2 Bijlage 1 Voortgangsrapportage Actieprogramma Circulaire Economie

1.

Voortgangsrapportage Actieprogramma Circulaire Economie 21 november 2024

Inhoudsopgave 1.

Samenvatting: wat is er bereikt?

3

2.

Inleiding: circulaire economie in Haarlem

4

1.1

Werkwijze: rol van de gemeente en samenwerking met de stad

4

2.1

Randvoorwaarden

5

2.2

Zichtbaarheid en Communicatie

7

Uitgevoerde en lopende acties

10

3.1

Eigen organisatie

10

3.2

Bouw

13

3.3

Textiel

16

3.4

Voedsel

18

3.5

Consumptiegoederen

22

4.

Wat hebben we geleerd?

25

5.

Vooruitblik: focus 2026-2027

26

6.

Middelen

27

3.

2

1.

Samenvatting: wat is er bereikt? In mei 2023 is het Actieprogramma Circulaire Economie 2023 -2025 vastgesteld. Haarlem focust zich op vijf actielijnen: eigen organisatie, bouw, textiel, voedsel en consumptiegoederen. Om in 2040 een circulaire stad te zijn is het nodig om te versnellen, intensiveren en op te schalen. Acties voor de actielijnen eigen organisatie, textiel en voedsel zijn voortgezet, geïntensiveerd en opgeschaald. Daarnaast zijn er verschillende nieuwe acties gestart en uitgevoerd. De actielijnen bouw en consumptiegoederen zijn met het vaststellen van het actieprogramma gestart met nieuwe acties en projecten. Deze voortgangsrapportage rapporteert over de resultaten van opschaling van mei 2023 tot nu toe. Een circulaire economie kent geen hapklare oplossingen. Circulair worden in een lineaire economie vraagt om maatwerk, in allerlei ordes van grootte. Haarlem werkt met veel verschillende partners samen: lokale inwonerinitiatieven, stichtingen en (mkb) bedrijven, maar ook kennispartners, provincies, de MRA, het Rijk en Europa. Dit betekent dat er veel verschillende doelgroepen zijn; zowel inwoners als ondernemers. Dit maakt dat 'kleine' en 'grote' resultaten belangrijk zijn in het programma. Beiden zijn nodig om iedereen te bereiken en de transitie, die voor een groot gedeelte gaat over gedragsverandering, te realiseren.

Resultaten van opschaling: Eigen organisatie • In 2023 heeft Haarlem 65% circulair uitgevraagd. Hiermee loopt gemeente Haarlem vooruit op de MRA ambitie van 50% circulair inkopen in 2025. • In de kadernota 2025 heeft Haarlem een eerste analyse gepubliceerd van de grond- en afvalstromen die door Haarlem gaan. Bouw • Haarlem werkt samen met bouwpartners Dura Vermeer, Van Gelder en Heijmans Infra aan de Circulaire Grondstoffenhub Haarlem: een opslagplek om materialen uit Haarlemse projecten opnieuw te kunnen gebruiken. Deze opslagplaats wordt dit najaar geopend aan de Oude Waarderweg 112. • Er is een materialen- en grondstoffenscan uitgevoerd door de Grondstoffencoach in de Waarderpolder. Er zijn 179 bedrijven bezocht en 192 grondstoffenstromen in kaart gebracht. Daarbij zijn tientallen matches gemaakt. Textiel • De Fair Fashion pop-up is uitgebreid. De circulaire hub met focus op repareren en hergebruik is in 2024 twee keer zo lang open (twee maanden), er worden 56 workshops gegeven. In 2023 hebben ruim 600 Haarlemmers de pop-up bezocht. 190 Haarlemmers hebben een workshop gevolgd, ruim 50 mensen hebben kleding geruild. • Eind 2024 worden 50 textielcontainers bij geplaatst, waardoor de gemiddelde loopafstand halveert van 700 naar 350 m. Voedsel • Er is beleid vastgesteld om geen reclame meer te maken voor vlees, vis en fossiele producten.

Haarlem is de eerste gemeente die een dergelijk verbod borgt in beleid. • Van februari tot juni 2024 hebben 22 voedselredders 116.400 maaltijden gered. • 8 restaurants hebben i.s.m. Greendish in drie maanden 3516 kilo voedselverspilling vermeden en daarmee 14.892 kilo CO2 bespaard. Consumptiegoederen • Het circulaire netwerk Haarlemse Waardemakers gelanceerd. Hier worden grondstoffen tussen makers uitgewisseld en consumentengoederen (spullen) gerepareerd. In 2024 zijn 30 makers aangesloten bij het3netwerk. • Er zijn twee Repair Cafés bijgekomen. In totaal zijn er vier Repair Cafés actief zijn in Haarlem.

2.

Inleiding: circulaire economie in Haarlem In een circulaire economie kunnen grondstoffen steeds opnieuw gebruikt worden en wordt verspilling zo veel mogelijk voorkomen. We gebruiken grondstoffen voor voedsel, kleding en spullen, maar ook om te bouwen, reizen en wonen. De winning en verwerking van grondstoffen veroorzaakt 90% van het mondiale biodiversiteitsverlies, 90% van de waterschaarste en 50% van de broeikasgasemissies. Als iedereen dezelfde grondstofvoetafdruk als een gemiddelde Nederlander zou hebben zijn er op dit moment 3,6 aardbollen nodig. Dit moet anders.1 In mei 2023 is het Actieprogramma Circulaire Economie 2023 -2025 vastgesteld. Haarlem focust zich op vijf actielijnen: eigen organisatie, bouw, textiel, voedsel en consumptiegoederen. In het actieprogramma is per actielijn is gedefinieerd waar het probleem zit, welke acties de meeste impact hebben en welke rol Haarlem pakt om een positieve bijdrage te leveren aan de circulaire transitie van de keten. Begin september 2024 publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving het rapport Vooruitgang in de circulaire economie . Hoewel het rapport specifiek in gaat op de productgroepen woningen, verpakkingen en energie technologieën, zijn de bevindingen relevant.

Uit het rapport blijkt dat landelijk de vooruitgang in de circulaire economie achter blijft, onder andere doordat andere maatschappelijke opgaven prioriteit krijgen. Het rapport adviseert circulaire opgaven te verbinden aan andere opgaven en benadrukt dat alle circulaire oplossingen nodig zijn. Circulair ontwerp is noodzakelijk voor circulair gebruik en inzet op beschikbaarheid van data is nodig voor opschaling. In deze rapportage worden huidige ontwikkelingen meegenomen en bij de desbetreffende onderwerpen toegelicht. Om in 2040 een circulaire stad te zijn is het nodig om te versnellen, intensiveren en op te schalen. In 2023 was er € 610.000,- beschikbaar voor de uitvoering van het actieprogramma. In 2024 is dit € 945.000,-. Dankzij dit budget zijn bestaande acties voor de actielijnen eigen organisatie, textiel en voedsel voortgezet, geïntensiveerd en uitgebreid. Daarnaast zijn er verschillende nieuwe acties gestart en uitgevoerd. De actielijnen bouw en consumptiegoederen zijn met het vaststellen van het actieprogramma gestart met nieuwe acties en projecten. Deze voortgangsrapportage rapporteert over de resultaten van opschaling van mei 2023 tot nu toe. Zie hoofdstuk 3 voor meer resultaten van uitgevoerde en lopende acties uit het actieprogramma.

1.1 Werkwijze: rol van de gemeente en samenwerking met de stad De transitie naar een circulaire economie vraagt om een nieuwe rol van de gemeente waarin Haarlem actief het voortouw neemt om (circulaire)innovatie te stimuleren en realiseren. De transitie is zowel een innovatie als een sociaal vraagstuk. Naast nieuwe technologische oplossingen gaat het ook om proces innovatie en sociaal-maatschappelijke vernieuwing. Hier zijn andere manieren van samenwerking voor nodig: het meer betrekken van bewoners en het bedrijfsleven bij het oplossen van vraagstukken, het verregaand delen van kennis en informatie. Dit vraagt om een visie voor de langere termijn, waarbij risico's zorgvuldig worden afgewogen, maar uitkomsten niet altijd van te voren volledig te voorspellen zijn. Ruimte voor fouten is nodig, we leren, stellen bij en komen daardoor vooruit. 1

Nationaal Programma Circulaire Economie 2023-2030, Rijksoverheid

4

Burgerberaad CO2 reductie In januari 2024 gaf het burgerberaad 25 adviezen over het verminderen van de CO2-uitstoot in onze stad. Het college heeft 23 adviezen uitgewerkt tot duidelijke voorstellen. Er zijn drie voorstellen die gaan over circulariteit waarbij de behoefte aan zichtbaarheid en toegankelijkheid voor circulaire en duurzame initiatieven sterk naar voren komt. Haarlemmers vragen om heldere communicatie en betere vindbaarheid van projecten en activiteiten. De opvolging op de drie voorstellen (advies 11 Groenstraat, 12 Haarlem Herstelt Hub en 15 Doorlopende campagne voor groene bedrijven/winkels) worden in hoofdstuk 2.2 en hoofdstuk 3 verder toegelicht.

