2 Bijlage 1 Meerjarenuitvoeringsplan Groen 2024-2026

Concept Meerjarenuitvoerings plan Groen 2024-2026

5 oktober 2023 Cluster Groenbeleid, Ecologie & Spelen Afdeling Beheer en Beleid Openbare Ruimte Gemeente Haarlem

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

Inleiding

6

1.1

Kader & opgaven

6

1.2

Leeswijzer

6

Haarlem kleurt groen

7

2.1

Spoor 1: Groeninclusief ontwerpen

7

2.2

Spoor 2: Robuust netwerk van groenstructuren

7

2.3

Spoor 3: Samen maken we groen!

8

2.4

Spoor 4: Groenere woonomgeving: experimenten & vergroeningsprojecten

8

Activiteiten, maatregelen & projecten

10

3.1

Spoor 1: Natuurinclusief ontwikkelen

10

3.2

Spoor 2: Robuust netwerk van groenstructuren

11

3.3

Spoor 3: Samen maken we groen!

13

3.4

Spoor 4: Naar een groenere woonomgeving

14

2

Samenvatting Vergroening is noodzakelijk om in Haarlem leefbaar en plezierig te kunnen wonen en werken. Met vergroening worden klimaatextremen tegengegaan en wordt de biodiversiteit vergroot. Ontwerpen aan een bestaande stad draait altijd om het herschikken van bestaande functies en elementen. Planprocessen en projecten benutten we als kans om de stad verder te vergroenen. Elke ontwikkeling moet aangegrepen worden om bij te dragen aan een aantrekkelijker groene en natuurlijke omgeving, waar mensen graag wonen en werken en die klimaatadaptief is ingericht. In de Omgevingsvisie is hiervoor de basis gegeven, door aan te geven hoe alle Haarlemse opgaven samenhangen. Het Groenbeleidsplan ‘Haarlem gaat op groen!’ schepte de structuur van vier groene sporen en met uitvoeringsplannen wordt de overdracht van beleid naar uitvoering afgestemd en worden de benodigde middelen (financieel en/of personeel) geborgd. Het Meerjarenuitvoeringsplan Groen 2024-2026 schetst de aanpak en maatregelen waarmee gedurende de periode van 2024 tot en met 2026 het hoofd geboden wordt aan opgaven uit de Omgevingsvisie en aanpalend beleid met betrekking tot groen en klimaatadaptatie. Dit gebeurt aan de hand van vier groene uitvoeringssporen: Het eerste spoor betreft de grote ontwikkelingen en buurtgerichte herinrichtingsprojecten in de stad.

Elk ontwerp wordt aangegrepen om Haarlem toekomstbestendig te maken door verder te vergroenen, meer bomen te planten, meer ecologisch beheer mogelijk te maken en overbodige verharding zoveel mogelijk te vermijden. Vanuit het Groenbeleid worden steeds meer handvatten aangedragen voor mogelijkheden en eisen in vergroening. Budget hiervoor is onderdeel van de groot onderhoudsopgave (SBOR 2022) en de ontwikkelzones. Vanuit het Groenbeleid wordt jaarlijks een extra budget van €50.000 voor dit spoor voorzien. Het tweede spoor richt zich op het versterken van de groene en ecologische structuur. Dit realiseren we door dagelijks beheer en onderhoud dat inspeelt op het versterken van de biodiversiteit en gebruikmaakt van data. Hierin staat ook biologische inkoop en maaibeheer gericht op het versterken van de biodiversiteit centraal. Dit dekken we met budget vanuit het contract voor dagelijks beheer en onderhoud. Vanuit het Groenbeleid wordt voor dit spoor jaarlijks een extra budget van €250.000 voorzien. Daarnaast is tot en met 2027 €80.000 extra per jaar beschikbaar gesteld vanuit SOR budget en vanuit de incidentele middelen uit de Kadernota 2024. Het derde groene spoor kan gezien worden als het ‘extra’ bovenop de grote projecten en het dagelijks beheer en onderhoud.

Het zet in op het vergroenen dicht bij huis, daar waar inwoners het graag zien gebeuren en waar zij directe betrokkenheid bij kunnen hebben. Onder dit uitvoeringsspoor vallen bijvoorbeeld de groene buurtinitiatieven, het tegelwippen en de groene daken subsidie. Het budget vanuit het Groenbeleidsplan voor dit spoor bedraagt €600.000 per jaar. Daarnaast is vanuit SOR budget €300.000 extra beschikbaar gesteld tot en met 2027. Vanuit het vierde spoor worden pilotprojecten gestart. Hieronder vallen specifieke groene projecten zoals het Bomenverbeterprogramma. In dit spoor zit ook de experimenteerruimte. Vanuit dit spoor wordt de continuering van de groene pilotwijken voorzien, worden jaarlijks stappen gezet in het vergroenen van overbodige verharding aan de hand van de digitale inventarisatiekaart en wordt een pilot met een ander maaibeheer gestart. Het budget hiervoor vanuit het Groenbeleidsplan bedraagt €350.000 per jaar. Daarnaast is vanuit incidentele middelen €500.000 extra beschikbaar gesteld tot en met 2025.

