2 Bijlage 1 Uitgangspuntennotitie Gedempte Oostersingelgracht
Tekst van het document
Gedempte Oostersingelgracht Uitgangspuntennotitie 10 oktober 2023 Walter Vroom en Roald van Splunter PCM / OMB
Inhoudsopgave 1.
Aanleiding
3
2.
Scope, projectgebied, onderzoeksgebied
5
2.1
Projectgebied
5
2.2
Onderzoeksgebied
6
2.3
Benodigde ingrepen
7
3.
4.
Doelstellingen
8
3.1
Vergroenen en vernatten
8
3.2
Mobiliteitstransitie
9
3.3
Buurtgericht ontwikkelen
11
3.4
Mengen en verdichten
12
3.5
Bevorderen gezonde leefomgeving
13
3.6
Energietransitie
14
Raakvlakprojecten
15
4.1
Herontwikkeling Koepelterrein
15
4.2
Parkeerterrein NSTM, kavel 2B
15
4.3
Woningbouw Fietsznfabriek
16
5.
Co-creatie, participatie en inspraak
17
6.
Uitgangspunten, dilemma’s en risico’s
18
6.1
Uitgangspunten
18
6.2
Dilemma's
18
6.3
Risico's
19
2
1.
Aanleiding In 2020 en 2021 heeft een groep bewoners uit de buurt Scheepmakersdijk de gemeente geattendeerd op oude toezeggingen over de vergroening van de Gedempte Oostersingelgracht. De groep heeft een eigen schets gemaakt met een mogelijk inrichting voor het gebied tussen de Papentorenvest en de Oudeweg onder de titel Groene Singel (figuur 2). De gemaakte keuzes daarin kwamen voort uit een brede enquête die de groep in de buurt had georganiseerd. Dit heeft erin geresulteerd dat eind 2021, bij de vaststelling van de programmabegroting 2022, een amendement in de gemeenteraad is aangenomen waarmee de herinrichting van de Gedempte Oostersingelgracht in het Investeringsprogramma is opgenomen. De doelen van het bewonersinitiatief waren de volgende: • Vergroening van de versteende openbare ruimte • Verbetering van de luchtkwaliteit • Verbetering van de klimaatbestendigheid • Uitbreiding van recreatiemogelijkheden voor meer sociale interactie • Verbetering van de grondwaterhuishouding door meer infiltratie • Mogelijkheid maken om bromfietsen op de rijbaan te laten rijden • Inrichting van een hondenlosloopgebied • Burgerparticipatie op basis van vertrouwen Naast deze gewenste doelen zijn er meer aanleidingen om te werken aan deze weg. Er is groot onderhoud nodig aan het wegdek, inclusief de onderlagen, en aan de verkeersregelinstallaties.
Daarnaast brengen de ontwikkelingen binnen de visie Spaarnesprong bewegingen met zich mee die relevant zijn voor de openbare ruimte aan de Gedempte Oostersingelgracht, de Oostvest en de Papentorenvest. Tenslotte is de Gedempte Oostersingelgracht een plek waar de mobiliteitstransitie vorm moet krijgen met de fietsring, een mogelijke busroute en het (sterk) beperken van het autoverkeer.
Figuur 1: Bestaande situatie
3
Figuur 2: Schets Groene Singel
4
2.
Scope, projectgebied, onderzoeksgebied Het bewonersinitiatief Groene Singel betreft het noordelijke deel van de Gedempte Oostersingelgracht, tussen de Papentorenvest en de Oudeweg, inclusief het noordelijke deel van de Oostvest. In het opgestarte project kiezen we voor een scope die niet alleen is gebaseerd op de wenselijke vergroening, maar ook op verkeerskundige opgaven en onderhoudsinterventies.
2.1 Projectgebied Op het gebied van mobiliteit heeft de complete Gedempte Oostersingelgracht een functie die direct samenhangt met de Amsterdamsevaart als oude route van de N200 die nog steeds veelvuldig als zodanig wordt gebruikt. Dit is voor de toekomst ongewenst en de benodigde verkeersmaatregelen zullen zich net zoveel richten op het noordelijke als op het zuidelijke deel. Wel is er overig autoverkeer dat (mogelijk) van de Gedempte Oostersingelgracht gebruik blijft maken, bijvoorbeeld auto’s van Haarlem-Noord naar -Oost en Schalkwijk. Dat geldt ook voor auto’s die hun bestemming hebben in de aangrenzende buurt of auto’s die vanaf de N200 via de Catharijnebrug naar de binnenstad rijden. Ook voor fietsers op de toekomstige fietsring is de complete Gedempte Oostersingelgracht een geheel. Daarbij komt dat het wegdek en de lichtmasten langs de volledige Gedempte Oostersingelgracht aan vervanging toe zijn. Dat geldt ook voor de verkeersregelinstallaties op de kruising met de Papentorenvest en op de kruising met de Amsterdamsevaart. Vervangingsonderhoud is ook noodzakelijk aan de verkeersregelinstallatie Gedempte Herensingel – Teylerstraat. Bovendien gaat de route op deze kruising van een rijbaan met een rijstrook in elke richting naar twee gescheiden rijbanen met elk twee rij- of opstelstroken. Daarnaast is het een schakel in de groenstructuur van de Oudeweg naar het Spaarne.