2.1 Randvoorwaarden Ruimte voor circulaire economie in Haarlem Het rapport ‘Ruimtevraag circulaire economie vergt anticipatie’ van het planbureau voor de Leefomgeving (PBL) verwacht dat een circulaire economie in 2050 landelijk 40 % meer ruimte in beslag gaat nemen dan de lineaire, fossiele economie nu. Het zwaartepunt van deze 40% zal liggen op strategische locaties: aan binnenhavens, spoorlijnen én autowegen. Desondanks is het evident dat er ook in steden meer ruimte nodig gaat zijn voor hergebruik, reparaties en de deeleconomie. Ook recycling, de verwerking van (bio)grondstoffen en de benodigde transportinfrastructuur vraagt ruimte. Deze ruimtevraag is vaak nog niet gespecificeerd, terwijl concurrerende ruimteclaims van bijvoorbeeld woningbouw of de energietransitie helderder zijn. Hierdoor dreigt over enkele decennia de benodigde ruimte voor circulaire economie niet beschikbaar te zijn. Het is daarom belangrijk om bestaande bedrijventerreinen met een hoge milieu categorie (overlast gevende activiteiten) te behouden. De Waarderpolder is nagenoeg uitontwikkeld, het is reëel om te stellen dat er in Haarlem in 2050 geen 40% méér ruimte voor circulaire economie beschikbaar is. Het is daarom extra belangrijk dat er bij elke vrijkomende bedrijfsruimte in Haarlem scherp gekeken wordt naar de mogelijkheden om dit in te zetten voor een circulaire economie.

Daarnaast is het noodzakelijk dat ruimte voor circulaire economie onderdeel is van nieuwe gebiedsontwikkelingen en een plek krijgt in gebiedsvisies en ontwikkelstrategieën. Dit gebeurt al, bijvoorbeeld in het masterplan voor Centrum Schalkwijk, maar er is nog geen beleid op dit onderdeel. Daarnaast zal Haarlem moeten samenwerken met de regio zoals Velsen, Haarlemmermeer en Amsterdam om de ruimteclaim voor circulaire economie in te vullen.

Ruimte voor circulaire economie op het MAAK terrein, Haarlem. 5

Haarlem heeft een start gemaakt. Eind 2024 wordt de Circulaire Grondstoffenhub gerealiseerd. (zie hoofdstuk 3.2) Daarnaast hebben Haarlemse ondernemers en initiatiefnemers ruimte nodig om bestaande lineaire werkprocessen aan te passen naar circulaire processen. Denk hierbij aan reparatie, delen en hergebruik. Dit betekent bijvoorbeeld dat grondstoffen die anders weg gegooid zouden worden tijdelijk opgeslagen moeten worden voor nieuw gebruik. Deze ruimte is er op dit moment lang niet altijd. Daarom werkt Haarlem samen partners (Parkmanagement, Spaarnelanden en Spaarne Werkt) aan een Aan en Afvoer Hub voor ondernemers op de Waarderpolder. Aansluitend is een fijnmazig netwerk in de stad met ruimte voor kleinschalige reparaties en de tijdelijke opslag voor het hergebruik van grondstoffen belangrijk. Maatschappelijke locaties zoals buurthuizen en kerken kunnen hier een uitkomst bieden. De ruimte voor stadslandbouw, die nodig is om een circulair voedselsysteem te realiseren, neemt Haarlem mee in de grote ruimtevragers gemeente breed. (zie ook 3.4) Uit het PBL rapport blijkt ook dat de overheid gedragsverandering bij consumenten kan realiseren via ruimtelijk beleid. Binnenstedelijke voorzieningen, zoals reparatiehubs, kringloopwinkels en goede OV verbindingen maken gedragsverandering laagdrempeliger. Ruimtelijk beleid kan hier pro actief op sturen.

Haarlem heeft recent het oude Sikkes pand in de Kruisstraat gekocht. Naast het realiseren van een fietsenstalling en het huisvesten van Oekraïners wordt hier ongeveer 130m2 gereserveerd voor impact ondernemen. Circulair ondernemen krijgt hier een plek. In oktober en november wordt ook de Fair Fashion pop-up in dit pand georganiseerd, waar repareren, delen en hergebruik centraal staat. (zie ook 3.3). In Q1 van 2025 volgt de agenda 'Ruimte voor werk', in deze ruimtelijke vertaalslag van de economische visie wordt de ruimte voor circulaire economie verder gespecificeerd. Financiering: eerlijk speelveld voor circulair ondernemerschap In onze huidige economie komen de kosten van maatschappelijke schade die met productie gepaard gaat, zoals CO2-uitstoot, milieuvervuiling en ecologische schade, voor rekening van de belastingbetaler en toekomstige generaties, in plaats van voor die van de veroorzaker ervan. Circulaire ondernemers kunnen daardoor vaak nog niet op prijs concurreren met lineaire producenten en draaien zodoende zelf op voor de meerkosten van circulair ondernemen. Om een eerlijker speelveld voor circulair ondernemerschap te stimuleren werkt Haarlem aan een subsidie om circulair ondernemerschap te stimuleren. Deze subsidie wordt tot eind 2024 uitgewerkt en zal in 2025 open gaan.

De subsidie is bedoeld om bij te dragen aan de meerkosten voor het vestigen en opstarten van een circulaire onderneming. Een Sociaal Impact Fonds voor de regio Zuid-Kennemerland Een Sociaal Impact Fonds (SIF) kan gezien worden als een 'revolverend' werkgelegenheidsfonds dat gericht is op het genereren van meetbare sociale impact, naast financieel rendement. Het doel van een SIF is om positieve veranderingen in de samenleving te bewerkstelligen door te investeren in bedrijven, projecten of organisaties die sociale, circulaire of duurzame doelen nastreven. Vanuit de actielijn financiering van het actieprogramma Impact Ondernemen is een haalbaarheidsonderzoek voor een Sociaal Impact Fonds is afgerond. Het opzetten van een dergelijk fonds blijkt kansrijk, mits de schaal vergroot wordt naar de regio Zuid – Kennemerland. Er worden financiële middelen gezocht bij onder andere Kansen voor West en Just Transition Fund om een SIF in de regio te starten.

6

2.2 Zichtbaarheid en Communicatie Zonder bewustwording geen gedragsverandering De transitie van bewustwording naar gedragsverandering is er een van de lange adem en heeft veel tijd nodig. Om de transitie te laten slagen hebben we iedereen nodig. Circulariteit is van en voor iedereen, dit laten we zien door campagnes, persoonlijke voorbeelden en duurzame ondernemers en initiatieven. In alle activiteiten die we doen meten en monitoren we het bereik en eventuele resultaten. Bewustwording in de stad Circulair heeft vier belangrijke thema's die zijn door vertaald in een bewustwordingscampagne: repareren, delen, maken en voedselverspilling tegengaan. Met deze brede campagne willen we bewustwording realiseren op grote schaal, zodat we ook een 'nieuwe en potentiële' doelgroep aanspreken en kunnen bereiken. De thema's uit de campagne zijn ingevuld door echte Haarlemmers met persoonlijke en inspirerende verhalen met daarin praktische tips met handelingsperspectief voor de lezer. De verhalen zijn herkenbaar en voelen dichtbij. Haarlemmers repareren | Haarlemmers koken bewust | Haarlemmers maken zelf | Haarlemmers delen spullen Resultaten campagne Voor deze campagne hebben we de volgende middelen ingezet: (digitale) abri's (posters in bushokjes), A0 borden langs de weg, horecapanelen (posters in de wc's) en een social media campagne.

