2 Bijlage 1 IVO-Rapportage, Nieuwe bewoners in het Anton Pieckhofje

Er is eveneens twijfel of, als het wel de stankoverlast helpt verminderen, dit de weerstand tegen de doorstroomvoorziening wegneemt. Duikt er straks niet weer een nieuw probleem op? Er is al zoveel geïnvesteerd en gedaan. Aanscherping instroomcriteria De laatste maatregel die is genomen is het aanscherpen van de werkinstructie MO met een extra toelatingscriterium voor toelating tot het Anton Pieckhofje. Dit criterium is dat de kandidaten niet mogen blowen, of anders gezegd: geen cannabisgebruikers zijn.10 De hulpverleners die de trajectplannen schrijven en een advies geven voor een woonvoorziening kennen hun cliënten vaak redelijk goed en kunnen die inschatting maken. De aanscherping van de werkinstructie vond plaats in juni 2023 en zal geleidelijk aan merkbaar moeten worden in het Anton Pieckhofje. Als er mensen die blowen doorstromen naar andere huisvesting, worden hun plaatsen ingenomen door niet-blowers. Een extra criterium toevoegen is niet waterdicht, maar leidt redelijkerwijs wel tot afname van mensen die blowen in het Anton Pieckhofje.

Tekstblok: genomen maatregelen 24/7 begeleiding (overdag) en toezicht (’s nachts) Verplaatsing ingang van Anijsstraat naar Venkelstraat Geluidsisolatie van de ‘huisjes’ Sluiting van de binnentuin Aanscherping toelatingscriteria nieuwe bewoners (ingegaan juni 2023) Sancties Voor de gehele keten aan MO-voorzieningen is een sanctieprotocol afgesproken waaraan ook het Leger des Heils zich dient te houden (zie aldaar). Deze lijst is niet uitputtend en kan naar omstandigheden worden aangepast. Een schorsing opleggen in verband met blowen is, wanneer het incidenteel gebeurt, volgens het Leger des Heils een buitenproportioneel zware maatregel, waarvan de vraag is of het juridisch houdbaar is.

10

In de begeleidingscommissie zei de vertegenwoordiger van de gemeente dat 80% van de mensen in de Maatschappelijke opvang blowt. Onderzoek onder jonge mensen in de daklozenopvang laat zien dat 64% in de “afgelopen maand” heeft geblowd. (Van Straaten, B., Van der Laan, J., Schrijvers, C., Boersma, S., Maas, M., Wolf, J. et al. (2012). Profiel van daklozen in de vier grote steden: resultaten uit de eerste meting van de Cohortstudie naar daklozen in de vier grote steden (Coda-G4). IVO/UMC St Radboud: Rotterdam-Nijmegen). Merk op dat dit onderzoek uit 2012 komt.

20

Handhaving buitenruimte Uit een gesprek met de afdeling Handhaving van de gemeente Haarlem blijkt dat zij, indien gewenst, in een bepaald gebied en een bepaalde periode regelmatig kunnen rapporteren over het aantal meldingen en ondernomen acties daarop. Het is ook mogelijk om met Handhaving afspraken te maken over een zogenaamde werkopdracht waarbij de handhavers van stadsdeel Schalkwijk, en met name de wijkhandhaver van de Europawijk (waarin het Anton Pieckhofje zich bevindt), gedurende een periode van twee of drie weken in een bepaald gebied extra surveillance rondes doen en daarover rapporteren. De senior handhaver die wij hierover interviewden tekende hierbij aan dat extra handhaving kan leiden tot een feitelijke afname van de eventuele overlast, maar subjectief kan leiden tot een toename ervan. Immers, als mensen vaak handhavers zien bestaat het risico dat mensen denken dat er problemen zijn. Samen leven In het interview met de gemeente blijkt ongemak over het gesprek over extra maatregelen en sancties. Het is de weg die de afgelopen tijd is bewandeld, en die er niet toe heeft geleid dat betrokkenen iets dichter bij elkaar zijn gekomen. De gemeente ziet meer in contact en wederzijds begrip van elkaar en voor elkaar. Dan kunnen ook de benedenbewoners rekening houden met de bovenbewoners.

Als ze elkaar tot op zekere hoogte kennen, is het makkelijker samenleven dan wanneer ze onbekende categorieën mensen voor elkaar blijven. “(…) dat we aan alle kanten overlast of ongemak proberen dichttimmeren met regels, die we weer dichttimmeren met andere regels. Dat heeft ons volgens mij niet verder geholpen en die gaat ons ook geen vertrouwen opleveren. Dus, hè, dat we die blowoverlast willen verminderen, dat is evident, maar hoe bereiken we dat?” (beleidsambtenaar MO)

De geïnterviewde ambtenaren vinden het “verdrietig” dat de situatie in een patstelling lijkt te zijn terecht gekomen. Enerzijds is het vervelend voor de omwonenden en vooral de bovenbewoners dat voor hen de situatie nog niet bevredigend is. Anderzijds willen zij ook dat er voldoende doorstroomplekken komen. Dat is belangrijk voor kwetsbare burgers die een doorstart willen maken. Stel dat het niet lukt met het ophogen van het aantal bewoners in het Anton Pieckhofje, dan voorziet de gemeente dat er meer mensen op straat belanden of geen perspectief hebben op verbetering van hun precaire woonsituatie. Mogelijk leidt het ook tot overlast elders. Tijdelijk wonen in het Anton Pieckhofje biedt deze groep perspectief op volwaardige deelname aan de samenleving. De huidige situatie is ook naar omdat de omwonenden hebben aangegeven, en nog steeds aangeven, dat zij geen bezwaren hebben tegen voormalig dakloze mensen in het Anton Pieckhofje. En dat we dan toch met zoveel weerstand te maken hebben vindt de gemeente heel jammer.

