2. Bijlage 1: Quickscan SNOR Haarlem-feb 2023
Tekst van het document
SNOR Haarlem Quick scan
Kenmerk:
SNOR Haarlem
Datum:
feb-23 1
Inhoudsopgave 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Aanleiding Onderzoeksopzet Beschouwde documenten en beleid Analyseresultaten Factsheets per straat en schouw Stakeholdergesprekken Effecten SNOR Conclusies en advies
5 8 11 21 30 34 38 42
Colofon Titel: SNOR Haarlem Datum: Februari 2023 Status: Definitief Kenmerk: 013422.20230119.R1.03 Projectteam: Jeroen Loijen, Bas Alferink, Quin de Maat, Leonie Zengerink
SNOR Haarlem - feb-23
2
Managementsamenvatting
SNOR Haarlem - feb-23
3
Managementsamenvatting De populariteit van de snorfiets leidt ertoe dat de overlast van snorfietsers op de
Het uitgangspunt in Haarlem is nu anders dan ten tijde van de invoering van de
fietspaden in Nederlandse steden de laatste jaren steeds verder toeneemt. Sinds 1
maatregel in Amsterdam en Utrecht. Er is sinds 1 januari 2023 een helmplicht. Een
juli 2018 is het wettelijk mogelijk voor wegbeheerders om met een onderbord
grote groep mensen kiest voor de snorfiets, juist omdat ze dan geen helm hoeven
snorfietsers te verplichten van de rijbaan gebruik te maken en daarbij een helm te
dragen. Hierdoor daalt enerzijds naar verwachting het aantal snorfietsen, anderzijds
dragen. De gemeente wil graag weten in hoeverre het verplaatsen van de snorfiets
zorgt dit voor een toename in andere soorten licht elektrische voertuigen (LEV)
naar de rijbaan wel of niet verstandig is in Haarlem.
zoals fatbikes, elektrische fietsen en speed-pedelecs. Indien nu wordt gekozen voor
Uit de drukte analyse komt naar voren dat de fietspaden in en rondom het centrum van Haarlem over het algemeen te druk zijn. Daarmee is er een juridische basis om
de snorfiets naar de rijbaan te verplaatsen. De verplaatsing van de snorfiets naar de
een gerichte aanpak op alleen de snorfiets wordt maar een klein deel van het aantal voertuigen op het fietspad aangepakt als gevolg van de groei van het aantal
LEV’s. Daarmee blijven de snelheidsverschillen op het fietspad in stand.
rijbaan betreft een complexe operatie waar veel tijd in gaat zitten. In Amsterdam is
Advies is daarom om de snorfiets nu niet in een groot deel van Haarlem naar de
men circa 2 jaar bezig geweest met de zorgvuldige voorbereiding van de
rijbaan te verplaatsen. Een dergelijke invoering is ingrijpend en kost veel geld
maatregel. De projectkosten bedroegen hier circa 6 miljoen euro (excl.
terwijl maar een deel van het probleem wordt aanpakt. Een meer voor de hand
handhaving). In Haarlem gaat het om een kleiner gebied dan Amsterdam. Vandaar
liggende aanpak is om in te zetten op andere maatregelen die tot een verlichting
dat verwacht mag worden dat het hier om een lager bedrag gaat. In Amsterdam en
van de druk op de fietspaden leiden. Hierbij kan gedacht worden aan
Utrecht heeft de invoering van SNOR wel tot positieve resultaten qua
herinrichtingen naar 30 km/u (GOW30), waardoor er wellicht geen apart fietspad
verkeersveiligheid geleid.
meer nodig is. Een andere beheersmaatregel betreft het spreiden van stromen, zoals het toepassen van de fietsring waar de gemeente nu actief mee bezig is.
-
4
1. Aanleiding
SNOR Haarlem - feb-23
5
Aanleiding Toenemende snorfietsoverlast in steden De populariteit van de snorfiets leidt ertoe dat de overlast van snorfietsers op de
9000
fietspaden in Nederlandse steden de laatste jaren steeds verder toeneemt. Ook in
8000
Haarlem wordt deze overlast ervaren. Het aantal snorfietsen is in Haarlem de
7000
laatste jaren fors toegenomen; van circa 2.800 in 2007 tot ruim 7.700 in 2021; een toename van 170%. Fietsers hebben hinder van de relatief brede en snelle
6000 5000 4000
voertuigen op de smalle fietspaden in de stad. In andere steden (Amsterdam en
3000
Utrecht) komt naar voren dat het merendeel van de snorfietsen harder rijden dan
2000
de toegestane 25 km/u. Gezien de aantallen overtreders is handhaving hier niet
1000
meer tegen opgewassen. Ook in Haarlem wordt dit straatbeeld herkend. Het gaat niet alleen om beleefde hinder door fietsers, snorfietsers zijn ook relatief
7.730
2.837
0
Snorfiets
Bromfiets
vaak betrokken bij ongevallen. Verplaatsen van de snorfiets naar de rijbaan kan een oplossing zijn voor deze problemen, mits de veiligheid van de snorfietser op die
Figuur: ontwikkeling van het aantal snor-/bromfietsen in Haarlem (Bron: CBS, 2022)
rijbaan gewaarborgd is. Onder meer het snelheidsverschil tussen snorfietsers en overig verkeer op 50 km/u-wegen is daarbij een belangrijk aandachtspunt.
SNOR Haarlem - feb-23
6
Aanleiding Wetgeving snorfiets naar de rijbaan Sinds 1 juli 2018 is het wettelijk mogelijk voor wegbeheerders om met een onderbord snorfietsers te verplichten van de rijbaan gebruik te maken en daarbij een helm te dragen (lokale scheiding fiets en snorfiets). Voorwaarde is dat dit besluit genomen wordt vanwege de drukte op het fietspad (of een stelsel van fietspaden) en dat de veiligheid voor de snorfietser en andere weggebruikers gewaarborgd blijft. De gemeente Amsterdam en Utrecht hebben als eerste steden in Nederland
gebruik gemaakt van deze maatregel. Hier rijden sinds respectievelijk 2019 en 2021 in een deel van de stad snorfietsers op de rijbaan. Landelijke helmplicht Sinds 1 januari 2023 is er een helmplicht voor snorfietsers in heel Nederland. Uitgezonderd delen van Amsterdam en Utrecht moeten snorfietsers met deze helm
op nog wel op het fietspad blijven rijden. Naar verwachting zal deze maatregel een groot effect hebben op het snorfietsgebruik. Enkel de helmplicht zorgt naar verwachting voor een afname van circa 5% van slachtoffers bij snorfietsongevallen (SWOV). SNOR Haarlem - feb-23
7
2. Onderzoeksopzet
SNOR Haarlem - feb-23
8
Onderzoeksopzet Doel en opzet quick scan De populariteit van de snorfiets leidt ertoe dat het steeds drukker wordt met verschillende type voertuigen op de Haarlemse fietspaden. Zowel de snorfiets op de rijbaan als de snorfiets op het fietspad is geen ideale situatie gelet op de snelheidsverschillen tussen snorfietsers en ander verkeer. Nu de eerste positieve evaluatieresultaten uit Amsterdam en Utrecht beschikbaar zijn wil de Haarlemse gemeenteraad onderzoeken of het ook in Haarlem kan. Goudappel is gevraagd om een quick scan uit te voeren en daarin de vraag te beantwoorden in hoeverre het
verplaatsen van de snorfiets naar de rijbaan wel of niet verstandig is in Haarlem. Samen met de gemeente Haarlem is een onderzoeksgebied bepaald waarbinnen de quick scan is uitgevoerd en factsheets zijn opgesteld. Dit gebied beslaat de meeste vrijliggende en drukste fietspaden in en rond het centrum. Het gebied is weergegeven in de figuur hiernaast en beslaat grofweg het gebied ten oosten van de N208, ten noorden van de N205, ten westen van Parkwijk / Zuiderpolder / Waarderweg en ten zuiden van de Jan Gijzenvaart. In de analyse en factsheets kijken we niet of de maatregel specifiek in dit gebied ingevoerd moet worden, maar worden de mogelijkheden per straat beschouwd. De quick scan bestaat uit de volgende onderdelen: • Het analyseren van de Haarlemse (beleids)context;
SNOR Haarlem - feb-23
9
Onderzoeksopzet • Het analyseren van gegevens over de Haarlemse netwerken voor fietsers, snorfietsers en bromfietsers; • Opstellen van factsheets voor de wegen met een vrijliggend fietspad in het onderzoeksgebied; • Het uitvoeren van een schouw op de wegen die mogelijkerwijs in aanmerking voor de maatregel kunnen komen; • Houden van interviews met stakeholders; • Het geven van een onderbouwd beleidsadvies.