Bereikcijfers campagne: (Digitale) abri's + A0 borden + Q-parcs + horecapanelen: 3.479.601 (het totaal aantal keren dat de advertenties zijn getoond/gezien). De campagnepagina is tijdens de campagne periode bijna 2.000 keer bezocht. Het artikel Haarlemmers maken zelf werd het meest gelezen, gevolgd door repareren, koken bewust en delen spullen. Belangrijke communicatie kanalen De website Haarlem doet Duurzaam en de Instagram pagina HaarlemCirculair staan centraal in de communicatie. Haarlem doet Duurzaam is in beheer van de gemeente Haarlem en de pagina HaarlemCirculair wordt ingevuld door ondernemers uit de stad én gevoed vanuit de gemeente. Via beide kanalen kunnen we inwoners en ondernemers informeren en inspireren met content over duurzame initiatieven, circulaire ondernemers en relevante projecten en evenementen.

7

Terugkoppeling burgerberaad CO2 reductie: groenstraat en een doorlopende campagne voor groene ondernemers Groenstraat Het Burgerberaad CO2 reductie vraagt om duidelijke plekken voor duurzame ondernemers in Haarlem. De Fair Fashion pop-up in de Kruisstraat (zie ook 3.3) is een goed voorbeeld van voorrang geven aan duurzaam ondernemerschap wanneer de gemeente zeggenschap heeft over een pand. Na de verbouwing van het pand blijft er 130 m2 beschikbaar voor impact ondernemen. Daarnaast ontwikkelt Haarlem in samenwerking met Haarlem Marketing een groen keurmerk voor lokale, duurzame ondernemers. Dit keurmerk moet een herkenbaar, overkoepelend keurmerk worden voor Haarlem. Gezien het grote aantal reeds bestaande keurmerken wordt i.o.m. ondernemers gekeken naar een wenselijke uitvoering. Mogelijk in de vorm van een bloempot of een deurmat (zoals bij de gouden straatjes). Het streven is om het keurmerk eind 2024 te lanceren. Doorlopende campagne Bovenstaande bewustwordingscampagne over repareren, delen, maken en voedselverspilling tegengaan is een belangrijke eerste mijlpaal in het doorlopend aandacht geven aan circulariteit. En er wordt doorlopend aandacht gegeven aan circulariteit op de Instagram pagina HaarlemCirculair. Daarnaast worden er op projectbasis externe middelen ingezet zoals mupi's (posters in de openbare ruimte) en social media campagnes.

8

EISMEA Haarlem Innovatieprijs Haarlem heeft eind 2022 een belangrijke Europese innovatieprijs gewonnen voor “European Rising Innovative City”. De prijs is een geldbedrag van totaal €500.000,- Dit bedrag wordt verdeeld over verschillende activiteiten rondom het stimuleren en vieren van innovatie in en met de stad. In 2023 en 2024 zijn de activiteiten georganiseerd zoals omschreven in de informatienota ''Besteding prijzengeld ‘Haarlem, Rising City of Innovation’. Hieronder geven we per activiteit een korte toelichting. Haarlemse GO!-NH Challenge Haarlem heeft plekken gereserveerd voor acht Haarlemse ondernemers en mkb-bedrijven bij het provinciaal partnerprogramma GO!-NH waarbij startende ondernemers drie tot zes maanden worden begeleid door een groep mentoren. Vier ondernemers hebben in 2023 al mee kunnen draaien in het partnerprogramma. De andere vier ondernemers zullen in 2024 deelnemen. Haarlem Innovatie prijs - prijsvraag Actielijnen Actieprogramma Circulaire Economie De Haarlemse Innovatie prijs is een prijsvraag waarmee Haarlem inwoners en (startende) ondernemers wil aanmoedigen om hun idee uit te werken tot een onderneming. Het beste idee voor elk van de vier actielijnen maakt kans op een bijdrage van 25.000 euro.

Na een intensieve coaching mogen acht ondernemers op 8 november hun innovatie pitchen voor een onafhankelijke jury waarna de winnaars direct bekend worden gemaakt. 56 Haarlemmers hebben een idee ingezonden voor de prijsvraag. Zie voor meer informatie het artikel op Goede Zaken en een artikel oproep deelname op haarlem.nl. Extra Impuls Duurzaam Onderwijs Om innovatie in duurzame ontwikkeling verder in te bedden en te waarborgen in het onderwijs zijn er via het challenge-based Young Innovators (VO) en de Climate en Circulaire (MBO) lesprogramma’s verbindingen gecreëerd tussen onderwijsinnovatie en innovatieve circulaire ondernemers, tussen onderwijs en inwoner, en tussen onderwijs en gemeente. De lesprogramma’s zijn in najaar 2023 gestart en worden tot en met najaar 2024 voortgezet. In totaal hebben tot nu toe 478 Haarlemse leerlingen en 13 docenten het Young Innovators lesprogramma gevolgd en staan er nog 2-3 scholen voor het najaar gepland. In samenwerking met Spaarne Werkt zijn meerdere ideeën van de leerlingen uitgewerkt en in de praktijk gebracht. Het Climate en Circulaire lesprogramma op het Nova college heeft een succesvolle geupcyclde modeshow (duurzame fashion) en tentoonstelling (interieur design) voortgebracht.

Inspiratiesessies en workshops voor Haarlemmers Om op een laagdrempelige manier een bredere doelgroep van Haarlemmers te inspireren om aan de slag te gaan, worden er in het najaar van 2024 10 workshops georganiseerd over voedsel, textiel en consumentengoederen. De sessies vinden onder andere plaats in bibliotheek Noord, Centrum en Schalkwijk, verschillende buurtcentra en zorgcentrum de Roos. De workshops gaan over duurzaam en betaalbaar koken met seizoensgebonden groente, zelfgemaakte of tweedehands cadeaus voor december en het vergroenen van je kledingkast. Ode aan Claes Sluter, de vergeten innovator uit de Haarlemse geschiedenis Met een reservering uit de innovatieprijs van Europa wil de gemeente Haarlem een lans breken voor een eerbetoon aan de innovatieve Claes Sluter en aan het ambacht in deze moderne tijd.

9

3.

Uitgevoerde en lopende acties 3.1 Eigen organisatie Het geven van het goede voorbeeld is noodzakelijk om met inwoners, ondernemers en partners aan de slag te gaan. Haarlem koopt jaarlijks voor 350 miljoen euro producten en diensten in. Met ons inkoopvolume voert Haarlem directe invloed uit op leveranciers en hun toeleveranciers om daarmee de circulaire economie (in de regio) aan te jagen. Daarnaast worden processen en methoden geanalyseerd en herzien om duurzaamheid mee te laten wegen bij alle investeringsbeslissingen. Duurzaamheidsbegroting Haarlem heeft met de duurzaamheidsdoelstellingen Aardgasvrij 2040, Circulaire stad 2040 en Klimaatbestendig 2050 een duidelijk doel voor zichzelf gesteld. Om de voortgang op deze doelstellingen te monitoren, wordt de duurzaamheidsbegroting doorontwikkeld. Het behalen van de doelstellingen van Aardgasvrij in 2040 is goed meetbaar, echter zijn de mate van circulariteit in 2040 en klimaatbestendig in 2050 vooralsnog lastiger meetbaar. Er zijn voor beide doelstellingen eerste stappen gezet om de voortgang te monitoren. Een groot deel van de stappen op het gebied van het meetbaar maken van de transitie naar een circulaire stad worden gezet binnen de uitvoer van het actieprogramma circulaire economie. In elk P&C document is de voortgang op de monitoring, implementatie en doorontwikkeling terug te lezen.

Inkoop Bij de inkoop van producten, diensten en werken wordt door een circulaire uitvraag gewerkt aan een circulaire organisatie. Systematisch worden vanaf de inkoopkalender kansen voor circulariteit per inkoop in kaart gebracht. In de aanbestedingen worden eisen of gunningscriteria, opgenomen waarmee de gemeente de circulaire doelstellingen waarborgt. De opdrachtnemer committeert zich aan deze eisen, bijvoorbeeld door alleen duurzaam of gerecyclede materialen te gebruiken bij de uitvoering. Jaarlijks wordt het percentage circulair inkopen gemeten volgens de meetmethode van de MRA. In 2023 is dit 65%. Hiermee loopt gemeente Haarlem vooruit op de MRA ambitie van 50% circulair inkopen in 2025. In samenwerking met de werkgroep Circulair Inkopen van de MRA wordt gewerkt aan methoden om de impact van circulair inkopen ook kwantitatief beter in beeld te krijgen. In dat kader zijn een aantal opdrachten in de werkensfeer nader geanalyseerd op de circulaire impact door het instrument MKI (MilieuKostenIndicator). Circulair inkopen is echter niet alleen een inkoopbeleid, maar ook een organisatiebeleid. Voordat een aanbesteding start, liggen er al kansen om te heroverwegen of een inkoop noodzakelijk is, om de afschrijvingstermijn te verlengen, om in te zetten op reparatie en onderhoud en om andere ontwerpkeuzes te maken.