De Gedempte Herensingel hangt daardoor niet onlogisch samen met de Gedempte Oostersingelgracht. Hetzelfde geldt in zekere mate voor de Papentorenvest. Hier ligt een onderhoudsopgave aan het wegdek en is een mogelijkheid om flink te vergroenen en om mogelijk oppervlaktewater aan te leggen. De kruising met de Harmenjansweg kan ook sterk verbeterd worden. De zuidelijke ventweg van de Papentorenvest sluit direct aan op het zuidelijke deel van de Oostvest waar weer een onderhoudsopgave ligt en waar op termijn moet worden aangesloten op de nieuwbouwontwikkeling van de Fietsznfabriek. De Papentorenvest zelf hangt weer nauw samen met de ontwikkeling van de Koepel en de verbinding van de functies in dat gebouw met de buurt en de binnenstad. Tenslotte sluit de zuidelijke Oostvest weer rechtstreeks aan op de Spaarnwouderstraat. Vergroting van het projectgebied brengt weer een aantal op zichzelf staande vraagstukken met zich mee die buiten de doelstelling van de Groene Singel liggen. Het betekent bovendien het risico dat al die vraagstukken moeten worden opgelost alvorens een ontwerp kan worden gemaakt voor het geheel, met het risico op een traag proces. Om het project behapbaar te houden is daarom op dit moment gekozen voor een projectgebied dat de gehele Gedempte Oostersingelgracht behelst, van Amsterdamsevaart tot Oudeweg, en het noordelijke deel van de Oostvest. De aansluiting van de
5
noordelijke Oostvest op de Papentorenvest hoort hierbij. De mogelijkheid wordt wel opengehouden om in de toekomst, indien het wenselijk blijkt en het niet leidt tot vertraging, de Papentorenvest, de zuidelijke Oostvest en / of de Gedempte Herensingel toe te voegen. Of om deze projecten parallel op te starten zodat ze gefaseerd kunnen worden gerealiseerd.
Figuur 3: Scope Groene Singel, projectgebied en onderzoeksgebied De gemeente is juridisch eigenaar van het projectgebied, met uitzondering van het kruisende spoorlichaam (Prorail). Eigendom en bevoegdheden van de spoortunnel zijn bij de aanleg vastgelegd met (de voorganger van) Prorail. De betonnen tunnelbak is, evenals het spoorlichaam en het betonnen viaduct eigendom van Prorail. De gemeente is verantwoordelijk voor reiniging en gladheidsbestrijding en voor het geasfalteerde wegdek, de verlichting en de pompinstallatie die de tunnel droog houdt. Het fietspad en het voetpad (westzijde) bevinden zich buiten de tunnelbak, maar voor beheer geldt hier hetzelfde als voor de tunnelbak. Technisch vormt de betonnen bak voor beide tunnelbuizen één geheel. Een constructieve aanpassing, mocht de wens of de noodzaak daartoe bestaan, kan alleen door Prorail worden uitgevoerd.
2.2 Onderzoeksgebied De Papentorenvest, het zuidelijke deel van de Oostvest, de Gedempte Herensingel, de Damaststraat, de Voormalige Oudeweg en de complete kruising Oudeweg – Gedempte Oostersingelgracht vormen, met het projectgebied, het onderzoeksgebied.
6
2.3 Benodigde ingrepen Met de beheerders is geïnventariseerd welke technische ingrepen vanuit beheer en onderhoud nodig zijn binnen het projectgebied. De benodigde onderhoudsingrepen op de belangrijkste bestaande voorzieningen zijn de volgende: 1. Aanleg regenwaterriool (afkoppelen) en drainage. Bestaande vuilwaterriool is nog in voldoende staat. 2. Onderzoek wegconstructie rijbanen en herstel op basis van dat onderzoek; mogelijk complete reconstructie met vooruitlopend herstelmaatregelen. 3. Vervangen verkeerslichten op de kruisingen Papentorenvest – Gedempte Oostersingelgracht en Gedempte Oostersingelgracht – Amsterdamsevaart. De verkeerslichten op de kruising met de Oudeweg zijn recent vervangen. 4. Vervangen openbare verlichting.
