2 Bijlage 1 Evaluatie t Gat

Evaluatie Pop-up Pleintje het Gat

Haarlem 18 november 2025

1

Inhoudsopgave Inleiding Omgekeerde participatie Opzet en evaluatievorm Deelnemers evaluatie

3 3 4 4

Evaluatieresultaten

6

- Ondernemers - Wijkplatform Binnenstad023 - bezoekersenquête

6 7 8

Conclusies

10

Aanbevelingen

13

2

Inleiding Het pop-uppleintje is tot stand gekomen door middel van een gemeentelijk initiatief van Atelier Stad in samenwerking met Gebiedsteam Centrum en afdeling ECDW (economie). Extern is het initiatief ondersteund door de Centrum Management Groep en uitgevoerd door de Groene Pleinmakers. Hoofddoel van het pop-up pleintje was het inventariseren van behoefte aan meer (groene) verblijfsplekken in de binnenstad onder bezoekers, bewoners en ondernemers. Daarnaast was het realiseren van een tijdelijk pleintje interessant om na te gaan om pop-up initiatieven inzetbaar zijn voor Haarlem als ruimtelijk instrument om ontwikkelingen aan te jagen, Haarlemmers bij elkaar te brengen en de publieke ruimte beter bruikbaar te maken voor voetgangers. Omgekeerde participatie Het realiseren van het pop-up pleintje in combinatie met een evaluatie is een vorm van omgekeerde participatie. Op basis van een serie korte werksessies is met een beperkte groep ambtenaren en Haarlemmers het concept bedacht, hebben de contouren van het tijdelijk ontwerp vorm gekregen en heeft aanscherping plaatsgevonden. Hierbij is in het proces nadrukkelijk niet tegemoetgekomen aan alle wensen van de betrokkenen. Dit, om de snelheid (en energie) in het proces te houden, vanwege de termijn en tijdelijke aard van het initiatief en vanwege het experimentele karakter.

Uitgangspunten waren dat het pop-up pleintje in de basis voldoende moest functioneren, flexibel gebruik gewenst was en er een achtervang (ambtelijk) aanwezig zou zijn bij eventuele tegenvallers. De omgekeerde participatie bestaat eruit dat participatie volgt op de ruimtelijke ingreep in plaats van andersom. Hierdoor was het mogelijk het pop-up pleintje binnen drie maanden van concept tot uitvoering te brengen waarbij de grootste risico’s werden afgedekt. Overige vooraf benoemde mogelijke risico’s en effecten hebben hun plek gekregen in het evaluatietraject. Hiermee kunnen de resultaten van de evaluatie gebruikt worden als input voor pop-up strategieën elders in de stad. Kortgezegd komt erop neer dat we willen leren door te doen en de geleerde lessen in een toekomstig project weer in de praktijk brengen. Hiernaast is het Reflectiemodel van Korthagen afgebeeld. De fasen ‘uitproberen’ en ‘handelen’ zijn afgerond door het zomerpleintje op te zetten en uit te voeren. Deze evaluatie valt binnen de terugblikfase. Een succesvolle evaluatie leidt tot bewustwording en daarmee op termijn tot het ontwikkelen van alternatief gedrag – in dit geval het vaker en gerichter toepassen van tijdelijke ingrepen zoals een pop-up pleintje, waarmee de cyclus opnieuw begint.

3

Opzet en evaluatievorm De evaluatie vond plaats gedurende één dagdeel en bestond uit medewerkers van de gemeente Haarlem en externe actoren die bij het traject betrokken zijn. De evaluatiegroep werd bevraagd worden over het effect dat het pop-up plein teweeg heeft gebracht op de locatie en de vraag of het pop-up pleintje heeft voorzien in een behoefte aan meer zitplekken, verblijfsruimte en groen in de binnenstad. Daarnaast werd het beheerthema worden aangestipt. Ook Jorinde Kuipers, dagelijks beheerder van het pop-up pleintje die de realisatie praktisch ter hand heeft genomen namens de Groene Pleinmakers, heeft de evaluatiesessie bijgewoond. Tijdens de looptijd van het pop-up pleintje zijn veel reacties binnengekomen van mensen die het pleintje hebben gebruikt door middel van een QR-code die onderdeel uitmaakte van een informatiebord. Er zijn veel reacties binnengekomen die zijn verwerkt in een document dat meegenomen ter bespreking tijdens de evaluatiesessie. De sessie werd begeleid door een gemeentelijk medewerker die geen deel heeft genomen aan de voorbereiding of uitvoering van het pop-up pleintje en daarmee voldoende afstand heeft om de evaluatiesessies te kunnen begeleiden.