De opdrachtgever binnen de organisatie heeft al ver voor het inkoopproces invloed op dat wat er aanbesteed wordt. Daarom is de 'O' van opdrachtgeven toegevoegd aan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). Op 24 november 2022 heeft Haarlem het manifest MVOI ondertekend om meer maatschappelijke impact te maken. Middels het Actieplan MVOI vindt de vertaling plaats van beleid naar de uitvoering in de organisatie. In het eerste kwartaal van 2025 wordt het nieuwe MVOI-actieplan voorgelegd ter goedkeuring. Meer plantaardig in eigen bedrijfskantine Doel van de cateraar is 65% plantaardig eiwit tegenover 35% dierlijk eiwit in 2025. Kijkende naar Q1 en Q2 van 2024 biedt de cateraar gemiddeld 56,80% plantaardig eiwit aan.

10

Materialen en grondstoffenanalyse In de kadernota 2025 heeft Haarlem een eerste analyse gepubliceerd van de grond- en afvalstromen die door Haarlem gaan (vanaf pagina 130). Voor deze voortgangsrapportage gaan we dieper in op de hoeveelheid 'afval' binnen Haarlem. Dit was in 2023 266 kiloton, dit is een volgens een bijgestelde methode berekend. Een nadere toelichting hierover volgt in de programmabegroting. Voor heel veel mensen is een cijfer in kilotonnen ongrijpbaar, in het tekstvak hieronder is een voorbeeld opgenomen om de omvang van die 'afvalberg' te duiden. Figuur 1 is een eerste opzet om de stromen in te richten naar de actielijnen uit het actieprogramma circulaire economie. Wat opvalt is het grote aandeel bouwafval, dit zijn materialen die vrijkomen bij het onderhoud aan onze openbare ruimte of bij bouwactiviteiten of verbouwingen. Bouwafval kan vaak als puin nog worden hergebruikt onder wegen of opnieuw worden bewerkt tot nieuw bouwmateriaal. De gemeente Haarlem heeft vanaf volgend jaar een grondstoffenhub waarin we materialen die nog bruikbaar zijn kunnen opslaan om her te gebruiken in nieuwe projecten. Hoeveelheid ''afval'' in Haarlem Om een beeld te krijgen van de hoeveelheid afval (toekomstige grondstoffen) die in Haarlem wordt geproduceerd (figuur 1), is geprobeerd om een voorbeeld te geven dat tot de verbeelding spreekt.

Hiervoor is het totale volume aan afval berekend, afval bestaat echter uit diverse soorten verschillende producten. Om een goed beeld te geven is voor elke categorie een representatief product gekozen met een eigen soortelijk gewicht. Vervolgens is het totale gewicht afval per categorie omgerekend naar volume. Om dit volume beter te kunnen visualiseren, is het vergeleken met de inhoudscapaciteit van een standaard 40FT zeecontainer. Dat betekent dat er per jaar ruim 38 000 zeecontainers nodig zouden zijn om al dit afval in op te slaan.

Figuur 1 Percentages van het Haarlemse afval naar actielijnen + het huishoudelijk afval

11

In figuur 1 staat in een taartpunt de verdeling van het bedrijfsafval naar type. In de kadernota 2025 is dit verder vertaald naar verschillende soorten stromen (bijvoorbeeld beton, grofvuil, kantineafval) en verwerkingsmethoden (bijvoorbeeld hergebruik, verbranden of storten). In de komende programmabegroting wordt verder ingegaan op de stromen die door de organisatie van de gemeente Haarlem als ontdoener, opdrachtgever of deelnemer worden omgezet. Dit wordt gedaan omdat dit het deel is waar de gemeente Haarlem handelingsperspectief heeft. Een gemeente is verantwoordelijk voor de aanleg van de openbare ruimte dus de verwachting is dat een groot deel van het bouwafval uit figuur 1 in opdracht van de gemeente Haarlem wordt vervoerd. Wat handelingsperspectief geeft is de manier waarop dit afval verwerkt gaat worden. Om hierop bij te kunnen sturen moet de organisatie eerst meer inzicht krijgen. Het inzicht uit de grond- en afvalstromen analyse helpt ook bij de materiaal- en grondstofscan in de Waarderpolder. De analyse geeft inzicht in de 'grote' ontdoeners binnen onze stad, bij de meeste van deze bedrijven is inmiddels een bezoek gebracht door de grondstoffencoach. (zie 3.2) Leerprogramma Duurzaamheid Haarlem heeft sinds december 2023 een intern leerprogramma op de duurzaamheidsthema's.

Bestaande en nieuwe collega's kunnen zich verdiepen in waarom Haarlem zich inzet voor een duurzame en toekomstbestendige stad. Deelnemers volgen video's op het moment dat hen het beste uitkomt, dit maakt dat dit onderdeel van het leerprogramma concurreert met de grote werkdruk onder de Haarlemse ambtenaren. Wanneer teams zich specifiek hebben ingeschreven voor een training wordt deze goed bezocht. Voor het vervolg zal er meer worden ingezet op groepstrainingen, waar teams uit verschillende afdelingen met elkaar aan de slag gaan met bijvoorbeeld een casus. CO₂-Prestatieladder Gemeente Haarlem is in 2024 opnieuw gecertificeerd op niveau 3 van de CO₂-Prestatieladder: een CO₂-managementsysteem dat inzicht geeft in de CO₂-uitstoot en duidelijke maatregelen en doelen opstelt om deze te verminderen. Op niveau 3 wordt er gekeken naar de directe (scope 1) en indirecte emissies (scope 2) van de organisatie, bestaande uit het energieverbruik van (een gedeelte van) het gemeentelijk vastgoed, het wagenpark en de zakelijke reizen. In januari 2025 wordt het Handboek 4.0 gelanceerd door de Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden en Ondernemen (SKAO), waarbij de indeling van de niveaus en de bijbehorende vereisten worden herzien.

Hierdoor wordt de gehele ladder ambitieuzer en wordt er beter aangesloten op internationale regelgeving omtrent de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) en het Greenhouse Gas Protocol (GHG Protocol). Het huidige niveau 3 wordt omgezet naar het nieuwe niveau 1 en het huidige niveau 5 wordt het nieuwe niveau 2. In het nieuwe handboek is het nieuwe niveau 3 voorlopig het hoogste niveau. Aan de ontwikkeling van het nieuwe niveau 4 wordt nog gewerkt. In februari 2025 zal de audit van gemeente Haarlem uitgevoerd worden over het jaar 2023 en volgens de regels van het oude handboek. In verband met de overgangstermijn van 18 maanden is het in februari 2026 mogelijk om de audit uit te voeren op basis van het oude handboek of op basis van het nieuwe handboek. Ons advies is om in 2026 het nieuwe handboek te volgen en de overstap te maken naar het nieuwe niveau 2. Communicatie Haarlem neemt collega's mee in wat we als organisatie doen op het gebied van duurzaamheid. Belangrijke pijlers die aan bod komen in de communicatie zijn: CO2-prestatieladder, het vegetarische bedrijfsrestaurant en het elimineren van wegwerpbekers (met bijbehorende introductie van de WeCup).

CO2 verminderen: hoe ver zijn we als organisatie? · Insite 2.0 (pleio.nl) Per 1 juli houden we de CO2-uitstoot bij van reizen · Insite 2.0 (pleio.nl) Proef met WeCup afgerond · Insite 2.0 (pleio.nl) Concept-ontwerp nieuwe inrichting Zijl- en Raakspoort | Wat vind jij? · Insite 2.0 (pleio.nl) 12

3.2 Bouw De bouwsector is wereldwijd verantwoordelijk voor 10% van de CO2-uitstoot. Bouwen kost veel energie en geeft fijnstof en CO2-uitstoot. Circulaire bouwmaterialen, zoals hout, slaan juist CO2 op. Haarlem gaat in eigen bouwopgaven uit van het convenant Toekomstbestendige woningbouw MRA. Voor eigen projecten streven we naar niveau Goud. Voor projecten van derden streven we naar minimaal niveau Zilver. De impact van een huis zit voor 63% in verwarming, energie en water. Daarom zet de Routekaart Duurzaamheid vol in op de energietransitie. De overige 37% zit in bouw en verbouw, vervoer van materialen en GWW. Samenwerking C-district Het C-district is een innovatie hub in de Waarderpolder, op en rond het MAAK terrein. Bedrijven, de overheid en het onderwijs delen open kennis en kunde met elkaar om de transitie naar een circulaire economie te versnellen, ieder vanuit zijn eigen bedrijfsvoering. Hiervoor is het noodzakelijk om afspraken vast te leggen in contracten en overeenkomsten. De gemeente is met partijen in gesprek om de contracten ten aanzien van het vastgoed en de overeenkomst over de samenwerking op te stellen. Middels een samenwerkingsovereenkomst zijn de verantwoordelijkheden en rollen tussen de markt en de gemeente verdeeld. Vanwege nadere onderzoeken die moeten worden uitgevoerd zijn de contracten en overeenkomsten nog niet afgerond.