“Als je het helemaal afpelt, laagje voor laagje, zit er een angst onder voor de doelgroep van de doorstroomvoorziening.” (beleidsambtenaar MO) Zolang omwonenden en bovenbewoners geen gesprek willen met het Leger des Heils en/of de benedenbewoners wordt dat angstbeeld niet weggenomen en is het moeilijk de mens te zien achter de cliënt/bewoner, redeneren de geïnterviewde ambtenaren. Het gaat er niet om dat iedereen met iedereen kennismaakt, maar het is in het wederzijdse belang dat er wel normaal contact is tussen de vaste medewerkers van het Leger des Heils en de omwonenden en dat er geen angst of wantrouwen is naar elkaar. Iedereen probeert iets van zijn leven te maken, en voor de één is dat makkelijker dan voor de ander.

21

De perfecte situatie Het is naar het idee van de gemeente onmogelijk om de ideale situatie te creëren. Een voorziening als het Anton Pieckhofje kan niet onzichtbaar of onmerkbaar draaien. Perfectie bestaat niet, en goed genoeg moet goed genoeg zijn. De overtuiging is dat met de genomen maatregelen en de bouwkundige aanpassingen, het grotere plaatje beziend, al heel veel is bereikt, ook preventief. Het idee van de gemeente is dat de situatie zoals die nu is, heel dichtbij ‘goed genoeg’ zit.

22

5. Synthese In het vorige hoofdstuk met bevindingen beschreven we de situatie in en om het Anton Pieckhofje vanuit de verschillende perspectieven. In dit hoofdstuk vatten we deze bevindingen samen aan de hand van de onderzoeksvragen van het onderzoeksvoorstel. Beantwoording onderzoeksvragen Onderzoeksvraag 1 gaat over de ervaringen van de betrokken partijen met de huidige situatie in en om de doorstroomvoorziening. Onderzoeksvragen 2 en 3 gaan in op de aanvullende maatregelen die nog nodig zijn om tot een acceptabele situatie te komen waarin ophoging tot 24 mogelijk is (vraag 2). In vraag 3 beantwoorden we de vraag naar waar wij als onderzoekers op zullen letten bij de vervolgmetingen, als ophoging naar 24 een feit is, en in welke situatie een verdere ophoging naar 34 mogelijk is. 1. Hoe ervaren betrokkenen de situatie rond het Anton Pieckhofje, op het gebied van: a) Veiligheid b) Criminele (drugs) overlast (straathandel) c) Openbare orde (overtredingen APV) d) Audiovisuele overlast (irritant, hinderlijk, onaangepast gedrag)? ad a. Veiligheid Onder de geïnterviewde omwonenden en bovenbewoners worden af en toe gevoelens van onveiligheid ervaren. Het heeft te maken met personen, soms wel soms niet te herleiden tot het Anton Pieckhofje, die zich in de buurt ophouden zonder dat helder is wat ze doen of willen.

Er zijn incidenten gemeld van mensen die aanbellen en om geld vragen en een incident waarbij een bewoner het woord ‘trut’ werd toegeroepen. Eén keer is een bewoner van het Anton Pieckhofje in een psychose geraakt, hetgeen onveiligheidsgevoelens veroorzaakte. Deze persoon had geen geschiedenis met psychotische klachten. Het gaat om incidenten verspreid over een langere periode. Een buurtbewoner gebruikt het woord ‘unheimisch’ om een gevoel te beschrijven dat de sfeer wat haar betreft veranderd is, maar ernstige veiligheidsincidenten hebben zich in de omgeving van het Anton Pieckhofje niet voorgedaan. Ad b. Criminele overlast Er is een incident in de doorstroomvoorziening geweest waarbij de televisie werd gestolen. Verder hebben zich in en om het Anton Pieckhofje geen incidenten voorgedaan die als criminele overlast zijn te labelen. Ad c. Openbare orde Rondom het Anton Pieckhofje gelden geen bijzondere beperkingen (zoals een verbod op drinken of blowen) die zijn opgenomen in de Algemene Plaatselijke Verordening. Bij de afdeling Handhaving van de gemeente Haarlem is het Anton Pieckhofje niet bekend vanwege openbare orde overlast. Ad d. Audiovisuele overlast Tijdens de verbouwing van het Anton Pieckhofje ervoeren bewoners regelmatig geluidsoverlast. Een onderdeel van de verbouwing was het aanbrengen van geluidsisolatie om hinder voor de bovenbewoners te voorkomen.

Op de kantoorruimte na, is het hele pand nu geïsoleerd. Onduidelijk is wanneer de geluidsisolatie in de kantoorruimte wordt aangebracht. De overlast die ook onder de noemer van audiovisuele overlast kan worden begrepen is de stankoverlast die regelmatig door bovenbewoners wordt ervaren. Ondanks een verbod op blowen in het pand, gebruiken sommige bewoners toch cannabis op hun kamer. De stank

