden met ruimte voor ongeorganiseerde buitensport zoals skaten en fitness. Hierbij is uitgegaan van het bestaande aantal vierkantenmeters ongeorganiseerde buitensport per inwoner (referentienorm ongeorganiseerde buitensport). Deze is vervolgens geëxtrapoleerd op basis van de inwonersprognose. Deze kwantitatieve analyse verdient een nadere kwalitatieve beschouwing. Afgezien van de indeling in stadsdelen is (nog) geen rekening gehouden met de spreiding van sportvelden en -plekken. Zo zal een mogelijke verplaatsing van een buitensportvereniging uit de ‘krappe’ stadsdelen Noord en Zuidwest naar Oost of Schalkwijk een bijdrage kunnen leveren aan het ervaren tekort in Noord en Zuidwest. Mede gezien zijn centrale ligging vormt het Spaarnesportpark een goede optie voor de uitplaatsing van sportverenigingen van elders.

De kwaliteit en/of clustering van sportieve buitenruimte vormt een relevante factor die niet kwantitatief kan worden meegenomen. Elke kwalitatieve verbetering van sportieve buitenruimte, bijvoorbeeld met de huidige planvorming voor het Spaarnesportpark, is toe te juichen. Een kwalitatief hoogwaardig en modern sportpark waar ruimte is voor zowel georganiseerde als ongeorganiseerde sport alsook (sportieve) recreatie, heeft sterk de voorkeur boven een traditioneel en meer gesloten sportpark. Ook al kan dit niet direct worden vertaald in harde vierkantenmeters buitensport. De referentienorm voor ongeorganiseerde buitensport is gebaseerd op de huidige vierkantenmeters aan skatebanen en trapveldjes in Haarlem. Het is de vraag of dit voldoende is. Een alternatief kan zijn om niet uit te gaan van de bestaande situatie maar van de wenselijke situatie (ambitie). Bijvoorbeeld om voor elke woning 1 m2 ongeorganiseerde buitensport aan te houden, naar Amsterdams voorbeeld. Tot slot wordt opgemerkt dat een deel van de inwoners in Haarlem buiten de gemeentegrenzen sport. Evenzogoed zal een deel van de sporters in randgemeenten rond Haarlem, sporten in Haarlem. Dit vormt een gegeven wat de komende jaren niet zal veranderen. Om die reden wordt in deze verdiepende studie geen onderscheid gemaakt tussen sporters uit Haarlem en sporters uit andere gemeenten.

8. Aanbevelingen 1. Behoud zo veel mogelijk vierkantenmeters voor de buitensport in Haarlem, en breidt deze uit waar mogelijk. Met de groei van de stad kan Haarlem elke vierkantenmeter buitensportruimte goed gebruiken om een actieve en gezonde stad te blijven. Streef hierbij naar een kwalitatief hoogwaardige buitensportruimte. 2. Gebruik de kwantitatieve verdiepende studie buitensport als onderlegger voor een nadere kwalitatieve beschouwing en beleidsmatige planvorming. Stel daarbij de bestaande situatie voor ongeorganiseerde buitensport als referentienorm voor toekomstige ontwikkelingen ter discussie.

Voorzieningen buitensport Haarlem – verdiepende studie

7/8

Colofon Opdracht Verdiepende studie naar de toekomstige behoefte aan buitensportvoorzieningen in de gemeente Haarlem. Opdrachtgever

Gemeente Haarlem September 2023 Uitvoering

Sport&Ruimte Ontwerp- en adviesbureau voor sportief ruimtelijke vraagstukken Olympisch Stadion 24-28 1076 DE Amsterdam www.sportenruimte.nl

Voorzieningen buitensport Haarlem – verdiepende studie

8/8