Doel en opzet quick scan Op basis van de quick-scan worden een aantal vragen beantwoord: 1. Is er voldoende (juridische) basis voor het invoeren van de maatregel snorfiets naar de rijbaan in Haarlem? Oftewel, zijn de fietspaden in (een deel van) Haarlem te druk? 2. Als Haarlem over gaat tot snorfiets naar de rijbaan, in welk deel van de stad is daar dan aanleiding voor? Is dat gebied logisch af te bakenen?
4. Is er draagvlak onder stakeholders voor de maatregel? Om dit te onderzoeken hebben interviews plaatsgevonden met ANWB, RAI, deelscooteraanbieders, Fietsersbond, VVN, politie, Connexxion, provincie Noord-Holland en enkele buurgemeenten 5. Zijn er wegen in Haarlem (bijv. 2x2 rijstroken) waar extra maatregelen nodig zijn om de snorfiets veilig naar de rijbaan te brengen? 6. Welke kosten moet de opdrachtgever rekening mee houden voor het uitvoeren van de maatregel ‘snorfiets naar de rijbaan’? Denk daarbij aan
zowel fysieke aanpassingen, handhaving en voorbereidingskosten. Dit mag een grove inschatting zijn op basis van ervaringen van andere gemeenten. 7. Alle antwoorden op bovenstaande vragen overwegend, wat is het advies ten aanzien van het al dan niet invoeren van snorfiets naar de rijbaan in Haarlem? Leeswijzer In hoofdstuk 3 starten we met het beschouwen van Haarlemse beleidsdocumenten. Vervolgens wordt in hoofdstuk 4 een quick scan op de uitgevoerde analyses
3. Hoeveel verbetert de verkeersveiligheid naar verwachting als Haarlem de
gedaan. Hoofdstuk 5 bevat een toelichting op de schouw en de factsheets die zijn
maatregel snorfiets naar de rijbaan invoert? (rekening houdend met de
opgesteld. De hoofduitkomsten van de stakeholdergesprekken zijn terug te vinden
invoering van de helmplicht die landelijk plaats gaat vinden vanaf 1 januari
in hoofdstuk 6. De analyse wordt afgesloten met de effecten van het verplaatsen
2023)
van de snorfiets naar de rijbaan (hoofdstuk 7) en een conclusie en advies. -
10
3. Beschouwde documenten en beleid
SNOR Haarlem - feb-23
11
Beschouwde documenten en beleid In het kader van deze quick scan zijn de volgende documenten en beleidsonderwerpen beschouwd: • Mobiliteitsbeleid • Verkeersveiligheidsbeleid • Fietsbeleid • Evaluaties Amsterdam en Utrecht Op de pagina’s hierna geven we de voor deze quick scan relevante informatie over
bovengenoemde documenten en onderwerpen weer. Foto: Kruisstraat in Haarlem. Bron: NH Nieuws
SNOR Haarlem - feb-23
12
Mobiliteitsbeleid Haarlem Belangrijkste aspecten
inrichting als gebiedsontsluitingsweg met een maximumsnelheid van 30km/u
• Het bereikbaar houden van de groeiende stad vormt een grote uitdaging,
overwogen wordt.
waarop oude oplossingen als het verbreden of toevoegen van wegen en parkeerplaatsen geen afdoende antwoord meer bieden. • Om een groenere en gezondere stad te kunnen creëren die ook bereikbaar blijft
• Met ingang van 1 januari 2023 is middels een verkeersbesluit het toegestane gebruik van de voetgangerszone door snorfietsers in het centrum van Haarlem opgeheven.
is een transitie nodig waarin voorrang wordt gegeven aan schone vervoermiddelen. Daarnaast wordt ingezet op minder auto’s in het straatbeeld. • De transitie is erop gericht dat in 2030 bijna alle (90%) korte verplaatsingen met
een afstand van minder dan 2,5 km binnen de stad met de fiets of te voet plaatsvinden en dat meer dan de helft (60%) de verplaatsingen vanuit of naar Haarlem toe met het OV of de fiets plaatsvinden. • De snelheidsnorm wordt om veiligheidsredenen 30 km/u. Enkel op hoofdroutes voor autoverkeer en (H)OV blijft een maximumsnelheid van 50 of 70 km/u gelden. Voor wijkontsluitingswegen met hogere intensiteiten gaat de gemeente
onderzoek doen naar de vormgeving en inpassing van de wegcategorie GOW30. • In navolging op het mobiliteitsbeleid is uit het plan van aanpak 30km/u gebleken dat 32 wegen in Haarlem, op basis van de huidige inrichting, zich lenen om 30 km/u in te stellen. Daarnaast zijn er zo'n 100 wegen waar een SNOR Haarlem - feb-23
13
Verkeersveiligheidsbeleid Haarlem Belangrijkste aspecten • De toenemende drukte op wegen en fietspaden heeft gevolgen voor de verkeersveiligheid. De snorfiets heeft een aandeel van 15% in het totaal aantal verkeersslachtoffers (Veilig op weg in Haarlem, 2018). • Op de fietspaden worden tevens de snelheidsverschillen groter. Met het oog op deze ontwikkelingen heeft de gemeente Haarlem een gestructureerde aanpak opgesteld (zichtjaar 2040). • In het verkeersveiligheidsbeleid is gekozen om de fietser centraal te stellen. De
meeste ongevallen komen voor bij fietsers. In het beleid is daardoor de focus gelegd op maatregelen voor de deze groep verkeersdeelnemers. • Het uitgangspunt is dat de infrastructuur zorgvuldig is vormgegeven, waardoor onbewust wordt gestuurd op verkeersveilig gedrag. De infrastructuur moet op orde zijn, anders heeft investeren in educatie en handhaving weinig impact.
Figuur: aandeel snorfietsers in het aantal verkeerslachtoffers in Haarlem. Bron: Veilig op weg in Haarlem, 2018
• In het verkeersveiligheidsbeleid is één van de beschreven maatregelen de
uitvoering van het voorliggende onderzoek naar de mogelijkheid om de snorfietser naar de rijbaan te verwijzen met in ogenschouw nemend de verkeersveiligheidsaspecten. Hierbij speelt de invoering van de landelijke helmplicht per 1 januari 2023 een rol. SNOR Haarlem - feb-23
14
Fietsbeleid Haarlem
(nog niet vastgesteld)
Belangrijkste aspecten In de (mobiliteits)transitie naar groener en gezonder Haarlem met behoud van bereikbaarheid speelt de fiets een belangrijke rol. Vanuit dit oogpunt moet verplaatsen per fiets in Haarlem gemakkelijk, veilig en snel kunnen gebeuren. Om bovenstaande te bewerkstelligen wordt ingezet op drie pijlers: 1. Fietsinfrastructuur: Het op orde brengen van het fietsnetwerk door onderscheid te maken in routeniveaus (regionaal en stedelijk plus). Met specifiek aandacht voor veilig oversteken en snelle doorstroming. Alsmede een
aantrekkelijk fietspad dat geen oneffenheden kent en goed verlicht is. 2. Fietsparkeren: Voldoende ruimte voor fietsparkeren op een gemakkelijke, snelle, ordentelijke en veilige manier. Door realisatie van twee fietsparkeervoorzieningen in de binnenstad en daarbuiten in buurtfietsenstallingen. Op logische locaties en met aandacht voor de buitenmodelfietsen.
3. Fietsstimulering: Het idee is dat fietsen door jong en oud nu en in de toekomst wordt gezien als dé manier om je binnenstedelijk te verplaatsen. De fietscultuur in stand houden en uitbreiden is het devies. Het stimuleren van projecten die hier invulling aan geven is onderdeel van het beleid. SNOR Haarlem - feb-23
15
SWOV onderzoeken Stichting Wetenschappelijk Onderzoek verkeersveiligheid heeft verschillende
maken met de betere zichtbaarheid van de bromfietser op de rijbaan in plaats
onderzoeken verricht in relatie tot de snorfiets. De belangrijkste conclusies worden
van op het fietspad voor overige weggebruikers. SWOV constateert dat het
hieronder beschouwd.
huidige snelheidsgedrag van snorfietsers op een aantal punten overeenkomt
Educated Guess van gevolgen voor verkeersslachtoffers door maatregel snorfiets op de rijbaan in Amsterdam (2013) Uit de Educated Guess die SWOV in 2013 heeft uitgevoerd blijkt dat zij een reductie van 38% van het jaarlijks aantal slachtoffers dat ontstaat door snorfietsongevallen verwachten door de verplaatsing van de snorfiets met helm naar de rijbaan in
Amsterdam. Daarbij gaat SWOV ook uit van verplaatsing naar de rijbaan op 50km/u-wegen. De berekening van dit effect is ingeschat op basis van: 1. Helmdraagplicht (beperkt kans op ernstig letsel onder alle snorfietsers in de stad). Wanneer er vanuit gegaan wordt dat alle snorfietsers in de stad een helm op hebben, verwacht SWOV daardoor een reductie van 4,6% van de slachtoffers bij snorfietsongevallen per jaar. 2. Plaats op de rijbaan (snorfietsers zijn beter zichtbaar voor overig wegverkeer).
met het snelheidsgedrag van bromfietsen voordat zij op de rijbaan moesten rijden. En dat tegelijkertijd de bromfiets op de rijbaan destijds een nieuw fenomeen was en dat de snorfiets dat nu niet meer zal zijn nu de bromfiets al jaren op de rijbaan rijdt. Daarom verwacht SWOV dat eenzelfde reductie verwacht mag worden voor de snorfiets.
