2 Bijlage 1 Jaarverslag en de Jaarrekening 2023

Utiliteitsbouw is de verzamelnaam voor gebouwen voor publieke dienstverlening (gemeentelijk vastgoed, scholen, zorginstellingen, sport en cultuur) en voor commerciële dienstverlening (zoals detailhandel, horeca en kantoren). Transitiepad Werken (CO₂-uitstoot in kton) Overheid Onderwijs Zorg Cultuur Overige publieke dienstverlening Commerciële dienstverlening Industrie Landbouw Totale CO₂-uitstoot Werken

2017

2018

2019

2020

2021

2022

5 6 13 4 3 38 17 1 86

3 6 13 4 3 38 18 1 85

3 5 13 4 2 35 17 1 79

3 4 11 3 2 29 16 0 69

3 6 12 4 2 28 18 0 72

2 4 11 3 2 22 16 0 61

Verschil tov 2017 -48% -24% -20% -31% -32% -41% -5% -39% -30%

Het transitiepad Werken kent een reductie van 8 kton CO₂ in de periode 2020 t/m 2022. De uitstoot van commerciële dienstverlening is met 7 kton gedaald en levert daarmee de grootste bijdrage aan de daling. Naast de invloed van de coronamaatregelen en de hoge gasprijzen zijn diverse acties uitgevoerd, zoals energiescans bij bedrijven in de Waarderpolder en bij detailhandel en horeca. Horecaondernemers kregen subsidie voor het verduurzamen van hun terrassen. Ook zijn deurbordjes verstrekt aan winkeliers die aangeven dat de winkel open is maar de deur dicht om energie te besparen.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

44

Mobiliteit Het transitiepad Mobiliteit gaat over alle mobiliteit in de stad. Denk hierbij aan auto’s, vrachtauto’s, bestelbusjes en het openbaar vervoer.

Transitiepad Mobiliteit (CO₂-uitstoot in kton) Autobus Bestelauto Personenauto Tweewielers Zware bedrijfsvoertuigen Mobiele werktuigen Binnen- en recreatievaart Railverkeer Totale CO₂-uitstoot Mobiliteit

2017

2018

2019

2020

2021

2022

4 10 64 2 10 19 1 0 110

4 10 64 2 10 19 0 0 109

4 10 62 2 9 19 0 0 107

3 10 48 2 9 10 0 0 82

3 10 49 2 9 10 0 0 83

3 10 53 2 9 10 0 0 87

Verschil tov 2017 -36% 0% -18% -24% -3% -49% -20% -100% -21%

Haarlem heeft in september 2021 het Mobiliteitsbeleid (2021/313959) en de bijbehorende uitvoeringsagenda (2021/313959) vastgesteld. Het doel van het mobiliteitsbeleid is om de groeiende stad leefbaar en bereikbaar te houden. Er is dan ook voor gekozen om voorrang te geven aan schone manieren van vervoer, die zo min mogelijk ruimte innemen. Hier wordt op verschillende manieren aan gewerkt: er wordt gewerkt aan extra fietsvoorzieningen, zoals stallingen en fietspaden. Zo is eind 2022 bijvoorbeeld de fietsstraat Harmenjansstraat gerealiseerd. Ook is per 1 januari 2022 de milieuzone in en rondom het centrum in werking getreden. Nu worden de voorbereiding getroffen om de milieuzone in de nabije toekomst om te zetten in een zero emissiezone. De onderstaande tabel geeft inzicht in het aantal (semi) publieke laadpunten en het aantal geregistreerde elektrische voertuigen. Op basis van de huidige openbare informatie is het niet mogelijk het totale aantal elektrische auto’s in Haarlem inzichtelijk te maken, omdat een deel van de elektrische auto’s dat gebruikt wordt als leaseauto niet in Haarlem geregistreerd is. Ondanks dat het totale aantal elektrische auto’s incompleet is door het ontbreken van leaseauto’s, is onderstaand het aantal (semi) publieke laadpunten per geregistreerd elektrisch voertuig weergegeven.

Het werkelijke aantal (semi) publieke laadpunten per elektrische auto ligt door het ontbreken van elektrische leaseauto’s eigenlijk lager. Uit de gegevens blijkt wel dat het aantal en aandeel elektrische auto’s in Haarlem stijgt en dat is conform de landelijke trend. Het plaatsen van openbare laadinfra gaat in Haarlem nog steeds conform de vastgestelde beleidsregels laadinfra: iedereen die in Haarlem woont of werkt, over een elektrische auto beschikt, niet kan laden op eigen terrein en geen openbare laadvoorziening binnen 300 meter beschikbaar heeft, kan een openbare laadpaal aanvragen. Electrische auto's (semi) publieke laadpunten geregistreerd elektrisch voortuig (semi) publieke laadpunten per geregistreerd elektrisch voortuig

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

2017 202 740 0,27

2018 258 644 0,4

2019 461 1010 0,46

2020 589 1513 0,39

2021 696 2201 0,32

2022 992 3175 0,31

2023 1174 4357 0,27

45

Elektriciteit en opwek Het transitiepad Elektriciteit en opwek gaat over de emissies die gepaard gaan met Haarlems elektriciteitsverbruik en over lokale opwek van schone elektriciteit.

Transitiepad Elektriciteit en opwek (CO₂2017 2018 2019 2020 2021 2022 uitstoot in kton) Wonen: Huur 31 29 25 20 21 18 Wonen: Koop 48 45 39 31 33 27 Werken: Publ. dienstv. en landbouw 40 38 30 22 22 19 Werken: Commerciële dienstv. 56 52 44 33 34 31 Werken: Datacenters 40 43 41 33 36 34 Werken: Industrie 33 37 32 25 28 24 Totale CO₂-uitstoot Electriciteit en opwek 249 244 210 164 174 154 * ‘Werken: Publ dienstv. en landbouw’ bestaat uit de categorieën: overheid, onderwijs, zorg, cultuur, overige publieke dienstverlening en landbouw.

De CO₂-uitstoot is bijna 100 kton lager in 2022 in het transitiepad Elektriciteit en opwek ten opzichte van 2017. Bij woningen ligt de oorzaak hiervan in een veel lagere emissiefactor. Maar bij Utiliteitsbouw (Werken) is zowel het verbruik als de emissiefactor de reden van lagere CO₂-uitstoot. Uitzondering hierop zijn de datacenters en de industrie. Deze zijn juist meer elektriciteit gaan verbruiken. Per transitiepad en sector is in onderstaande tabel te zien of de daling CO₂ ligt aan het verbruik of de emissiefactor. Verschil Elektriciteit uitgesplitst in verbruik en impact van de emissiefactor 2022 tov 2017 Wonen: Huur Wonen: Koop Werken: Overheid Werken: Onderwijs Werken: Zorg Werken: Cultuur Werken: Overige publieke dienstv. Werken: Commerciële dienstv. Werken: Datacenters Werken: Industrie Werken: Landbouw Totaal

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

Verbruik

CO₂-emissiefactor

0% -10% -59% -33% -16% -38% -59% -18% 228% 83% -79% -61%

-100% -90% -41% -67% -84% -62% -41% -82% -328% -183% -21% -39%

46

Inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners hebben samen in 2022 een stijging van ruim 46% aan zonnestroom behaald, dat resulteert in totaal 157 Terajoule (TJ) aan schone opgewekte energie. Haarlem loopt met deze enorme stijging in pas met de benodigde groei om het doel van 750 TJ in 2030 te behalen. In het tweede kwartaal van 2024 wordt het Actieplan Schone Energie 2.0 met de raad besproken om inzicht te geven in de komende activiteiten om het doel van 750 TJ in 2030 te behalen. Revolverend Fonds Energiebesparing Het Revolverend Fonds Energiebesparing (RFE) is een reserve die de financiële belemmeringen wegneemt voor het doen van rendabele investeringen in duurzaamheid. Een duurzaamheidsinvestering levert een energiebesparing. Deze besparing, vertaald in euro’s, wordt gestort in het RFE. Het RFE kan worden gebruikt om verdere duurzaamheidsinvesteringen mogelijk te maken waarbij de besparingen van deze investeringen worden gestort in het RFE. In 2023 zijn er geen middelen onttrokken uit het RFE. Voor het gemeentelijk vastgoed is in 2023 gestart met het verduurzamen. De raad heeft besloten tot een investering van € 9 miljoen, waarvan de jaarlijkse opbrengsten vanaf het jaar na oplevering kunnen worden gedoteerd aan het fonds. In 2023 zijn de eerste twee objecten opgeleverd, die vanaf 2024 jaarlijkse storingen in het RFE zullen opleveren.