7
3.
Doelstellingen De doelstellingen voor de Gedempte Oostersingelgracht kunnen we koppelen aan de zes opgaven die zijn benoemd in de Omgevingsvisie. Per opgave wordt ook geput uit andere beleidsstukken zoals het Mobiliteitsbeleid, het Groenbeleidsplan, Natuurnetwerk Haarlem, het Fietsbeleid en de Structuurvisie Openbare Ruimte.
3.1 Vergroenen en vernatten
Figuur 4: Themakaart Vergroenen en vernatten De Gedempte Oostersingelgracht en het gehele Scheepmakerskwartier zijn sterk versteend. De behoefte aan vergroening helpt om het Scheepmakerskwartier te vergroenen binnen de vuistregel 3-30-3001. Op dit moment is in het Scheepmakerskwartier circa 5% van het oppervlak als openbaar groen ingericht2 en is er slechts voor weinigen een plantsoen binnen 300m beschikbaar (loopafstand naar Esplanade 250 tot 700m). Een robuuste groenvoorziening aan de Gedempte Oostersingelgracht kan een plantsoen toevoegen binnen 300m loopafstand voor een groot deel van de Scheepmakersdijkbuurt en de Sportliedenbuurt en vergroot het groenoppervlak substantieel. Met dat laatste wordt ook een bijdrage geleverd aan hittestress die hier wordt ervaren door de grote hoeveelheid verhard oppervlak en de noodzakelijke kap van zieke maar volwassen iepen enkele jaren geleden. In het Ecologisch Beleidsplan is voor de Gedempte Oostersingelgracht ook een functie opgenomen als ecologische verbinding tussen enerzijds stadsdeel Oost (Esplanade) en anderzijds de Waarderpolder en de Bolwerken. Het spoor en de Amsterdamsevaart zijn onneembare 1
Vanuit iedere woning zijn minimaal 3 bomen zicht; minimaal 30% van de buurt is ingericht als openbaar groen; binnen 300m van iedere woning is een park of plantsoen beschikbaar 2 In de Burgwalbuurt (ten zuiden van de Papentorenvest) is 2% van het oppervlak openbaar groen; in de Sportliedenbuurt (ten noorden van de Papentorenvest) bedraagt dit oppervlak 7%
8
belemmeringen voor veel dieren; een groenere Oostersingelgracht en een passende passage in de spoortunnel helpen om het natuurnetwerk te verbinden. Het verminderen van het verharde oppervlak helpt altijd om te vernatten doordat meer regenwater infiltreert. Er bestaan daarnaast al langer ambities om langs de Papentorenvest naar de Amsterdamsepoort open water aan te leggen. Dat komt voort uit drie verschillende hoeken: • Afvoeren hemelwater en robuustheid van het watersysteem vanwege de klimaatopgave • Terugbrengen historische stedelijke structuur • Creëren van een doorvaarbare recreatieve route tussen het Spaarne en de Ringvaart Het terugbrengen van oppervlaktewater is op zich een grote investering. Vaak moeten kabels en leidingen worden verlegd en moeten de huidige functies naar nieuwe locaties worden geschoven. Ook vraagt oppervlaktewater om veel ruimte die niet voor andere functies kan worden benut. Doorvaarbaarheid stelt hogere eisen, vraagt meer ruimte en betekent hogere kosten dan enkel de invulling van de klimaatopgave: breedte, diepte, doorvaarhoogte en bochtstraal en daarbij noodzakelijke kunstwerken zoals bruggen en kademuren. Voor de Gedempte Oostersingelgracht is het belangrijk dat er in de definitiefase een keuze wordt gemaakt ten aanzien van het oppervlaktewater en aan welke eisen dat moet voldoen.
Dit heeft namelijk gevolgen voor de maatvoering van hemelwaterleidingen, voor de hoogte van de kruising met de Papentorenvest, voor het mogelijke profiel van de zuidelijke Gedempte Oostersingelgracht en voor de ruimte voor groen, met name ter hoogte van de bestaande voetbalkooi. Dit is een moeilijke locatie op het gebied van kabels en leidingen (zie ‘energietransitie’).
3.2 Mobiliteitstransitie
Figuur 5: Themakaart Mobiliteitstransitie Het nieuwe mobiliteitsbeleid verzet de bakens naar fietsen en lopen voor de relatief korte afstanden en naar openbaar vervoer voor de lange afstanden.