23

die daarvan af komt en door de constructie doordringt bij corresponderende bovenbewoners wordt als zeer hinderlijk en ongezond ervaren. 2. Welke maatregelen zijn volgens betrokkenen nodig om eventuele overlast en kans op incidenten duurzaam te beperken? a) Welke feitelijke beheersmaatregelen om overlast en incidenten te voorkomen, kunnen worden genomen? b) Welke beheerscyclus kunnen we inrichten voor het melden, afhandelen én voorkomen van klachten? De overlastsituatie(s) in en rondom het Anton Pieckhofje tijdens (en voorafgaande aan) de nulmeting beperken zich tot stankoverlast door cannabisgebruik (wietlucht). De hieronder genoemde beheersmaatregelen richten zich daarom ook in samenhang op deze overlast. Ad a. Feitelijke beheersmaatregelen - Het inrichten van een rookruimte voor bewoners die niet naar buiten kunnen of willen om te blowen. - Het inrichten en uitvoeren van een sanctieprotocol om mensen die het verbod op drinken en/of blowen op de (gezamenlijke huis)kamer of binnenring overtreden. - Het inrichten en uitvoeren van een protocol van melden en afhandelen van overlastklachten waarmee bewoners kunnen worden aangesproken. Het screenen en selecteren van nieuwe bewoners op cannabisgebruik is sinds juni 2023 onderdeel van de doorstroomprocedure. Cannabisgebruik zelf is geen en hoeft geen contraindicatie te zijn.

Het gaat niet om het blowen zelf, maar om het blowen in het Anton Pieckhofje. Niettemin wordt er bij de selectie wel rekening mee gehouden. Het gaat dan om een professionele inschatting of iemand (veel) blowt, maar vooral of iemand passend is voor de gevoelige setting die het Anton Pieckhofje is. Het Leger des Heils krijgt vooraf inzage in het trajectvoorstel en kan de Centrale Brede Toegang adviseren. Ad b) Beheerscyclus De huidige systematiek van melden van klachten wordt door met name de bovenbewoners als vervelend en omslachtig ervaren. De meldingen worden nu door een persoon verzameld en doorgegeven. De meldingen komen niet direct terecht bij de dienstdoende medewerkers van het Leger des Heils, waardoor het moeilijk is direct op de melding te handelen. Er is bij bovenbewoners terughoudendheid om te melden, omdat zij vrezen dat degene die de melding veroorzaakt hen zou kunnen identificeren en vervelend gaat doen. Deze situatie heeft geleid tot het huidige inadequate systeem van klachten melden. Het Leger des Heils is gevraagd een voorstel voor een procedure te ontwerpen waarin én de klachten direct bij één van de dienstdoende medewerkers terecht komt én de privacy van de melder is gewaarborgd. Aan het meldingsprotocol moet een registratie worden gekoppeld waardoor is na te gaan welke klachten zijn gemeld.

Het Leger des Heils is gevraagd dit ontwerp voor te leggen aan de begeleidingscommissie, maar had nog geen concept paraat voor de laatste bijeenkomst die plaatsvond op 17 november 2023. 3. Welke afspraken kunnen worden gemaakt met betrekking tot evaluatie van de situatie na uitbreiding? a) Op grond van welke criteria kunnen we de situatie in ronde 2 en 3 beoordelen? b) Over welke criteria bestaat wel en geen overeenstemming tussen betrokkenen? c) Welke (overlast)situatie leidt tot welk mogelijk scenario na meting (2e en 3 e ronde)? Ervaren overlast bevat altijd een subjectief element, waardoor harde criteria niet zijn te formuleren. Waar het om gaat is dat er een zekere mate van consensus bestaat over welke incidenten hebben plaatsgevonden. Welk gewicht er vervolgens aan wordt gegeven verschilt per perspectief.

24

Een handzame methodiek om verschillende uitbreidingsscenario’s te bespreken is het stoplichtmodel. Het is simpel: als de overlastsituatie in orde is staat het licht op groen. Uitbreiding kan plaatsvinden omdat de overlast beperkt is, dat wil zeggen niet ernstig en/of incidenteel. Is de situatie oranje, dan kan er niet uitgebreid worden zonder extra maatregelen of voorwaarden. Er is sprake van substantiële en/of frequente minder ernstige overlastsituaties. Bij rood adviseren we negatief over uitbreiding. Nulmeting

Meting bij 24 bewoners

Meting bij 34 bewoners

De situatie is acceptabel, bovenbewoners en omwonenden voelen zich comfortabel. Er is geen of nauwelijks sprake van overlast. Geen bezwaren tegen uitbreiding naar 24.

De situatie is acceptabel, bovenbewoners en omwonenden voelen zich comfortabel. Er is geen of nauwelijks sprake van overlast. Geen bezwaren tegen uitbreiding naar 34.

De situatie is acceptabel, bovenbewoners en omwonenden voelen zich comfortabel. Er is geen of nauwelijks sprake van overlast. Advies om periodiek te monitoren (via klankbordgroep)

Er is sprake van enige overlast. Bezwaren tegen onvoorwaardelijke uitbreiding zijn redelijk en billijk. Er worden voorwaarden voor uitbreiding geformuleerd. Als bij uitbreiding niet aan deze bezwaren tegemoet wordt gekomen door de voorwaarden te respecteren, levert dat in de volgende meting problemen op (opnieuw oranje of rood).

Er is sprake van overlast. Uitbreiding kan niet doorgaan, tenzij aan de voorwaarden wordt voldaan. Voorwaarden die ook al zijn benoemd bij de nulmeting en eventueel nieuwe voorwaarden die ontstaan in de veranderde situatie

Er is sprake van overlast. Extra maatregelen zijn nodig om te situatie te verbeteren. Door periodieke monitoring situatie volgen en verbeteren. Risico dat situatie escaleert naar rood.

De overlastsituatie is onacceptabel, uitbreiding gaat niet door, afschalen wordt geadviseerd.

De overlastsituatie is onacceptabel, uitbreiding kan niet doorgaan, afschalen wordt geadviseerd.

Situatieschets

Eerst noodzakelijke voorwaarden realiseren, dan pas uitbreiden. De overlastsituatie is onacceptabel, afschalen geadviseerd. Niveau van afschaling nader te bepalen.