3

Dit is dynamisch een dynamisch geheel wat wordt aangepast op basis van de middelen en kansen die zich voordoen. Zo werken we actief aan een gezond bomenbestand, aan de inboet van stormbomen, aan een steeds biodiverser en diervriendelijker maaibeheer, aan duurzame en biologische inkoop en aan het verwijderen van verharding zonder functie. Dit doet de gemeente binnen ontwikkelzones, vanuit de beheertrein van groot onderhoud en herinrichtingen, maar ook op kleinere schaal, samen met inwoners, ondernemers, scholen, Platform Groen en groene stadsmakers. Bijvoorbeeld in pilot projecten of het Bomenverbeterprogramma.

4

5

1.

Inleiding We zetten in op een groene toekomst voor Haarlem, gericht op een leefbare stad, waar alle Haarlemmers, mensen én dieren, prettig leven. De gemeente wil investeren in de groene en blauwe infrastructuur en daarmee bijdragen aan de biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid en het welzijn van inwoners in buurten en wijken. Daarom houden we in Haarlem wat groen is groen, waar het kan, breiden we het groen uit en waar groen verdwijnt compenseren we dit op andere plaatsen. Het verbinden van groene gebieden helpt om beter bestand te zijn tegen extreme hitte en hevige regenbuien. Ook ontstaan er meer mogelijkheden voor dieren en planten om te leven. We willen dat er meer groen en schaduw komt in de openbare ruimte, zodat de stad minder opwarmt. Dit noemen we vergroenen. Ontwerpen aan een bestaande stad draait altijd om het herschikken van bestaande functies en elementen. Planprocessen en projecten benutten we als kans om de stad verder te vergroenen. Elke ontwikkeling moet aangegrepen worden om bij te dragen aan een aantrekkelijker groene en natuurlijke omgeving, waar mensen graag wonen en werken en die klimaatadaptief is ingericht. In de Omgevingsvisie is hiervoor de basis gegeven, door aan te geven hoe alle Haarlemse opgaven samenhangen.

In uitvoeringsplannen wordt de overdracht van beleid naar uitvoering afgestemd en worden de benodigde middelen (financieel en/of personeel) geborgd.

1.1 Kader & opgaven De Omgevingsvisie Haarlem 2045 is een integrale visie voor Haarlem en schetst de ruimtelijke ontwikkeling van de stad richting 2045. De visie verbindt beleidsopgaven vanuit verschillende sectoren met elkaar, zoals bereikbaarheid, wonen, duurzaamheid, economie, sociaal, cultureel. De Omgevingsvisie benoemt zes integrale opgaven om mee aan de slag te gaan in de bebouwde omgeving om ervoor te zorgen dat Haarlem ook in 2045 een aantrekkelijke stad is. Haarlem is een groeiende stad, met steeds meer vraag naar woonruimte en met de openbare ruimte als achtertuin. Om de inpassing van alle ruimtelijke claims behorende bij de zes opgaven in goede banen te leiden zijn in de Omgevingsvisie daarom zes strategische keuzes gemaakt. Met het Meerjarenuitvoeringsplan Groen geven we vorm aan de uitvoering van de Omgevingsvisie en het Groenbeleid voor de jaren 2024 tot en met 2026. Het Groenbeleidsplan1 in oktober 2022 vastgesteld. Om de stad te betrekken bij de uitvoering van het Groenbeleid is er in maart 2023 een raadsinspiratiemarkt georganiseerd waarbij goede ideeën door de stad aangedragen zijn. Deze ideeën zijn, samen met ambtelijk geplande ingrepen vanuit Groenbeleid samengebracht in dit Meerjarenuitvoeringsplan voor de periode 2024 tot en met 2026.

1.2 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt kort ingegaan op de vier groene uitvoeringssporen vanuit het Groenbeleid. De concrete maatregelen, acties en projecten worden inzichtelijk gemaakt in hoofdstuk 3.

1

‘Haarlem gaat op groen!, Vergadering Gemeenteraad 13-10-2022 Gemeente Haarlem (notubiz.nl). ’

6

2.