Deelnemers Evaluatie Atelier Stad: Marjoleine van Schaik & Ricsi van Beek Groene Pleinmakers: Jorinde Kuiper Gebiedsteam Centrum: Anouk van der Aar, Michel de Graaf ECDW: Anne-Marie van den Burgh Centrummanager CMG: Falco Bloemendal Ondernemersvereniging Haarlem Centraal: Mark Marijnen Wijkplatform Binnenstad: Marjan Zoon & Eric Siereveld Haarlems Straatorkest: Franc Josquin * Zowel de CMG als het Wijkplatform hebben voorafgaand aan de evaluatie binnen hun achterban navraag gedaan naar de ervaringen. De reacties zijn gedeeld en besproken tijdens de evaluatie.

4

5

Evaluatieresultaten Ondernemers (CMG/BIZ) Centrummanager Falco Bloemendal heeft ter voorbereiding op de evaluatie een vragenlijst afgenomen bij tien ondernemers rond ’t Gat. Meerderheid positief Van deze ondernemers gaf 80% aan het pop-uppleintje als positief te hebben ervaren. De meeste ondernemers hebben het zomerpleintje ervaren als aantrekkelijker voor de uitstraling van de straat. Zij gaven daarnaast aan dat ze hebben gemerkt dat meer mensen (bezoekers) langer in de straat verbleven dan normaal. De meeste ondernemers gaven aan dat de omzet ongeveer gelijk is gebleven tijdens de looptijd van het pleintje. Eén ondernemers meldde een omzetstijging en één ondernemer meldde een omzetdaling. Een aantal ondernemers meldde dat het zomerpleintje ook door het eigen personeel als pauzeplek werd gebruikt bij mooi weer en dat als positief heeft ervaren. Ook gaf een aantal ondernemers aan dat er minder fietsers leken langs te fietsen – waarschijnlijk omdat het doorfietsen op deze plek lastiger werd door de opstellen en de extra verblijvende bezoekers. Knelpunten Als knelpunt werd het afval en ook de plek van de afvalbakken ervaren. Een aantal ondernemers gaf aan dat het voor bezoekers onduidelijk is welke afvalcontainer voor bewoners is (met pasje) en welke voor bezoekers (zonder pasje). Deze onduidelijkheid leverde meer zwerfafval op.

Ook werd de ruimte tussen afvalcontainers en groenbak door sommige ondernemers gebruik om karton weg te gooien waardoor de achterzijde van het pleintje op momenten rommelig oogde. De bevoorrading heeft tijdens de looptijd van het pleintje gewoon regulier plaatsgevonden, evenals het ophalen van afval door Spaarnelanden. Voor beide stromen was minder ruimte dan voorheen, maar in de praktijk leverde het geen acute problemen op. Een aantal ondernemers wijst op een verminderde zichtbaarheid en bereikbaarheid tijdens de loopperiode. In het eerste geval komt dat onder meer door de tonnen die voor een aantal winkels werden geplaatst (oostzijde) en in het laatste geval door de langgerekte vorm van de plantenbakken en het podium (westzijde). Toekomst Gevraagd naar het inzetten van tijdelijke pleintjes in de binnenstad, geeft 70% aan dat het een goed idee is om in de toekomst vaker of langer tijdelijke verblijfsplekken in de binnenstad te realiseren. 20% vinden het misschien een goed plan en wijzen hierbij op de biertonnen die volgens hen in de weg stonden. Eén ondernemer vindt het geen goed idee om tijdelijke verblijfsplekken toe te voegen in de toekomst. Hierbij wordt gewezen op zwerfaval dat zich ophoogde in de binnenhoeken van de plantenbakken, het podium en de afvalbakken.