Daarnaast is de verbouwing en verduurzaming van de centrumbibliotheek afgerond. De energiebesparing die hieruit voortvloeit zal ook vanaf 2024 worden gestort in het RFE. Reserve Energiebesparing Beginstand 01/01 Toevoeging Straatverlichting Energiebesparing bibliotheek Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Onttrekking Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Eindstand per 31/12

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

2022 364

2023 546

182 -

182 -

546

728

47

Verbonden Partijen In de paragraaf Verbonden partijen beschrijven verbonden partijen welke duurzaamheidsmaatregelen zij in 2023 hebben getroffen. Een aantal organisaties vermeldt ook wat de inspanning heeft opgeleverd aan reductie. Naar aanleiding van de motie ‘Ook verbonden partijen ondernemen maatschappelijk verantwoord en duurzaam circulair’ wordt er ook inzicht gegeven in de samenstelling van het bestuur en de RvC van de verbonden partijen. In het kader van goed werkgeverschap wordt er gerapporteerd over het aantal stageplekken en het aantal werknemers met afstand tot de arbeidsmarkt. Duurzaamheid van de investeringen Voor de periode 2023-2031 is door de raamcontractpartners op civiele projecten een gezamenlijk duurzaamheidsmanagementplan opgesteld. Het duurzaamheidsmanagementplan moet ervoor zorgen dat de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen een fysieke invulling krijgen in de projecten in de openbare ruimte. Binnen het duurzaamheidsmanagement plan vallen de volgende zes onderwerpen: 1) Circulaire grondstoffenhub, 2) Elektrisch materieel, 3) Duurzaamheidsdashboard, 4) Communicatie met stakeholders, 5) Kennisdeling, en 6) Biodiversiteit & klimaatadaptatie. Voor gemeente en raamcontractpartners is het uniek dat er gezamenlijk aan één integraal duurzaamheidsmanagementplan is gewerkt.

In dit plan is een selectie gemaakt van de beste maatregelen die de raamcontractpartners bij de inschrijving op het raamcontract hebben omschreven en heeft iedere raamcontractpartner zich daaraan gecommitteerd. Daarnaast heeft iedere raamcontractpartner via een aangestelde duurzaamheidsmanager actief meegedacht bij het invulling geven van het duurzaamheidsmanagementplan. De duurzaamheidsmanagers hebben een coördinerende rol om de duurzaamheidsdoelstellingen van de projecten binnen het raamcontract te borgen. Circulaire grondstoffenhub Een circulaire grondstoffenhub is een fysieke locatie waar materialen en grondstoffen die uit de openbare ruimte van Haarlem en Zandvoort komen tijdelijk worden opgeslagen. Deze worden getoetst op geschiktheid (kwaliteit en herbruikbaarheid), geregistreerd en zichtbaar gemaakt aan alle partners die werken binnen de Openbare Ruimte en kunnen worden opgehaald en ingezet in Haarlem en Zandvoort voor hergebruik. Samen met de raamcontractpartners is gezocht naar geschikte locaties in de Waarderpolder en wordt momenteel een business case uitgewerkt voor het opzetten en exploiteren van een circulaire grondstoffenhub. Voor het managen van de materiaalstromen tussen de projecten en de hub heeft raamcontractpartner Van Gelder de ‘Circutool’ ontwikkeld. Op het project IVORIM wordt deze tool als pilot toegepast.

Duurzaamheidsscores van investeringen In 2023 hebben ingenieursbureaus Sweco en W+B een notitie opgesteld voor het realiseren van het ‘Dashboard Duurzaamheid’. In dit dashboard worden verschillende aspecten van de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen en relevante milieueffecten op de civiele projecten gemonitord. Het gaat daarbij om het monitoren van de volgende Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s): 1) Milieu Kosten Indicator (MKI), 2) Uitputting grondstoffen, 3) Materialenpaspoort, 4) Bijdrage van de Circulaire Grondstoffenhub, 5) CO₂ reductie, 6) Inzet Zero Emissie materieel, 7) Klimaatadaptatie, 8) Toename vergroening en 9) Natuurladder. Deze KPI’s worden vanaf de tweede helft van 2024 op de civiele projecten binnen de raamovereenkomst bijgehouden.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

48

Duurzaamheid in 2023 bij raamcontractprojecten De civiele aannemers van Haarlemse projecten hebben diverse duurzaamheidstoepassingen doorgevoerd, enkele voorbeelden hiervan zijn: - Dura Vermeer heeft eind 2023 een grote elektrische graafmachine gecontracteerd, april 2024 volgt een tweede machine. Verder is de eerste elektrische bedrijfsbus (VW IDBuzz) voor Vakman GWW aangeschaft. Op het Houtplein is de tijdelijke verharding uitgevoerd met hergebruikte betonstraatstenen, verder zijn ook ander soortige materialen hergebruikt. Bij de Professor Eijkmanlaan is 100% circulair asfalt (Circularpave), cementloze tegels en Aquaflow fundering toegepast. De CO₂ besparing op de projecten wordt bijgehouden in project nieuwsbrieven. - Heijmans heeft emissieloos materieel toegepast. Bij de Zuid Schalkwijkerweg is het hardhout in nieuwe damkering hergebruikt. In de Zwemmerslaan is gebruik gemaakt van een ESaver aggregaat en een bouwkeet met zonnepanelen. - Van Gelder heeft ingezet op lokaal MKB. Daarnaast is er groot asfaltonderhoud uitgevoerd waarbij de CO₂ emissie van het toegepaste materiaal inzichtelijk is gemaakt. Bij IVORIM is een pilot gestart met Circutool en Schouwapp om herbruikbare grondstofstromen inzichtelijk te maken. Brede Welvaart In 2023 is de samenwerking met het CBS opgezet om de Haarlemse brede welvaart te kunnen monitoren.

Op basis hiervan is de staat van de brede welvaart opgenomen in de Programmabegroting 2024-2028. De nieuwe cijfers over 2023 zijn aan het eind van het jaar gepubliceerd, en in de onderstaande tabel overzichtelijk weergegeven. Alle cijfers en de duiding van trends in de tabel zijn afkomstig van het CBS-dashboard. De toelichting hierbij is als volgt. Voor recente ontwikkelingen en voor de trends is de betekenis van kleuren: • Groen: de indicator beweegt significant in de richting die wordt geassocieerd met een stijging van de brede welvaart. • Rood: de indicator beweegt significant in de richting die wordt geassocieerd met een daling van de brede welvaart. Op de website van het CBS is per indicator aanvullende informatie te vinden, zoals de historische ontwikkeling of de specifieke databron. Bron: Regionale Monitor Brede Welvaart 2023 (cbs.nl). Daarnaast heeft de Gemeente Haarlem in 2023 opdracht gegeven aan de trainees van de Metropoolregio Amsterdam om een handreiking te maken over Brede Welvaart. Het doel van deze opdracht was het opstellen van een handreiking die inzicht geeft op welke wijze invulling kan worden gegeven aan Brede Welvaart, zodat alle gemeenten binnen de MRA op eenzelfde wijze Brede Welvaart een plek geven binnen de organisatie, in het bestuurlijke gesprek en in de besluitvorming.

Door allemaal gebruik te maken van de monitor en definitie van het CBS wordt het ook mogelijk om onderlinge vergelijkingen te maken binnen MRA gemeenten. Deze handreiking is in december gepubliceerd. Voor de handreiking wordt verwezen naar de online publicatie: Handreiking Brede Welvaart.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

49

Score

Jaar meting

Trend Recente Kolom afgelopen Kolo Positie t.o.v. ontwikkeling 3 jaren m2 alle regio's

81% 71,10%

2022 2022

-0,1%pt -0,7%pt

N.B. N.B.

202 van 220 215 van 226

31200 euro

2021

+1,9%pt

Positief

161 van 342

Bruto Binnenlands Product Gezondheid

N.B.

N.B.

N.B.

N.B.

N.B.

Overgewicht Levensverwachting bevolking

44,90% 81.2 jaar

2022 2021

+1,2%pt N.B.

Geen N.B.