Haarlem kleurt groen Om het hoofd te bieden aan de opgaven van Haarlem en bij te dragen aan de strategische keuzes uit de Omgevingsvisie, vindt uitwerking binnen vier groene uitvoeringssporen plaats: ▪ Spoor 1: Groeninclusief ontwerpen (2.1) ▪ Spoor 2: Robuust netwerk van groenstructuren (2.2) ▪ Spoor 3: Samen maken we groen (2.3) ▪ Spoor 4: Groenere woonomgeving: experimenten & vergroeningsprojecten (2.4)

2.1 Spoor 1: Groeninclusief ontwerpen Dit spoor werkt aan de handvatten om de discussie over ruimteclaims goed te kunnen voeren, het belang van groen in het ontwikkelproces te bewaken en door het groenbewustzijn in gebiedsontwikkeling te verankeren. Groenstructuren spelen een belangrijke rol in de identiteit van Haarlem, bij de oriëntatie en bij het creëren van aantrekkelijke schaduwrijke routes vol gezonde volwassen bomen die uitnodigen tot een gezonde leefstijl. Hierbij kijken we specifiek naar wandelen fietsroutes door de stad en naar schaduwplekken bij fietslichten. Natuur is een integraal onderdeel van het stedelijke organisme en als zodanig van belang voor de leefbaarheid van de stad. Dit willen we behouden en uitbreiden. Het doel van dit spoor is om beslissers en ontwerpers uit te dagen om meer in te zetten op creatief groeninclusief ontwerp. En om op te roepen tot het integreren van bestaande natuur in het ontwerp van gebouwen en stedelijke buitenruimten. In alle ontwikkel- en herinrichtingsprojecten spelen bomen, biodiversiteit en de mate van verstening een rol. Met een groen instrumentarium helpen we partijen om te voldoen aan eisen uit landelijke wetgeving en vigerend beleid. Data over de bijdrage van groen aan de integrale opgaven van Haarlem, dienen daarbij betrokken te worden. Een boom die goed groeit, kan goede ecosysteemdiensten leveren aan zijn omgeving.

Maar een boom die niet goed groeit, of ergens maar kort staat, levert weinig rendement voor de opgaven. Daarom is het dus van groot belang dat de er slimme keuzes worden gemaakt voor de juiste beplanting op de juiste plek. Met een jaarlijks uitbreidende kieswijzer groen en klimaatadaptatie wordt steeds duidelijker welke maatregelen in welke delen van de stad de meeste impact maken.

2.2 Spoor 2: Robuust netwerk van groenstructuren Het doel van het tweede groene spoor is om het beheer en beleid zo in te richten dat het stedelijk groen beter overloopt in de buitengebieden en dat de buitengebieden dichter de stad inkomen. Om de biodiversiteit in de gemeente te versterken is uitbreiding en versterking van het bestaande groene netwerk nodig. Dit doen we door het buitengebied, natuurgroen, stadsgroen en het groen in de wijk/buurt onderling te verbinden. Bijvoorbeeld door groene (ecologische en recreatieve) verbindingen tot stand te brengen, waardoor er een fijnmazig groen netwerk ontstaat.2 Goed beheer van het openbaar groen is hierbij heel belangrijk. Zo zetten we in op meer diervriendelijke methoden van maaien om de biodiversiteit een betere kans te geven en stappen we zoveel mogelijk over naar de inkoop van biologische bollen en zaden. Binnen dit uitvoeringsspoor wordt daarom gewerkt aan het beleid en beheer. 2

Zie ook ‘Natuur Netwerk Haarlem’.

7

Data speelt een steeds grotere rol in het beheer van gemeentelijke assets, waartoe ook het groen en de bomen behoren. Data geeft ons inzicht in de kwaliteit van de gemeentelijke assets, de (economische) waarden daarvan en in de kansen om werkzaamheden beter op elkaar af te stemmen door combinaties te zoeken in de aanpak van opgaven. Het helpt in monitoring en biedt tussentijds inzicht in de mate waarin we vorderen op onze ambities. Binnen het tweede groene uitvoeringsspoor wordt daarom ook veel aandacht besteed aan het op orde brengen van de data en het transparant toegankelijk maken van die data.