In tabel 1 nemen we de vier overlastdomeinen als uitgangspunt en geven we per domein aan wat de huidige situatie is (volgens het oordeel van het IVO op basis van interviews), welke criteria zullen worden bestudeerd, hoe we input verzamelen om de situatie te kunnen inschatten (meten) en welk afwegingskader we zullen gebruiken. De begeleidingscommissie heeft een rol in het afwegen van de incidenten en adviseren de onderzoekers van het IVO bij het opstellen van een advies. Indien er meningsverschillen bestaan bij de beoordeling van de ernst, maakt het IVO die zichtbaar in de rapportage. Het IVO vertaalt de gemeten situatie en afwegingen rondom de aard en ernst ervan in een advies. Dit advies is niet bindend, betrokken partijen maken uiteindelijk een eigen afweging en nemen op eigen titel een besluit.

25

Tabel 1. Meten, wegen en beoordelen Domein Huidige situatie a) Veiligheid

Acceptabel

Criterium

Meten

Wegen en oordelen

Mogelijk advies

Wel verandering van de situatie (meer mensen) maar geen structurele toename onveiligheid

Interviews Meldingen bij Handhaving

Vooral incidenten bepalen onveiligheidsgevoelens. Intersubjectieve afweging van gemelde incidenten en de impact op veiligheidsgevoelens. Onder andere de frequentie en aard van de incidenten bepalen impact op veiligheidsgevoel

Indien onveiligheidsgevoelens toenemen als gevolg van toenemend aantal incidenten kan advies luiden:

Geen toename

Interviews, registratie ‘Handhaving’

Indien incidenten plaatsvinden, bekijken of het structureel is en/of er is ingegrepen met welk effect

Bij toename, afhankelijk van de beoordeling:

Een APV-overtreding is een toename, maar niet structureel. Toename wordt in context beoordeeld

Bij toename, afhankelijk van de beoordeling:

• • •

Niet ophogen (rood) Afschalen Alleen ophogen onder voorwaarden (oranje)

b) Criminele (drugs) overlast (straathandel)

Niet geconstateerd

c) Openbare orde (overtredingen APV)

Niet geconstateerd

d) Audiovisuele overlast (irritant, hinderlijk, onaangepast gedrag)

Buitenruimte: acceptabel maar kan beter

Geen ontstaan van irritant, hinderlijk of onaangepast gedrag

Interviews, registratie ‘Handhaving’ en registratie overlastprotocol

Buiten: de aanwezigheid van het APHofje mag worden opgemerkt, maar geen overlast veroorzaken. Incidenten worden beoordeeld in hun context

Bij toegenomen audiovisuele overlast:

Binnen: stankoverlast door blowen: problematisch

De stankmeldingen nemen structureel af

Via de registratie van het overlastprotocol

De huidige stankoverlast is problematisch en moet worden teruggedrongen

Gelijkblijvende stankoverlast bij 24 personen is problematisch en leidt tot een negatief advies voor ophoging naar 34 bewoners. Indien de stankoverlast toeneemt leidt het tot afschalingsadvies naar 16 personen.

Geen structurele toename

Interviews, registratie ‘Handhaving’

• • •

• •

• • •

Niet ophogen (rood) Afschalen Alleen ophogen onder voorwaarden (oranje)

Niet ophogen (rood) Alleen ophogen onder voorwaarden (oranje) Niet ophogen (rood) Afschalen Alleen ophogen onder voorwaarden (oranje)

26

6. Advies De huidige situatie in en rondom het Anton Pieckhofje, na de afronding van de verbouwing begin september 2023, is acceptabel op één zwaarwegende uitzondering na: stankoverlast door gebruik van cannabis op de kamer bij enkele bewoners van de doorstroomvoorziening. Er is veel geld en energie gestoken in het tegemoetkomen aan de bezwaren van bovenbewoners en omwonenden, onder andere een verbouwing van het pand, strengere selectiecriteria van bewoners voor de doorstroomvoorziening, nulmeting en evaluatie en de toezegging de ophoging af te laten hangen van de uitkomsten daarvan. Al deze inspanningen hebben geleid tot een, met een bezetting van 16 bewoners, acceptabele situatie in de buitenruimte. Dat wil niet zeggen dat het Anton Pieckhofje en zijn bewoners niet wordt opgemerkt en dat er geen kleine wrijvingen en ongemakkelijkheden zijn geweest. Maar het is niet van dien aard dat we verwachten dat de ophoging naar 24 personen een onverantwoorde aantasting van het leefklimaat zou betekenen. De vervolgmeting moet dit overigens nog uitwijzen. Op basis van de interviews met belanghebbenden en in samenspraak met begeleidingscommissie adviseren we, onder voorwaarden, het aantal bewoners op te hogen naar 24. De voorwaarden hebben we gerangschikt naar urgentie: 1.

Noodzakelijk Drie van de vier voorwaarden die we noodzakelijk vinden dienen te worden gerealiseerd voordat wordt gestart met de ophoging naar 24 bewoners. De vierde voorwaarde dient te zijn gerealiseerd voordat de ophoging naar 24 is gerealiseerd. 2. Aanbevolen De voorwaarden die we aanbevelen hebben een iets minder sterke urgentie dan de noodzakelijke voorwaarden, maar zijn naar onze mening belangrijk om te realiseren omdat ze bijdragen aan een situatie die de kans op (structurele) overlast minimaliseert. 3. Optioneel De optionele voorwaarden zijn feitelijk geen voorwaarden maar suggesties die bijdragen aan het verbeteren van het leef- en samenwerkingsklimaat in en rondom het Anton Pieckhofje.