31 van 340 252 van 338

Ervaren gezondheid (% (zeer) goed)

74,10%

2022

-3,7%pt

Geen

71 van 340

Personen met één of meer langdurige ziekten Arbeid en vrije tijd

30%

2022

+0,3%pt

Geen

56 van 340

Netto arbeidsparticipatie Bruto arbeidsparticipatie

73,70% 76,40%

2022 2022

+1,0%pt +0,5%pt

Positief Geen

121 van 342 95 van 342

Hoogopgeleide bevolking

43,40%

2022

0,0%pt

Positief

24 van 342

Werkloosheid Vacaturegraad (vacatures/1.000 banen) Afstand tot OV Wonen Tevredenheid met woonomgeving Tevredenheid met woning Afstand tot sportterrein Afstand tot basisschool Afstand tot café e.d. Samenleving Contact met familie, vrienden en buren Vertrouwen in instituties Vertrouwen in anderen Vrijwilligerswerk Veiligheid Vaak onveilig voelen Ondervonden delicten (per 100 inw.) Geregistreerde misdrijven Milieu Natuurgebied (hectare per 1.000 inw.) Emissies van fijnstof in lucht (kg PM2,5/km2) Afstand tot openbaar groen Natuur en bosgebieden (% van totaal opp. Land) Broeikasemissies (ton CO2-equivalent per inw.) Kwaliteit zwemwater binnenwateren Kwaliteit zwemwater kustwateren

3,60% N.B. 0,3 km

2022 N.B. 2022

-0,6%pt N.B. 0,0%pt

Positief N.B. Geen

295 van 342 N.B. 13 van 342

80,50% 81,40% 0,8 km 0,5 km 0,7 km

2021 2021 2017 2021 2022

-1,2%pt -0,7%pt 0,00% 0,00% +16,7%pt

Geen Geen N.B. Geen Geen

17 van 31 22 van 31 35 van 342 1 van 342 14 van 342

72,20% 64,50% 72,20% 38,30%

2022 2022 2022 2022

+0,2%pt -6,0%pt -1,5%pt +1,2%pt

N.B. N.B. N.B. N.B.

110 van 236 30 van 231 33 van 227 185 van 236

1,70% 39,5 55

2021 2021 2022

-0,9%pt -28,5%pt +18,4%pt

Geen Geen Positief

18 van 52 32 van 52 314 van 339

0 ha 1800 0,4 km 2,60% 2,5 3 3

2017 2021 2017 2017 2021 2022 2022

0,0%pt -12,6%pt 0,0%pt +0,2%pt +7,8%pt -14,3%pt -14,3%pt

N.B. Geen N.B. N.B. Positief Geen Geen

333 van 342 334 van 342 57 van 342 281 van 342 7 van 342 192 van 229 192 van 229

Thema's Welzijn Tevredenheid met het leven Tevredenheid met vrije tijd Materiële welvaart Mediaan besteedbaar inkomen

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

50

Thema's Economisch kapitaal Gemiddelde schuld per huishouden Mediaan vermogen van huishoudens Natuurlijk kapitaal Particuliere zonne-energie (Watt per woning) Natuur en bosgebieden (% van totaal opp. Land) Bebouwd terrein (% van totaal opp. Land) Emissies van fijnstof in lucht (kg PM2,5/km2) Fosfaatuitscheiding landbouw Stikstofuitscheiding landbouw Groen-blauwe ruimte (per inwoner) Menselijk kapitaal Arbeidsduur (uur per week) Hoogopgeleide bevolking Ervaren gezondheid (% (zeer) goed) Sociaal kapitaal Sociale cohesie (schaalscore 1-10)

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

Score

Jaar meting

Trend Recente Kolom afgelopen ontwikkeling 3 jaren

Positie Kolom t.o.v. alle 2 regio's

129800 euro 107700 euro

2022 2021

+2,7%pt +27,3%pt

Negatief Positief

220 van 342 233 van 342

420 watt 2,60%

2022 2017

+24,7%pt +0,2%pt

Positief Geen

333 van 342 281 van 342

59,10% 1800 N.B. N.B. 54,4m2

2017 2021 N.B. N.B. 2021

+0,1%pt -12,6%pt N.B. N.B. +1,0%pt

Geen Geen N.B. N.B. Negatief

336 van 342 334 van 342

N.B. 43,40% 74,10%

N.B. 2022 2022

N.B. 0,0%pt -3,7%pt

N.B. Positief Geen

24 van 342 71 van 340

6,4

2021

+0,3%pt

Positief

14 van 52

341 van 342

51

2 Programmaverantwoording

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

52

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

53

2.1 Cluster Sociaal

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

54

Inleiding en context Het cluster Sociaal gaat over de brede ondersteuning van inwoners. Deze ondersteuning kan bestaan uit jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning, opvang wonen en herstel, participatie, werk, inkomensondersteuning en armoedebestrijding. De gemeente organiseert deze ondersteuning voor alle Haarlemmers die dat nodig hebben om mee te kunnen doen in de samenleving. Daarbij heeft het college gekozen voor het versterken van bestaanszekerheid, het tegengaan van kansenongelijkheid en het bevorderen van gezondheid. De focus voor het Sociaal domein lag in 2023 op concrete uitvoering, conform de afspraken in de informatienota Prioritering 2023 (2022/1739441). Haarlemmers die moeten rondkomen van een laag inkomen konden ook in 2023 een beroep doen op diverse minima-regelingen en bijzondere bijstand. Het minimabeleid is per 2023 verruimd naar 130% van de bijstandsnorm. Extra aandacht was er voor het bestrijden van energiearmoede. In 2023 is de incidentele energietoeslag 2023 uitgekeerd, naast de blijvende inzet op energiebesparende maatregelen. Halverwege het jaar is ook de aflossingstermijn van een schuldhulpregeling gehalveerd van 36 naar 18 maanden, waardoor inwoners sneller perspectief hebben op een schuldenvrije toekomst.

Het college heeft de succesvolle re-integratieaanpak in 2023 voortgezet, uitstroom naar werk is nog steeds de belangrijkste verklaring voor het dalende bijstandsvolume. Hiermee deed Haarlem het opnieuw beter dan op basis van de landelijke trends kon worden verwacht. Naast deze aanpak is er geanticipeerd op de toenemende aantallen nieuwkomers door zo vroeg als mogelijk te starten met inburgering en ontzorging. Er is voorgesorteerd op een aantal landelijke wijzigingen binnen de Participatiewet, zoals het verhogen van de giftengrens. Deze maatregelen verkleinen de stap naar werk en vergroten de financiële bestaanszekerheid van Haarlemmers met een uitkering. Ook is een nieuwe samenwerking met een sociale onderneming gestart om banen te creëren voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het jaar 2023 stond mede in het teken van de implementatie en voorbereiding van enkele grote aanbestedingen. Voorbeelden hiervan zijn de in 2022 gegunde lokale opdracht Gewoon in de Wijk aan Buurts (destijds VanHier) (2022/1441729) en de voorbereiding van de aanbesteding van de Regionale inkoop beschermd wonen en maatschappelijke opvang (2023/1446704), die in december van start is gegaan. Ook is in 2023 gestart met de uitvoering van de regionale jeugdzorg die eind 2022 gegund is aan vier consortia.

De veranderopgave die onderdeel is van de implementatie van de regionale inkoop jeugd stond en staat onder grote druk. De vraag naar jeugdhulp zet druk op de beschikbare middelen. Voor de vier consortia betekent dit een opgave om deze op te vangen binnen het afgesproken vaste budget. In 2023 waren er landelijke discussies over de jeugdhulp. De hervormingsagenda is ondanks de nodige onzekerheden vastgesteld. De hervormingsagenda Jeugd benoemt zeven thema’s waarin in totaal 13 maatregelen gekoppeld zijn, zoals beperking van de reikwijdte van de jeugdwet, meer samenwerking van aanpalende domeinen en standaardisatie van de inkoop. Een aantal van deze maatregelen zijn in 2023 nog niet volledig uitgewerkt en zullen een vervolg krijgen in 2024. In 2023 is een nieuwe raamovereenkomst gesloten voor de gemeentelijke zorgpolis (2022/1807237), bedoeld voor inwoners met een HaarlemPas. Ook zonder de veelbesproken Spreidingswet heeft Haarlem in 2023 opnieuw ruimhartig asielzoekers en statushouders opgevangen om de druk op de asielketen te verlichten. Ook zijn weer vluchtelingen uit Oekraïne opgevangen. De inspanningen die hiervoor nodig waren hebben geleid tot een hogere werkdruk bij de gemeente. Jaarverslag en Jaarrekening 2023

55

In Haarlem mag je zijn wie je bent. Haarlem is een inclusieve stad en is in 2023 gestart met een nieuw actieplan Haarlem Regenboogstad (2023/692870). Dit betekende de start van een actieve aanpak diversiteit en inclusie met drie speerpunten: acceptatie en inclusie van LHBTI+ Haarlemmers, preventie van discriminatie en toegankelijkheid.

