2 Bijlage 1 Een half jaar restafval-saldo bewonerspeiling en analyse inzamelgegevens

Informatiedocument

Een half jaar restafval-saldo: bewonerspeiling en analyse inzamelgegevens 1. Aanleiding Op 25 april 2024 heeft de gemeenteraad van Haarlem naar aanleiding van het invoeren van het restafval-saldo vanaf 2025 een motie aangenomen waarin het college is verzocht om: •

een digipanel te organiseren, waarbij een representatieve groep inwoners van Haarlem wordt betrokken, dat als doel heeft om te adviseren hoe we de afgesproken ambities over afvalscheiding het beste kunnen behalen;

• •

de uitkomsten van het digipanel te presenteren aan de commissie Beheer de uitkomsten te gebruiken bij het ontwikkelen van nieuw beleid inzake afvalscheiding.

Een klein half jaar na invoering van het restafval-saldo per 1 januari 2025 is in juni een enquête gehouden onder Haarlemmers via het Digipanel van de gemeente Haarlem, om daarmee het draagvlak ten aanzien van het restafval-saldo te meten en te inventariseren wat er nog meer kan worden ingezet om de scheidingsresultaten te verbeteren. Daarnaast zijn de resultaten van onder andere het aantal aanbiedingen en het percentage afvalscheiding over het eerste halfjaar geanalyseerd en vergeleken met de uitkomsten van de enquête. Dit informatiedocument geeft de commissie Beheer de belangrijkste bevindingen van de bewonerspeiling plus een analyse van de verzamelde inzamelgegevens. Deze informatie is gebruikt om het collegebesluit voor de inzet van het restafval-saldo vanaf 2026 vorm te geven. 2. Resultaten De meeste bewoners vinden het goed dat de gemeente extra maatregelen neemt voor minder restafval Van de bewoners is 70% ervoor dat de gemeente verdere maatregelen treft om tot minder restafval te kunnen komen. Er bestaat een lichte voorkeur om aanbieders van minder restafval te belonen (67%) versus het belasten van aanbieders van meer afval (60%).

Bewoners dragen de volgende verbeterpunten voor afvalscheiding aan: • kortere loopafstanden door meer containers voor grondstofstromen, voor glas en textiel overal en voor papier en PBD bij de hoogbouw; • grondstofcontainers zo veel mogelijk bij elkaar in brengparkjes plaatsen; • vaker ledigen van de brengvoorzieningen, zodat men niet meer volle containers aantreft; • meer informatie vanuit de gemeente over wat precies waar in moet, over wat er met de ingezamelde grondstofstromen gebeurt en over terugkoppeling van de resultaten van de gescheiden inzameling.

Kenmerk: 2025/621587

1/4

Ten opzichte van 2024 is in het eerste halfjaar van 2025 6% minder restafval aangeboden Na de introductie van het restafval-saldo met ingang van 2025 is in de eerste twee kwartalen circa 1 miljoen kg minder restafval aangeboden ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Dit duidt erop dat een deel van de inwoners door de introductie van het saldo bewuster met restafval en afvalscheiding omgaat. De meeste Haarlemmers hebben aan gemiddeld 3 keer per week aanbieden voldoende - het restafval-saldo van 365 ligt daar ruim boven - maar scheidt toch beter door besef en bewustwording. Dit is ook terug te zien in de 5% van de bewoners die in de enquête aangeeft nu beter en/of vaker het afval te scheiden. Samen met de groep die restafval nu meer opspaart, gaat het om 15% van de bewoners die het aanbiedgedrag heeft aangepast. Daarnaast is er een groep van 18% die zegt het scheidingsgedrag nog niet te hebben aangepast, maar zich door het saldo nu wel bewuster is van het belang van afvalscheiding. In totaal heeft de invoering van het saldo dus bij ongeveer een derde van de Haarlemse huishoudens het bewustzijn ten aanzien van afvalscheiding gestimuleerd. Met deze ontwikkeling is de prognose dat de hoeveelheid restafval per inwoner in 2025 uitkomt op 191 kg. Dat is per inwoner 14 kg minder dan de 205 kg van 20241.