Noodzakelijk: 1. Ontwerp en implementeer een overlastprotocol met directe melding aan het medewerkers van Leger des Heils die op dat moment werkzaam zijn in het Anton Pieckhofje, met waarborgen voor de privacy van de melder en zorgvuldige registratie van de meldingen. Inwerkingtreding voorafgaand aan de uitbreiding naar 24 bewoners. De klankbordgroep krijgt periodiek een overzicht van de meldingen. 2. Ontwerp en implementeer een sanctieprotocol dat vormgeeft aan een strenge interpretatie Uitvoeringsregels 2023 waardoor overtreders blowverbod (uiteindelijk) kunnen worden geschorst (tijdelijk andere MO locatie) of uitgezet (permanent andere MO locatie). Inwerkingtreding voorafgaand aan de uitbreiding naar 24 bewoners. 3. Het Leger des Heils heeft een stem in de selectie van nieuwe bewoners, om te beoordelen of zij passend zijn voor het Anton Pieckhofje, en of de locatie hun kansen op maatschappelijk herstel optimaal bedient. Deze werkwijze dient te worden voortgezet met het oog op het voorkomen van overlast voor bovenbewoners en de omwonenden. 4. Maak een operationeel afschalingsplan voor het geval de (onverhoopte) situatie zich voordoet dat bij vervolgmetingen geadviseerd wordt het aantal bewoners te verminderen. Dit afschalingsplan wordt met de klankbordgroep van het Anton Pieckhofje gedeeld voordat de ophoging naar 24 bewoners is gerealiseerd.

27

Toelichting De voorwaarden zijn grotendeels bedoeld om de problematische situatie van stankoverlast door cannabisgebruik door enkele bewoners van de doorstroomvoorziening op te lossen en te voorkomen. De evaluatie laat zien dat, ondanks een verbod op cannabisgebruik in het pand, er wordt geblowd. Dat gedrag leidt tot een dilemma, waarbij enerzijds de belangen van de bovenwoners worden geschaad (ongestoord woongenot) en anderzijds de belangen van de bewoners van doorstroomvoorziening in het geding zijn (autonomie op de eigen kamer, zelfmedicatie en maatschappelijk herstel). Het Leger des Heils zit in deze situatie in een spagaat: ze erkent de belangen van de bovenbewoners, wil graag handhaven, maar is daarin beperkt. De meldingen van stankoverlast komen via een omweg en vaak te laat bij de dienstdoende medewerkers binnen. Een sanctieprotocol moet het Leger des Heils de handvatten geven om de huisregels te handhaven. Na enkele waarschuwingen (mondeling, schriftelijk) is de ultieme sanctie dat een bewoner (tijdelijk) wordt overgeplaatst naar een andere locatie voor maatschappelijke opvang. Een adequaat overlastprotocol zorgt ervoor dat mensen die (stank)overlast veroorzaken lik-op-stuk kunnen worden aangesproken. Een noodzakelijke voorwaarde voor een goed functionerend sanctieprotocol is dat mensen die klachten ervaren bereid zijn dit te melden.

Het overlastprotocol moet ervoor zorgen dat meldingen snel en discreet bij dienstdoende medewerkers terecht komen, zodat zij direct kunnen handelen. Het is in het belang van alle belanghebbenden dat de bewoners die voor het Anton Pieckhofje worden geselecteerd daar ook passen, en dat het wonen in de doorstroomvoorziening ze helpt bij hun maatschappelijk herstel. Dakloos worden kan worden gezien als een ontwrichtende ervaring en het Anton Pieckhofje moet bijdragen aan een succesvolle stap naar volledige zelfredzaamheid. Het uitgangspunt is dat deze noodzakelijke voorwaarden bijdragen aan het terugdringen van de stankoverlast en bijdragen aan een duurzaam prettig samenwonen in de buurt. Indien, ondanks de gezamenlijke intenties en inzet, er toch structureel sprake is van overlast samenhangend met het Anton Pieckhofje, is het belangrijk voorbereid te zijn op een situatie waarin het aantal bewoners wordt teruggebracht. Het is geruststellend voor de omwonenden en voor de bovenbewoners als er een uitvoeringsplan klaarligt dat kan worden ingezet indien de situatie daarom vraagt. Aanbevolen: 1. Inrichting van ten minste 1 rookruimte voor mensen die blowen op de benedenring, te realiseren voordat de 2e meting (situatie met 24 bewoners) plaatsvindt. 2.

Geef een werkopdracht ‘Handhaving’ in de buitenruimte in een nader te bepalen gebied en periode, kort na of samenvallend met de uitbreiding van het aantal bewoners naar 24. Rapporteer aan de klankbordgroep. 3. Wacht vier maanden met het uitvoeren van de tweede meting van de (overlast)situatie, gerekend vanaf de start van de ophoging naar 24 bewoners. Door de vervolgmeting(en) goed te timen, wordt een realistisch beeld verkregen van de nieuwe situatie (vermijding ‘witte broodsweken-effect’). Toelichting We bevelen een rookruimte aan omdat de handelingsopties van medewerkers van het Leger des Heils beperkt zijn, indien blowen wordt vastgesteld. Hard straffen voor een lichte overtreding wordt niet ondersteund door de handhavingsafspraken die in het Haarlemse circuit van de maatschappelijke opvang zijn gemaakt. Het noodzakelijk geachte sanctieprotocol impliceert een nadere invulling (aanscherping) van de huidige regels. Het inrichten van een rookruimte biedt medewerkers handelingsopties om het blowverbod in huis te handhaven. Het kan sancties voorkomen en draagt in die zin bij aan het maatschappelijk herstel. Bij de inrichting van een rookruimte kunnen onder andere de volgende kanttekeningen worden geplaatst: een rookruimte druist in tegen de maatschappelijke tendens roken (dus ook blowen) te ontmoedigen, een rookruimte zendt