9
Voetgangers en fietsers Het gebied grenst aan de binnenstadzone waar de voetganger de hoogste prioriteit heeft. Bijvoorbeeld de verbinding naar het Koepelterrein is een belangrijke voor de voetganger. De binnenstad blijft toegankelijk voor de fietser, maar doorgaande fietsers krijgen ook een fietsring aangeboden rond de binnenstad. Deze fietsring, een tweerichtingsfietspad of fietsstraat, ligt ook langs de Gedempte Oostersingelgracht en bevindt zich in principe aan de centrumzijde van de weg, in dit geval de westzijde. Voor de fietsring wordt een breedte van 4m gehanteerd. In de definitiefase moet de ligging worden onderzocht omdat er meerdere mogelijkheden denkbaar zijn. Openbaar vervoer De komende periode moet blijken of er op de Gedempte Oostersingelgracht ruimte moet worden gemaakt voor een rol in het OV-netwerk. Het kan een verbinding zijn tussen het OV-knooppunt Nieuw-Zuid en het station die tevens de routes via de binnenstad ontlast. Tegelijkertijd is een busroute Lange Herenvest – Gedempte Oostersingelgracht – Oudeweg lastig te realiseren omdat het busstation op het Stationsplein zich bevindt ten zuiden van het spoor. Een busroute via de Oudeweg betekent dat bussen het spoor bij de Jansweg moeten kunnen kruisen of dat er een busstation op het Kennemerplein moet komen. Eventueel is een route via de Papentorenvest – Koudenhorn – Parklaan ook nog denkbaar.
In ieder geval speelt deze route op dit moment een belangrijke rol voor (lege) bussen die van de remise in de Waarderpolder naar het Stationsplein rijden. Autoverkeer Momenteel maakt het N200-verkeer zowel gebruik van de route via de Oudeweg als van de route via de Amsterdamsevaart en Gedempte Oostersingelgracht. In de Redeneerlijn realisatie Mobiliteitsbeleid, vastgesteld door het college in mei 2023, is opgenomen dat de Gedempte Oostersingelgracht geen rol meer moet spelen voor doorgaand N200-verkeer. Dit verkeer tussen oost en west dient gebruik te maken van de Oudeweg. De Amsterdamsevaart is nog beschikbaar voor doorgaand verkeer tussen het Rottepolderplein enerzijds en Haarlem-Oost en Centrum-Zuid anderzijds. Wat dit exact zal betekenen voor de Gedempte Oostersingelgracht moet in de definitiefase duidelijk worden. Aangezien zich aan de Gedempte Oostersingelgracht geen erftoegangen bevinden én een groot deel van het doorgaande verkeer geen gebruik meer ervan zal maken, blijft er nog maar een beperkt deel van de autobewegingen over. In ieder geval is een weg met 1 rijstrook in beide richtingen de maximaal benodigde ruimte voor het overblijvende autoverkeer. Dit betekent ook dat de ruimte voor de auto zich kan beperken tot de huidige oostelijke tunnelbuis onder het spoor.
Dat is belangrijk voor de robuustheid van de Groene Singel: wanneer beide tunnelbuizen nog in gebruik zouden blijven voor auto’s, zijn er over veel grotere lengtes omvangrijke slingers nodig waardoor veel minder ruimte ontstaat voor het groen. In ieder geval is dan van een grootschalige groenvoorziening geen sprake. Dit maakt forse inbreuk op het bewonersinitiatief en op de groene doelstellingen. In de definitiefase zal moeten worden beoordeeld op welke wijze het doorgaande N200-verkeer hier zal worden geweerd. In de meest definitieve vorm is dan sprake van een ‘knip’ voor auto’s. Daarmee wordt ook ander doorgaand autoverkeer belemmerd: autoverkeer richting Papentorenvest en binnenstad en autoverkeer van Haarlem-Noord richting Schalkwijk. Deze routes lijken geen redelijk alternatief te hebben. Een andere mogelijkheid is een zodanige afwaardering dat de route via de Oudeweg voor al het autoverkeer de snelste en meest vanzelfsprekende N200route wordt, aangevuld met wijziging van bewegwijzering, beïnvloeding van navigatieroutes en beïnvloeding van ingesleten gedrag door de route tijdens de herinrichting compleet buiten gebruik
10
te stellen. Bij oponthoud op de Oudeweg blijft echter het risico bestaan dat automobilisten ook in de toekomst kiezen voor de Gedempte Oostersingelgracht In de definitiefase zullen verschillende varianten worden afgewogen.