Het scheidingspercentage stijgt hiermee met 1,5%-punt, van 49,7% in 2024 naar 51,2% in 2025 (prognose). Daarnaast zijn er aanwijzingen dat het oneigenlijk gebruik door bijvoorbeeld bedrijven af is genomen. In het eerste kwartaal was er sprake van 226 veel-gebruikers (90 of meer aanbiedingen per kwartaal), in het tweede kwartaal waren er nog 158 veel-gebruikers. Dat is dus een aanzienlijke afname door aangepast gedrag. Het gaat veelal om bedrijven, maar ook zogenoemde ‘voordeurdelers’ en bewoners die dagelijks restafval weggooien zitten daartussen. Zij ontvingen elk kwartaal een brief waarin ze erop werden gewezen dat ze op basis van hun huidige afvalgedrag niet uitkomen met hun jaarsaldo. In 15 gevallen was het aanbieden zo extreem hoog, dat handhaving een bezoek heeft gebracht aan de aanbieder. In de meeste gevallen gaat het om bedrijven die de passen voor huishoudens misbruiken voor het aanbieden van bedrijfsafval. Dit wordt voortaan met handhavingsacties voorkomen. 92% van de bewoners heeft aan 3 aanbiedingen van restafval per week voldoende, driekwart aan 2 aanbiedingen per week In het Digipanel geeft 92% van de Haarlemmers aan uit te kunnen komen met maximaal gemiddeld 3 keer per week aanbieden van restafval in de containers (156 keer per jaar). Dit wordt ook gestaafd door de aanbiedcijfers van het eerste halfjaar van 2025.

Ook daaruit blijkt dat 92% maximaal 3 keer per week gemiddeld aanbiedt. Voor maximaal gemiddeld 2 keer per week aanbieden (104 keer per 1 Landelijk is in de meest recent beschikbare cijfers juist een licht stijgende trend te zien: 149,5 kg fijn restafval

in 2024 ten opzichte van 147,0 kg in 2023.

Kenmerk: 2025/621587

2/4

jaar) komt uit het Digipanel dat 75% van de inwoners hier voldoende aan heeft, en uit de gemeten klepopeningen 78%. In tabel 1 zijn de uitkomsten van het Digipanel naast die van de feitelijke klepopeningen gezet. Te zien is dat de inzamelcijfers en de cijfers uit het Digipanel goed met elkaar overeen komen. Tabel 1 Aantal gewenste aanbiedingen restafval vs. gemeten klepopeningen Aantal klepopeningen per jaar minder of gelijk aan

% huishoudens dat zegt daarmee uit te komen (Digipanel)

% huishoudens dat daarmee uitkomt (gemeten klepopeningen)

Onbeperkt

100%

100%

365 (gem. 7x per week)

98%

99,8%

156 (gem. 3x per week)

92%

92%

104 (gem. 2x per week)

75%

78%

52 (gem. 1x per week)

48%

46%

Invoering van het restafval-saldo heeft niet geleid tot meer overlast door bijplaatsingen Omdat er met het restafval-saldo een beperking op de afvalpas zit, kan dat voor sommigen aanleiding zijn om restafval niet in de ondergrondse containers te doen, maar ernaast te zetten. Spaarnelanden geeft aan sinds de invoering geen toename in te verwijderen bijplaatsingen te zien. De handhavers (boa’s) melden dat ze wel een toename waarnemen, echter vooral op de locaties waar die zich voor die tijd ook al voordeden. Zij hebben meer sancties aan overtreders uitgedeeld: 250 in het eerste halfjaar van 2025 tegen 172 in dezelfde periode in 2024. Dit is ook het gevolg van aangescherpt toezicht op bijplaatsingen bij de invoering van het restafval-saldo. 14% van de bewoners vindt dat ze een uitzondering moet krijgen voor het restafval-saldo Van de bewoners geeft in eerste instantie 20% aan dat voor hen een uitzondering zou moeten gelden bij de verdere doorvoering van het saldo en dat zij een hoger gratis saldo willen. Gecorrigeerd voor bewoners die dit niet voor zichzelf, maar met medeburgers in het hoofd hebben beantwoord2, betreft dat een aandeel van 14%.

Nadere analyse laat zien dat: • circa 3% medische redenen heeft; • 0,7% aangeeft zwerfvuil te rapen en dat weg te gooien in de ondergrondse containers en/of bijgeplaatst afval in containers te doen; • circa 5% kinderen in de luiers noemt; • 5% andere redenen aanvoert: het hebben van huisdieren, grote zak is te zwaar, tuinafval, piekmomenten zoals verhuizing of verbouwing of niet specifiek (“we hebben veel restafval”).

2 De antwoorden van de respondenten die overduidelijk voor anderen hebben geantwoord zijn eruit gefilterd.

Kenmerk: 2025/621587

3/4

3. Uitvoering en vervolg Dit informatiedocument dient als input voor en als achtergronddocument bij het collegebesluit voor de inzet van het restafval-saldo vanaf 2026. 4. Bijlagen Bijlage Rapport Digipanel “Restafvalsaldo, gedrag en voorkeuren van inwoners”

Kenmerk: 2025/621587

4/4