28

een ambivalent signaal uit richting bewoners en de brede centrale toegang. Er is een verbod op alcohol en drugs, maar is wel een rookruimte. Desondanks adviseren wij een rookruimte in te richten omdat dit het handhaven van het blowverbod op de slaapkamer faciliteert. Handhaving is een dienst van de gemeente Haarlem. In bijzondere gevallen, zoals de voorgenomen ophoging van het aantal bewoners van het Anton Pieckhofje, kan een werkopdracht worden afgesproken. Het houdt in dat zij gedurende twee à drie weken in een vooraf afgesproken gebied, extra surveilleren en hun bevindingen rapporteren. Het is mogelijk de bevindingen met de klankbordgroep te delen. Een werkopdracht voor Handhaving is een geëigende manier om overgangssituaties (zoals ophoging aantal bewoners) te begeleiden. De timing van de volgende meting naar de nieuw ontstane situatie (en ook de inzet van Handhaving) is belangrijk. Ervaring van het Leger des Heils leert dat nieuwe bewoners vaak de eerste weken zich keurig aan de huis- en leefregels kunnen houden. Te vroeg de vervolgmeting starten zou leiden tot een vertekend en niet duurzaam beeld van de situatie. Optioneel: 1. Draag zorg voor onderhoud van de zichttuin en de directe buitenruimte (tuin en gevel) van het Anton Pieckhofje door een plan van aanpak en onderhoud op te stellen en uit te voeren. 2.

Stel voor het Anton Pieckhofje een ‘community coach’ aan die samen met betrokkenen op zoek gaat naar een passende manier én niveau van onderlinge verbinding. Toelichting Twee optionele voorwaarden zijn geformuleerd om de leefsituatie rondom het Anton Pieckhofje te verbeteren. De sleetse indruk die het pand nu maakt is geen ‘deal breaker’ voor de beoogde ophoging, maar verbeteren van de esthetiek van het pand en de tuin biedt tegenwicht aan de ervaren en gevreesde (verdere) achteruitgang van het buurtje waarin het Anton Pieckhofje ligt. In bijlage 2 staat een toelichting op het draagvlak in de begeleidingscommissie voor deze maatregelen.

29

Bijlage 1 Beknopt historisch overzicht 2020 Oktober: de gemeente Haarlem publiceert het document ‘Brede aanpak van Dak- en Thuisloosheid Regio IJmond, Zuid-Kennemerland en Haarlemmermeer 2020 en 2021’. In dit document is de ambitie opgenomen om tenminste één extra doorstroomvoorziening te realiseren. In een doorstroomvoorziening worden woonvaardigheden aangeleerd zodat cliënten na hun verblijf zelfstandig kunnen gaan wonen (al dan niet met begeleiding).1 December: in het Anton Pieckhofje sluit de woonzorgvoorziening voor 36 verpleeghuiszorg geïndiceerde ouderen. Deze voorziening van ouderenzorgorganisatie Kennemerhart heeft zo'n 30 jaar in het Anton Pieckhofje gezeten. Na het vertrek van Kennemerhart wordt de technische staat van de woningen als matig bestempeld. 2021 Maart: in het vragenuurtje geeft toenmalig wethouder Meijs aan dat als nieuwe bestemming voor de leeggekomen woonvoorziening gedacht wordt aan het realiseren van tussenvoorzieningen voor mensen die uit de maatschappelijke opvang naar een tussenvoorziening kunnen, op weg naar zelfstandig wonen. April: In de raadscommissie Ontwikkeling stelt een deelnemer van het bewonersinitiatief een vraag over de nieuwe bestemming van het Anton Pieckhofje omdat de omwonenden ter ore is gekomen dat de gemeente erover denkt om er mensen met een GGZ/detentie achtergrond te plaatsen.

Regionale media pakken dit op, zoals NH Nieuws: https://www.nhnieuws.nl/nieuws/284127/haarlem-wil-36-daklozen-onderbrengen-in-antonpieckhofje. Juli: Op 7 juli jl. heeft de gemeente Haarlem een informatiebijeenkomst georganiseerd. De bovenbewoners en de omwonenden zijn erg boos over de manier waarop de bijeenkomst is georganiseerd. Zij geven aan niet voldoende mogelijkheden te hebben gekregen om hun vragen te stellen. Volgens een bewoner broeit er na de informatieavond heel veel meer onrust in de wijk dan voorheen. Eind juli: De eerste 18 bewoners betrekken de doorstroomlocatie. De gemeente heeft besloten om na deze plaatsing een verbouwing uit te voeren om het pand geschikt te maken voor 36 bewoners. Deze staat gepland voor eind 2022. Er komt 24-uurs begeleiding. September: Er vindt een omwonendenoverleg met alle betrokken partijen plaats waar ook de betrokken wethouder bij aanwezig is. Tijdens deze bijeenkomst wordt toegezegd dat de 24-uurs begeleiding voorlopig wordt voortgezet, dat er geluidsisolatie zal worden aangebracht en dat de gemeente onderzoekt of er een aparte ingang voor de benedenbewoners kan komen. Oktober: In een rapport over geluidsmetingen die in opdracht van de gemeente zijn gedaan wordt geconcludeerd dat ruimschoots wordt voldaan aan de huidige nieuwbouweisen en dat aanvullende eisen niet nodig zijn.