3.3 Buurtgericht ontwikkelen
Figuur 6: Themakaart Buurtgericht ontwikkelen Doordat het belangrijkste initiatief is gekomen vanuit de bewonersgroep, lijkt een buurtgerichte ontwikkeling voor de hand te liggen. Het is hierbij van belang om alle bewoners en gebruikers erbij te betrekken, bijvoorbeeld ook de studenten uit De Koepel. Een groene inrichting van de Gedempte Oostersingelgracht kan een belangrijke sociale functie vervullen om bewoners en studenten met elkaar in verbinding te brengen, bijvoorbeeld door recreatieve voorzieningen en ontmoetingsplekken.
11
3.4 Mengen en verdichten
Figuur 7: Themakaart Mengen en verdichten De Gedempte Oostersingelgracht heeft en houdt een openbaar karakter. Wel is belangrijk dat de groene inrichting een publieke functie krijgt voor bewoners en anderen. Rondom de Gedempte Oostersingelgracht zijn nu al verschillende ontwikkelprojecten binnen de visie Spaarnesprong, zoals De Koepel, de Fietsznfabriek en de Drijfriemenfabriek. In het recente verleden is het aantal buurtbewoners sterk toegenomen door de bouw van het Scheepmakerskwartier. Maar ook in de toekomst zijn hier nog verdichtingsmogelijkheden, zoals de ontwikkeling van kavels tussen de Oudeweg en het spoor. Deze verdichting en de sterke menging van functies naast bewoning, brengen een extra druk met zich mee op de openbare ruimte, groenvoorzieningen, verblijfsfuncties en mobiliteit. Een kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte waarin men kan verblijven en ontmoeten is belangrijk om de verbindingen tot stand te brengen. Bij het ontsluiten van de functies moet rekening worden gehouden met een extra belasting van bestaande infrastructuur of een uitbreiding daarvan. Zowel het onderwijs en de bedrijvigheid in de Koepel als de evenementen geven bijvoorbeeld druk op de woonstraten, op fietspaden en op (fiets-)parkeervoorzieningen, maar betekenen mogelijk ook meer vraag naar een goede OV-bereikbaarheid.
12
3.5 Bevorderen gezonde leefomgeving
Figuur 8: Themakaart Gezonde leefomgeving De huidige inrichting en het gebruik van de Gedempte Oostersingelgracht kunnen een stuk gezonder. Bewoners hebben last van uitlaatgassen en er is amper groen aanwezig, terwijl een voldoende aanwezigheid van groen een bewezen positief effect op de gezondheid heeft. De gemeente stimuleert daarnaast gezonde mobiliteit, onder meer via de fietsring, maar ook een groen verblijfsgebied met actieve recreatiemogelijkheden. Momenteel bevindt zich een voetbalkooi in het plangebied. Een groene inbedding maakt een sportveldje aantrekkelijker. De vrijkomende onderdoorgang van het spoor biedt mogelijkheden voor een sportieve inrichting. En ook andere actieve mogelijkheden voor een gezonde verblijfsfunctie zullen verder worden onderzocht.
13
3.6 Energietransitie
Figuur 9: Themakaart Energietransitie Bestaande en toekomstige kabels en leidingen zullen in dit project een belangrijke rol spelen. De Gedempte Oostersingelgracht is één van de weinige mogelijke verbindingen voor kabels en leidingen tussen de Waarderpolder en Haarlem-Oost. Tegelijkertijd hebben kabels en leidingen ook hier maar beperkte ruimte, aangezien die buiten de betonnen tunnelbak moet worden aangelegd, bijvoorbeeld onder het huidige fietspad (westelijke onderdoorgang). Hier loopt momenteel al het tracé voor data en water. In de toekomst is er mogelijk ruimte nodig voor warmtenet en hoogspanning. Momenteel ligt er een hoogspanningskabel ten westen van de Gedempte Oostersingelgracht, onder meer tussen de weg en het zuidelijke deel van de Oostvest, tot aan de Damaststraat. Een grotere waterleiding bevindt zich ten zuiden van de Papentorenvest onder het fietspad langs de werkplaats van NSTM. Bij de Papentorenvest steekt deze leiding over naar de westzijde van de weg richting de fietsspoortunnel. Een gastransportleiding voedt het gasverdeelstation op de hoek met de Papentorenvest. Hier staat tevens een verdeelstation voor de datakabels. Op deze hoek bevindt zich dan ook een grote concentratie van kabels en leidingen.
14
4.
Raakvlakprojecten De volgende projecten en ontwikkelingen bevinden zich binnen het onderzoeksgebied en hebben raakvlak met de herinrichting van de Gedempte Oostersingelgracht.