3. Modal shift (de verwachting is dat snorfietsers een ander, veiliger vervoermiddel kiezen). Tenslotte verwacht de SWOV een reductie van slachtoffers doordat een deel van de snorfietsers door de maatregel kiest voor een ander vervoermiddel: bromfiets, auto, OV of fiets. Aangezien met deze vervoermiddelen minder ongevallen plaatsvinden dan met snorfietsen leidt ook dit effect tot een reductie van slachtoffers. SWOV berekent een verwachte reductie van 29% van
de slachtoffers door snorfietsongevallen.
Bij de verplaatsing van de bromfiets naar de rijbaan is een daling van 15% van
Deze drie effecten samen leiden tot een totale verwachte reductie van 38% van het
het aantal bromfietsslachtoffers gemeten. Dit heeft voor een belangrijk deel te
jaarlijks aantal slachtoffers door snorfietsongevallen in Amsterdam.
SNOR Haarlem - feb-23
16
SWOV onderzoeken Snorfietsongevallen op het fietspad (2017)
de geanalyseerde ongevallen niet zou hebben plaatsgevonden als de snorfiets met
In 2017 heeft SWOV een rapport gepresenteerd met de resultaten van een
helm op de rijbaan reed. Terecht plaatst SWOV de kanttekening dat op de rijbaan
onderzoek naar 36 snorfietsongevallen op het fietspad in de regio Den Haag.
wel andere ongevallen kunnen plaatsvinden en wijst ze op de mogelijke
SWOV beoordeelt dat driekwart van de bestudeerde ongevallen niet zou hebben
snelheidsverschillen op 50 km/u-wegen. Aangezien in 2017 de snorfiets nog
plaatsgevonden als de snorfietser niet op het fietspad maar op de rijbaan had
nergens met helm op de rijbaan reed, konden nog geen metingen worden
gereden. Dat betekent echter niet dat de verplaatsing van de snorfiets naar de
uitgevoerd over wat het netto-effect op ongevallen van de verplaatsing naar de
rijbaan tot een vergelijkbare reductie van het aantal snorfietsongevallen leidt. Op
rijbaan zou zijn. Gelet op de daadwerkelijke rijsnelheid van snorfietsers op
de rijbaan kunnen soortgelijke ongevallen plaatsvinden en door het
fietspaden is ook op de fietspaden sprake van grote snelheidsverschillen. En in
snelheidsverschil tussen snorfietsers en overig verkeer kunnen andere type
drukke, binnenstedelijke context rijdt wegverkeer doorgaans langzamer dan de
ongevallen plaatsvinden zoals kop-staartaanrijdingen tussen auto’s en snorfietsers.
toegestane 50 km/u, terwijl de meeste snorfietsers harder dan de toegestane 25
Door het snelheidsverschil kan het netto-effect van de verplaatsing naar de rijbaan
km/u rijden waardoor het snelheidsverschil tussen snorfietsers en overig
negatief uitpakken, een toename in plaats van afname van het aantal ernstig
wegverkeer in de praktijk mee kan vallen.
verkeersgewonden, aldus SWOV. SWOV adviseert in dit onderzoek daarom de maatregel alleen op 30km/u-wegen in te voeren. Vrijliggende fietspaden liggen juist meestal bij 50 km/u-wegen en niet bij 30 km/uwegen. SWOV heeft haar onderzoek in 2017 gericht op analyse van snorfietsongevallen op het fietspad en heeft kunnen concluderen dat driekwart van
De rapporten en onderzoeken tonen aan dat snorfiets naar de rijbaan op 50 km/u-
wegen zowel positieve effecten als negatieve effecten op de veiligheid kan hebben. Invoering hiervan betreft dus maatwerk waarbij per stad en straat zal moeten worden afgewogen wat de meest veilige optie is.
SNOR Haarlem - feb-23
17
SNOR Amsterdam Invoering en gebied Sinds 8 april 2019 rijden snorfietsen in Amsterdam op de rijbaan. Dit geldt voor het gebied binnen de RING A10 (zie de figuur hiernaast). Enkele belangrijke en drukke doorstromingswegen zijn daarbij uitgezonderd van de maatregel. Evaluatie van de maatregel Om de effecten van de maatregel in beeld te krijgen zijn nul- en nametingen uitgevoerd. De metingen hebben plaatsgevonden tussen oktober 2018 en september 2019. Hieronder zijn de belangrijkste uitkomsten uit de ‘Evaluatierapportage Snorfiets naar de rijbaan’ (Gemeente Amsterdam, december 2019) opgesomd:
• Op de fietspaden is de verkeersveiligheid, doorstroming en drukte verbeterd. Een voorbeeld hiervan is dat het aantal conflicten tussen snorfietsen en andere weggebruikers flink is afgenomen. Dit blijkt uit een sterke daling van het aantal geregistreerde ongevallen met letsel waarbij een snorfiets betrokken is (circa 74%). De cijfers (zie tabel hieronder) betreffen de periode april 2016 tot en met oktober 2019. Ongevallenstatistieken Amsterdam
Jaar
Snorfiets
Fiets
2016
106
142
2017
112
155
2018
94
186
2019
29
114
Bron: Evaluatierapport Snorfiets naar de rijbaan (Gemeente Amsterdam, 2019)
Figuur: invoeringsgebied snorfiets naar de rijbaan Amsterdam SNOR Haarlem - feb-23
18
SNOR Amsterdam • Het gebruik van snorfietsen is gedaald. Dit blijkt uit het een daling van het
nageleefd is gekozen voor een handhavingsstrategie die uitgaat van informeren,
aantal geregistreerde snorfietsen (bezit) van 38.000 (jan 2018) naar 26.000 (apr
naar waarschuwen, naar sanctioneren. Deze strategie is in gezamenlijkheid
2022). Daarnaast is het aantal verplaatsingen met circa 50% gedaald. Naar alle
afgesproken in een Handhavingsstrategie met gemeente, OM en politie.
waarschijnlijkheid speelt hierbij de gelijktijdige invoering van een milieuzone
• Direct na de invoering op 8 april stonden er op cruciale locaties in de stad
voor brom- en snorfietsers ook een rol. • Op de rijbaan heeft de nieuwe weggebruiker (snorfiets) geen negatieve invloed op de doorstroming van het autoverkeer en openbaar vervoer. • De houding van fietsers is sinds de invoering van de maatregel niet of nauwelijks
veranderd. Zij zijn onverminderd positief. Daarentegen blijft de snorfietser zelf overwegend negatief over de maatregel. Al is dat aandeel wel afgenomen van 72% naar 52% sinds de invoering van de maatregel. Handhaving De gemeente Amsterdam heeft een bepaalde strategie gekozen om mensen te wijzen op de maatregel en de maatregel vervolgens ook te handhaven. Dit komt naar voren uit Evaluatierapportage Snorfiets naar de rijbaan’ (Gemeente Amsterdam, december 2019): • De gemeente Amsterdam heeft ervoor gekozen om niet meteen boetes uit te delen. Om de snorfietsers de tijd te geven aan de nieuwe verkeerssituatie te wennen, maar uiteindelijk wel ervoor te zorgen dat de maatregel wordt
verkeersregelaars om snorfietsers en andere weggebruikers te wijzen op de nieuwe verkeerssituatie. Na enkele weken kwam de nadruk meer te liggen op het waarschuwen van snorfietsers die in overtreding waren. Na een wenperiode van 8 weken is gestart met handhaving (boetes uitdelen) door zowel boa’s als
politie. • Tot de zomervakantie is zeer intensief gehandhaafd. Tijdens de zomerperiode (8 juli tot 20 augustus) is de inzet verminderd. Na de schoolvakantie is de handhaving wederom geïntensiveerd. • Uit de nametingen komt naar voren dat snorfietsgebruikers de pakkans op een boete lager inschatten naarmate de maatregel langer is ingevoerd. Eind juni
2019 (3-meting) achtte circa 50% de pakkans zeer groot, tijdens de 4-meting in oktober 2019 was dit gedaald naar 39%. Ondertussen heeft in dezelfde periode een groter deel van de snorfietsers ervaring met boetes (van 28% in 3-meting naar 35% in 4-meting). • Sinds 8 november registreren kentekencamera’s of een snorfiets op de juiste plek rijdt.