Onderliggende programma's Het cluster Sociaal bestaat uit drie programma’s: Programma 1: Maatschappelijke participatie is gericht op zelfredzaam zijn en regie over het eigen leven hebben, een goede start, gelijke kansen in het onderwijs en het behalen van een startkwalificatie, minder gezondheidsverschillen, sociale samenhang, het hebben van een netwerk en over advies en ondersteuning als iemand zelf minder regie heeft. Programma 2: Ondersteuning en zorg is gericht op voorzieningen voor jeugd en volwassenen. Die voorzieningen zorgen dat iedereen zoveel mogelijk mee kan doen in de samenleving vanuit eigen kracht. Waar nodig zijn er voorzieningen met verblijf. Programma 3: Werk, inkomen en schulden is gericht op het bieden van een tijdelijk financieel vangnet en toeleiding naar werk, scholing of participatie, om vanuit eigen kracht zelfredzaam te zijn in de samenleving. Haarlemmers met een laag inkomen of met schulden worden ondersteund.

Hoofdkoers Gewoon in de Wijk De lokale opdracht Gewoon in de Wijk is in 2022 gegund aan Buurts (destijds VanHier) (2022/1441729). Met de implementatie van de opdracht Gewoon in de Wijk kreeg de sociale basis voor Haarlemmers een nieuwe vorm. 2023 was het eerste jaar van de achtjarige afspraken met Buurts voor deze opdracht. Gewoon in de Wijk is een aanpak waarbij inwoners van Haarlem laagdrempelig en passend ondersteuning kunnen vinden en kunnen meedoen aan activiteiten die bijdragen aan hun welzijn of de leefbaarheid van de wijk. Met een integrale opdracht en een vast budget voor de sociale basis, wijkteams, ambulante begeleiding en dagopvang wordt verder vormgegeven aan de transformatie van het Sociaal domein en is er een gedeelde verantwoordelijkheid van de gemeente en Buurts voor de kwaliteit van de ondersteuning en de kostenbeheersing. In het eerste jaar is veel energie gegaan naar het zorgvuldig overnemen van de begeleiding van bewoners (de 'kanteling') en het collectiviseren van het aanbod. Een ander belangrijk onderdeel van de opdracht is het faciliteren, ondersteunen en stimuleren van bewonersinitiatieven die gericht zijn op ontmoeting.

Zo zijn er meer middelen en ruimtes beschikbaar gesteld voor bewonersinitiatieven en zijn er door Buurts samen met de gemeente en de betrokken organisaties afspraken gemaakt voor het gealloceerde budget voor vrijwilligersorganisaties zonder personeel. Preventieakkoorden gezondheid In 2023 zijn twee landelijke akkoorden uitgewerkt voor de regio: het Integraal Zorgakkoord (IZA) (2024/28536) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) (2023/1846413). Om de gezondheidszorg toegankelijk, van goede kwaliteit en betaalbaar te laten zijn is voor de regionale uitwerking van het Integraal Zorgakkoord een intensieve samenwerking gestart tussen gemeenten, zorgverzekeraar en welzijns-/zorgpartijen. Deze samenwerking heeft in 2023 geresulteerd in een regiobeeld en een regioplan. Het regiobeeld Kennemerland geeft inzicht in de stand van zaken en toekomstige ontwikkelingen op het gebied van gezondheid, zorg en welzijn in de regio, en signaleert knelpunten die een gezamenlijke inzet van betrokken partijen vraagt. Het doel van de samenwerking is dat de Jaarverslag en Jaarrekening 2023

56

zorg toegankelijk blijft voor mensen die dat nodig hebben. Dit betekent onder andere dat de inzet op preventie en de sociale basis versterkt moet worden zodat medische zorg minder vaak nodig is. De gemeente investeert daarom in het versterken van de lokale preventieve infrastructuur. Hierbij ligt de nadruk op het verbeteren van de samenwerking tussen het Sociaal domein en de eerste lijn (huisartsen etc.). Maatschappelijke opvang en Beschermd Wonen Ondanks dat de doordecentralisatie Beschermd Wonen opnieuw is uitgesteld, is in 2023 overeengekomen nu wel uitvoering te geven aan de gemeenschappelijke regionale uitvoering van het Beschermd Wonen. Er is een gemeenschappelijke regeling voor de acht betrokken gemeenten uit Kennemerland en Haarlemmermeer opgericht (2023/157504) om uitvoering te geven aan de opgaven van Beschermd Wonen. Deze gemeenten werken vanuit de visie dat mensen zoveel mogelijk thuis en in hun eigen omgeving kunnen wonen en begeleid worden. De druk op de maatschappelijke opvang blijft onverminderd groot. Het aantal mensen dat intensiever en langer gebruik maakt van de opvang neemt toe. Daarom wordt sterker ingezet op het voorkomen van dakloosheid door een heroriëntatie op de toegang, de beweging naar wonen eerst en het inzetten van de steungroepenmethodiek, waarbij de mogelijkheden in het netwerk van de dakloze persoon worden benut.

Waar nodig worden inwoners begeleid om hun zelfredzaamheid te vergroten. Dit gebeurt zo snel als het kan en zo lang als het nodig is, in samenwerking met de wijkteams (Buurts). Mensen in de opvang kunnen onvoldoende doorstromen naar vervolgvoorzieningen en woningen omdat daaraan een tekort is. Dit vraagt om een creatieve aanpak. Naast de duurzame uitstroom via Pact voor uitstroom (2020/837037), is in 2023 een actieplan Housing First (2023/820207) ontwikkeld om het probleem van dak- en thuisloosheid verder op te lossen. Daarbij staat het recht op wonen centraal. In 2023 is ook de regionale inkoop beschermd wonen en maatschappelijke opvang voorbereid, die in december van start is gegaan. Naast de regionale inkoop beschermd wonen, resulteerde dit ook in de oprichting van het Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen (2023/157504) per 2024. In het najaar van 2023 is het inschrijvingsdocument van de meerjarige regionale aanbesteding voor Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen gepubliceerd. Hierin zijn de uitgangspunten van het beleidskader ‘Opvang, Wonen en Herstel 2022 -2027’ (2020/491429) (`cliënt centraal’ en 'zo thuis mogelijk’) leidend. In 2023 is het lokaal uitvoeringsprogramma Opvang, Wonen en Herstel vastgesteld.

Hiermee wordt aan de hand van vier pijlers gewerkt aan de opgaven vanuit het beleidskader: (1) versterken van de preventie, (2) ondersteuning op maat, (3) vergoten van tijdelijke en structurele woonoplossingen en (4) vergroten van de uitstroom. Bevordering van diversiteit en inclusie Afgelopen jaar is het actieplan Haarlem Regenboogstad 2023-2026 (2023/692870)vastgesteld. Het actieplan is samengesteld met input van de Regenboogcoalitie. Deze Regenboogcoalitie is in het afgelopen jaar uitgebreid en bestaat nu uit meer dan 20 organisaties in de stad die zich inzetten voor de acceptatie en inclusie van LHBTI+ Haarlemmers. Verder is er in 2023 geïnvesteerd in bewustwording rond het koloniaal verleden en de link met hedendaags racisme. Zo is op 1 juli voor het eerst een Keti Koti viering georganiseerd in samenwerking met het Frans Hals museum en is er ingezet op voorlichting en gastlessen op scholen, stadswandelingen, tentoonstellingen en lezingen. In 2023 heeft de burgemeester bij de presentatie van het boek met de resultaten van het onderzoek naar het slavernijverleden van Haarlem namens het college excuses aangeboden. Huiselijk geweld Het afgelopen jaar is vanuit de regionale actieagenda Geweld Hoort Nergens Thuis (2020/1048818) Jaarverslag en Jaarrekening 2023

57

de samenwerking tussen (lokale) netwerkpartners verbeterd. Zo is er bijvoorbeeld gewerkt aan een eenduidige visie op casusregie. De regionale actieagenda Geweld Hoort Nergens Thuis loopt tot en met het eerste kwartaal van 2024. Samen met de gemeenten uit de regio is gestart met de overgang naar de regionale aanpak van het nieuwe landelijke programma: Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Ook heeft Veilig Thuis samen met het CJG de samenwerking op scholen rondom het werken met de meldcode verbeterd, hierdoor verwachten zij dat signalen over gezinnen eerder en vollediger in beeld komen bij VT. Onderwijs Om kansengelijkheid te bevorderen is in 2023 onder meer ingezet op de start van de Verrijkte Schooldag (2023/2032940). Ook het Onderwijskansenbeleid (2023/1791184), de inzet van de incidentele middelen van het Haarlemse Programma Onderwijsmiddelen (NPO) (2022/91908), het actieprogramma Kansrijke Start (2022/543854) en de regionale aanpak “kansen voor jongeren 20232026” (2023/76231) om voortijdig schoolverlaten te bestrijden zijn gericht op het ongelijk investeren in gelijke kansen. Onderwijshuisvesting Het Strategisch Huisvestingsprogramma Onderwijs (2023/9349) is opnieuw vastgesteld met een horizon tot 2038. Onderwijshuisvesting stond ook in het teken van een enorme toestroom aan nieuwe leerlingen in het nieuwkomersonderwijs, met name vanwege de oorlog in Oekraïne.