4.1 Herontwikkeling Koepelterrein Rondom de voormalige Koepelgevangenis worden op korte termijn woningen gebouwd, met name voor studenten. Onderdeel hiervan is ook een ondergrondse parkeergarage die de ingang krijgt aan de Oostvest, net ten noorden van het voormalige Huis van Bewaring. De komst van deze nieuwe buurtbewoners is een belangrijke ontwikkeling. De groene herinrichting van de Gedempte Oostersingelgracht kan helpen om bestaande en nieuwe bewoners dichter bij elkaar te brengen. Hieraan zal in het ontwerp, maar ook bij de participatie aandacht moeten worden besteed. Fysiek is vooral de ingang en de ontsluiting van de parkeergarage een belangrijk raakvlak. Aan de zuidzijde sluit dit stukje Oostvest nu aan op de Papentorenvest. Vanwege de nabijheid van de kruising Papentorenvest – Gedempte Oostersingelgracht is dit een rechts-inrechts-uit kruising: de Oostvest is hier alleen bereikbaar vanaf de Gedempte Oostersingelgracht en vertrekkend verkeer is verplicht om de Papentorenvest in westelijke richting te kiezen en bijvoorbeeld via de Harmenjansweg de buurt te verlaten. In het bestemmingsplan is opgenomen dat voor vertrekkende auto’s uit de parkeergarage verderop aan de Papentorenvest een keerlus zal worden gemaakt zodat deze auto’s niet over de Harmenjansweg hoeven te rijden.
Dit lijkt echter niet de beste keuze voor de lange termijn omdat het de mogelijkheden voor de herprofilering van de Papentorenvest flink beperkt. De ontsluiting van deze garage op de langere termijn vormt een zorg in de buurt. De herinrichting van de Gedempte Oostersingelgracht is een kans om de ontsluiting van deze parkeergarage beter vorm te geven.
4.2 Parkeerterrein NSTM, kavel 2B Het huidige parkeerterrein van NS Treinmodernisering (NSTM) aan de Voormalige Oudeweg is eigendom van de gemeente en wordt verhuurd aan NSTM. De gemeente is voornemens om dit terrein om te vormen tot een openbare tijdelijke parkeervoorziening door één of eventueel twee parkeerlagen toe te voegen. Hierbij wordt nog gestudeerd op de ontsluiting van dit terrein voor autoverkeer vanaf de Oudeweg. Bewoners van de omliggende buurten, bezoekers van de omliggende voorzieningen, zoals de Koepel, en bezoekers van de binnenstad vormen de belangrijkste doelgroepen, mogelijk naast (een deel van) de werknemers van NSTM. Deze omwonenden en bezoekers zullen vanaf het parkeerterrein hun weg te voet of met de (vouw)fiets naar de buurten of de binnenstad vervolgen. Bij deze behoefte zal de inrichting van de Gedempte Oostersingelgracht moeten aansluiten.
15
4.3 Woningbouw Fietsznfabriek Er worden 36 woningen gebouwd op het terrein van de voormalige Fietsznfabriek aan de Oostvest. De toegang van de parkeergarage bevindt zich direct op de Oostvest. Dit zuidelijke deel van de Oostvest valt buiten de scope van dit project, maar de ontsluiting kan mogelijk in de toekomst wel effect hebben op een herinrichting van de Papentorenvest. De volgende raakvlakprojecten bevinden zich buiten het onderzoeksgebied maar hebben enige invloed op het project Gedempte Oostersingelgracht • Inrichting OV-hub Nieuw Zuid • Modernisering treinwerkplaats NSTM • Reconstructie kruising Oudeweg – Fustweg • Herinrichting Spaarnwouderstraat • Vervanging Schalkwijkerbrug • Oostpoort
16
5.
Co-creatie, participatie en inspraak Dat de Gedempte Oostersingelgracht nu op de agenda staat voor een herinrichting met forse vergroening is grotendeels te danken aan een groep enthousiaste bewoners van de buurt Scheepmakersdijk. Het is vanzelfsprekend dat deze groep van heel nabij betrokken is en blijft bij de projectorganisatie. Een intensieve samenwerking met bewoners die het initiatief hebben genomen, is een uitzonderlijke situatie. Bij de meeste herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte heeft de gemeente een initiërende rol. De gekozen vorm is daarmee uitzonderlijk en experimenteel. Gekozen is voor een samenwerking op twee niveaus. Ten eerste neemt een vertegenwoordiger van de bewonersgroep deel aan de stuurgroep die het projectteam aanstuurt. In deze stuurgroep zitten ook de interne opdrachtgever van de gemeente en een vertegenwoordiger van het gebiedsteam. Ten tweede ondersteunen verschillende bewoners uit de bewonersgroep de specialisten in het projectteam door te klankborden en mee te werken aan op te leveren producten. Dat betekent echter niet dat door een nabije betrokkenheid van deze groep participatie vanzelfsprekend en compleet is. De buurtbewoners vormen een pluriforme groep en het is belangrijk dat de belangen van ieder worden gewogen.