-
19
Evaluatie Utrecht Invoering en gebied In navolging van Amsterdam heeft ook de gemeente Utrecht er voor gekozen om in een bepaald deel van de stad de snorfiets naar de rijbaan te verplaatsen. De drukte op het fietspad, snelheidsverschil en luchtkwaliteit zijn voor de gemeente redenen voor het toepassen van de maatregel. Dit geldt sinds 30 september 2021 voor het gebied wat is weergegeven in de figuur hiernaast. Belangrijkste conclusies Om de effecten van de maatregel in beeld te krijgen zijn nul- en nametingen uitgevoerd. De metingen hebben plaatsgevonden tussen juli 2021 en januari 2022. Hieronder zijn de belangrijkste uitkomsten uit de
‘Monitoringsrapportage eerste resultaten Snorfiets naar de rijbaan’ (Gemeente Utrecht, maart 2022) opgesomd: • Bij de eerste meting in november gedroeg 20% van de snorfietsers zicht volledig naar de maatregel (met helm op de rijbaan). Iets meer dan de helft droeg een helm, echter reed een deel daarvan op het fietspad. • In de periode juli 2021 tot en met januari 2022 is het aantal geregistreerde snorfietsen licht gedaald (-6%) en het aantal bromfietsen licht gestegen (+3,5%). • Het aantal geregistreerde ongevallen waarbij een snorfiets betrokken is daalde in de (korte) periode tussen oktober 2021 en december 2021 met 44% ten opzichte van 2020 (voor invoering van de maatregel). • De snelheden van het autoverkeer zijn gelijk gebleven of licht gestegen in de periode van 2019 tot 2021 op
Figuur: invoeringsgebied snorfiets naar de rijbaan Utrecht
de onderzochte trajecten. Hierbij is geen sprake van grote verschillen tussen trajecten binnen en buiten het invoeringsgebied. SNOR Haarlem - feb-23
20
4. Analyseresultaten
SNOR Haarlem - feb-23
21
Analyseresultaten Gedane analyses • Overzicht aantal / aandeel 50 km/u wegen in Haarlem • Verkeersintensiteiten van de Haarlemse wegen • Rijsnelheden: V85 • Aantal vrijliggende fietspaden in de stad • Fietsaantallen, afkomstig van de Fietsmonitor • Drukteanalyse van de fietspaden, op basis van CROW normen
SNOR Haarlem - feb-23
22
Analyseresultaten Aandeel 50 km/u • Op de kaart worden de maximumsnelheden weergegeven die van toepassing zijn (VIA, oktober 2022). • Op de hoofdlijnen geldt dat er in woonwijken en het centrum een maximumsnelheid van 30 km/u is. Op ontsluitende wegen is de maximumsnelheid 50 km/u en op de randweg N208 geldt een maximumsnelheid van 70 km/u. • Voorbeelden van wegen met een maximumsnelheid van 50 km/u zijn: • Rijksstraatweg • Wagenweg • Leidsevaart • Spaarndamseweg • Fonteinlaan • Spanjaardslaan • Zaanenlaan • Schalkwijkerstraat • Lange Herenvest • Prinsen Bolwerk • Verspronckweg • Kleverlaan • Wegen langs de Kampersingel
SNOR Haarlem - feb-23
23
Analyseresultaten Rijsnelheden: V85 • De V85 van het autoverkeer is een van de parameters die zijn gebruikt om te beoordelen of de snorfiets op een verkeersveilige manier naar de rijbaan kan worden gebracht. • V85 geeft de snelheid aan die door 85% van het verkeer niet wordt overschreden en door 15% van het verkeer wel. • Op de kaart staan de wegvakken weergegeven waar sprake is van limietoverschrijding (VIA Snelheid Statistieken oktober 2022).
• Vooral op de N-wegen, Waarderweg en op de Gedempte Oude Gracht zijn limietoverschrijdingen van meer dan 9 km/u zichtbaar. • Daarnaast vallen de Leidsevaart, Westergracht, Wagenweg, Schalkwijkerstraat en Lange Herenvest op met limietoverschrijdingen oplopend tot meer dan 8 km/u.
SNOR Haarlem - feb-23
24
Wegen
Analyseresultaten Verkeersintensiteiten op Haarlemse wegen • In de tabel en op de kaart zijn de verkeersintensiteiten weergegeven van de 36 wegen waar de factsheets voor zijn opgesteld. De intensiteiten zijn afkomstig uit het Verkeersmodel Noord-Holland Zuid versie 3.1 (basisjaar 2018). • Hoge intensiteiten zijn o.a. zichtbaar op de N-wegen aan de zuidkant van de stad: op de Spanjaardslaan, Fonteinlaan en Schipholweg liggen de intensiteiten tussen de 21.000 en 33.500 motorvoertuigen per etmaal. Drukke routes aan de noordzijde zijn de Oudeweg / Camera Obscuraweg, Gedempte Oostersingelgracht en Prinsen Bolwerk.
Kruisweg Kinderhuissingel Zijlweg Zijlvest / Wilhelminastraat Westergracht / De Ruijterweg Van der Eedenstraat / Florapark / Lorentzplein Leidsevaart Munterslaan Wagenweg Spanjaardslaan Fonteinlaan Dreef Kamperlaan Schipholweg Prins Bernhardlaan Schalkwijkerstraat Kampervest Gedempte Oude Gracht Spaarne Lange Herenvest Gedempte Oostersingelgracht Oudeweg / Camera Obscuraweg Waarderweg Industrieweg Spaarndamseweg Zaanenlaan / Zaanenstraat Rijksstraatweg (noord) Kleverlaan Verspronckweg Korte Verspronckweg Rijksstraatweg / Schoterweg Kennemerplein Prinsen Bolwerk Friese Varkenmarkt Jansweg SNOR Haarlem - feb-23 Kinderhuisvest
Mvt/etm (afgerond) 800 8.800 8.000 10.000 10.000 9.000 5.500 1.100 8.000 21.000 22.500 3.000 24.000 33.500 2.500 10.000 5.500 4.500 4.000 13.500 27.500 40.000 25.500 5.500 14.000 7.000 9.000 10.000 13.000 15.000 10.000 16.750 24.000 9.000 4.000 6.000
25
Analyseresultaten Vrijliggende fietspaden • De maatregel snorfiets naar de rijbaan zou gevolgen hebben voor wegen met vrijliggende fietspaden met een- of tweerichtingsverkeer. Op de kaart is op alle paarsgekleurde wegen sprake van vrijliggende fietsinfrastructuur. • Met behulp van de Fietsmonitor die de gemeente Haarlem beschikbaar heeft gesteld is inzicht verkregen in de breedtes van het fietspad en het type fietsvoorziening (fietspad, fietsstrook, fietsstraat).
SNOR Haarlem - feb-23
26
Analyseresultaten Fietsintensiteiten uit de Fietsmonitor • Deze kaart bevat voor het grootste gedeelte van de fietspaden in Haarlem de fietsintensiteiten. De weergegeven intensiteiten zijn afkomstig uit de Fietsmonitor (Gemeente Haarlem). Hierin zijn gekalibreerde schattingen van fietsintensiteiten opgenomen voor het Haarlemse fietsnetwerk, gebaseerd op Onderzoek Verplaatsingen in Nederland (OViN) en Onderzoek Onderweg in Nederland (ODiN) data. • De drukste fietsroutes zijn: • Kruisweg
• Spaarndamseweg • Wilhelminastraat • Rijksstraatweg • Kampervest/singel • Gasthuisvest/singel • Wagenweg
• Fonteinlaan • Dreef
SNOR Haarlem - feb-23
27
Analyseresultaten Drukteanalyse fietspaden • Deze kaart betreft de analyse van de gemeente Haarlem op basis van CROW normen voor de minimale breedte van een bromfietspad, rekening houdend met de intensiteit. De CROW normen in de tabel zijn ook gehanteerd voor het bepalen van de drukte op fietspaden in andere steden zoals Amsterdam, Den Haag en Utrecht. • Op de kaart is te zien dat nagenoeg alle vrijliggende fietspaden te smal zijn, en dus niet aan de CROW normen voldoen vanwege de drukte. Wenselijke verhardingsbreedte van een bromfietspad Eenrichtingsfietspad
Tweerichtingsfietspad
Spitsuurintensiteit
Breedte
Spitsuurintenstiteit Breedte
N.v.t., te smal
<2m
N.v.t., te smal
< 2,5 m
< 150
2–3m
< 50
2,5 - 3,0 m
< 375
3–4m
< 150
3–4m
< 300 N.v.t., breed genoeg
4–5m
N.v.t., breed genoeg ≥ 4 m
≥ 5m
SNOR Haarlem - feb-23
28
Analyseresultaten Drukteanalyse fietspaden • In aanvulling op de vorige pagina is op deze kaart de analyse ten aanzien van de breedte en drukte op fietspaden gecombineerd. Hierdoor is in één oogopslag weergegeven welke fietspaden te druk zijn conform de CROW bromfietspadnormen, en welke fietspaden wel of deels voldoen. • Hieruit blijkt dat slechts een beperkt aantal vrijliggende fietspaden in Haarlem voldoet. Enerzijds doordat fietspaden überhaupt te smal zijn volgende de CROW-richtlijnen en anderzijds het samenspel tussen de
vereiste breedte in relatie tot de aanwezige fietsintensiteiten. • Op sommige wegen geldt dat de vrijliggende fietspaden aan één zijde van de weg of niet over de gehele lengte van de weg te smal / te druk zijn. Deze wegen zijn op de kaart oranje weergegeven.