2.3 Spoor 3: Samen maken we groen! Het grootste deel van het groen in Haarlem bevindt zich buiten de openbare ruimte. Inwoners, ondernemers en andere organisaties spelen daarom een grote rol in het vergroenen van Haarlem. Steeds meer inwoners en bedrijven zien waarde in het vergroenen van de eigen omgeving. Mensen wonen en werken het liefst in een aantrekkelijk groene omgeving. Geveltuintjes, het adopteren van boomspiegels, de aanleg van groene daken, groene gevels en groene buurtinitiatieven zijn hier voorbeelden van. We willen dat alle Haarlemmers trots zijn op dat waardevolle groen en die bijzondere, oude boom in hun tuin, op de bloemrijke en kruidenrijke voortuintjes die veel insecten aantrekken. Er zijn al vele vrijwilligers actief binnen de gemeente die een deel van het openbare groen hebben geadopteerd en in samenspraak met de gemeente en Spaarnelanden beheren. Zelfbeheer is iets om verder mee te experimenteren. Daarbij gaat het ook om het in samenspraak met inwoners uitdenken van de spelregels zoals het gebruik van gereedschap of werkruimtes. Het blijft maatwerk. Het vergroenen van de stad doen we dus met elkaar. Met dit derde spoor geeft de gemeente ruimte aan maatschappelijke initiatieven en wordt samenwerking gezocht met de samenleving.

Waar nodig neemt de gemeente het voortouw met als doel te vergroenen en dus te ontstenen (NK tegelwippen, Groene Stad Challenge, stimuleren (natuurlijke/duin) tuinen, groene daken, biomarkten, Groenloket, regentonnen e.d.). Onze ambitie betreft naast het meer vergroenen van particuliere tuinen en betrokkenheid bij het openbare groen, ook het vergroenen van winkelstraten en bedrijventerreinen. Dit uitvoeringsspoor zet daarnaast sterk in op het informeren van inwoners en het creëren van bewustwording bij jong en oud. Educatie, goede data en communicatie zijn van belang om de baten van groen, op het gebied van gezondheid, duurzaamheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie inzichtelijk te maken. Van belang hierbij is het delen van kennis, om te inspireren, (financieel) te ondersteunen, om te verbinden en om co-creaties mogelijk te maken.

2.4 Spoor 4: Groenere woonomgeving: experimenten & vergroeningsprojecten Met het vierde spoor zetten we in op ‘groen, tenzij’ pilots, experimenten en vergroeningsprojecten. Experimenten en innovaties helpen om te bepalen welke maatregelen goed passen en aanslaan om een versnelling in de vergroening van Haarlem te realiseren. De afgelopen jaren is de stad al op kleinere schaal actief vergroend, door bijvoorbeeld ongebruikte verharding te vervangen door plantsoen of buurttuinen, gericht extra bomen te planten op plaatsen waar ruimte was en door oevers natuurvriendelijker te maken. Dit zal worden gecontinueerd en worden versterkt. Binnen dit spoor werken we aan projecten en pilots waarmee we zichtbaar vergroenen. Denk hierbij o.a. aan proefopstellingen voor pocketparkjes, het omvormen van gazon naar lang gras in parken, het aanbrengen van groene slingers van gevel naar gevel en meer verticaal groen, het tijdelijk vergroenen van braakliggend terrein, het creëren van groene ommetjes, groene of

8

halfverharde parkeerplaatsen in versteende wijken, voedseltuinen, permacultuur en stadslandbouw. Allemaal onder de noemer: ‘groen, tenzij’. Ook groenprojecten op/in/aan gemeentelijk vastgoed zijn onderdeel van dit groene uitvoeringsspoor.

9

3.

Activiteiten, projecten

maatregelen

&

In de Omgevingsvisie is de ambitie gegeven om Haarlem te vergroenen en te vernatten. Daarnaast wordt ook met andere strategische keuzes ingezet op een groener Haarlem met meer ruimte voor een veranderend klimaat. In dit Meerjarenuitvoeringsplan Groen & Klimaatadaptatie wordt per uitvoeringsspoor uiteengezet met welke maatregelen, projecten en acties in de jaren 2024 tot en met 2026 het hoofd wordt geboden aan de opgaven die zijn geschetst in de Omgevingsvisie. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op groene maatregelen en projecten welke worden uitgewerkt volgens de vier groene uitvoeringssporen uit het Groenbeleidsplan.

3.1 Spoor 1: Groeninclusief ontwikkelen Planprocessen en ontwikkel- en herinrichtingsprojecten benutten we als kans om de stad verder te vergroenen. Met de buurtgerichte aanpak van de meerjarenprogrammering voor groot onderhoud en vervangingsprojecten worden beleidsambities als de 3-30-300 vuistregel onderdeel van de projectaanpak. Zo worden binnen deze projecten meer bomen -met goede groeiplaatsen- en ander groen toegevoegd aan de stad en wordt overbodige verharding zoveel mogelijk vermeden. Dit doen we door het groenbewustzijn procesmatig te verankeren en handvatten te bieden om goede keuzes te kunnen maken binnen een veelvoud aan opgaven die binnen projecten moeten worden gerealiseerd. Voor het beste resultaat vraagt elke opgave en elke locatie om maatwerk. De Richtlijn Duurzaam Bouwen, het Convenant Toekomstbestendige Woningbouw en het geactualiseerde HIOR helpen hierbij. Door het belang van groen in de planvorming van het begin af aan te betrekken worden projecten integraal en kunnen opgaven worden gecombineerd. Het budget wat nodig is voor vergroening middels het eerste spoor is onderdeel van de groot onderhoudsopgave (SBOR 2022) en de ontwikkelzones. Vanuit het Groenbeleid wordt jaarlijks een budget van €50.000 extra voor dit spoor voorzien.