Daarnaast hebben ook anderen, naast de bewoners van de aangrenzende buurten, belang bij de inrichting van de Gedempte Oostersingelgracht: het Platform Groen, de Fietsersbond, Rover, nood- en hulpdiensten en vele anderen. De participatieprocessen uit het Haarlems Civiel Planproces blijven in principe in stand. Hoe de participatie exact vorm gaat krijgen zal door het projectteam met de bewonersgroep gezamenlijk worden bepaald. De gemeenteraad heeft conform het HCPP bij deze impactvolle projecten een belangrijke besluitvormende rol ten aanzien door het vaststellen van de kaderstellende startnotitie met Programma van Eisen (PvE) vóór de ontwerpfase en het vaststellen van het Definitief Ontwerp (DO) met het vrijgeven van het uitvoeringskrediet aan het einde van de ontwerpfase. Voorafgaand hieraan kunnen in de definitiefase verschillende varianten in een opinienota aan de commissie Beheer worden voorgelegd. Tegelijkertijd vereist dit proces dat de stuurgroep en de projectorganisatie zich blijven vergewissen van de stemming in de raad enerzijds en dat raadsleden anderzijds op basis van vertrouwen in de co-creatie hun besluit vormen. Het zou niet goed zijn voor het proces als een in co-creatie tot stand gebracht resultaat in laatste instantie door de raad wordt afgewezen.
17
6.
Uitgangspunten, dilemma’s en risico’s 6.1 Uitgangspunten Op basis van de huidige beleidsanalyse zijn dit de belangrijkste uitgangspunten voor de herinrichting van de Gedempte Oostersingelgracht: • Het projectgebied omvat de gehele Gedempte Oostersingelgracht, tussen Amsterdamsevaart en Oudeweg, en het noordelijke deel van de Oostvest. De complete kruising met de Papentorenvest, inclusief de aansluiting van de noordelijke Oostvest, behoort tot het projectgebied. Het betreft een complete reconstructie van het gebied, inclusief de aanleg van hemelwaterriool en drainage, de vervanging van de verkeerslichten op twee van de drie kruisingen en waarschijnlijk een complete nieuwe opbouw van het te handhaven deel van de weg. De vervanging van het vuilwaterriool is niet noodzakelijk. • De Gedempte Oostersingelgracht verliest de doorgaande functie voor autoverkeer op de N200 en wordt daarom voor motorvoertuigen beperkt tot een weg met maximaal 2x1 rijstrook. Wel krijgt de weg mogelijk opstelstroken voor de kruisingen met de Oudeweg, de Papentorenvest en de Amsterdamsevaart. Omdat die kruisingen elkaar snel opvolgen zal het wegprofiel waarschijnlijk bijna overal bestaan uit drie rijstroken (1 rijstrook afgaand van de kruising, 2 opstelstroken naar de kruising toe). Hierdoor hoeft alleen nog de huidige oostelijke tunnelbuis onder het spoor te worden gebruikt door het gemotoriseerde verkeer.
• De vrijkomende openbare ruimte wordt ingericht volgens het principe ‘groen-tenzij’, waarbij de inrichting wordt opgebouwd vanuit het beginpunt dat openbare ruimte groen en onverhard is. Alleen waar verharding noodzakelijk is, zal die worden aangelegd. In deze nieuwe groene ruimte ontstaan mogelijkheden voor klimaatadaptieve maatregelen, zoals de aanplant van bomen en struiken met bladmassa en de infiltratie van regenwater. Ook kan een ecologische verbetering worden bereikt, onder meer door vorm te geven aan het Natuurnetwerk Haarlem. En er komt zo ruimte voor sociale en gezonde buurtfuncties zoals ontmoeten, spelen en sporten. • De fietsring krijgt een plaats langs de Gedempte Oostersingelgracht. Dit is een geasfalteerd fietspad in twee richtingen met een breedte van 4 meter. In principe ligt dit fietspad aan de centrumzijde van de weg, tenzij na nader onderzoek een andere ligging beter blijkt aan te sluiten.