De gemeente trekt een strategisch beleidsadviseur voor de doorontwikkeling van innovatiedistricten aan. Deze persoon zal tevens het aanspreekpunt zijn voor het C-district en zowel de doorontwikkeling als de samenwerking tussen de partijen vormgeven. C the Future Op 4 en 5 oktober van 2024 werd het tweedaags evenement C the future georganiseerd op over circulariteit, creativiteit, innoveren, digitaliseren en leren. Tijdens dit evenement presenteren (circulaire) ondernemers zich op het MAAK terrein. Het was een inspirerend programma met workshops, een boxring met talks en meet & match tussen ondernemers. De eerste dag van het event richtte zich op het bedrijfsleven en overheden. De tweede dag was speciaal voor inwoners van Haarlem en de regio. Het event schaalt jaarlijks op. In 2023 waren er ruim 500 bezoekers op de bedrijven dag en 2.000 bezoekers op de inwoners dag, in 2024 waren dit er 750 op de bedrijven dag en 3.000 op de inwoners dag. In 2024 was er onder andere een talkshow met de School voor Morele Ambitie, Diederik Samsom, Tata Steel en wethouder Robbert Berkhout over het realiseren van circulaire ambities. Aansluitend volgde het initiatievencafé dat deze editie gericht was op circulariteit. Hier waren 150 bezoekers.

C the Future, 2024 13

Circulaire Grondstoffenhub Haarlem werkt samen met bouwpartners Dura Vermeer, Van Gelder en Heijmans Infra aan de Circulaire Grondstoffenhub Haarlem: een opslagplek om materialen uit Haarlemse projecten opnieuw te kunnen gebruiken. Deze opslagplaats wordt dit najaar geopend aan de Oude Waarderweg 112. In deze circulaire grondstoffenhub liggen bijvoorbeeld gebruikte straatstenen, stoeptegels, hout en straatmeubilair (bankjes, prullenbakken, lichtmasten). Deze materialen worden zorgvuldig geselecteerd en opgeslagen, klaar voor hergebruik in toekomstige projecten. De grondstoffenhub is er voor bouwbedrijven die, in opdracht van de gemeente, werken aan projecten in Haarlem. Met deze hub geeft Haarlem invulling aan de ambitie om in 2025 minimaal 50% en in 2030 liefst 100% van de bouwmaterialen in Haarlemse projecten circulair uit te vragen. Dit leidt tot minder afval, een efficiënter gebruik van grondstoffen en een lagere CO2-uitstoot. De circulaire hub zelf wordt natuurlijk ook zo veel als mogelijk gebouwd met hergebruikte materialen. Zie voor meer informatie projectpagina voor de hub Centrale opslagplaats voor herbruikbare bouwmaterialen | Gemeente Haarlem en het artikel Haarlem bouwt met partners aan duurzame toekomst | Gemeente Haarlem. Verwachte resultaten Circulaire Grondstoffenhub 2025: • Meer dan 15.000 m2 aan straatstenen en tegels krijgen een tweede leven.

• De verwachte CO2-reductie die wordt bereikt door hergebruik bedraagt ruim 400 ton, wat gelijk staat aan de CO2-opname van ruim 20.000 bomen per jaar.

Impressie Circulaire Grondstoffenhub Materiaal- en grondstofscan in de Waarderpolder In de Waarderpolder en omgeving is het afgelopen jaar de grondstoffencoach aan het werk geweest. Het doel van deze inzet is om de afval- en grondstoffenstromen binnen individuele bedrijven en de Waarderpolder en omgeving in beeld te brengen. Daarnaast is in beeld gebracht welke vraag naar reststromen bedrijven hebben. Deze twee inzichten maken het vervolgens mogelijk om bedrijven met elkaar in contact te brengen zodat zij lokaal sommige materialen kunnen uitwisselen in plaats van dat deze materialen nieuw moeten worden ingekocht of van elders moeten komen. Tot in de zomer van 2024 is er contact geweest met 179 bedrijven. Maakbedrijven stonden erg open voor een grondstoffenscan , terwijl logistieke bedrijven meer overredingskracht nodig hadden om een bezoek te ontvangen. De bezoeken hebben inzicht gegeven in 192 grondstoffenstromen en 50 stromen waar vraag naar is bij de verschillende

14

bedrijven. Dit heeft tot tientallen matches geleid tussen bedrijven. Het komende half jaar zal worden ingezet op het vervolmaken van de inventarisatie, waarin ook bedrijven buiten de Waarderpolder en in Zandvoort bezocht worden. Daarnaast wordt onderzocht of er een Aan en afvoerhub op de Waarderpolder kan worden gerealiseerd samen met onze bestaande partners. Samen met kennisinstellingen wordt gekeken naar het opzetten van een community of practice of om een cursus herfabricage aan te gaan bieden aan bedrijven. Marktconsultatie houtketen Eind 2023 is Spaarnelanden samen met De Stadsgarage begonnen aan en marktconsultatie houtketen. Hieruit is gebleken dat het mogelijk is om de gekapte bomen uit Haarlem hoogwaardig te verwerken. Dit kan kostenneutraal mits de keten in de opstartfase wordt ondersteund. Daarom gaat de gemeente helpen bij het aanjagen van de houtketen. Dit wordt voornamelijk gedaan door de coördinatie van de keten te verzorgen en de helpen bij het zoeken naar een locatie voor het drogen van de planken. Bomen gekapt tijdens het kapseizoen in de herfst van 2024 zullen hoogwaardig worden verwerkt. Voor het drogen van het hout wordt onderzocht of dit bij de gemeentelijke grondstoffenhub past. Circulaire bouwmarkt Eind 2023 is er vanuit de gemeente onderzoek gedaan naar de potentie voor een circulaire bouwmarkt in Haarlem.

Uit het onderzoek bleek dat de drie grootste kringloopwinkels in Haarlem (Snuffelmug, Rataplan en Zolder023) positief staan tegenover het verkopen van tweedehandsbouwmaterialen op een nieuwe locatie. Allemaal hebben ze ervaring met de verkoop van kleine hoeveelheden bouwmaterialen in hun kringloop. Een nieuwe locatie zorg voor duidelijkheid naar de klant en op deze manier kan de circulaire bouwmarkt naast inwoners mogelijk ook kleine aannemers bedienen. Het inzamelen van tweedehandsbouwmaterialen van inwoners kan in samenwerking met Spaarnelanden via de hergebruikcontainer op de milieustraat. Voor het inzamelen van tweedehandsbouwmaterialen en restpartijen van bouwmarkten, bouwbedrijven en aannemers is gesproken met verschillende partijen in Haarlem. De meeste van deze partijen staan positief tegenover het beschikbaar stellen van hun tweedehandsbouwmaterialen en restpartijen. Tot eind 2024 wordt er samen met de kringloopwinkels onderzocht wat er nodig is voor de inrichting van een fysieke locatie voor een circulaire bouwmarkt in Haarlem en hoe de samenwerking hierin met elkaar op te starten. Koplopergroep circulaire bouw Q3 2024 wordt er gestart met het oprichten van een koplopergroep bouw. Doel is om voorlopers met elkaar in contact te brengen, ideeën uit te wisselen en zo het netwerk van vooruitstrevende bouwers een impuls te geven.

Dit doen we in nauwe samenwerking met reeds bestaande netwerken. De Koplopergroep is gericht op het bereiken van het reguliere mkb. In het najaar van 2024 worden 15 gesprekken met ondernemers gevoerd om de agenda en invulling van de groep te bepalen. In Q4 2024 komt de koplopergroep voor het eerst bij elkaar Samen met de MRA en kennispartners Haarlem gaat uit van het convenant Toekomstbestendige woningbouw en convenant Houtbouw van de MRA. Hiermee ontstaat een regionaal gedeelde standaard voor grootschalige woningontwikkeling. Eind 2024 kom er een 2.0 versie van beide convenanten. Daarnaast zoekt Haarlem naar de samenwerking met de TU Delft/The Green Village. Concepten die op de universiteit worden ontwikkeld kunnen op termijn op wijkniveau, als scale up, worden doorontwikkeld in Haarlem. Dit versterkt de kracht van Haarlem als stad van toegepaste innovatie.