Het leerlingenaantal op de Internationale Taalklas primair onderwijs (ITK) en de Internationale Schakelklas voortgezet onderwijs (ISK) is fors toegenomen. Dit betekende voor zowel schoolbesturen als gemeente extra inspanning om aan zoveel mogelijk leerlingen onderwijs te verzorgen. Naast het reeds gerealiseerde tijdelijk schoolgebouw voor het ITK is ingezet op uitbreiding van de tijdelijke huisvesting van het ISK met acht lokalen na de zomervakantie, zodat zoveel mogelijk leerlingen nieuwkomersonderwijs kunnen volgen. Jeugdpreventie en – hulp Preventief jeugdbeleid is van groot belang. Een stevige sociale basis voor jeugd zorgt voor een afname in de vraag naar jeugdhulp. Het jeugd- en jongerenwerk is ondergebracht bij Buurts, net als een aantal andere projecten voor jeugd. Zoals opvoedingsondersteuning met programma’s als Home-start en Spel-aan-huis en ondersteuning van speeltuinverenigingen. Sportstimulering Via het Sportakkoord Haarlem (2019/599953), de brede regeling combinatiefunctionarissen, verenigingsondersteuning en de sportstimuleringsprojecten zijn Haarlemmers gestimuleerd tot sporten en bewegen op de Haarlemse sportaccommodaties of in de openbare ruimte. In het kader van het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) (2023/1846413) is extra ingezet op de gezonde leefstijl in de stad.

Sportaccommodaties Het Meerjarig Investeringsplan voor de sportvelden en kleedkamers is herijkt met een doorkijk naar 2035. Bij de renovaties van de sportvelden en kleedkamers zijn sporttechnische eisen, duurzaamheid, circulariteit en klimaatadaptatie uitgangspunt. Er zijn op de sportcomplexen klimaatstresstesten uitgevoerd op de thema’s: droogte, wateroverlast, hitte, biodiversiteit & natuur exclusiviteit en energie. De uitkomsten zijn verwerkt in een ‘kansenkaart’ om bij renovatie van de sportvelden een positieve bijdrage aan de ambities te kunnen leveren. Er is meer ruimte voor binnensport accommodaties gerealiseerd, bijvoorbeeld door de oplevering van een blaashal.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

58

Werk, inkomen en schulden Werk Het aantal uitkeringsgerechtigden is in 2023 net als voorgaande jaren licht gedaald. Het jaar 2023 is afgesloten met een positief saldo op de BUIG van ruim € 5 miljoen. De krapte op de arbeidsmarkt hield ook in 2023 aan en zorgde ervoor dat steeds meer mensen een baan vonden. Daarnaast is stevig ingezet op de implementatie van Breed Offensief (2023/565477) en het regionaal project Verbetering uitvoering banenafspraak. Haarlem voert een ruimhartig beleid als het gaat om de inzet van participatie-instrumenten zoals loonkostensubsidie, jobcoaching en de praktijkroute. Deze aanpak leidde ertoe dat meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt betaald werk vonden. Lokale werkgevers staan steeds meer open voor het creëren van duurzame banen voor Haarlemmers met een afstand tot de arbeidsmarkt. In 2023 is een nieuwe Social Impact Bond gestart met de sociale en circulaire onderneming Global Asset Services. De groei van deze onderneming creëert in de komende jaren banen voor 15-25 uitkeringsgerechtigden. Op de regionale arbeidsmarkt werkt Haarlem samen met partners in Zuid-Kennemerland en IJmond aan een goed functionerende en toekomstbestendige regionale arbeidsmarkt. Vanuit deze samenwerking is in 2023 de Regionale strategische arbeidsmarktagenda ZKIJ 2023-2027 (2023/1245685) opgesteld.

Bij de agenda zijn keuzes gemaakt voor de focussectoren Zorg & Welzijn, Techniek en Onderwijs, daarbij trekken het Sociaal en Economisch domein samen op. In 2023 zijn ook stappen gezet in de doorontwikkeling van het regionaal mobiliteitscentrum naar het regionaal werkcentrum. Ondanks deze inspanningen lukt het een groep kwetsbare inwoners (nog) niet om de stap te maken naar betaald werk bij een reguliere werkgever. De instroom in de bijstand bestaat voornamelijk uit statushouders die gehuisvest worden in Haarlem. In 2023 is daarom extra ingezet op het aan het werk helpen van deze groep via duale trajecten, het leren van de taal met een vorm van werk of participatie. Daarnaast blijft het doel om ook de groep die langdurig in de bijstand zit aan het werk te helpen. Haarlem zet daarom blijvend in op het wegnemen van belemmeringen naar betaald werk. De door het Rijk aangekondigde wijzigingen in de Participatiewet, die naar verwachting 1 januari 2025 ingaan, zijn een goede stap naar meer ruimte voor vertrouwen, eenvoud en menselijke maat. Haarlem wacht niet op de nieuwe wet, maar sorteert voor. Een aantal van die wijzigingen is in Haarlem al staand beleid. In 2023 zijn nog verdere stappen gezet in het voorsorteren, bijvoorbeeld door de verruiming van de bijverdien- en giftengrens, en wordt nog nadrukkelijker ingezet op scholing en begeleiding op de werkplek richting vakmanschap.

Het participatiebedrijf Spaarne Werkt biedt, naast de re-integratiefunctie, een passende werkplek voor de meest kwetsbare groep die het niet lukt om bij een reguliere werkgever aan de slag te gaan, waaronder inwoners die vallen onder de Wet sociale werkvoorziening of met een indicatie nieuw beschut. De bedrijfsvoering van het Participatiebedrijf staat de afgelopen jaren onder druk door een krimpende doelgroep. Om deze plekken in de toekomst te blijven garanderen is in 2023 een onderzoek Duurzame Toekomst Spaarne Werkt uitgevoerd. De resultaten zijn eind 2023 ontvangen en geven zicht op hoe de balans tussen de bedrijfsvoering en het garanderen van een veilige en passende werkplek hersteld kan worden.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

59

Minima en schulden Om de gezondheid van inwoners met een laag inkomen en hoge zorgkosten te bevorderen en gezond leven makkelijker te maken is het afgelopen jaar, na een open marktconsultatie, besloten om voor de gemeentelijke zorgpolis in te zetten op een strategisch partnerschap met één zorgverzekeraar. Met een strategische partner kan optimale aansluiting gerealiseerd worden bij het lokaal preventieakkoord in het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA) (2024/28536) & Gezond en Actief Leven (GALA) (2023/1846413). Ook in 2023 is aan inwoners met een laag inkomen de energietoeslag verstrekt. In totaal is in 2023 aan 8.400 Haarlemse huishoudens de energietoeslag 2022 uitgekeerd, meer dan verwacht mede door de verruiming van de inkomensgrens. Vanaf december 2023 kon ook de energietoeslag 2023 worden aangevraagd en deze kan nog worden aangevraagd tot 30 augustus 2024. Door een navenante aantal Haarlemmers die uit de bijstand stroomde, hebben de effecten van inflatie en de hoge energierekeningen in 2023 niet geleid tot een toename van Haarlempashouders en aanvragen bijzondere bijstand. Vanwege de verruiming naar 130% van de bijstandsnorm was dit wel de verwachting. Ook was er geen toename zichtbaar van het aantal aanvragen voor schuldregelingen bij de gemeente.