SNOR Haarlem - feb-23
29
5. Factsheets per straat en schouw
SNOR Haarlem - feb-23
30
Factsheets per straat Afzonderlijke bijlage Voor elke straat met een vrijliggend fietspad binnen het onderzoeksgebied (grofweg het gebied ten noorden en oosten van de ring (N208 en N205), ten westen van de Prins Bernhardlaan en de Waarderweg en ten zuiden van de Jan Gijzenvaart) zijn de kenmerken van deze straat in factsheets weergegeven. Hierbij zijn de volgende aspecten beschouwd: • Breedte van en intensiteit op het fietspad → is het fietspad te druk/te smal? • Breedte van en intensiteit op de rijbaan
• V85 op de rijbaan • Aanwezigheid van OV • Inrichting van de weg (is het een weg met één of twee rijstroken per richting, nodigt de inrichting uit tot harder rijden dan toegestaan) • Bevindingen naar aanleiding van de schouw
De aspecten zijn beoordeeld op basis van data uit het verkeersmodel (NoordHolland Zuid, versie 3.1), VIA Statistiek, Fietsmonitor, Streetsmart Cyclomedia, CROW bromfietspadnormen, OPNVKarte en OVZoeker Foto rechts: onderzoeksgebied voor opstellen factsheets SNOR Haarlem - feb-23
31
Schouw Schouw
Aspecten tijdens schouw
Op woensdag 16 november 2022 heeft de schouw plaatsgevonden in Haarlem.
Focus lag tijdens de schouw op het bekijken of de snorfiets wel / niet veilig op de
Tussen 13:00 – 16:30 is een groot gedeelte van de vrijliggende fietspaden binnen
rijbaan zou kunnen rijden, en in mindere mate of er ook een noodzaak is. Bij de
het onderzoeksgebied per fiets geschouwd. Het was die dag wisselend bewolkt bij
inschatting of het mogelijk is om als snorfietser veilig op de rijbaan te kunnen
een temperatuur van 12 °C. Door ook aan het einde van de middag te schouwen is
rijden hebben de adviseurs rekening gehouden met in ieder geval de volgende
ook een deel van de avondspits meegenomen in de analyse.
factoren: • V85 (rijsnelheden);
Argumentatie voor gekozen dag:
• Aantal rijstroken (bijv. 2x1 of 2x2);
• Er is gekozen voor een doordeweekse dag buiten de schoolvakanties, zodat er
• Intensiteit wegverkeer;
sprake is van een representatief verkeersbeeld • Het was een droge dag. Wisselvallige weersomstandigheden zouden voor een
• Intensiteit en breedte van het fietspad; • Aanwezigheid van ventwegen;
ander verkeersbeeld kunnen zorgen wat niet realistisch is t.o.v. het normale
• Rijstrookwisselingen;
Haarlemse verkeersbeeld
• Inhaalmogelijkheden van snorfietsen en andere niet-fietsachtigen op het fietspad;
De schouw is uitgevoerd door vier personen. Dit betreffen verkeers- en
• Consistentie van het netwerk;
mobiliteitsadviseurs en een gedragskundige met ervaring in onderzoeken naar de snorfiets naar de rijbaan in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht.
Het resultaat van deze inschatting is weergegeven op de volgende pagina.
SNOR Haarlem - feb-23
32
Schouw Overzicht bevindingen schouw In de figuur hiernaast is weergegeven op welke wegen in Haarlem de snorfiets mogelijkerwijs wel/niet op de rijbaan zou kunnen rijden. Hierbij is gelet op de situatie op de rijbaan en inrichting van de weg, en niet zozeer of het fietspad op zichzelf te druk is. Dat laatste is op basis van andere bronnen vastgesteld ten behoeve van de gedane analyse. Op de kaart valt af te lezen dat met name de wegen rondom het historische centrum en ten noorden van het station geschikt lijken om als snorfietser op de rijbaan te rijden. Door de inrichting van de weg, regelmatige parkeerwisselingen en aanwezigheid van zijstraten is de ervaring dat de
gemiddelde snelheid op de rijbaan niet dusdanig hoog ligt dat er grote snelheidsverschillen tussen de snorfiets en het overig gemotoriseerd verkeer zouden ontstaan. Voor de wegen die wat verder buiten het centrum gelegen zijn, ligt het minder voor de hand om de snorfiets hier naar de rijbaan te verplaatsen. Aspecten die hierbij meewegen zijn de intensiteit van het gemotoriseerd verkeer (drukke gebiedsontsluitingswegen zoals de Schipholweg of Gedempte Oostersingelgracht), snelheid van het gemotoriseerd verkeer en lange rechtstanden op bepaalde wegen waardoor verkeer gemakkelijker een hoge snelheid kan halen (zeker in de avonduren). Voorbeelden van de laatste categorie zijn de Leidsevaart, Prins Bernhardlaan en Spaarndamseweg. Bij verplaatsing snorfiets naar de rijbaan op de weergegeven wegen leidt dit tot verschillen tussen waar de brom- en snorfietser op de rijbaan zitten. Eigenlijk komen alleen de Schipholweg en de oversteken van de N208 en N200 overeen met locatie waar beide modaliteiten op het vrijliggende (brom)fietspad zitten.
SNOR Haarlem - feb-23
33
6. Stakeholdergesprekken
SNOR Haarlem - feb-23
34
Stakeholdergesprekken Aanleiding voor gesprek
Politie
De uitgevoerde analyses zijn getoetst bij stakeholders met belangen binnen en
Op 4 januari 2023 is een interview afgenomen met een verkeersadviseur van de
buiten de gemeente. Getoetst is hoe zij aankijken tegen de verschillende scenario’s
Politie Noord-Holland. Uit dit interview komt naar voren dat de stakeholder
en wat hen betreft de haalbaarheid is en de voor- en nadelen zijn.
aanbeveelt om te wachten met de invoering van snorfiets naar de rijbaan tot dat
ANWB, RAI, Felyx, Go-Sharing Op 21 december 2022 is een interview afgenomen met de ANWB, RAI, Felyx en GoSharing. Uit dit interview komt naar voren dat de stakeholders verdeeld zijn over de invoering van snorfiets naar de rijbaan. Ter sprake komt het gevoel van
onveiligheid van de snorfietsgebruikers bij menging met autoverkeer op de rijbaan. Daarnaast vroegen deze stakeholders zich af of de relatief kleine groep snorfietsers
duidelijk is wat de impact is van de invoering van de helmplicht. Daarnaast is het van belang om rekening te houden met de gemeentegrenzen, die in Haarlem tegen het beschouwde onderzoeksgebied aan zijn gelegen. Op deze plekken is extra aandacht voor logische overgangspunten cruciaal. Op kruispunten met 70
km/u wegen is het mogelijk duidelijker om de snor/-bromfietser met de auto’s mee te laten oversteken, in plaats van via het fietspad.
op het fietspad daadwerkelijk een probleem zijn. Wat hen betreft moet dit
Verder is ter sprake gekomen dat een specifieke groep snorfietsgebruikers bestaat
vraagstuk breder worden gezien gelet op de opkomst van voertuigen die van het
uit mindervaliden. Deze doelgroep wordt mogelijk de dupe van de invoering van
fietspaden gebruik maken, zoals LEV’s. Daarbij speelt de op handen zijn de
de voorliggende maatregel. Daarnaast is van belang dat het snorfietsgebruik in de
ontwikkeling van GOW30 op stedelijk schaalniveau een rol. Bij de inrichting dient
zomermaanden hoger ligt. In deze maanden rijden snorfietsers uit Amsterdam via
zorgvuldig nagedacht te worden over de ruimte voor fietsers in combinatie met
Haarlem naar het strand. In beleid dient elk nieuw fietspad in Haarlem van
snellere vervoermiddelen die nu nog op het fietspad rijden. Het verbreden van
voldoende breedte te zijn conform CROW richtlijnen, dit is nu niet het geval. De
vrijliggende fietsinfrastructuur behoort in de Haarlemse binnenstad niet altijd tot
nieuwe vormen van mobiliteit (Fatbikes, elektrische fietsen, etc.) zijn lastig
de opties.