15

3.3 Textiel De textielindustrie is een van de vervuilendste industrieën wereldwijd. Ieder jaar komt er 35 miljard kilo aan kleding bij, terwijl 40% daarvan ongedragen wordt weggegooid. De hoeveelheid textiel die we produceren heeft de grootste impact, door de slechte kwaliteit van een groot deel van de vezels is textiel moeilijk herbruikbaar of recyclebaar. Gevolg is dat kleding van slechte kwaliteit verkocht wordt en (meestal elders in de wereld) op een afvalberg belandt. Door onder andere goedkope fast fashion is de vraag naar tweedehands kleding wereldwijd afgenomen. Ingezamelde kleding brengt daardoor minder op en wordt op dit moment in grote getallen opgeslagen. Daarom gaan we in Haarlem voor minder textiel, textiel van betere kwaliteit en meer hergebruik, recycling en meer gescheiden inzameling van textiel. Fair Fashion pop-up Vanuit de koplopergroep Circulair Textiel doet Haarlem sinds 2019 mee aan de landelijke Dutch Sustainable Fashion Week, onder andere met een Fair Fashion winkelroute. In 2023 is dit uitgebreid met een Fair Fashion pop-up. De pop-up is een podium voor lokale en duurzame ondernemers en daarnaast een plek voor inwoners om Fair Fashion te beleven en circulariteit in de praktijk te brengen. Je vindt er duurzame en vintage kleding om te ruilen of lenen.

Daarnaast zijn er verschillende workshops georganiseerd door Haarlemse ondernemers, bijvoorbeeld om je kleding te repareren, te upcyclen en de keten inzichtelijk te maken. In 2023 was de pop-up een maand lang te bezoeken aan de Gedempte Oude Gracht. Wegens succes is de pop-up in 2024 twee maanden te bezoeken in de Kruisstraat. De pop-up werkt in 2024 actief samen met de organisatie Haarlemse Winkels, zo vergroten we de doelgroep en worden er nog meer ondernemers betrokken. De inrichting van de pop-up wordt circulair verzorgd door Haarlemse ondernemers als Modair, TIESJURT en de Snuffelmug. De decoratie komt van het plantenasiel en bloemen van de Plukweide.

Resultaten Fair Fashion pop-up • 2023: Ruim 600 Haarlemmers hebben de pop-up bezocht. 190 Haarlemmers hebben een workshop gevolgd en ruim 80 mensen hebben kleding geruild. • 2024: De pop-up is twee maanden geopend (i.p.v. een maand in 2023) met 56 workshops van lokale ondernemers om de duur van je kledingstuk te verlengen. De verwachting is dat er dit 16 jaar ruim 2500 mensen een bezoek brengen aan de pop-up.

Talkshow Mama Gaia - duurzame mode Tijdens de talkshow gaat het gesprek over de toekomst van de mode-industrie, en over nieuwe en duurzame innovaties. Aan tafel schuiven lokale ondernemers en experts aan, bezoekers kunnen ook deelnemen aan het gesprek. Er waren 60 bezoekers aanwezig bij de talkshow om te kijken, luisteren en mee te praten.

Talkshow bij Mama Gaia Samen met de stad • De Haarlemse circulaire ondernemer Circlefied innoveert door afgedankte kleding van Haarlemse inwoners te transformeren naar vilt en functioneel plaatmateriaal. De gebruikte textielstroom is afkomstig van Spaarne Werkt. De functionele platen en het vilt wordt beschikbaar gesteld aan ondernemers en initiatieven in de stad voor nieuwe, circulaire producten. Indien het plaatmateriaal geschikt blijkt wordt gekeken of dit ook door de gemeente zelf ingezet kan worden, bijvoorbeeld bij herinrichting van diverse locaties. • Spaarne Werkt sorteer het ingezamelde textiel van Haarlemmers en zorgt voor zo hoogwaardig mogelijk hergebruik. Vanuit het actieprogramma Circulaire Economie werken we op het gebied van textiel onder andere samen aan de inrichting Fair Fashion pop-up, de textielrace en het aanleveren van kleding voor ruilen en repareren. • Stichting Technotrend heeft 7 duurzame docenten diners georganiseerd voor 25 docenten, met een nadruk op circulair textiel. • Vanuit Team Natuur en Milieu Educatie (NME) is in samenwerking met Race against Waste en Spaarne Werkt opnieuw de Textielrace georganiseerd. In 2024 hebben de deelnemende leerlingen met elkaar 2890 kilo textiel opgehaald en 169 kledingstukken gerepareerd.

Samen met Continuering Afvalscheiding (CAS) Haarlem zet in op inzameling van 8 kilo textiel per inwoner in 2025 ten opzichte van 4 kilo in 2022. Op dit moment staan er in Haarlem 50 textiel verzamelcontainers. Begin 2025 worden 50 extra containers geplaatst waarmee de loopafstand van 700 naar 350 meter wordt teruggebracht. Door dit te combineren met een campagne kan de textielinzameling oplopen tot 6 kilo per inwoner. Communicatie is verbeterd met nieuwe stickers op de containers en een informatiebord om aandacht voor inzameling van textiel te vergroten. De eerste ervaringen met deze pilot zijn positief. De recycletas maakt scheiden nog makkelijker en levert ongeveer 0,3 kilo per inwoner op. Met 2,3 kilo extra wordt vanaf 2026 ruim 6 kilo textiel per inwoner ingezameld. Het doel van 8 kilo per inwoner blijft staan, de komende periode wordt onderzocht hoe we van 6 naar 8 kilo gescheiden inzameling van textiel kunnen komen. In juli zijn twee trainees gestart met (circulair)textiel als centraal onderzoeksonderwerp. In de gehele textielketen wordt gezocht naar de mogelijkheden om te komen tot een hoogwaardigere en meer volledige ketensamenwerking te komen. Van verkoop tot inzameling tot verwerking. De meest kansrijke mogelijkheden worden uitgewerkt in acties.

17

Samen met de MRA De markt voor ingezamelde kleding is wereldwijd kleiner geworden. Onder andere door de komst van Fast Fashion bedrijven als Temu en Schein is nieuwe kleding goedkoper dan tweedehands kleding. Ingezameld textiel brengt daardoor steeds minder op. De MRA adviseert gemeenten dan ook om textiel niet langer als inkomstenstroom mee te nemen in de afvalstofheffing. Textiel is een belangrijke grondstof in de MRA uitvoeringsagenda. Middels een nog op te zetten marktconsultatie zet de MRA de komende jaren in op gezamenlijke recycling van niet herdraagbaar textiel.

3.4 Voedsel Ons huidige voedselsysteem heeft grote impact op het klimaat en ons milieu. Een derde van de wereldwijde uitstoot van broeikassen komt voort uit voedselsystemen. Voedsel consumeren binnen de draagkracht van de aarde is te realiseren door de helft minder dierlijke producten en meer plantaardig te eten. Daarnaast is het belangrijk dat wat we in Nederland produceren, ook in Nederland consumeren. Tot slot is het noodzakelijk om voedselverspilling tegen te gaan. Wat niet verspild wordt hoeft niet geproduceerd te worden, wat veel schaarse land en grondstoffen scheelt. Daarom zet Haarlem in op een plantaardig menu (de eiwittransitie), het stimuleren van de korte keten en het verminderen van voedselverspilling. Geen reclame meer voor vlees, vis en fossiele producten In het tweede kwartaal van 2024 heeft de gemeenteraad beleid vastgesteld om reclames met een grote impact op het klimaat te weren. Per 1 januari 2025 gaat de eerste nieuwe concessies voor reclamezuilen in. Om hier ook het verbod in op te nemen is nieuw beleid ontwikkeld. In de nieuwe concessieovereenkomsten word opgenomen dat het maken van reclame voor vlees, vis en fossiele producten (vliegreizen, benzine/hybride auto's, gascontracten etc.) niet langer is toegestaan op reclamezuilen in beheer van de gemeente. De inperking geld alleen voor zuilen in de openbare ruimte die de gemeente zelf in beheer heeft.