6.2 Dilemma's De volgende dilemma’s zullen in de definitiefase moeten worden geanalyseerd. In de kaderstellende startnotitie moeten er keuzes hierover worden voorgelegd: • Met welke ingreep moet N200-verkeer worden gerouteerd zodat zij altijd gebruik zullen maken van de Oudeweg waardoor de Gedempte Oostersingelgracht daadwerkelijk vervalt als doorgaande route voor dit verkeer? Welke varianten zijn hiervoor denkbaar met welke effecten voor ander (doorgaand) verkeer? Voor welke ontsluitende routes blijft de Gedempte Oostersingelgracht dan wel beschikbaar voor auto’s? • Via welke route en aan welke zijde van de weg komt de fietsring definitief te liggen en hoe worden er goede aansluitingen gemaakt op de rest van het fietsnetwerk?
18
• Uit de lijnennetstudie gaat blijken welke ruimte moet worden gereserveerd voor bussen. Een busroute via de Gedempte Oostersingelgracht kan de binnenstad ontlasten. Als hiervoor ruimte moet worden gemaakt, bijvoorbeeld voor bushaltes (met of zonder haltekom) of busopstelstroken bij de verkeerslichten, zal de betekenis ervan een plek moeten krijgen in de startnotitie en het PvE. Ook moet worden bekeken of de route van remise naar Stationsplein via de Papentorenvest behouden moet blijven. • Moet er rekening gehouden worden met de aanleg van oppervlaktewater in de Papentorenvest en langs het zuidelijke deel van de Oostvest en moet dit water doorvaarbaar zijn? Onder welke voorwaarden past dit in het horizontale en verticale profiel, met name ter hoogt van de kruising met de Papentorenvest en ten zuiden daarvan? • Hoe kan de ingang van de parkeergarage van de Koepel het beste worden ontsloten, zowel voor aankomende als vertrekkende auto’s, in relatie tot de nabijheid van de kruising Papentorenvest – Gedempte Oostersingelgracht en de toekomst van de Papentorenvest? • Wat zijn de mogelijkheden voor de vrijkomende westelijke tunnelbuis? Het onttrekken van dit deel uit de grondwaterdichte betonnen tunnelbak vereist de medewerking van Prorail en is waarschijnlijk duur en tijdrovend.
Het behoud van de tunnelbak beperkt sterk de mogelijkheden om de westelijke tunnelbuis inclusief de toeritten als groene en prettige ruimte in te vullen • In hoeverre is het behoud van de parkeerplaatsen bij de Oostvest van belang, ook in relatie tot de parkeervraag en -voorziening van de Koepel en eventueel benodigde ruimte voor ondergrondse afvalinzameling en nutsvoorzieningen?
Figuur 10: Schets toekomstige indeling functies met varianten voor fietsring, profiel ter hoogte van voormalige Huis van Bewaring
6.3 Risico's De belangrijkste risico’s die op dit moment worden gezien, zijn de volgende: • De verkeerskundige afweging is gecompliceerd en meerdimensionaal. De afhankelijkheid van ontwikkelingen in de omgeving, de complexe afweging en de noodzaak om keuzes te maken die ook nadelen hebben, levert mogelijk vertraging op.
19
• De opbouw van de wegconstructie is vooralsnog onbekend. De kans is aanzienlijk dat het asfalt en de fundering zijn opgebouwd uit niet herbruikbare en verontreinigde materialen. Dit betekent een risico op meerkosten. • De aanwezigheid van kabels en leidingen, maar ook van de bestaande nutsruimtes bij de voetbalkooi, kan beperkend werken op de te realiseren kwaliteit en kan leiden tot extra kosten bij verleggen. Denk daarbij aan beperkingen om het fietspad te asfalteren of om op zekere locaties nieuwe bomen aan te planten. Dit heeft ook een relatie met III als er oppervlaktewater moet worden aangelegd. • Het handhaven van de ambitie om van de Papentorenvest – Oostvest een (doorvaarbare) watergang te maken betekent een groot risico voor hogere kosten en mogelijk voor de technische uitvoerbaarheid. • Als het nodig is om de constructie van de betonnen bak van de spoortunnel (eigendom Prorail) aan te passen, kan dit leiden tot hoge kosten en vertraging. Dit risico is gedeeltelijk te beheersen door beperkingen te accepteren voor de inrichting, maar ligt gedeeltelijk ook in de eisen die Prorail stelt.
20
Dit is een uitgave van gemeente Haarlem, 10 oktober 2023
Tekst: Walter Vroom, Afbeeldingen: Roald van Splunter
________________________________ Postbus 511 2003 PB Haarlem Tel. 14 023 haarlem.nl 21