Groen instrumentarium Elke ruimtelijke ingreep moet worden getoetst aan de 3-30-300 vuistregel, de Wet natuurbescherming en indien van toepassing aan de overige aanvullende gemeentelijke regelgeving en verplichtingen. Met een groen instrumentarium komen we ontwikkelende partijen tegemoet om het belang van het groen te borgen in projecten en ontwikkelingen in de stad. We doen dit door de waarden en baten van groen tastbaarder te maken door inzet van data en te werken met een Standaard Programma van Eisen Groen, een geactualiseerd Handboek Inrichting Openbare ruimte (HIOR) en de Richtlijn Duurzaam Bouwen. Planning Voorbereiding 2022 Realisatie 2023-2024 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP)

Vergroening als aanbestedingscriterium Vooruitlopend op nationale wetgeving om natuurinclusief te ontwikkelen, stimuleren we versterking van de natuur in de stad door de gemeentelijke aanbestedingscriteria uit te breiden

10

met eisen om natuur in de stad te stimuleren. Dit maken we inzichtelijk in een inspiratieboek en nemen we steeds meer mee in projecten en gebiedsontwikkelingen. Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP) vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan

Kieswijzer groen & klimaat In alle wijken wordt een opgave gezien in het vergroten van het groenoppervlak. Een klimaatbestendig groensortiment met toepassing van inheemse/gebiedseigen soorten kan zich beter aanpassen aan het veranderende klimaat en draagt bij aan een vergroting van de biodiversiteit. In 2023 is het onderzoek naar de mogelijkheden voor het groener en klimaatadaptiever maken gestart. De eerste onderzoeken richtten zich op het typologie volkswijk. Deze maken we vanaf 2024 digitaal inzichtelijk en elk vervolgjaar tot en met 2026 breiden we het aantal wijken waarvoor effectieve groene interventies worden uitgewerkt, verder uit. Hiermee ontstaat een kieswijzer groen en klimaat met groene interventies (handvatten voor ontwerp, aanleg, inrichting en beheer van groen) voor alle wijken, die effectief kunnen bijdragen aan klimaatadaptatie in specifieke ruimtelijke situaties in de stad. Deze worden betrokken in de gebiedsontwikkelingen3 om te borgen dat alle wijken groener en klimaatadaptief zijn ingericht voor 2040. Dit als aanvulling op de stedelijke hoofdgroenstructuur, zoals die in de Omgevingsvisie en de SOR is gedefinieerd. In 2024 worden de eerste wijken via open data transparant inzichtelijk gemaakt en dit zal jaarlijks worden uitgebreid.

Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP) vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan

3.2 Spoor 2: Robuust netwerk van groenstructuren Binnen dit spoor gaan we actief aan de slag met maatregelen om het netwerk van groenstructuren robuuster te maken en zo de biodiversiteit te versterken. Deze maatregelen zijn noodzakelijk om het groen voor de toekomst op orde te houden en om op termijn verdere uitholling van de groenkwaliteit te voorkomen. Het budget voor het tweede spoor wordt grotendeels gedekt vanuit het contract voor dagelijks beheer en onderhoud. Daarbij gaat het zowel om de bomen en het overige groen, als om de verharding die wordt omgevormd naar groen. Vanuit het Groenbeleid wordt voor dit spoor daarbovenop jaarlijks een budget van €250.000 voorzien. Daarnaast is tot en met 2027 €80.000 extra per jaar beschikbaar gesteld vanuit SOR budget en vanuit de incidentele middelen uit de Kadernota 2024.

Verbonden ecologische structuur Een verbonden groenstructuur is van belang voor een gezonde en gevarieerde soortenrijkdom. We zetten daarom in op het versterken van het huidige netwerk4 van groenstructuren door verbindingen tussen het stedelijk groen en het buitengebied mogelijk te maken. Het biedt 3 4

Zie Meerjarengebiedsprogramma, IPP (haarlem.nl). Zie Natuur Netwerk Haarlem, Ecologisch Beleidsplan, deel 2 (haarlem.nl).