handhaafbaar, hier ligt een duidelijke rol voor de Haagse politiek. SNOR Haarlem - feb-23
35
Stakeholdergesprekken Fietsersbond en Veilig Verkeer Nederland
Connexxion
Op 9 januari 2023 is een interview afgenomen met de Fietersbond Haarlem en
Op 9 januari 2023 is een interview afgenomen met de busvervoerder Connexxion
Veilig Verkeer Nederland. Ter sprake is gekomen dat in de eventuele
(Transdev). In het interview wordt aandacht gevraagd voor behoud van 50 km/u op
overgangsperiode aandacht dient te zijn voor gewenning bij automobilisten. De
(H)OV-routes met de eisen die daarbij gelden. Dit heeft gevolgen voor de
voorliggende maatregel is erg generiek en treft ook doelgroepen die zich op dit
benodigde breedte van fietspaden. Vanuit het STOMP-principe geldt dat
moment net gedragen op de fietspaden. De overgang voor snorfietsers heeft
voldoende ruimte dient te zijn voor fiets, lopen en OV bijvoorbeeld op de
alleen gevolgen voor de plaats op de weg nu de helmplicht landelijk reeds is
Gedempte Oude Gracht leidt tot politieke keuze(s): parkeren opheffen.
ingevoerd. Verder wordt geconstateerd dat bij inzet op 30 km/u in plaats van 50
Buschauffeurs moeten, zeker in binnenstedelijk gebied, continu alert zijn op
km/u de snelheidsverschillen alleen maar kleiner worden.
fietsverkeer en snor-/bromfietsers.
In het gesprek wordt aangegeven dat de succesvolle invoering in vergelijkbare
Verder dient de focus te liggen op wegen die overgaan van 50 km/u naar 30 km/u.
oudere binnensteden een goed voorbeeld is om de maatregel in Haarlem ook in te
Vanuit dit oogpunt is kijken naar parallel lopende straten om die op te waarderen
voeren. Met fietspaden verbreden alleen (los van de ruimtelijke inpassing) worden
voor fietsers (ontvlechten fietsnetwerk) interessant. Zodat op de hoofdroutes
de drukteproblemen niet opgelost. Gekeken moet worden naar ontvlechten van
voldoende ruimte blijft voor ov en ook fietsers. Bij invoering van 30 km/u worden
het fietsnetwerk door de wijken heen, vooral rondom de binnenstad. Dan worden
snelheidsverschillen verkleind.
de fietsstromen verdund en de huidige drukke stromen vanzelf rustiger.
SNOR Haarlem - feb-23
36
Stakeholdergesprekken Buurgemeenten en provincie Op 9 januari 2023 is een interview afgenomen met de provincie Noord-Holland en buurgemeenten van Haarlem (Haarlemmermeer, Bloemendaal, Velsen). Gemeente Heemstede was ook uitgenodigd, maar sloot niet aan bij het interview. In het interview is ter sprake gekomen dat rekening gehouden dient te worden met de (buur)gemeentegrenzen. De voorliggende maatregel heeft gevolgen voor de situatie in de desbetreffende buurgemeenten. Daarin zijn de buurgemeenten bereid om te helpen bij communicatie over de eventuele invoering van de
maatregel, gezien het feit dat snorfietsgebruikers uit de buurgemeenten gebruikmaken van de Haarlemse (fiets)infrastructuur. Daarnaast geven de buurgemeenten aan nog niet bezig te zijn met invoering van de maatregel in de eigen gemeente, maar wel graag aangehaakt blijven bij de plannen van de gemeente Haarlem. De deelnemers geven aan benieuwd te zijn naar de effecten van de invoering van de landelijke helmplicht. Tegelijkertijd wordt uitgesproken dat de nieuwe op het fietspad verschijnende vervoermiddelen ook hun plek claimen op het fietspad. Deze ontwikkelingen blijven interessant om in ogenschouw te blijven houden.
SNOR Haarlem - feb-23
37
7. Effecten SNOR
SNOR Haarlem - feb-23
38
Effecten SNOR In dit hoofdstuk wordt beschouw wat het effect is van het verplaatsen van de
GOW 30
snorfiets naar de rijbaan in Haarlem, en welke ontwikkelingen daarin een
Conform het mobiliteitsbeleid van de gemeente wordt vanwege veiligheidsredenen
belangrijke rol spelen.
de snelheidsnorm 30 km/u. Dit zal niet op alle wegen gelden (de belangrijke
Landelijke helmplicht Sinds 1 januari is er een landelijke helmplicht voor de snorfiets. Snorfietsers moeten, ongeacht hun positie op de weg, een helm dragen. De verwachting is dat
hoofdontsluitingsstructuur zal 50 of 70 km/u blijven), maar op een groot deel van de wegen in en rond het centrum wordt onderzocht of aanpassing naar 30 km/u mogelijk is.
het gebruik van de snorfiets door deze maatregel sterk zal afnemen. Een grote
In navolging op het mobiliteitsbeleid is uit het plan van aanpak 30km/u gebleken
groep mensen kiest voor de snorfiets, juist omdat ze dan geen helm hoeven
dat 32 wegen in Haarlem, op basis van de huidige inrichting, zich lenen om 30
dragen. Uit evaluatieresultaten van Amsterdam en Utrecht bleek dat door de
km/u in te stellen. Een groot gedeelte hiervan valt binnen het invloedsgebied van
invoering van snor naar de rijbaan in combinatie met de helmplicht een deel van
deze studie (zie ook een uitsnede uit het ‘Plan van aanpak Haarlem 30 km/u’ op de
de gebruikers overstapte naar andere vervoermiddelen. In de nameting van de
volgende pagina). Bij een maximumsnelheid van 30 km/u op deze wegen wordt het
gemeente Utrecht was dit terug te zien in de groei van het aantal bromfietsen. In
snelheidsverschil tussen de snorfiets en het verkeer op de rijbaan verkleind. Een
de evaluatie van Amsterdam valt te lezen dat snorfietsers de fiets, auto en het OV
verplaatsing van de snorfiets naar de rijbaan is hierdoor makkelijker te realiseren.
als meest gebruikte alternatief noemen. Voor Haarlem geldt dat vermoedelijk
Bij invoering van 30 km/u dient ook naar de inrichting van de weg wordt gekeken.
andere modaliteiten die wel zonder helm op het fietspad mogen, zoals de
Op sommige wegen kan het verkeer bijvoorbeeld worden gemengd (geen
elektrische fiets en fatbike, naar verwachting in populariteit zullen groeien.
vrijliggend fietspad), waardoor de noodzaak voor de maatregel snorfiets naar de rijbaan afneemt.
- feb-23
39
Effecten SNOR Invoering van de helmplicht leidt vermoedelijk tot een daling van het aantal snorfietsers en een stijging in het gebruik van andere licht elektrische voertuigen.
De populariteit van die andere modaliteiten kan er toe leiden dat die vervoerswijze het volgende gespreksonderwerp wordt in relatie tot de positie op de weg. Op dit moment rijden voertuigen met een geel kenteken (bromfietsen en speed-pedelecs) in principe op de rijbaan (behalve bij bromfietspaden). Voertuigen met een blauw kenteken of zonder kenteken (snorfietsen, fatbikes, vrachtfietsen, etc.) rijden op het fietspad. Deze licht elektrische voertuigen hebben elk hun eigen kenmerken (wel of
geen helm, max. snelheid) en plaats op de weg. Dit komt niet ten goede voor de duidelijkheid voor de weggebruiker. De herinrichtingen die in het kader van het Haarlemse mobiliteitsbeleid voorzien zijn, kunnen worden aangegrepen om in Haarlem een eenduidige plaats op de weg te kiezen voor alle voertuigen die tussen de ca 20 km/u en 40 km/u kunnen rijden. Dit is echter een onderwerp waar ook op landelijke niveau beleidskeuzes over moeten worden gemaakt.