Een mogelijke verklaring hiervoor is dat een aantal landelijke regelingen, zoals energietoeslag en -plafond, verlaagde btw op energie en inflatiecorrectie via de zorgtoeslag deze effecten voldoende hebben gecompenseerd. Ook landelijke cijfers melden dat er minder armoede is. Wel is er een toename van het aantal kinderen met een HaarlemPas. Afgelopen jaar zag de gemeente een flinke toename van het aantal ondernemers dat zich meldde met betalingsproblemen. Een aanzienlijk deel hiervan maakte gebruik van een ondersteuningstraject bij OverRood. Bij OverRood kregen zij advies, een toets op levensvatbaarheid van de onderneming, maar vooral ook extra ondersteuning bij hun administratie en het op orde maken van het schuldendossier. Per 1 juli 2023 is de aflossingstermijn van een schuldhulpregeling gehalveerd van 36 naar 18 maanden. Voor inwoners die in de periode februari-juli 2023 zijn ingestroomd in een schuldregeling staat Haarlem, vanwege het ontbreken van een landelijke financiële regeling, garant om het restant van de aflossingsafspraken aan de schuldeisers te voldoen wanneer deze Haarlemmers 18 maanden succesvol hebben afgelost.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

60

Programma 1 Maatschappelijke participatie Commissie (Coördinerende) Portefeuilles Afdeling(en)

Samenleving Zorg, Welzijn, Volksgezondheid, Jeugd, Onderwijs, Sport, Ouderen Jeugd, Onderwijs, Sport en Maatschappelijke Ondersteuning

Realisatie programmadoelstelling (missie) De gemeente stimuleert zoveel mogelijk de zelfredzaamheid van Haarlemmers. Het is van belang dat inwoners, waar mogelijk, regie voeren over hun eigen leven, meedoen in de maatschappij en voelen dat zij erbij horen. Daarvoor waren goede algemeen toegankelijke voorzieningen nodig, vooral op het gebied van welzijn, onderwijs, sport en gezondheid. Aan de inwoners die daar behoefte aan hebben, bood de gemeente advies en ondersteuning. De gemeente droeg bij aan de mate waarin elke Haarlemmer, ongeacht beperking of kwetsbaarheid, meedeed en zo werd de inzet van (zwaardere) ondersteuning zo veel mogelijk voorkomen.

Beleidsvelden Beleidsveld 1.1 Onderwijs 1. Meer kansen voor de jeugd in het onderwijs en peuteropvang Wat hebben we bereikt? In 2023 heeft de gemeente samen met haar partners (in onderwijs, peuteropvangorganisaties, welzijn en jeugdgezondheidszorg) het onderwijskansenbeleid (2023/1791184) uitgevoerd en geactualiseerd. Het doel is om zoveel mogelijk kinderen gelijke kansen in de peuteropvang en het onderwijs te bieden. Binnen het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) zijn 30 Haarlemse initiatieven uitgevoerd om leervertragingen weg te werken als gevolg van het sluiten van de scholen tijdens de coronaperiode. Vanuit de visie van de kansencirkel dat bijdraagt aan het welbevinden van de Haarlemse jeugd richtten deze initiatieven zich op het stimuleren van de sociale, emotionele, cognitieve en executieve vaardigheden van kinderen in de voorschoolse periode, op de basisschool en in het voortgezet onderwijs. Er werden vrijetijdsactiviteiten georganiseerd voor de jeugd in Schalkwijk, die gericht zijn op sociaal emotionele ontwikkeling en op het verbreden van de leefwereld. Kinderen van de basisschool namen in 2023 ook weer deel aan de zomerschool. Verder namen 575 kinderen en jongeren deel aan allerlei activiteiten van Summer ’23 in de schoolvakantie.

Vervoer van leerlingen naar buitenschoolse cultuuractiviteiten werd geregeld en er werd geëxperimenteerd met nieuwe vormen van digitaal onderwijs. Tot slot werd de educatieve wetenschapspodcast voor kinderen gemaakt en kwam online, vergrootte de bibliotheek haar aanbod voor leesbevordering en werd de High Dosage Tutoring voor het vergroten van de rekenvaardigheid van leerlingen op scholen voortgezet. In 2023 startte de uitvoering van de verrijkte schooldag dat door subsidie School en Omgeving vanuit het ministerie van OCW en twee Haarlemse subsidieregelingen (School in de Wijk en Onderwijskansen) mogelijk was. De verrijkte schooldag vormt Jaarverslag en Jaarrekening 2023

62

onderdeel van het Haarlemse onderwijskansenbeleid. Scholen, maatschappelijke partners en de gemeente werkten samen om leerlingen op de basisschool die niet van uit huis in aanraking komen met sport, cultuur, welzijn, techniek en natuur, een verrijkte schooldag aan te bieden. In 2023 zijn meer leerlingen op het nieuwkomersonderwijs ingestroomd dan in de jaren ervoor. In vergelijking, van 277 leerlingen op 1 april 2022 naar 385 leerlingen op 1 april 2023 in de Internationale Taalklas primair onderwijs (ITK). De Internationale schakelklas voor voortgezet onderwijs (ISK) had 210 leerlingen op 1 oktober 2023 leerlingen ten opzichte van 109 leerlingen op 1 oktober 2022. Samen met het ITK en de ISK heeft de gemeente extra ingezet om de regionale functie die zij hebben op het gebied van nieuwkomersonderwijs te kunnen vervullen. Uitdagingen zaten met name in het vinden van huisvesting en personeel. Aan het begin van het huidige schooljaar konden nog niet alle anderstalige leerlingen uit Haarlem en buurtgemeenten binnen drie maanden nieuwkomersonderwijs volgen. Dit sluit aan bij het landelijk beeld van nieuwkomersonderwijs. Het ITK is qua leerlingenaantal verdubbeld (van circa 160 naar 293 leerlingen), en ook het ISK is gegroeid van circa 150 leerlingen naar ruim 375 leerlingen.

In overleg met de Onderwijsinspectie hebben de schoolbesturen een onderwijsprogramma in deeltijd verzorgd en is in samenwerking met het Leerplein voor ISK-leerlingen gekeken naar maatwerk, in de vorm van taalles door een externe NT2 docente. Naast uitbreiding van het aantal lokalen bij het ITK zijn bij het ISK na de zomervakantie ook noodlokalen geplaatst om alle leerlingen een plek te kunnen geven. Er is uitvoering gegeven aan de aanpak van schoolverzuim voor jongeren van 5 tot 23 jaar. De thuiszittersaanpak en de aanpak 'bestrijding voortijdig schoolverlaten’ (VSV) is op basis van het regionale meerjarenbeleidsplan ”kansen voor Jongeren 20232026“ in samenwerking met alle partners gecontinueerd en versterkt door aanvullend VSV-beleid, zoals de maatwerkaanpak voor jongeren in een kwetsbare positie. Dit was mogelijk door nauwe samenwerking met alle betrokken schoolbesturen van het voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs en diverse andere ketenpartners, zoals partners van re-integratie- en dagbestedingstrajecten en hulpverleningsinstellingen in de regio Zuid-Kennemerland en IJmond. In vergelijking met het schooljaar 2021-2022 komt naar voren dat het aantal meldingen ongeoorloofd verzuim is gestegen. Ook blijkt het overig verzuim (met name preventieve aanpak) gestegen: het aantal ongeoorloofde thuiszitters is gedaald en het aantal geoorloofde thuiszitters is gestegen.

Het aantal leerplichtige leerlingen dat de school voortijdig verlaat is gegroeid. Deze groei is verklaarbaar, omdat er in 2021-2022 nog deels sprake was van corona omstandigheden en een andere wijze van registratie, waarbij ook het overige ongeoorloofd verzuim zoals preventieve spreekuren zijn meegenomen. De leerwerkmakelaars van het regionaal bureau Leerplein en mbo plaatsten regionaal 111 jongeren op stageplekken, leerwerkplekken en praktijkleren in verschillende sectoren zoals techniek, logistiek en zorg.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

63

Effect indicator

R/S Effect indicator

R/S Effect indicator

R/S

Voortijdig schoolverlaters: het percentage van het totaal aantal leerlingen (12-23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het vo- en mbo-onderwijs verlaat (Ingrado t/m 2016 en Verzuimloket Dienst Uitvoering Onderwijs/OCW, 2018)(BZK). Het voorlopige percentage van het schooljaar 2021-2022 is gepubliceerd. Vanwege de gevolgen van corona in de schooljaren 2020-2022 zijn de cijfers niet goed vergelijkbaar. 5,0% 2,0% 2,4% 2,0% 2,1% 2,2% 1,9% 2,3% (2008) (2018) (2019) (2020) (2021) (2022) S (2023) R (2023) Relatief verzuim: het aantal leer- of kwalificatieplichtige jongeren dat wel staat ingeschreven op een school, maar ongeoorloofd afwezig is, per 1.000 leerlingen (Ingrado, t/m 2017 en Dienst Uitvoering Onderwijs/OCW, 2018) (BZK). Vanwege een andere wijze van registratie, waarbij ook het overige ongeoorloofd verzuim zoals preventieve spreekuren is meegenomen, is vergelijking met voorgaande jaren niet mogelijk. 29 25 27 20 20 25 30 PM (2014) (2018) (2019) (2020) (2021) (2022) S (2023) R (2023) Absoluut verzuim: het aantal leerplichtige jongeren tussen de 5 en 16 jaar of jongeren van 16 of 17 jaar die vallen onder de kwalificatieplicht, dat niet is ingeschreven op een school en ook niet is vrijgesteld van de inschrijvingsplicht, per 1.000 leerlingen (Ingrado, t/m 2017 en Dienst Uitvoering Onderwijs/OCW, 2018) (BZK).