11

leefruimte, verbindingsroutes, wijkplaatsen en extra voedsel voor de diverse levensvormen. Ecologie dringt hiermee door tot in de haarvaten van de wijken en buurten. We werken in regioverband aan een actieplan voor de stedelijke verbinding met het buitengebied. We zetten in op combinaties tussen recreatie en natuurontwikkeling. Ook helen we ontbrekende schakels in de hoofdbomenstructuur aan5 en overbruggen we ecologische barrières door bijvoorbeeld faunapassages en eco-verblijfsgelegenheden toe te voegen. Daarnaast voeren we een actief grondbeleid door percelen te verwerven en deze passend in te richten. We monitoren sleutelsoorten om de staat van de biodiversiteit te volgen. Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP) vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan, de SOR en het Ecologisch Uitvoeringsplan als onderdeel van het DBC

Beheer Om de biodiversiteit te versterken vormen we groenstructuren waar mogelijk om naar ecologisch groen en zal het ook als zodanig worden beheerd. Zo kan elk jaar een deel van het stadsgroen worden toegevoegd aan ecologisch groen. We vergroten de mate van biologische inkoop van zaden, bollen en plantmateriaal om hier uiterlijk in 2028 volledig op te zijn overgestapt. Wij richten ons op ecologisch beheer op basis van soortbeschermingsplannen of specifieke gebiedskwaliteiten, met speciale aandacht voor het ecologische maaibeheer, dat we voortzetten en waar mogelijk uitbreiden. Zo wordt het klepelmaaien uitgefaseerd en worden kansen in kaart gebracht om gazon om te vormen naar gras wat een hogere biodiversiteit mogelijk maakt. Vanuit de experimenteerruimte uit het vierde groene uitvoeringsspoor doen we hier verdere ervaring mee op. Om zoveel mogelijk profijt te hebben van de ecosysteemdiensten die bomen en ander groen aan Haarlem leveren, is het van belang dat het groen vitaal is en de groeiomstandigheden optimaal zijn. We zetten daarom met het contract voor dagelijks beheer en onderhoud van het groen steeds meer in op functioneel en opgavegericht beheer6 van het groen in plaats van puur te sturen op basis van beeldkwaliteit. We gaan deelnemen aan een landelijke werkgroep om ervaring op te doen voor belevingsgestuurd beheer.

Planning Voorbereiding 2022 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP & IP), DBC

Datagestuurd werken We werken aan het continu verbeteren van datagestuurde beleidsvorming en beheer. De data wordt regelmatig geactualiseerd en transparant gedeeld via open data op www.kaarthaarlem.nl en www.haarlem.incijfers.nl. Via deze platforms stellen we ook steeds meer data beschikbaar zoals potentiële locaties met overbodige verharding en potentiële plantplaatsen voor extra bomen. We monitoren de status van de biodiversiteit in de stad regelmatig en maken de trend op gezette tijden inzichtelijk. En we gaan ervaring opdoen met i-Tree om de baten van groen per project beter inzichtelijk te kunnen maken. 5

Zie Structuurvisie Openbare Ruimte, Structuurvisie-openbare-ruimte-2040-DEF-met-aangenomenamendementen.pdf (haarlem.nl). 6 Zie Strategisch Beheerplan Openbare Ruimte, 20220565479-2-Bijlage-1-Strategisch-BeheerplanOpenbare-Ruimte-2.pdf (haarlem.nl).

12

Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP), vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan

Kwaliteitsimpuls groene parels De kwaliteit van de stadsparken in Haarlem is wisselend. Terwijl dit veelal het groene erfgoed van de stad betreft. We stellen daarom inrichtingsvisies, verbeterplannen en/of integrale beheerplannen op om deze groene parels een kwaliteitsimpuls te kunnen geven. De Haarlemmerhout en het Frederikspark zijn de eerste stadsparken met een geactualiseerd beheerplan. Daarnaast is in 2023 gestart met het Zocher-project om tot een aanzet te komen voor de actualisatie van de beheerplannen voor de andere Zocher stadsparken en de Kleverlaan begraafplaats. Dit wordt vervolgd in de jaren 2024-2026. Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2024-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP & IP), vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan, vanuit de incidentele middelen en het DBC

3.3 Spoor 3: Samen maken we groen! Het vergroenen van de stad doen we met elkaar. Het primaire doel van dit spoor is het bevorderen van groen bewustzijn en het bieden van ruimte aan maatschappelijke initiatieven, het aangaan van samenwerking met inwoners, ondernemers en groene stadsmaker. Waar nodig neemt de gemeente het voortouw met als doel te vergroenen en dus te ontstenen. Dit spoor kan gezien worden als het ‘extra’ bovenop de grote projecten en het dagelijks beheer en onderhoud waarin het vergroenen van Haarlem een steeds grotere rol speelt. In dit derde spoor gaat het om het vergroenen dicht bij huis, daar waar inwoners het graag zien gebeuren en waar zij directe betrokkenheid bij kunnen hebben. Het budget horend bij het Groenbeleidsplan wat voorzien is voor dit spoor bedraagt €600.000 per jaar. Daarnaast is vanuit SOR budget €300.000 extra beschikbaar gesteld tot en met 2027.