Figuur: plan van aanpak 30 km/u in Haarlem (Gemeente Haarlem)
SNOR Haarlem - feb-23
40
Effecten SNOR Omrijdroutes bij invoering snorfiets naar rijbaan Indien de gemeente kiest voor het verplaatsen van de snorfiets naar de rijbaan in Haarlem, verandert niet alleen de plaats op de weg maar op sommige plekken ook de routes voor de snorfiets. Dit is vooral goed merkbaar in het centrum van de stad, waar sprake is van wegen met eenrichtingsverkeer en een fietspad in tegenrichting of solitaire fietspaden. Hierbij gaat het om onderstaande omrijdroutes: • Snorfietsers die vanuit het stationsgebied in noordelijke richting willen dienen om te rijden via de Rozenstraat, Kinderhuisvest en Kinderhuissingel;
• Op de Gedempte Oude Gracht is het verkeer over de rijbaan alleen in noordelijke richting toegestaan. Hierdoor moeten snorfietsers in zuidelijke richting omrijden via de Wilhelminastraat en Gasthuissingel; • Snorfietsers mogen niet meer gebruikmaken van de Leidsebrug bij de Stadsschouwburg. Daardoor dient te worden uitweken naar de Emmabrug en Prins Hendrikbrug; • Op het Spaarne geldt éénrichtingsverkeer in zuidelijke richting. Snorfietsers in noordelijke
richting dienen om te rijden via Lange Herenvest, Gedempte Oostersingelgracht en Papentorenvest. In de huidige situatie gelden bovenstaande omrijdroutes al voor bromfietsen. Met deze
Figuur: voorbeelden van omrijdroutes voor snorfietsen bij invoering van de maatregel
maatregel wordt de situatie voor brom- en snorfietsen gelijk getrokken, wat ten goede komt aan de duidelijkheid voor de weggebruiker. Dit vraagt wel inzet qua communicatie en handhaving.
SNOR Haarlem - feb-23
41
8. Conclusies en advies
SNOR Haarlem - feb-23
42
Conclusies en advies Doel en opzet quick scan
Enkel op de fietspaden in het industriegebied ten noordwesten van het centrum
Op basis van de quick-scan worden in dit hoofdstuk de onderzoeksvragen
(Waarder- en Veerpolder) zijn de fietspaden niet te druk. Ook in wijken buiten het
beantwoord. De analyses, gesprekken met stakeholders en ervaring/evaluatie uit
onderzoeksgebied, zoals Schalkwijk, is er minder tot geen sprake van fietspaden
andere steden liggen ten grondslag aan de beantwoording van de vragen.
die te druk zijn volgens de CROW richtlijnen.
Is er voldoende (juridische) basis voor het invoeren van de maatregel snorfiets
Daarmee is er puur op basis van de drukte op het fietspad voldoende basis om de
naar de rijbaan in Haarlem? Oftewel, zijn de fietspaden in (een deel van)
snorfietser in (een deel van) Haarlem naar de rijbaan te verplaatsen.
Haarlem te druk?
Randvoorwaardelijk is dat daarmee ook de verkeersveiligheid gewaarborgd blijft.
Sinds 1 juli 2018 is het wettelijk mogelijk voor wegbeheerders om met een
onderbord snorfietsers te verplichten van de rijbaan gebruik te maken en daarbij een helm te dragen (lokale scheiding fiets en snorfiets). Voorwaarde is dat dit besluit genomen wordt vanwege de drukte op het fietspad (of een stelsel van fietspaden) en dat de veiligheid voor de snorfietser en andere weggebruikers gewaarborgd blijft.
Als Haarlem over gaat tot snorfiets naar de rijbaan, in welk deel van de stad is daar dan aanleiding voor? Is dat gebied logisch af te bakenen? De wetgeving staat niet toe om een zone aan te wijzen waar de maatregel geldt. Wel kan ervoor gekozen worden om het in een stelsel van fietspaden in te voeren. Als Haarlem de maatregel op meerdere fietspaden in het onderzoeksgebied in wil voeren, is het aan te bevelen een logisch af te bakenen stelsel van fietspaden te
In dit rapport is een analyse gedaan of de fietspaden in Haarlem te druk zijn.
selecteren, zodat het voor alle weggebruikers duidelijk is wat ze kunnen
Hiervoor is gebruikt gemaakt van de CROW bromfietspadnormen. Uit deze analyse
verwachten. Uit voorgaande analyses blijkt dat met name op wegen in en rondom
komt naar voren dat nagenoeg alle vrijliggende fietspaden binnen het
het historische centrum en ten noorden van het station de situatie op de weg en
onderzoeksgebied te druk zijn (zie ook pagina 25 en 26 voor de kaartbeelden).
het fietspad zo is dat verplaatsing naar de rijbaan te overwegen valt. SNOR Haarlem - feb-23
43
Conclusies en advies Concreet gaat het om de fietspaden langs de wegen ten oosten van de N208
fietspaden de verkeersveiligheid, doorstroming en drukte is verbeterd. Dit uit zich
(Westelijke Randweg), ten noorden van de N205 (Spanjaardslaan / Schipholweg),
met name in de ongevallencijfers. In de nul- en nametingen komt naar voren dat er
ten westen van het Spaarne en ten zuiden van Jan Gijzenvaart. De RING van
sprake is van een sterke daling van het aantal geregistreerde ongevallen met letsel
Haarlem is aan de west en zuidkant van de stad een logische grens voor dit stelsel.
waar een snorfietser bij betrokken is. . De cijfers (zie tabel hieronder) betreffen te
Dit geldt tevens voor het Spaarne, wat een logische en natuurlijke barrière is. Aan
periode april 2016 tot en met oktober 2019. Het aantal geregistreerde
de noordzijde zijn er twee opties. Of de grens wordt bij de Jan Gijzenvaart gelegd,
snorfietsongevallen met letsel is tussen 2018 en 2019 met circa 70% gedaald. Ook
of er wordt gekozen voor de gemeentegrens. Door deze grenzen te hanteren,
het aantal ongevallen waar een fietser bij betrokken is, is fors gedaald; tussen 2018
wordt tevens zo goed mogelijk aangesloten bij het stelsel van fietspaden waar
en 2019 met circa 40%. Dit bevestigt dat het aantal conflicten tussen snorfietsen en
sprake is van drukte.
andere weggebruikers flink is afgenomen.
Hoeveel verbetert de verkeersveiligheid naar verwachting als Haarlem de
Daarnaast blijkt dat het aantal snorfietsen in de stad en het gebruik ervan fors is
maatregel snorfiets naar de rijbaan invoert? (rekening houdend met de
gedaald. In 2018 bezaten nog ca. 37.000 Amsterdammers een snorfiets, eind 2019
invoering van de helmplicht die sinds 1 januari 2023 geldt)
waren dit er nog ca. 26.000. Het aantal verplaatsingen met de snorfiets is met ca.
Evaluatie Amsterdam
50% gedaald. Naar alle waarschijnlijkheid speelt hierbij de gelijktijdige invoering
Sinds 8 april 2019 moeten snorfietsers in Amsterdam op de meeste wegen binnen
van een milieuzone voor brom- en snorfietsers ook een rol.
de ring A10 met helm op de rijbaan rijden, ook op veel 50km/u-wegen. In december 2019 heeft de gemeente de evaluatie over de eerste maanden van deze maatregel gepresenteerd. Uit de analyse komt verder naar voren dat op de
SNOR Haarlem - feb-23
44
Conclusies en advies Evaluatie Utrecht Uit de evaluatie die de gemeente Utrecht heeft laten uitvoeren blijkt dat tussen juli 2021 en januari 2022 het aantal geregistreerde snorfietsen licht is gedaald (6%), en aantal bromfietsen licht gestegen (3%). Het aantal geregistreerde ongevallen waar een snorfiets bij betrokken was, is tussen oktober en december 2021 met 44% gedaald ten opzichte van een jaar eerder (en 56% minder dan in 2019). Er kunnen geen harde conclusies getrokken worden over de ontwikkeling in het aantal ongevallen, omdat het aantal geregistreerde ongevallen relatief klein is. De
gemeente Utrecht geeft aan dat de afname ook niet één op één toe te wijzen is aan de maatregel ‘Snorfiets naar de rijbaan’. Andere factoren die van invloed kunnen zijn, zijn de coronamaatregelen, weersomstandigheden en de beperkte registratie van de ongevallen (alleen die door de politie meegenomen). Voor een beter inzicht in de ontwikkeling moeten de cijfers over een langere periode worden bekeken. De gemeten cijfers tot nu toe geven in ieder geval geen indicatie dat de verkeersveiligheid is afgenomen.