Vanwege een andere wijze van registratie, waarbij ook het overige ongeoorloofd verzuim zoals preventieve spreekuren is meegenomen, is vergelijking met voorgaande jaren niet mogelijk. 0,4 1,5 1,2 1,8 1,2 0,7 1 PM (2014) (2018) (2019) (2020) (2021) (2022) S (2023) R (2023)

a.Uitvoeren onderwijskansenbeleid

kleur

Wat hebben we gedaan? In 2023 heeft de gemeente verschillende activiteiten uitgevoerd binnen het onderwijskansenbeleid. 15% (1.488) van de kinderen in Haarlem tussen de nul en vier jaar is door de JGZ geïndiceerd met een (risico op een) (taal)achterstand. Deze kinderen konden vanaf het moment dat zij twee en een half jaar oud waren gebruik maken van 960 uur peuteropvang bij gecertificeerde kinderopvanglocatie voor voorschoolse educatie (VE). De grootste aanbieder van peuteropvang heeft in 2023 besloten een maximum aantal VE-kinderen op de groep toe te laten, wat resulteerde in een langere wachtlijst en een bereik van 67% in plaats van 70%. Er is ingezet op het verbreden van VE aanbod met pilots om dagopvang met een voorschools educatieprogramma aan te bieden. Ook is een derde peuteropvangaanbieder met het voorschoolse educatieprogramma in Haarlem gestart. Hierdoor is de wachtlijst verkleind, het bereik verhoogd en het aanbod van voorschoolse educatieprogramma's in Haarlem gespreid. Aan de verrijkte schooldag namen 17 basisscholen deel om kinderen in en om de school een omgeving te bieden die uitdaagt om hun talenten te ontdekken en ontplooien. Er is een integraal programma van educatie, sport, cultuur, welzijn en kinderopvang voor kinderen die dit hard nodig hebben.

Leerlingen ontdekten talenten bij zichzelf, ontwikkelden nieuwe vaardigheden en hebben meer zelfvertrouwen gekregen. Triple ThreaT organiseerde in overleg met de scholen danslessen, stichting het Wereld kindertheater verzorgden theaterles en maatschappelijke partners zoals Sport Support ondersteunden bij het organiseren van sportlessen om fit en gezond te leven zoals naschoolse gymlessen, judo of kickboksen en lessen over voedsel en gezond eten. Hiernaast namen leerlingen deel aan muzieklessen of bezochten een museum. 900 kinderen in Schalkwijk, Oost en Noord maakten hiervan gebruik. Jaarverslag en Jaarrekening 2023

64

Net als voorgaande jaren had de Kinderuniversiteit een educatief programma voor gemotiveerde Haarlemse kinderen die opgroeien in situaties of buurten waar hun talenten minder worden aangesproken. De 36 kinderen die hieraan deelnemen volgden in 2023 ook weer vijftien zondagen een programma met veel aandacht voor persoonlijke ontwikkeling. Hierin krijgen zij de kans kennis te maken met diverse beroepen. Honderd leerlingen maakten gebruik van de zomerschool, die met ondersteuning van de scholen en Gemeente Haarlem werd georganiseerd. Bij Summer23 voor kinderen van 6 t/m 18 jaar is een zomerprogramma in Schalkwijk georganiseerd, gericht op de sociaal-emotionele ontwikkeling. Er was sprake van een grote opkomst. In totaal waren er in 2023 575 deelnemers. Er waren 235 deelnemers die wekelijks structureel deelnamen aan een activiteit. Net als voorgaand jaar is het personeelstekort in het onderwijs en kinderopvang een grote uitdaging. Om extra aandacht te geven aan dit thema en om van elkaar te leren en elkaar te inspireren is op initiatief van de commissie Samenleving een stadsgesprek georganiseerd. Daarnaast heeft de gemeente een bijeenkomst georganiseerd over "maatschappelijk verantwoord ondernemen in de kinderopvangsector' voor kinderopvangorganisaties in Haarlem.

Tot slot hebben de regionale voorzieningen van de ISK en de ITK onderwijs verzorgd aan kinderen van nieuwkomers om de basisvaardigheden van de Nederlandse taal te leren, voordat zij uitstromen naar regulier basisonderwijs, voortgezet onderwijs of middelbaar beroepsonderwijs. b.Uitvoeren ‘vervolgaanpak bestrijding voortijdig schooluitval’

kleur

Wat hebben we gedaan? De aanpak 'bestrijding voortijdig schoolverlaten' richtte zich ook in 2023 op jongeren die van school zijn gegaan zonder startkwalificatie (=minimaal havo of mbo niveau 2 diploma) en op jongeren in kwetsbare posities, zoals jongeren op het niveau van praktijkonderwjis, voortgezet speciaal onderwijs, vmbo basisberoepsgerichte leerweg en mbo niveau 1. In totaal zijn 98 Haarlemse jongeren naar scholings-, leerwerk- en werkervaringstrajecten begeleid. Daarnaast zijn 283 Haarlemse jongeren in kwetsbare posities en voortijdig schoolverlaters in samenwerking met ketenpartners aan het werk gegaan. Over het schooljaar 2021-2022 waren er volgens cijfers van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) regionaal 616 nieuwe voortijdig schoolverlaters. De cijfers over het schooljaar 2022-2023 zijn nog niet bekend gemaakt. In schooljaar 2022 -2023 zijn 32 thuiszittende Haarlemse leerlingen gemeld, waarbij 26 jongeren langer dan drie maanden zonder geldige reden niet naar school zijn gegaan. Aan het eind van schooljaar 2022-2023 is voor zes van deze leerlingen een traject gevonden en gestart. Voor de overige leerlingen wordt nog naar oplossingen gezocht (Jaarverslag van de GR Schoolverzuim en VSV 2022-2023; 2023/190129).

Ondanks de uitvoering van alle maatregelen is het aantal voortijdig schoolverlaters toch gestegen door externe factoren, zoals de gevolgen van corona en een gunstige arbeidsmarkt. Jaarverslag en Jaarrekening 2023

65

Wat hebben we niet gedaan? Mede door de verwachte landelijke wijzigingen in wet- en regelgeving over de inhoudelijke koers en de uitwisseling van gegevens tussen verschillende leefdomeinen (onderwijs, jeugdhulp, werk en dagbesteding) en ervaringen in de uitvoering is de doorontwikkeling van het beleid en de aanpak voor jongeren in kwetsbare positie met aanvullend passend aanbod nog niet volledig gerealiseerd. Prestatie indicator

R/S Prestatie indicator

R/S

Prestatie indicator R/S

Het percentage kinderen dat deelneemt aan peuteropvang met een voorschoolse educatieprogramma als percentage van de totale geïndiceerde groep VE- kinderen (totaal absoluut aantal: 674 in 2022). In verband met een wijziging in rijksbeleid per 2020 is de definitie van de doelgroep veranderd, waardoor het percentage doelgroepkinderen verlaagd is (Beleidsnota Onderwijskansenbeleid Haarlem; 2018/91353) (Toeleidingsmonitor Dimensional Insight) 80% 80% 85% 75% 64% 72% 70% 67% (2017) (2018) (2019) (2020) (2021) (2022) S (2023) R (2023) Het percentage jongeren tot 23 jaar dat voortijdig school heeft verlaten, onderverdeeld naar vooropleiding (vmbo, vmbo-t, havo, vwo), vavo en mbo niveaus 1 t/m 4 als percentage van het totaal aantal vsv jongeren van 12 tot 23 jaar (Gemeentelijke registratie CAReL en DUO). De cijfers over 2023 zijn nog niet gepubliceerd. Naar verwachting worden deze cijfers in mei 2024 bekend gemaakt. VO 77 103 90 PM Vavo 16 15 30 PM Mbo 436 498 380 PM Totaal 529 616 500 PM (2021) (2022) S (2023) R (2023) VO 18% PM 18% Vavo 6% PM 6 Mbo 76% 76% PM Het aantal stage- en leerwerkplekken ter versterking van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt (Gemeentelijke registratie CAReL en regionale leerwerk makelaar mbo). Het aantal stageen leerwerkplekken is door corona in 2020 en 2021 sterk gedaald.