Groene communicatie Op dit moment moet het belang en de positieve invloed van groen voor de stad nog vanzelfsprekender worden. In 2023 ontwikkelden we daarom een communicatiestrategie en campagne waarbij we goede voorbeelden laten zien en behaalde resultaten delen met de stad. Het doel is daarbij “goed voorbeeld doet goed volgen”. Hierin kunnen we elkaar helpen, iedereen vanuit de eigen kwaliteit en rol met de gezamenlijke boodschap: Haarlem kleurt groener! Ter uitwisseling en inspiratie blijft Haarlem aangesloten bij Stichting Steenbreek. Het informeren en betrekken van bewoners bij wat er gebeurt met het groen in de wijken, zorgt voor meer begrip en tevredenheid. Ook als het gaat om een gebiedsontwikkeling, herinrichting en natuurlijker en duurzamer beheer, en om keuzes die worden gemaakt in relatie tot aanwezige bomen. Dit onderdeel zet nadrukkelijk in op bewustwording. Met een aangepaste website en regelmatige nieuwsartikelen berichten we over mogelijkheden voor subsidies, tips, geplande werkzaamheden en beheeraspecten ten behoeve van het groen. Via open data delen we transparant informatie over potentiële locaties met overbodige verharding die door inwoners omgevormd en beheerd zouden kunnen worden.

13

Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP), vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan

Educatie: jong geleerd is oud gedaan Voor het bewustzijn van de waarde van een gezonde leefomgeving is het betrekken van kinderen en jongeren essentieel. Wij zetten daarom ook de komende jaren nadrukkelijk in op faciliteiten waarbij wij via partners als Natuur- en Milieueducatie (NME) op verschillende manieren het natuuronderwijs een plek geven in Haarlem, zowel op de bestaande educatielocaties, als via de schoolprogramma’s en programmering van de NME op de locatie van de Kweektuin. We ontzorgen inwoners en bedrijven door de uitbreiding van het Groenloket. Hierdoor krijgen initiatiefnemers snel inzicht in de haalbaarheid van hun plannen. Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2023 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP), vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan

Partnerschap in groen initiatief We zetten sterk in op groene participatie. Daarbij kunnen omwonenden, initiatiefnemers, bedrijven, parkmanagement, kennisinstellingen, woningbouwcorporaties en wijkvertegenwoordigers meedenken en meewerken aan de concrete invulling van vergroening. De gemeente stelt vanaf 2023 jaarlijks financiële middelen beschikbaar ter dekking van mogelijke meerkosten voor maatschappelijke initiatieven om de 3-30-300 vuistregel door inwoners in te laten vullen. Daarmee continueren we het budget voor de subsidie voor groene daken, zetten we de groene buurtinitiatieven voort, introduceren we een faciliteit voor regentonnen en starten we met een subsidie voor het vergroenen van schoolpleinen. Ook blijven we actief in het Tegelwippen, het Boomspiegelfeest en de Boomfeestdag. En geven we uitvoering aan het Muggenbos door een ontwerp te maken waarin plantlocaties voor nieuwe bomen staan ingetekend. De samenwerking met het Platform Groen als klankbord- en adviesgroep zetten wij voort. We scheppen de voorwaarden waaronder het platform kan uitgroeien tot een effectief klankbord, denktank en partner voor de vergroening van de stad. Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2023 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP), vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan

3.4 Spoor 4: Naar een groenere woonomgeving Het doel van dit spoor is in te zetten op afgebakende pilots en projecten. Met dergelijke experimenten en vergroeningsprojecten dragen we maximaal bij aan alle vier de speerpunten uit het Groenbeleidsplan. We evalueren jaarlijks de vergroeningsprojecten. Naast afgebakende projecten zoals het meerjaren bomenoffensief (Bomenverbeterprogramma) met een eigen budget, biedt ook dit vierde groene uitvoeringsspoor veelal het ‘extra’ aan de stad.

14

Met budget uit het vierde spoor horend bij het Groenbeleidsplan en incidentele middelen uit de Kadernota 2024 wordt de continuering van de groene pilotwijken voorzien en worden jaarlijks stappen gezet in het vergroenen van overbodige verharding aan de hand van de digitale inventarisatiekaart. Het budget horend bij het Groenbeleidsplan wat voorzien is voor dit spoor bedraagt €350.000 per jaar. Daarnaast is vanuit incidentele middelen €500.000 extra beschikbaar gesteld tot en met 2025.