Verbeterpunten Op de vraag wat mogelijke verbeterpunten zouden zijn voor het vervolg, geeft een aantal ondernemers aan last te hebben gehad van het hangende kunstwerk in de vorm van aluminium vogels aan spandraden. Deze schitterden te fel in de zon, maakten te veel geluid en bij harde wind vielen sommige vogels van de draden. 6

Ook het plaatsen van losse stoeltjes werd niet door iedereen positief ervaren. Deze moesten iedere dag worden buiten gezet en weer naar binnen worden gehaald en stonden de ene keer aan de ene kant van het plein en dan weer aan de andere kant. Aangegeven werd een voorkeur voor vaste bankjes die ’s nachts gewoon blijven staan. Gestalde fietsen werden ervaren als lastig en rommelig. Er is geen helder beeld of er daadwerkelijk meer fietsen werden gestald op het plein tijdens de looptijd van het pop-up pleintje dan ervoor. Vanuit de gemeente is de plek kort na aanvang bestickerd met de suggestie fietsen te stallen in een van de openbare fietsenstallingen van de gemeente zoals in de Smedestraat. Bewoners (Wijkplatform) De reactie van het Wijkplatform Binnenstad023 is grotendeels gebaseerd op een oproep onder bewoners van de binnenstad om ervaringen met het zomerpleintje te delen. Deze reacties zijn gebundeld en mondeling gedeeld tijdens de evaluatie. Naast het wijkplatform schoven twee muzikanten van het Haarlems Straatorkest aan om hun persoonlijke ervaringen te delen. Alleen positieve reacties Er zijn enkel positieve reacties binnengekomen over het pop-up pleintje. Er heeft geen vandalisme plaatsgevonden en dat vond men positief. Er wordt gepleit voor meer zitgelegenheid in de binnenstad. Het advies om geen bankjes weg te halen.

Eventuele overlast weegt niet op ten opzichte van het benadelen van ouderen en minder validen. Bankjes maken de stad inclusiever. Verbeterpunten Hoewel bijzonder positief, geeft het wijkplatform de gemeente een aantal punten mee ter verbetering in de toekomst. water, ofwel om in/mee te spelen en/of als watertappunt. •

•

•

• •

meer samenwerken met bewoners, bijvoorbeeld in het betrekken van het buitenzetten van stoeltjes door de code van de opslag te delen. Bewoners gaven aan zelf het pleintje te willen gebruiken na sluitingstijd voor buurtbijeenkomsten of gewoon om even lekker buiten te zitten. Dit kon niet omdat na sluitingstijd de stoeltjes werden opgeborgen. bewoners hadden samen ook wel een kleinschalig buurtevenement willen organiseren, maar kenden onvoldoende de weg binnen de gemeente om dit handen en voeten te geven. Een telefoonnummer van een ambtenaar die bewoners hierover vooraf zou kunnen informeren was handig geweest. men zou graag de culturele sector meer willen betrekken. Het podium werd als waardevol ervaren. Het werd 4x gebruikt door het Haarlems Straatorkest als onderdeel van een vooraf gemeld kleinschalig evenement en soms door andere muzikanten, maar dit had in nauwere samenwerking met de culturele sector een prominentere plek kunnen worden. De vraag wie dit zou moeten organiseren (gemeente, wijkplatform of bewoners zelf) wordt niet beantwoord. de buurt heeft liever meer permanente zitplekken dan stoeltjes die iedere dag binnen en buiten moeten worden gezet. Hou er rekening mee dat mensen hun vuilnis kwijtmoeten. Vraag is wel of de vuilnisbakken precies op deze plek moeten blijven staan. Ze staan hier alleen 7

•

omdat er eerder bezwaar van een enkele inwoner werd ingediend voor plaatsing op de Oude Groenmarkt. Doe vooraf een nulmeting van alle klachten en minpunten van een plek, voorafgaand aan de tijdelijke herinrichting. Dan kun je goed inzichtelijk maken wat de effecten van de tijdelijke ingreep zijn en welke minpunten of dissatisfiers van de plek worden uitvergroot.

Bezoekers (Enquête) Tijdens de looptijd is via het centrale informatiebord en op de rugleuning van de losse stoeltjes een QR-code geplakt die kon worden gescand en naar een reactieformulier leidde. Er zijn 73 reacties binnengekomen van 15 mei tot 10 oktober. Van de 73 reacties zijn er 71 inhoudelijke reacties die zijn meegenomen in deze evaluatie*. Positieve ervaring Er zijn geen negatieve reacties binnengekomen via het QR-reactieformulier. 100% van de binnengekomen reacties was lovend over het initiatief. Bijna de helft van de reacties bevatte een verzoek tot het verlengen of permanent maken van het pleintje in de Grote Houtstraat, of het toevoegen van meer groene pleintjes in de binnenstad. Enkele reactie hadden betrekking op het toevoegen van groene pleintjes buiten de binnenstad, bijvoorbeeld in Haarlem-Noord. Specifieke werd ook het Waaigat (Nassaustraat hoek Kruisstraat) genoemd als plek voor een toekomstige pleininrichting. Veel reacties (18%) hebben betrekking op het positieve effect van het toevoegen van meer groen in de binnenstad. Hetzelfde geldt voor het toevoegen van meer openbare zitplekken in de binnenstad (11%). Van de reacties waarin gepleit wordt voor het verlengen of uitbreiden van de pilot, heeft ook een groot deel betrekking op meer groen en meer openbare zitplekken.