30 110 115 90 44 113 115 101 (2012) (2018) (2019) (2020) (2021) (2022) S (2023) R (2023)

Voldoende goed onderhouden van onderwijsvoorzieningen Wat hebben we bereikt? In 2023 is een aantal huisvestingsprojecten uit het Strategisch Huisvestingsplan (SHO) 2019 – 2022 (2019/842178) gerealiseerd. Het betreft de renovatie van het Stedelijk Gymnasium, de uitbreiding van het Schoter en Coornhert, uitbreiding IKBC Wijze en de vernieuwbouw van de Wijde Wereld. Tevens is een start gemaakt met een aantal nieuwe huisvestingsprojecten, waaronder de voorbereiding van de uitbreiding van het Haarlem College met havo, de vernieuwing van De Zonnewijzer en de Haarlemse Montessorischool. Ook is voorzien in aanvullende huisvesting voor de ISK en de Daaf Geluk vanwege de groei van het aantal leerlingen. Vanwege de looptijd van het vorige Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs is in 2023 een nieuw SHO 2023 – 2038 (2023/9349) opgesteld met, voor het eerst, een doorkijk van 16 jaar. Vanwege het belang van goede huisvesting is het budget voor de onderwijshuisvesting in de eerste fase van de uitvoering 2023 – 2027 verhoogd van € 55 miljoen naar € 82,5 miljoen, om een aanzienlijke kwaliteitsimpuls te geven aan de (ver)nieuwbouw en renovatie van schoolgebouwen in Haarlem.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

66

Effect indicator R/S

Het percentage projecten dat gestart is conform het jaartal dat in het Strategisch Huisvestingsplan 2019-2022 (SHO) (2019/842178) en SHO 2023-2038 (2023/9349), opgenomen is. 70% 70% 70% (2022) S (2023) R (2023)

a. Uitbreiden en (ver)nieuwbouw schoolgebouwen

kleur

Wat hebben we gedaan? De in de eerste fase opgenomen huisvestingsprojecten in het SHO 2023-2038 vragen een investering van circa € 130 miljoen. Door de beschikbaarstelling van € 82,5 miljoen dienden prioriteiten gesteld te worden in overleg met het onderwijsveld. Dit heeft geleid tot fasering en/of temporisering van een aantal projecten. Voor een aantal projecten is besloten te faseren, een aantal projecten is doorgeschoven naar de tweede fase van de uitvoering van het SHO. Zo is in overleg met de schoolbesturen besloten de uitbreiding van Oost ter Hout (praktijkonderwijs) en de vervangende nieuwbouw van basisschool Don Bosco in een andere periode van het SHO te programmeren. Voor een aantal renovatieprojecten, gericht op levensduurverlenging, is afgesproken om deze gefaseerd uit te voeren in de eerste én tweede fase van de SHO-uitvoering. Dit geldt voor drie scholen (Coornhert, Liduina en Vrije School Kleverpark). Het faseren van levensduurverlengende renovatie leidt ertoe dat er met de beschikbare middelen maximaal vernieuwd wordt bij zoveel mogelijk scholen. Door deze gezamenlijke afspraken tussen gemeente en schoolbesturen is een groot aantal van circa 20 projecten geprogrammeerd in de eerste fase van de SHO-uitvoering.

Ook is gestart met de planvorming van een aantal projecten die in de tweede fase van de uitvoering zijn geprogrammeerd zodat versnelde uitvoering tot de mogelijkheden behoort indien projecten in de eerste fase van de SHO-uitvoering door omstandigheden (waaronder het tempo in de ontwikkelzones) vertraging oplopen. Jaarlijks wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de stand van zaken van de uitvoering van het SHO.

Wat hebben we niet gedaan? Voor een aantal projecten uit het SHO 2019-2022 is de beoogde planning niet gehaald, omdat deze onderdeel zijn van een ontwikkelzone en een bredere stedenbouwkundige ontwikkeling. Dit betreft de nieuwbouw basisschool De Globe (ontwikkeling Floris van Adrichemlaan), de nieuwbouw van de Vrije School (Korte Verspronckweg, ontwikkelzone Zijlweg) en de Bavo Basisschool (ontwikkelzone Zuidwest). Prestatie indicator R/S

Het aantal gestarte (ver)nieuwbouw- en uitbreidingsprojecten schoolgebouwen (Jaarlijks Onderwijshuisvestingsplan (2019/842178) (gemeentelijke registratie). 7 2 6 4 (2020) (2021) (2022) S (2023)

5 R (2023)

Beleidsveld 1.2 Sport 1. Meer Haarlemmers sporten of bewegen Wat hebben we bereikt? Haarlemmers zijn in 2023 volop in beweging gebracht of gehouden via verschillende sport- en beweegprogramma’s. Buurtsportcoaches van onder andere SportSupport Jaarverslag en Jaarrekening 2023

67

en Triple ThreaT coördineerden en/of organiseerden activiteiten in samenwerking met sportverenigingen, anders georganiseerde sport- en beweegaanbieders en/of maatschappelijk partners. Ook werden verschillende (eendaagse) evenementen georganiseerd die hebben bijgedragen aan de sport- en beweegdeelname in Haarlem. In 2023 namen 8.938 jeugdige Haarlemmers deel aan sport- en beweeg kennismakingsactiviteiten. Voorbeelden van deze activiteiten zijn buitenspeeldagen en schooltoernooien, maar ook de Koningsspelen en de olympische dag. 2.544 kinderen kwamen in beweging tijdens verschillende sportieve activiteiten geprogrammeerd in de schoolvakanties. Naast de jeugdige deelnemers zijn ook 619 volwassen Haarlemmers uit kwetsbare groepen bereikt met sport- en beweegactiviteiten. Vanuit deze activiteiten bleef ongeveer 70% van de deelnemers structureel sporten bij bijvoorbeeld het dans-, gymnastiek en wandelaanbod in Haarlem. Het wandelaanbod is onder de noemer van ‘Heel Haarlem Wandelt’ in 2023 uitgebreid met een groot netwerk aan wandelgroepen, verdeeld over de verschillende wijken. 210 HaarlemPas-houders hebben via het sportfonds volwassenen met een tegemoetkoming van € 150,- kunnen sporten bij hun favoriete sportaanbieder. Via het platform sportindewijk.nl konden inwoners van Haarlem laagdrempelig sport- en beweegaanbod per stadsdeel vinden. Het platform trok circa 8.300 bezoekers.

De nasleep van de corona-maatregelen en de energiecrisis die kort daarna volgde, was merkbaar bij de sportverenigingen. Veel verenigingen waren in 2023 meer intern gericht op de dagelijkse gang van zaken binnen de vereniging, waardoor verenigingen beperkter hebben ingezet op extra activiteiten ten behoeve van ledenwerving, toernooien en maatschappelijke activiteiten voor de wijk of specifieke doelgroepen. Dit heeft geresulteerd in minder subsidieaanvragen voor evenementen en breedtesport dan gepland. De verenigingsadviseurs en buurtsportcoaches ondersteunden de Haarlemse sportverenigingen met thema-avonden, adviesgesprekken, gerichte informatie via de website en nieuwsbrieven. De nadruk lag daarbij op ontmoeting en kennis delen. Zo vonden verschillende ‘sportcafés’ plaats, waarbij onderwerpen centraal stonden als subsidies, veilig sportklimaat en bestuurlijke aansprakelijkheid. Daarnaast was er een sportcongres, waarbij verenigingen – naast inhoudelijke workshops – de mogelijkheid hadden om elkaar te ontmoeten en kennis te delen. Via de nieuwsbrieven vanuit SportSupport werd aandacht besteed aan actuele onderwerpen in de sport, zoals (landelijke) subsidieregelingen en verduurzamingsmogelijkheden.

Naast 17 langdurige adviestrajecten (vanuit een contactmoment met meer dan drie vervolgacties) zijn ook 168 kortlopende adviestrajecten (vanuit een contactmoment met één, twee of drie vervolgacties) uitgevoerd. Een voorbeeld hiervan is het bieden van ondersteuning bij het aanvragen van de subsidie breedtesport en sportgoederen. Met het nieuwe project clubkadercoaching is SportSupport met zes verenigingen gestart. Deze verenigingen worden intensief en langdurig begeleid bij vraagstukken op het gebied van de vitaliteit van de vereniging, sociale veiligheid, pedagogische vaardigheden en de verbinding tussen de sportvereniging en het Sociaal domein. In 2023 is het Haarlems Sportakkoord uit 2019 (2019/599953)herijkt. In het vernieuwde akkoord is aandacht voor sociale veiligheid en de ondersteuning van talenten. Via het Haarlems Sportakkoord kunnen netwerken van organisaties een nieuw en innovatief sport- en beweegaanbod opstarten. Vanuit het Sportakkoord zijn Jaarverslag en Jaarrekening 2023