November: In het Collegebesluit Verbouwing Anton Pieckhofje worden de voorgestelde aanpassingen van de omwonenden en bovenbewoners meegenomen. Het gebouw wordt gemoderniseerd en er komt een nieuwe, aparte entrée voor de bewoners van de doorstroomvoorziening en geluidsisolatie. De door de omwonenden en bovenbewoners gewenste sluiting van de binnentuin wordt niet doorgevoerd. Het verbod op alcohol en (soft)drugs, al een bestaande huisregel van het Leger des Heils, wordt door het college toegevoegd aan de eerder vastgelegde criteria van het Anton Pieckhofje. November: Als gevolg van een interpellatiedebat dat de VVD initieert roept de raad in een motie het college op om eerst een evaluatie van de situatie uit te voeren in verband met de

30

aanwezige zorgen en bezwaren voordat het aantal bewoners van de doorstroomvoorziening wordt uitgebreid. December: naar aanleiding van de motie ‘Evalueren doen we niet voor de bühne’ van D66 en CDA zegt wethouder Meijs in de commissievergadering toe dat de ervaringen met de huidige 18 bewoners op de benedenverdieping geëvalueerd zullen worden. Afhankelijk van deze evaluatie wordt dan het aantal inwoners van het Anton Pieckhofje uitgebreid naar 24 en na een volgende evaluatie naar maximaal 36. December: Het College besluit om aanvullend akoestisch onderzoek te doen in de ruimtes die in het eerste onderzoek niet onderzocht zijn (waaronder de kantoorruimte van het Leger des Heils). 2022 Juli: D66 en CDA dienen de motie ‘Evalueren doen we niet voor de bühne’ in waarin deze partijen het college verzoeken om in (de planning van) de werkzaamheden aan het Anton Pieckhofje rekening te houden met de nog uit te voeren evaluaties over het aantal inwoners in de doorstroomvoorziening. November: Het College besluit extra maatregelen te treffen. Het gaat om het aanbrengen van extra (plafond)-isolatie op de begane grond, het besluit om van de binnentuin een zichttuin te maken en 24/7 aanwezigheid van een zorgorganisatie. In het besluit staat ook dat de huisregels worden aangescherpt met een verbod op alcohol en (soft)drugs in het pand.

2023 Januari: Start verbouwing fase 1 (t/m mei 2023) Juni: Start verbouwing fase 2 (tot oktober 2023)

31

Bijlage 2 Draagvlak voorwaarden bij advies  = Ondersteunt het advies X = Ondersteunt het advies niet Gedragen door

X

Ontwerp en implementeer een overlastprotocol met directe melding aan

- cliënten



het medewerkers van Leger des Heils die op dat moment werkzaam

- bovenbewoners /

X

zijn in het Anton Pieckhofje, met waarborgen voor de privacy van de

Waakvlam

Advies

Commentaar, bezwaar + toelichting, suggesties

Noodzakelijk 1.

een overlastprotocol overbodig. De belasting om overlast te melding

melder en zorgvuldige registratie van de meldingen. Inwerkingtreding voorafgaand aan de uitbreiding naar 24 bewoners. De klankbordgroep

is voor bovenbewoners te groot. (*volledige tekst onder de tabel) - omwonenden

X

- gemeente



- Leger des Heils



krijgt periodiek een overzicht van de meldingen.

2.

De gemeente dient te zorgen voor ongestoord woongenot, en dan is

Wij vinden dat de bovenbewoners niet verplicht kunnen worden om overlast direct te blijven melden.

- Ymere



Ontwerp en implementeer een sanctieprotocol dat vorm geeft aan een

- cliënten

X

Vrezen heksenjacht en daardoor verslechtering leefklimaat.

strenge interpretatie van Uitvoeringsregels 2023 waardoor overtreders

- bovenbewoners /



Mits de Waakvlam inzage krijgt in het protocol voorafgaand aan de

blowverbod en andere overtredingen (uiteindelijk) kunnen worden

Waakvlam

geschorst (tijdelijk andere MO locatie) of uitgezet (permanent andere

- omwonenden



MO locatie). Inwerkingtreding voorafgaand aan de uitbreiding naar 24

- gemeente



bewoners.

- Leger des Heils



inwerkingtreding.

Het Leger des Heils hecht er aan te melden dat zij (tijdelijke) overplaatsing voor overtreding van het blowverbod een zware sanctie vinden.

- Ymere



32

3.

4.

Advies

Gedragen door

X

Het Leger des Heils heeft een stem in de selectie van nieuwe

- cliënten



bewoners, om te beoordelen of zij passend zijn voor het Anton

- bovenbewoners /



Pieckhofje, en of de locatie hun kansen op maatschappelijk herstel

Waakvlam

optimaal bedient. Deze werkwijze dient te worden voortgezet met het

- omwonenden



oog op het voorkomen van overlast voor bovenbewoners en de

- gemeente



omwonenden.

- Leger des Heils



- Ymere



Maak een operationeel afschalingsplan voor het geval de (onverhoopte)

- cliënten



situatie zich voordoet dat bij vervolgmetingen het geadviseerd wordt het

- bovenbewoners /



aantal bewoners te verminderen. Dit afschalingsplan wordt met de

Waakvlam

klankbordgroep van het Anton Pieckhofje gedeeld voordat de ophoging

- omwonenden



naar 24 bewoners is gerealiseerd.

- gemeente



- Leger des Heils



Commentaar, bezwaar + toelichting, suggesties

Vraagtekens bij de uitvoering

Mits dit plan niet wordt gedeeld met klankbordgroep of begeleidingscommissie en wordt gemaakt en uitgevoerd door de gemeente.