Haarlem is koploper in het weren van reclame voor vlees, vis en fossiele producten Naar aanleiding van de aangenomen motie '“verleid niet tot het verergeren klimaatcrisis”' heeft het actieprogramma circulaire economie het doel gesteld om geen reclame me meer voor vlees te maken wanner huidige contracten aflopen. Dit is uitgebreid naar geen reclame meer voor vlees, vis en fossiele producten. Haarlem is de eerste gemeente die een dergelijk verbod zo regelt in beleid. Het weren van reclames speelt ook in veel andere steden. Haarlem deelt actief de kennis die is opgedaan tijdens dit proces. Dit gebeurt onder andere in het samenwerkingsverband van de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving. Binnen de City Deal wordt gewerkt aan een standaardtekst voor andere gemeenten om verschillende soorten reclame te weren. Haarlem werkt hier actief aan mee, zo kunnen andere gemeente profiteren van de ervaringen van Haarlem. Samen met de Koplopergroep circulaire restaurants In 2019 is de Koplopergroep Circulaire Restaurants gestart. 35 Haarlemse restaurants werken aan een groen menu, meer (gezamenlijke) lokale inkoop, het verminderen van voedselverspilling, het reduceren van reststromen, en minder gebruik van plastic. Inmiddels fungeert de groep als netwerk waarin projecten snel kunnen landen.

Voor nieuwe projecten wordt voornamelijk de samenwerking met restaurants gezocht die nog geen koploper zijn; om zo de beweging te laten groeien.

18

Voorbeelden van samenwerking zijn: • Greendish: 8 Haarlemse restaurants hebben 3516 kilo minder voedsel verspild, dat betekent een besparing van 14.8932 kilo C02 (zie meer info hieronder). • WeCup Coalitieaanpak: WeCup is een herbruikbaar koffiebeker systeem. Op dit moment is WeCup in 15 horecazaken in Haarlem en 9 horecazaken in Zandvoort te verkrijgen. Dit Haarlemse bedrijf timmert landelijk goed aan de weg en is inmiddels bij 150 horecazaken en meerdere ziekenhuizen verkrijgbaar. Haarlem ontwikkelt in het najaar van 2024 een Haarlemse WeCup (10.000 stuks) met de skyline van Haarlem, gemaakt door een Haarlemse kunstenaar. Via een campagne kunnen nieuwe horecazaken, maar ook scholen en de bibliotheek laagdrempelig en gratis kennismaken met WeCup. • Biodiversiteit op je bord: in samenwerking met Dutch Cuisine, Amsterdam en lokale producenten worden lokale producten opgenomen in het assortiment van groothandels zodat restaurants makkelijker lokaal kunnen inkopen. Het duurt langer dan aanvankelijk gedacht om het assortiment van groothandels aan te passen. Daarom is i.o.m. Provincie Noord Holland besloten om het project door te laten lopen tot eind 2025. (i.p.v. 2024). Haarlemse horeca zaken zijn uitgenodigd om deel te nemen via een bijeenkomst en er was aandacht voor in een artikel van Goede Zaken. Een filmpje van het project is hier te vinden.

Op dit moment zijn er 5 Haarlemse deelnemers. Greendish Greendish helpt Haarlem om de transitie naar een gezonder en duurzamer voedselaanbod te versnellen. In 2024 is bij 8 Haarlemse horeca zaken de CO2-uitstoot en waterverbruik van de totale inkoop aan eten & drinken inzichtelijk gemaakt. Daarnaast is de voedselverspilling gemeten. Op basis zijn adviezen en workshops gegeven en ondernemers individueel begeleid in het praktisch doorvoeren van de aanpassingen op locaties en trainen we keukenmedewerkers. Het is win-win: door voedselverspilling te verminderen, verbeteren ondernemers hun marges én dragen ze bij aan een beter klimaat. Op deze manier zetten we gezamenlijk weer een stap richting een circulaire economie. Artikel over project Greendish opHaarlem doet Duurzaam. Er zijn 124 ondernemers in Haarlem geïnformeerd over de mogelijkheid om gratis deel te nemen aan Greendish. 10 ondernemers wilde meedoen. 8 ondernemers hebben het traject succesvol afgerond. Er zijn 2 ondernemers gestopt vanwege personeelswisselingen. Dit is een gemiddeld resultaat t.o.v. andere deelnemende gemeenten en provincies.

19

(Permanente) ruimte voor stadslandbouw Stadslandbouw biedt de mogelijkheid tot productie van voedsel door, of dicht bij de consument. Daarnaast draagt stadslandbouw bij aan een betere leefomgeving en de versterking van de sociale cohesie. Stadslandbouwinitiatieven hebben behoefte aan permante ruimte, zij zijn grondgebonden en investeren vaak (jarenlang) in de kwaliteit van de bodem. Verplaatsen is daarom niet wenselijk, niet voor de initiatiefnemers maar zeker ook niet voor de biodiversiteit in Haarlem. De Stadslandbouw kaart van Platform Haarlem Groener wordt als basis gebruikt voor een quickscan naar beschikbare ruimte voor (permanente) stadslandbouw. Hierbij worden ecologische waarden zo veel mogelijk toegevoegd. Cities 2030 en Haarlem Food Future Binnen de EU Horizon 2020 subsidie Cities 2030 werkt Haarlem met 40 partners in Europa aan drie pijlers: een duurzame (plantaardige) voedselkeuze stimuleren en het stimuleren van biodiversiteit middels stadslandbouwinitiatieven en het verminderen van voedselverspilling. Haarlem intensiveert samenwerkingen met lokale partners, de afgelopen jaren zijn 15 concrete praktijkonderzoeken en projecten gestart. Samenwerkingspartners zijn onder andere Ecoring, Plukweide, School for Food, Stichting de Kweektuin, Kweekcafé, Wij telen Groente en Teler Made. De subsidie liep van januari 2020 t/m september 2024 en bedraagt in totaal €267.810,- .

Haarlem Food Future heeft een coördinerende rol in het vormgeven van projecten binnen Cities 2030. Daarnaast werkt Haarlem Food Future aan het verminderen van voedselverspilling, een sterke voedselbeweging in Haarlem, Stadslandbouw en eetbaar groen en het upcyclen van reststromen. In 2023 en 2024 is onder andere de Gered Voedsel Schakelaar opgeschaald (zie hieronder). Daarnaast is er een FoodBook gemaakt van voedselinitiatieven in Haarlem, dit wordt jaarlijks bijgewerkt. In 2024 is de inventarisatie voor (permanente)stadslandbouwplekken uitgevoerd en werkt Haarlem samen met de MRA, Haarlem Food Future en het Europese project Food Click aan het beter borgen van duurzaam en circulair voedsel in het beleid van Haarlem. (zie voor meer informatie samenwerking MRA hieronder). Opschaling Gered Voedselschakelaar In Haarlem en omstreken zijn inmiddels 22 voedselredders actief om voedsel dat over is in supermarkten naar sociale initiatieven te brengen, waar er alvorens maaltijden van worden gekookt. Er wordt samengewerkt met 11 supermarkten en 11 bestemmingen. Tussen februari 2024 en juni 2024 zijn 2910 kratjes voedsel gered, dit zijn 116.400 maaltijden. Dat betekent dat er 72 750 kilo CO2 is bespaard. Brood wordt het meeste verspild. (35,1%), gevolgd door groente en fruit (32%), zuivel (12%) en vlees en vis (11,5%). In 2023 en 2024 werden maandelijks bijna 11.000 maaltijden gered.

Voedselredders in Haarlem, 2024

20

Samen met team Natuur en Milieu Educatie (NME): In 2024 actualiseert team Natuur en Milieu Educatie het educatieve aanbod. Daarbij wordt nadrukkelijk aansluiting gezocht bij de programmering van het Actieprogramma Circulaire Economie op de actielijnen voedsel, textiel en consumptiegoederen. Ook is er opdracht gegeven om dit aanbod beter digitaal te ontsluiten voor Haarlemse leerkrachten. In samenwerking met Stichting Jouw Schone Stad hebben ca. 3.000 Haarlemse basisschoolleerlingen deelgenomen aan het lesproject 'Omgaan met Afval'. Op het grootste schooltuincomplex van Haarlem is een workshopruimte voor voedseleducatie gerealiseerd, hierbij is gebruik gemaakt van circulaire materialen, zoals hout uit Haarlem. Op schooltuincomplex de Schotertuin worden varkens van circulaire varkenshouderij De Herkomst ingezet om de grond klaar te maken voor een voedselbos. In samenwerking met NME zijn, in en rond de Kweektuin, meerdere grote en kleine evenementen georganiseerd Festival Circulair trok circa 4.000 bezoekers, vanuit heel Haarlem. Daarnaast zijn er verschillende inspirerende workshops en activiteiten georganiseerd voor jong en oud, onder andere het kweken van oesterzwammen op koffiedik, het bouwen van wormenhotels en Proef de toekomst. Tenslotte is de theatervoorstelling Landmaal vier keer uitgevoerd in de tropische kas in de Haarlemmer Kweektuin.