Verbeterpunten Een knelpunt dat in meerdere reacties wordt genoemd, is de aanwezigheid van verschillende afvalcontainers pal achter het pleintje. Deze worden als hinderlijk ervaren vanwege de matige uitstraling en de geur.

8

9

Conclusies Evaluatie Een geslaagd experiment De grote meerderheid van bewoners, ondernemers en bezoekers is (zeer) positief over het pop-up pleintje. Hiermee is het experiment voor de stad geslaagd. Het is gelukt om binnen korte tijd een plek van betekenis toe te voegen met aantrekkingskracht op verblijven en ontmoeten. De brede vraag om een dergelijk initiatief terug te laten keren in de binnenstad, geeft aan dat er een ruime behoefte is aan plekken met meer groen, (openbare) verblijfsmogelijkheden en aan bijzondere plekken en pleintjes in het algemeen. Nadelen vooral praktisch van aard De nadelen die worden genoemd, zijn zonder uitzondering praktisch van aard. Niemand noemt het principe van vergroenen of het toevoegen van openbare zitplekken of identiteit aan een plek als matig of nadelig. De genoemde praktische nadelen hebben voornamelijk betrekking op de keuzes die in een kort tijdsbestek zijn gemaakt om het pop-up pleintje überhaupt mogelijk te maken. Vooraf was duidelijk dat het pop-up pleintje niet voorzag in een perfect uitgebalanceerd ontwerp, maar vooral haalbaar en uitvoerbaar moest zijn. In de derde week van de looptijd is vanuit de gemeente een aantal wijzigingen doorgevoerd om tegemoet te komen aan de grootste praktische bezwaren. Zo zijn het podium verplaatst naar de zuidkant en is een set tonnen verplaatst.

Deze ingreep werd op prijs gesteld door de ondernemers. Er valt in de reacties onderscheid te maken in twee zaken: het toepassen van pop-up pleintjes om plekken tijdelijk in de spotlight te zetten en het realiseren van permanente herinrichtingen van de publieke ruimte. Pop-up pleintjes als strategisch instrument Er is brede steun voor het vaker inzetten van tijdelijke pleintjes om plekken in de binnenstad aantrekkelijker te maken. Daarmee lijkt het gebruik van tijdelijke ingrepen als strategisch ruimtelijk instrument op breed draagvlak te kunnen rekenen in de stad. Dit blijkt onder meer uit suggesties om pop-up ingrepen elders in de binnenstad (Waaigat) en daarbuiten toe te passen. Interessant is dat consultatie of inspraak vooraf geen enkele keer werd genoemd als onderdeel van het inzetten van een tijdelijke ruimtelijke ingreep. Blijkbaar zorgt het tijdelijke karakter in combinatie met een flexibele opzet voor voldoende draagvlak om dit soort ingrepen snel en eenvoudig te kunnen passen in de stad. En daarmee zijn dergelijke ingrepen een instrument dat bij uitstek strategisch kan worden ingezet om snel en praktisch een behoefte te peilen, een testomgeving voor een permanente ingreep in te richten of plekken tijdelijk van extra levendigheid te voorzien.

Permanente herinrichting Verschillende keren werd aangegeven het Gat en/of andere pleinruimten in de binnenstad te herinrichten. Er lijkt behoefte te zijn aan meer verblijfsplekken in de binnenstad met een eigen uitstraling, een bepaalde mate van programmeerbaarheid en met een groene uitstraling. Concreet is er behoefte aan (veel) meer openbare zitplekken, vast groen (in de groen en/of bomen) en aanleidingen om delen van de hoofdwinkelstraat te gebruiken voor bewoners na sluitingstijd. Opvallend was dat zaken als vermeende overlast of vandalisme geen doorslaggevende betekenis lijken te spelen bij de overweging om nieuwe permanente verblijfsplekken in de binnenstad in te richten. Potentiële overlast weegt niet op tegen de voordelen die permanente zitgelegenheden bieden. Op grond hiervan kan worden 10

geconcludeerd dat initiatieven van de gemeente om de binnenstad groener en verblijfsvriendelijker te maken, worden ondersteund door zowel bewoners, ondernemers en bezoekers en dat er behoefte lijkt te bestaan voor een versnelde uitrol hiervan in de toekomst.