- Ymere



Inrichting van ten minste 1 rookruimte voor mensen die blowen op de

- cliënten



benedenring, te realiseren voordat de 2e meting (situatie met 24

- bovenbewoners /

X

bewoners) plaatsvindt.

Waakvlam

Aanbevolen 1.

- omwonenden



- gemeente



- Leger des Heils

X

Oneens met de status ‘aanbevolen’, vinden rookruimte ‘noodzakelijk’.

Strijdig met het blowverbod en het rookontmoedigingsbeleid van het Leger des Heils (zie ook H4.5 Perspectief Leger des Heils).

33

Advies

Gedragen door

X

Commentaar, bezwaar + toelichting, suggesties

- Ymere



Je zou blowen niet moeten willen faciliteren, maar rookruimte kan helpen te voorkomen dat het blowen zich naar de straat verplaatst.

2.

Werkopdracht ‘Handhaving’ in de buitenruimte in nader te bepalen

- cliënten

X

gebied en periode, kort na, of samenvallend met de uitbreiding van het

- bovenbewoners /



aantal bewoners naar 24. Rapporteer aan de klankbordgroep.

Waakvlam - omwonenden



- gemeente



- Leger des Heils



Niet nodig, werkt stigmatiserend.

Mits er gerapporteerd wordt aan de begeleidingscommissie en niet aan de klankbordgroep.

3.

- Ymere



Wacht vier maanden met het uitvoeren van de tweede meting van de

- cliënten



(overlast)situatie, gerekend vanaf de start van de ophoging naar 24

- bovenbewoners

X

bewoners. Door de vervolgmeting(en) goed te timen, wordt een

/Waakvlam

realistisch beeld verkregen van de nieuwe situatie (vermijding ‘witte

- omwonenden



broodsweken-effect’).

- gemeente



- Leger des Heils



- Ymere



- cliënten

X

- bovenbewoners /



Oneens met de status ‘aanbevolen’, vinden rookruimte ‘noodzakelijk’.

Optioneel 1.

Draag zorg voor onderhoud van de zichttuin en de directe buitenruimte (tuin en gevel) van het APhofje door een plan van aanpak en onderhoud op te stellen en uit te voeren.

Willen in overleg een onderhouds- en gebruiksplan opstellen voor de binnentuin. Mits uitgevoerd door hovenier

Waakvlam - omwonenden



- gemeente



34

Advies

Gedragen door

X

Commentaar, bezwaar + toelichting, suggesties

- Leger des Heils



Willen voortouw nemen op voorwaarde dat de zichttuin ook mag worden gebruikt.

- Ymere



Ymere is bereid om mee te denken over de buitenruimte aan de voorzijde APH.

2.

Stel voor het Anton Pieckhofje een ‘community coach’ aan die samen

- cliënten



met betrokkenen op zoek gaat naar een passende manier én niveau

- bovenbewoners /

X

van onderlinge verbinding.

Waakvlam

Onnodig indien benedenbewoners zich aan de huisregels houden (** volledige toelichting onder de tabel)

- omwonenden



- gemeente



- Leger des Heils



- Ymere



* toelichting bovenbewoners op bezwaar tegen overlastprotocol: De gemeente heeft de verantwoording dat het LdH er voor zorgt, dat de benedenbewoners zich houden aan de voorwaarden uit het collegebesluit. De gemeente dient hier een constructieve oplossing voor aan te bieden die er voor zorgt dat deze voorwaarden structureel worden nageleefd. Er is immers een verbod op (soft)drugs en drank. Als de gemeente hier daadwerkelijk voor zorgt, is een overlast protocol overbodig. Daarnaast is de belasting voor de boven bewoners te groot, om continue deze meldingen te moeten uitvoeren. De overlast is dan namelijk al door de bovenbewoner ervaren, waarmee het wettelijke “ongestoord woongenot” al is overtreden. ** Als de gemeente ervoor zorgt dat de benedenbewoners zich aan het collegebesluit en aan de huisregels van het LdH houden dan is een community coach niet nodig. Daarbij verandert de samenstelling van de benedenbewoners met grote regelmaat, waardoor dit voor de bovenbewoners een onbegonnen taak is, en een te grote belasting.

35

Bijlage 3 Zienswijze omwonende

Een van de geïnterviewde omwonenden werd door een lid van de begeleidingscommissie het concept omwonendenperspectief voorgelegd. De vraag was of zij zich in het door het IVO geschetste beeld, dat tot stand kwam op basis van meerdere interviews, kon vinden. Wij voegen hieronder, op verzoek van de betreffende omwonende, diens reactie toe.

Ik heb besloten mijn aanvullingen niet in de tekst te doen maar als een zienswijze te willen toevoegen. Ik herken mij niet in het geschetste beeld. Ik heb 1.5 uur tot in detail uitgelegd welke problemen er speelden en spelen rondom het APH. Deze uitleg komt onvolledig of zelfs foutief terug in de tekst. Ook is er veelal sprake van het zogenaamde 'downplayen' van wat er gezegd is, waardoor de samenvatting een rooskleuriger beeld geeft dan de daadwerkelijke situatie. In plaats van kwantificeerbare metingen zijn er interviews gehouden die vervolgens zijn uitgewerkt vanuit een bepaald referentiekader. Hierbij mag niet uit het oog verloren worden dat de gemeente dit onderzoek financiert. Net als destijds het 'onafhankelijke' onderzoek naar de foute deur. Het is niet mijn taak om met een stofkam deze tekst door te gaan en zin per zin te wijzigen of aan te vullen wat ik daadwerkelijk gezegd heb. Wel bevestigt deze samenvatting het beeld dat al zo vaak bevestigd is: er wordt naar een verhoging toegewerkt en de evaluatie die is voor de bühne.

36