Talkshow Mama Gaia - duurzame voedselkeuzes Lokaal eten is een belangrijk thema. Steeds meer restaurants werken met lokale producten en lokale stadslandbouw initiatieven blijven zich ontwikkelen. Maar heeft lokaal eten de toekomst? Hoe verbinden we producenten en consumenten met elkaar? Wat zijn de uitdagingen en kansen in Haarlem en daarbuiten? Dat werd er besproken tijdens de talkshow met experts aan tafel maar ook met de bezoekers. Er waren 60 bezoekers aanwezig bij de talkshow om te kijken, luisteren en mee te praten. Samenwerking MRA: Foodclick als vervolg op Cities 2030. Sinds 2024 is voedsel onderdeel van de MRA agenda. Voedsel is dan ook als onderdeel opgenomen in het meerjarig uitvoeringsplan (MUVP). De MRA wil in 2028 een kwart van het voedsel dat wordt geconsumeerd lokaal (regio Noord Holland) produceren. Om dit te bereiken werkt de MRA samen met het Europese onderzoeksproject FoodClick en Voedsel Verbindt. Doel van de samenwerking is dat MRA overheden voedsel expliciet opnemen in hun beleid, bijvoorbeeld in de vorm van een voedselstrategie. Daarnaast is er een lesmodule ontwikkeld om overheden hier in te begeleiden. Om een circulair voedselsysteem verder te brengen in Haarlem is een betere borging in beleid nodig, bijvoorbeeld om ruimte te reserveren voor stadslandbouw of eetbaar groen.

Op 17 september is een bijeenkomst georganiseerd om de raakvlakken vanuit omgevingsbeleid, openbare ruimte, NME, (circulaire) economie en gezondheid over voedsel met elkaar te delen. Een eerste voorzet voor een praktische, beknopte voedselvisie wordt in 2025 met alle betrokken afdelingen opgesteld. Smaakvolle Schakels Schalkwijk Smaakvolle Schakels Schalkwijk is een leer-en experimenteer omgeving voor bewoners en voedselinitiatieven om duurzaam en gezond voedsel voor iedereen toegankelijk te maken. Om de lokale bewoners goed te betrekken bij dit onderwerp en de lokale problematiek en oplossingsrichtingen te leren kennen gaat Haarlem samen met Food Click, de MRA, Voedsel Verbindt en Haarlem Food Future aan de slag om een lokaal netwerk op te zetten van bewoners en voedselinitiatieven. Vervolgens worden concrete projecten opgezet om gezond en duurzaam voedsel toegankelijker te maken in de wijk. Denk aan het opzetten van voedseltuinen, gemeenschapskoelkasten en contact met Boeren voor Buren. In Amsterdam heeft een dergelijke aanpak mooie resultaten in de wijk opgeleverd. De projecten die daar gestart zijn richtte zich op drie thema's: fysieke plekken ( voedselhub, stadslandbouw), vertrouwen in samenwerking (tussen voedselbronnen, initiatieven, bezoekers en publieke instanties) en organisatie en stabiliteit. (het daadwerkelijk verder brengen en continueren van een project). 21

3.5 Consumptiegoederen Consumptiegoederen zijn alle spullen die we produceren en consumeren. Denk hierbij aan de inrichting van je huis, elektronica, gereedschap en huishoudelijke apparaten. De grootste impact zit in het produceren en vervoeren van consumptiegoederen, oftewel spullen. De grootste impact is dus: minder spullen. Daarnaast is het belangrijk dat nieuwe spullen zo lokaal en circulair mogelijk geproduceerd worden zodat ze herbruikbaar zijn. Daarom stimuleert Haarlem (lokale) ondernemers die oog hebben voor de impact van hun dienst of product op hun omgeving. Daarnaast zet Haarlem in op bewustwording rondom consumeren. Dit betekent: koop alleen (lokaal) wat je echt nodig hebt, bij voorkeur tweedehands en bij impact ondernemers. Delen, ruilen en repareren wordt actief gestimuleerd middels verschillende initiatieven en activiteiten, waarbij iedereen mee kan doen Haarlemse Waardemakers (HWM) In februari 2024 is het circulaire netwerk Haarlemse Waardemakers officieel gelanceerd. Het doel van het ambachtsnetwerk is om afvalstromen te verminderen en hoogwaardig product- en materiaalhergebruik te realiseren. Denk hierbij aan grondstofuitwisseling tussen makers en het repareren van kapotte consumentengoederen. Er zijn nu 30 partners aangesloten bij het netwerk en er zijn twee netwerkbijeenkomsten (HWM Cafés) georganiseerd.

Tijdens de netwerkbijeenkomsten worden nieuwe partners voorgesteld en is er gelegenheid om elkaar te leren kennen en verbindingen aan te gaan. Via een verbindingsbord worden de partners ook gevraagd om aan te geven waar ze naar op zoek zijn binnen het netwerk; een samenwerking aangaan, materialen en producten uitwisselen, kennis uitwisselen of een andere vraag of idee hebben. Op deze manier wordt er opgehaald waar de behoeftes en kansen binnen het netwerk zitten. Deze behoeftes en kansen gebruikt het netwerk om te bepalen welke circulaire projecten zij samen met hun partners oppakken. Aandacht voor repareren Er is gekeken naar mogelijkheden om Haarlemmers met een Haarlem Pas korting te geven bij reparateurs, zowel van kleding als schoenen. Dit is vooralsnog moeilijk uitvoerbaar omdat de huidige Haarlem Pas geen digitale chip mogelijkheden heeft. Reparateurs geven aan het druk genoeg te hebben. Er zijn drie reparateurs gevonden die mee willen werken aan een pilot eind 2024 om Haarlemmers met een Haarlem pas te stimuleren hun kleding en/of schoenen te laten repareren. De exacte vorm wordt nog verder uitgewerkt.

Haarlemse Waardemakers Bedaffair in het magazine INTO Business, zomer 222024

Voorbeelden Haarlemse Waardemakers • Er is een circulair bankje geplaatst aan het Spaarne, gemaakt van kunststof wat door supmission en De Pinguïn uit het Spaarne gevist en vervolgens tot bankje is geproduceerd door Meltup. • Er zijn "Waardevolle verhalen" gedeeld via de website en LinkedIn. • Opschaling van circulair bankjes in samenwerking met Circlefied wordt verder onderzocht. • Op 5 juli 2024 is het netwerk en een Haarlemse Waardemaker (Modair/Ruse) gepresenteerd tijdens een circulaire editie van de Kennemer impact meet- up georganiseerd voor (impact) ondernemers in de stad. • Er is een artikel geplaatst in het regionale B2B tijdschrift INTO Business samen met een Haarlemse Waardemaker (Bedaffair). • Het netwerk is gepresenteerd tijdens het evenement C the Future. • Haarlemse Waardemakers staan op de Dutch Design Week 2024, in samenwerking met andere circulaire ambachtscentra in Nederland.

Terugkoppeling Burgerberaad CO2 reductie: de Haarlem Herstelt Hub Met de Haarlem Herstelt Hub vraagt het burgerberaad om meer zichtbaarheid voor hergebruik, repareren en recycling, bij voorkeur op een vaste plek. Gemeente Haarlem kiest voor een netwerk in plaats van één vaste locatie om de spreiding in en door de stad te borgen, waarbij we uitgaan van een doorlopende samenwerking. De Haarlemse Waardemakers ondernemers maken hergebruik zichtbaar en toegankelijk, zowel voor ondernemers als inwoners. Bij vier Repair Café's in Haarlem is het mogelijk om maandelijks spullen te laten repareren. De Fair Fashion pop-up in de Kruisstraat (zie hoofdstuk 3.3) is een tijdelijke hub voor onder andere het repareren van kleding gedurende twee maanden. Speelgoedruil Deze is nu twee keer georganiseerd in samenwerking met Stichting Motherhood. De eerste werd in 2023 net voor de feestdagen georganiseerd in de oude grafische school in Schalkwijk en de tweede tijdens de week van de circulaire economie als onderdeel van Festival Circulair georganiseerd door team Natuur en Milieu Educatie. Beide speelgoedruilen waren een groot succes met ongeveer 80 bezoekers per event, leuke circulaire workshops voor kinderen en veel geruild speelgoed. De derde editie staat dit najaar weer gepland net voor de feestdagen.