11

12

AANBEVELINGEN Onderstaand volgen aanbevelingen die betrekking hebben op de rol van tijdelijke ingrepen als ruimtelijk strategisch instrument binnen de gemeente en op de uitkomsten van het zomerpleintje binnen de ruimtelijke context van de binnenstad.

1. Zoek al snel in het proces samenwerking met een uitvoerende partij Zoals eerder aangegeven was het ontstaan van de Groene Pleinmakers tijdens het proces instrumenteel bij het laten slagen van het experiment. Het ontstaat kwam nu organisch en contextueel tot stand, maar achteraf wordt geconcludeerd dat zonder de inzet van een partij als de Groene Pleinmakers er geen concrete uitvoering zou zijn gegeven aan het proces. in dit licht val het aan te bevelen al heel vroeg in het proces over uitvoering na te denken en dit samen vorm te geven met een partij uit de stad op contractbasis. Een partij uit de stad is bovendien goed in staat het lokale netwerk te activeren en op deze manier Haarlemmers uit de stad te activeren mee te bouwen aan hun eigen stad. 2. Scherper nadenken over satisfiers en dissatisfiers Satisfiers zijn factoren die leiden tot tevredenheid en motivatie wanneer ze aanwezig zijn, zoals waardering of succes. Dissatisfiers zijn basisvoorwaarden of 'hygiënefactoren' die ontevredenheid veroorzaken als ze ontbreken, maar die bij vervulling slechts zorgen voor neutraliteit en geen extra motivatie. Het standpunt van deelnemers aan de evaluatie over de invloed die dissatisfiers in de praktijk hebben op satisfiers is helder: Het zomerpleintje maakt dit standpunt duidelijk in het voorbeeld van de vuilnisbakken.

Deze werden op de huidige plek geplaatst omdat een specifieke functie voor het pleintje ontbraken aangenomen werd dat op deze plek er weinig mensen last van zouden hebben. Toen werd geprobeerd op een andere plek (Oude Groenmarkt) vuilnisbakken te plaatsen en daar tegenstand ontstond, werd aan het Gat extra vuilnisbakken geplaatst. Dat leek logisch zolang een heldere functie van het Gat in een bredere structuur ontbrak. Het zomerpleintje zorgde voor een heldere functie van het pleintje, gaf de plek betekenis en veranderde het beeld van het Gat in positieve zin. Hierdoor werd het zomerpleintje een belangrijke satisfier waardoor gebruikers de aanwezige vuilnisbakken als onwenselijke elementen op de plek zijn beschouwen. Een ander voorbeeld hiervan vormen geparkeerde fietsen – dit speelde al voor de tijdelijke inrichting van het pop-up pleintje, maar werd ook nu veelvuldig genoemd. Met het geven van functie en betekenis aan plekken, zal in de toekomst veel scherper moeten worden nagedacht over waar utilitaire zaken als vuilnisbakken en fietsparkeerplekken worden gerealiseerd. In veel andere steden staan veel minder grote vuilnisophaalclusters op binnenstadsplein en in winkelstraten. Vaak wordt daar gekozen voor eenvoudige kleinere vuilnisbakken die door kleinere elektrische vuilophaalwagens worden geleegd. Deze wagens zijn milieuvriendelijker en hebben 13