buiten het invoeringsgebied. Uit de tweede meting van de gemeente Utrecht, gehouden een jaar na invoering,
komt naar voren dat een groot deel van de snorfietsers zich nog steeds niet aan de maatregel houden. Daarom wil de gemeente Utrecht in het najaar van 2022 een pilot starten met de inzet van mobiele camera’s. Hiermee krijgen snorfietsers automatisch een boete als ze in overtreding gaan. SWOV onderzoeken
SWOV heeft verschillende onderzoeken gedaan naar de veiligheid van snorfietsers. Uit de Educated Guess die SWOV in 2013 heeft uitgevoerd blijkt dat zij een reductie van 38% van het jaarlijks aantal slachtoffers dat ontstaat door snorfietsongevallen verwachten door de verplaatsing van de snorfiets met helm naar de rijbaan in Amsterdam. Daarbij gaat SWOV ook uit van verplaatsing naar de rijbaan op 50km/u-wegen. De berekening van dit effect is ingeschat op basis van:
1. Helmdraagplicht (beperkt kans op ernstig letsel onder alle snorfietsers in de stad);
Daarnaast bleek dat de gemiddelde snelheid van het autoverkeer op alle
2. Plaats op de rijbaan (snorfietsers zijn beter zichtbaar voor overig wegverkeer);
onderzochte trajecten in de periode 2019-2021 gelijk is gebleven of licht is
3. Modal shift (de verwachting is dat snorfietsers een ander, veiliger
gestegen. Daarbij waren er geen grote verschillen tussen trajecten binnen en
vervoermiddel kiezen). SNOR Haarlem - feb-23
45
Conclusies en advies Daarnaast heeft SWOV in 2017 een onderzoek uitgevoerd naar snorfietsongevallen
Uit onderzoeken van SWOV blijkt daarnaast dat de snorfiets door de positie op de
die op het fietspad hebben plaatsgevonden. SWOV beoordeelt dat driekwart van
rijbaan beter zichtbaar is voor andere verkeersdeelnemers. Hiermee wordt een
de bestudeerde ongevallen niet zou hebben plaatsgevonden als de snorfietser niet
bepaald type ongeluk, waarbij een rechtsafslaande auto een snorfiets die op het
op het fietspad maar op de rijbaan had gereden. 50 km/u wegen zijn daarbij wel
fietspad rijdt over het hoofd ziet, voorkomen. Enkel de helmplicht zorgt naar
een aandachtspunt volgens het SWOV, gezien de snelheidsverschillen tussen de
verwachting voor een afname van circa 5% van slachtoffers bij snorfietsongevallen.
snorfiets en het gemotoriseerd verkeer. De evaluatieresultaten uit Amsterdam en Utrecht laten echter zien dat ook bij de invoering op 50 km/u wegen het aantal ongevallen met snorfietsers (fors) afneemt.
Is er draagvlak onder stakeholders voor de maatregel? (bijvoorbeeld deelscooteraanbieders, VVN, Fietsersbond, politie, Provincie NH, Connexxion) Het beeld vanuit de stakeholdergesprekken is deels negatief en positief. In alle
Conclusie
interviews is ter sprake gekomen dat Haarlem een opgave heeft als het gaat om
Bovenstaande evaluaties en analyses tonen aan dat enerzijds de invoering van de
drukte op de fietspaden. Hierbij is van belang dat de voorliggende maatregel
maatregel in Amsterdam en Utrecht heeft geleid tot een daling van het aantal
slechts een deel van de oplossing betreft. De opgave is hoofdzakelijk te drukke en
ongevallen waar een snorfiets bij betrokken is geweest. Daarbij is de daling van het
smalle fietspaden. De meeste stakeholders vragen aandacht voor de relatief kleine
aantal ongevallen sterker dan de daling in het snorfietsgebruik (Amsterdam).
en gedeeltelijk ‘onjuiste’ groep die wordt geraakt door de maatregel. Daarnaast is
Anderzijds toont de evaluatie ook aan dat snorfietsers overstappen naar andere
het interessant om de effecten van de landelijke ingevoerde helmplicht af te
vervoersmiddelen, en als ze de snorfiets blijven gebruiken blijft een deel van de
wachten. De problematiek van de drukte op smalle fietspaden is een breder
snorfietsers op het fietspad rijden. In Haarlem stapt mogelijk een deel van de
vraagstuk dan op individueel wegvakniveau en moet onder andere in het licht
snorfietsgebruikers over naar voertuigen zoals een fatbike of elektrische fiets indien
worden gezien van de transitie van 50 km/u naar 30 km/u als norm en ontvlechting
de maatregel wordt ingevoerd. Met deze modaliteiten mag je immers nog wel
van het fietsnetwerk. Bij vervolgstappen ten behoeve van invoering blijven de
zonder helm op het fietspad rijden.
meeste stakeholders graag betrokken.
SNOR Haarlem - feb-23
46
Conclusies en advies Zijn er wegen in Haarlem (bijv. 2x2) waar extra maatregelen nodig zijn om de
Het betreft hier wegen waar verkeer (in de avonduren) vanwege de rechtstanden
snorfiets veilig naar de rijbaan te brengen?
makkelijk hoge snelheden haalt, hoge intensiteiten qua autoverkeer zijn of veel
Indien de gemeente Haarlem ervoor kiest om de maatregel in het gehele
rijstrookwisselingen vanwege grote kruispunten dicht op elkaar. Bij dit type wegen
onderzoeksgebied of de gehele gemeente in te voeren, zijn er enkele wegen waar
lijkt het onverstandig om de snorfiets bij deze situatie naar de rijbaan te sturen.
aanvullende maatregelen nodig zijn om de snorfiets veilig op de rijbaan te kunnen
Nadere informatie over dit type wegen en de aanbevelingen zijn terug te lezen in
laten rijden. Uit de schouw en analyse komen voor een aantal wegen voor extra
de factsheets per straat (bijlage 1).
maatregelen en uitzonderingen: • Leidsevaart;
• N205 (Spanjaardslaan, Fonteinlaan, Kamperlaan, Schipholweg); • Prins Bernhardlaan; • Lange Herenvest; • Gedempte Oostersingelgracht; • Oudeweg / Camera Obscuraweg; • Waarderweg;
• Industrieweg;
Welke kosten moet de opdrachtgever rekening mee houden voor het uitvoeren van de maatregel ‘snorfiets naar de rijbaan’? Denk daarbij aan zowel fysieke
aanpassingen, handhaving en voorbereidingskosten. Dit mag een grove inschatting zijn op basis van ervaringen van andere gemeenten. De verplaatsing van de snorfiets naar de rijbaan betreft een complexe operatie waar veel tijd in gaat zitten. In Amsterdam is men circa 2 jaar bezig geweest met de zorgvuldige voorbereiding van de maatregel. De projectkosten bedroegen hier circa 6 miljoen euro. Dit is nog exclusief de handhavingskosten.
• Spaarndamseweg; • Rijksstraatweg (noord);
SNOR Haarlem - feb-23
47
Conclusies en advies In Haarlem gaat het om een kleiner gebied dan Amsterdam. Daardoor zullen de
noorden van het station geschikt lijken om als snorfietser op de rijbaan te rijden.
kosten lager zijn, maar ondanks dat moet er rekening worden gehouden met een
Door de inrichting van de weg, regelmatige parkeerwisselingen en aanwezigheid
zorgvuldige voorbereiding. Die voorbereiding behelst onder andere het
van zijstraten is de ervaring dat de gemiddelde snelheid op de rijbaan niet
nauwkeurig in kaart brengen van bebording, communicatie richting snorfietsers
dusdanig hoog ligt dat er grote snelheidsverschillen tussen de snorfiets en het
(ook in buurgemeenten), juridische onderbouwing, handhaving, beoordelen en
overig gemotoriseerd verkeer zouden ontstaan.
toekennen van ontheffingen en eventueel van het opzetten van procedures voor bezwaarschriften.
Naast de vraag of het juridisch mogelijk is (drukte op de fietspaden) en of het qua inrichting van de weg veilig is, is het de vraag of het in Haarlem nu wenselijk is om
Alle antwoorden op bovenstaande vragen overwegend, wat is uw advies ten
de snorfiets naar de rijbaan te verplaatsen. Sinds 1 januari geldt er landelijk een
aanzien van het al dan niet invoeren van snorfiets naar de rijbaan in
helmplicht voor snorfietsen. Snorfietsers moeten, ongeacht hun positie op de weg,
Haarlem?
een helm dragen. De effecten van deze maatregel zijn nog niet inzichtelijk. De
Uit de analyse komt naar voren dat, op basis van de CROW bromfietspadnormen,
verwachting is dat het gebruik van de snorfiets door deze maatregel zal afnemen.
een groot gedeelte van de fietspaden in het onderzoeksgebied te druk zijn. Op
Zo nam het aantal verplaatsingen met snorfietsen in Amsterdam met 50% af als
basis van de schouw is daarnaast gekeken op welke wegen in Haarlem de snorfiets
gevolg van de helmplicht en verplaatsing naar de rijbaan.
mogelijkerwijs wel/niet op de rijbaan zou kunnen rijden. Hierbij is gelet op de situatie op de rijbaan en inrichting van de weg, en niet zozeer of het fietspad op zichzelf te druk is. Daaruit blijkt dat met name de wegen rondom het historische centrum en ten
Een grote groep mensen kiest voor de snorfiets, juist omdat ze dan geen helm hoeven dragen. Daarnaast zorgt de intrede van de helmplicht vermoedelijk tot een stijging in het gebruik van andere Licht Elektrische Voertuigen (LEV’s), zoals speedpedelecs, Fatbikes, elektrische fietsen of stepjes. SNOR Haarlem - feb-23
48
Conclusie en advies Uit de evaluatieresultaten van Amsterdam en Utrecht komt naar voren dat de