Wijkdeals & Right to Challenge in ontwerp, beheer en onderhoud Wij gaan experimenteren met kleinschalig beheer in de vorm van een Wijkdeal. Een Wijkdeal is een afspraak tussen bewoner(s) en gemeente om de buurt groener, schoner en gezelliger te maken. In een Wijkdeal staat beschreven wat de inwoners willen doen en welke tegenprestatie de gemeente levert in de vorm van vergoeding van onkosten, materiaal of kennis. Een Wijkdeal kan ook ingediend worden als een Right to Challenge, waarin de buurtbewoners de uitdaging aan gaan met de gemeente. In 2023 is de Esplanade ingediend als Right to Challenge. Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Budget neutraal

Groene pilotwijken We continueren de werkwijze van de groene pilotwijken waarmee we samen met inwonersinvulling geven aan de klimaatopgaven (weinig groen, hittestress en/of waterproblematiek). Zo werken we verschillende vergroeningsoplossingen uit en testen we deze in de praktijk. Na afloop bepalen we samen of en welke oplossingen uitbreiding krijgen elders in de gemeente. Jaarlijks bieden we ruimte aan 3 initiatieven voor groene pilotwijken. Nog voor het einde van 2023 wordt gestart met de werkzaamheden van de eerste groene pilotwijken (Leidsebuurt, Raaks en Jacobstraat, en het Pretoriaplein in Noord). Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP), vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan

Groene ommetjes Wij zetten in op beweegvriendelijk maken van de stad en het vrijmaken van ruimte om te recreëren. Hierbij geldt als uitgangspunt dat vanuit huis via groene routes rondgaande wandelingen van maximaal een uur mogelijk zouden moeten zijn. In 2023 is het eerste groene ommetje in de vorm van de Eco Expeditie in het centrum van Haarlem geïntroduceerd. Komend jaar voorzien we een route in Oost. In de komende jaren volgen diverse aanvullende (verschillende soorten van) groene ommetjes. Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP), vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan

Bomenoffensief: aanplant extra bomen We verbeteren in een meerjarig project de kwaliteit van de bomen in de stad. Door verbeteringen

15

in groeiplaatsomstandigheden te verzorgen. Daarnaast worden bomen die niet levensvatbaar zijn vervangen en waar dat kan en gewenst is, worden extra bomen aangeplant. De ervaringen vanuit dit project worden meegenomen in het nieuwe Bomenbeleid. Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (IP)

MeerBomenNu We stellen ruimte beschikbaar om zaailingen in te kuilen en vanuit die locatie uit te delen aan particulieren in Haarlem. Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP & IP), vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan en vanuit de incidentele middelen

Vergroenen overbodige verharding We zullen steeds vaker de vraag stellen welke functie aanwezige verharding heeft. Met een online inventarisatiekaart brengen we in beeld waar verharding mogelijk overbodig is. Hierbij is rekening gehouden met beperkingen vanuit de ondergrond, met voldoende doorgang om toegankelijkheid te borgen en met randvoorwaarden uit het HIOR. Uitvoering is altijd maatwerk. Op plekken waar de verharding overbodig blijkt, starten we projecten om de verharding om te vormen naar groen. Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP & IP), vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan en vanuit de incidentele middelen

Pilot anders maaien Haarlem heeft de noodtoestand voor de biodiversiteit uitgeroepen en wil daarom verdere stappen zetten in het versterken van de biodiversiteit in het grasareaal en het biodiversiteit inclusief maaibeheer verder uitbreiden. Vergroting van biodiversiteit is mogelijk door gazonareaal om te vormen naar bloemrijk gras. Dit betekent dat het grasareaal in de stad er anders uit gaat zien. Het zal van invloed zijn op de uitstraling van monumentale parken, op de gebruikswaarde van (niet georganiseerde) sportterreinen, op de jaarronde uitstraling van begraafplaatsen en bijvoorbeeld op picknickplekken in de stad. Om te ondervinden welke mogelijkheden er zijn starten we een pilot om kansrijke locaties om te vormen. Planning Voorbereiding 2023 Realisatie 2023-2026 Middelen 2024-2026 Voorzien binnen huidige formatie & middelen (EP & IP), vanuit het budget horend bij het Groenbeleidsplan en vanuit het DBC

16

17

Dit is een uitgave van gemeente Haarlem, 5 oktober 2023

Tekst: Afdeling Beheer en Beleid Openbare Ruimte, Marie-Thérèse Tetteroo-Mathijsen Fotografie: Ontwerp: [Naam] Drukwerk: [Naam] ________________________________ Postbus 511 2003 PB Haarlem Tel. 14 023 haarlem.nl 18