minder manoeuvreerruimte nodig dan de huidige grote vuilniswagens die Spaarnelanden momenteel inzet in de binnenstad. Bij een eventuele uitrol van verblijfspleinen langs de hoofdvoetgangersroute wordt geadviseerd om dissatisfiers niet leidend te laten zijn in het realiseren van satisfiers zoals groene verblijfspleinen, maar juist andersom. De evaluatie toont aan dat mensen het minder erg vinden een straatje om te lopen dan zich te storen aan een cluster vuilnisbakken op een aantrekkelijk verblijfsplek. 3. Verken mogelijkheden om binnenstedelijke opgaven te combineren op basis van een helder doel De evaluatie laat duidelijk zien dat er in de binnenstad behoefte is aan groene verblijfsplekken, meer (culturele) programmering van de buitenruimte en meervoudig gebruik. Ook zaken als een inclusievere binnenstad en ruimte voor spelen en water worden meermaals genoemd. Deze behoefte sluit zowel aan bij veel gemeentelijke beleidsopgaven als bij de universele vraag naar meer omgevingskwaliteit in de hedendaagse stad in het algemeen. Het integreren van verschillende stedelijke opgaven om toekomstige aantrekkelijke verblijfsplekken te creëren heeft een stuwende werking op de omgevingskwaliteit van de binnenstad. In het bijzonder lijkt het combineren van meer verblijfsmogelijkheden in combinatie met een groene invulling goed in deze behoefte te voorzien.

Een goed voorbeeld hiervan is de manier waarop de Nieuwe Groenmarkt wordt heringericht: de pleinruimte wordt primair ingericht op voetgangers. Bomen, een waterpunt en een pilot met zitplekken maken het plein straks aantrekkelijker om te verblijven en geven de plek een heldere identiteit. Voor geen enkel individueel beleidsuitgangspunt wordt het optimum bereikt, maar het gezamenlijke resultaat is hierbij optimaal. Niet door het gemiddelde te nemen, maar door heldere inhoudelijke keuzes te maken op basis van een duidelijk geformuleerd einddoel. De ervaring opgedaan tijdens de looptijd van het zomerpleintje lijkt hierop: de opzet was gericht op het creëren van een groene verblijfsplek die de plek herkenbaarheid en betekenis zou geven – individuele beleidsdoelen waren ondergeschikt aan het doel. De reacties laten duidelijk zien dat gebruikers van het Zomerpleintje minder geïnteresseerd zijn in individuele zaken als meer groen, meer bankjes of meer water. Ze geven vooral aan dat de combinatie en balans ervan het verschil maken. Het bereiken van een optimale balans kan niet bestaan uit toevalligheden of de optimalisatie van één specifiek beleidsdoel. Het creëren van aantrekkelijke groene pleintjes langs de hoofdvoetgangersroute tussen station en Houtplein kan in de behoefte voorzien naar meer omgevingskwaliteit en beslaat direct een belangrijk deel van de binnenstad.

Een visie of verkennende studie kan als leidraad dienen om verschillende beleidsopgaven op de juiste plek te laten landen zodat deze elkaar versterken en elkaar niet in de weg zitten, waardoor een balans ontstaat die het verschil maakt. Ontwerpend onderzoek in de vorm van een verkennende studie is een manier waarop balans zichtbaar en voorstelbaar kan worden gemaakt door concreet te laten zien waaruit de balans bestaat en wat iedere individuele plek oplevert aan

14

extra omgevingskwaliteit. 4. Zet seizoenspleintjes in om plekken te testen en doelen aan te scherpen Het zomerpleintje heeft laten zien in korte tijd het gebruik te stimuleren van een voorheen ondergewaardeerde plek in de Haarlemse binnenstad. De ingreep is tegen minimale middelen en binnen kort tijdsbestek gerealiseerd en heeft een veelheid van (positieve) reacties losgemaakt en duidelijk resultaat opgeleverd. Het inzetten van tijdelijke seizoenspleintjes in de binnenstad langs de hoofdvoetgangersroute kan worden ingezet als praktijkonderdeel van een verkennende studie naar groene verblijfspleintjes in de binnenstad. Bewoners, ondernemers en bezoekers hebben zelf diverse locaties genoemd om het experiment te herhalen (Waaigat, Proveniersplein, Prinsenhof, Verwulft en locaties buiten de binnenstad). Onderdelen of ontwerpideeën uit een verkennende studie zouden in de praktijk uitgeprobeerd kunnen worden door seizoenspleintjes in te zetten om ontwerpuitgangspunten te testen. Op deze manier wordt beter zichtbaar hoe de gemeente werkt aan de binnenstad en groeit het voorstellingsvermogen van gebruikers van de publieke ruimte. Dat laatste is belangrijk, omdat op die manier bewoners, ondernemers en bezoeker concreter bij het ontwerpproces betrokken kunnen worden. Na afloop van een tijdelijke ingreep kan op basis van feitelijke ervaring samen naar verbeterpunten worden gezocht.

Dat lijkt effectiever dan vooraf samen risico’s te benoemen aan de hand van plannen met een hoger abstractieniveau.

15

16