2 Bijlage 1 College reactie 213a onderzoek Milieuactieprogramma en brede welvaart

Bijlage 1: Reactie College 213a eindrapportage ‘Milieuactieprogramma en brede Welvaart. Toepasbaarheid indicatoren voor de gemeente Haarlem’ Het college heeft kennis genomen van het rapport 213a- ‘Milieuactieprogramma en brede Welvaart. Toepasbaarheid indicatoren voor de gemeente Haarlem’. In het rapport zijn conclusies en aanbevelingen opgenomen waarop met deze collegereactie een antwoord wordt geformuleerd. Algemeen De Europese Commissie heeft 26 kernindicatoren bekend gemaakt die gebruikt kunnen worden om de vooruitgang van de milieu- en klimaatdoelstellingen uit de Green Deal te meten. Deze kernindicatoren meten zowel de vooruitgang op het gebied van milieuwelzijn, als economische en sociale aspecten. Het meten van duurzaamheidsthema’s is een uitdaging, ook voor Haarlem ligt hier nog een ontwikkelopgave. Eén van de uitgangspunten in deze ontwikkelopgave is om aansluiting te zoeken bij Europese en landelijke ontwikkelingen. Met het Milieuactieprogramma wordt voortgebouwd op de Europese Green Deal, welke van belang is voor de verwezenlijking van internationaal afgesproken milieu- en klimaatdoelstellingen. De kernindicatoren opgenomen in het Milieuactieprogramma zullen landelijk reeds nagevolgd dienen te worden. Om vooruit te lopen op een eventuele doorvertaling naar lokale overheden, is dit onderzoek uitgevoerd.

Mocht deze doorvertaling er komen, dan heeft Haarlem reeds inzichtelijk wat er gemeten en gemonitord dient te worden en op welke manier Haarlem dit kan gaan doen. Het tijdig aansluiten bij Europese en landelijke ontwikkelingen geeft Haarlem de mogelijkheid om stapsgewijs voortgang te boeken en door te ontwikkelen op het gebied van Duurzaamheid. Een groot voordeel van het reeds inzichtelijk hebben van deze 26 indicatoren is dat er in de komende periode gekeken kan worden op welke manier deze indicatoren geïntegreerd kunnen worden in de reeds door Haarlem ingeslagen weg, zoals in de duurzaamheidsbegroting. Deze werkwijze zorgt ervoor dat er geen overhaaste (grote) stappen genomen worden, maar dat er gekeken wordt naar integratie in de Haarlemse werkwijze. In de komende periode zal er dan ook onderzocht worden op welke manier de conclusies en aanbevelingen geïntegreerd kunnen worden in de (duurzaamheids)begroting en/of hoe er op een andere wijze invulling gegeven kan worden aan het advies. Beoogd wordt om de duurzaamheidsbegroting te ontwikkelen tot een sturingsinstrument voor de Haarlemse duurzaamheidsdoelstellingen: 2040 aardgas vrij en een circulaire stad, en in 2050 een klimaatbestendige stad. Bekeken wordt op welke manier de onderzoeksresultaten hieraan kunnen bijdragen.

Conclusies en aanbevelingen Het Pon & Telos heeft per indicator uit het 8ste Milieuactieprogramma een inschatting gemaakt of deze toepasbaar is op het niveau van de gemeente, eventueel met een enkele aanpassing. Daarbij is rekening gehouden met: 1) De beschikbaarheid van de gegevens op gemeentelijk niveau, 2) De relevantie van de indicator op het niveau van de gemeente, en 3) De complexiteit van de indicator.

1/7

Het Pon & Telos adviseert om de indicatoren uit het Milieuactieprogramma niet integraal over te nemen voor de gemeente Haarlem. Drie indicatoren zijn niet toepasbaar op het schaalniveau van de gemeente, enerzijds omdat de indicator irrelevant is voor gemeenten, anderzijds omdat de indicator te complex is en dit niet strookt met de toepassing van de indicator. Het college neemt het advies van Het Pon & Telos over om de indicatoren niet integraal over te nemen, maar zal per indicator een inschatting maken of deze past binnen de huidige werkwijze van Haarlem, of dat deze meegenomen wordt in de toekomstige ontwikkelopgave. Haarlem onderneemt al diverse acties, welke in lijn zijn met de adviezen van Het Pon & Telos waardoor het meermaals voorkomt dat er geen (aanvullende) acties benodigd zullen zijn. Onderstaande tabel presenteert een samenvattend overzicht van de adviezen uit het onderzoeksrapport met daarbij op hoofdlijnen of er actie op ondernomen zal worden. Advies (termijn) Direct implementeren

Korte termijn

(Middel)lange termijn

Niet toepasbaar

Indicatoren 9 Advies is om 9 indicatoren direct toe te voegen aan de duurzaamheidsbegroting - 6 indicatoren worden reeds gepresenteerd in de (duurzaamheids)begroting - 1 indicatoren zal worden opgenomen worden in de begroting - 2 indicatoren: er lopen reeds acties in lijn met het advies uit het onderzoeksrapport, er is dus geen aanvullende actie benodigd. 4 Advies is om 4 indicatoren op de korte termijn inzichtelijk te maken. Voor twee indicatoren is geen actie benodigd, aangezien hier reeds acties op worden ondernomen. Eén indicator heeft vooralsnog geen prioriteit. Voor één indicator is de data vanuit het CBS voor Haarlem nog niet beschikbaar. 10 Advies is om 10 indicatoren op de middel/lange termijn inzichtelijk te maken. Voor alle indicatoren lopen reeds acties in lijn met het advies uit het onderzoeksrapport en/of de geadviseerde indicatoren worden reeds gemonitord. 3 Advies is om 3 indicatoren niet te implementeren, omdat deze niet toepasbaar zijn op Haarlem

Direct implementeren Voor negen van de 26 kernindicatoren is het advies deze direct te implementeren. Voor het merendeel van deze indicatoren (6) is er geen actie benodigd omdat deze indicatoren reeds opgenomen zijn in de (duurzaamheids)begroting of hier wordt reeds op een andere wijze jaarlijks over gerapporteerd. Voor de indicatoren ‘Gevolgen van droogte voor ecosystemen’ en ‘Nitraten in grondwater’ wordt geadviseerd om de grondwaterstand/-kwantiteit te monitoren. Hier is Haarlem al mee bezig, er zijn dus geen aanvullende acties benodigd. De indicator ‘Milieubelasting’ is op aangepaste wijze toepasbaar op Haarlem, de voorgestelde indicator Aandeel riool- & afvalstofheffing berekenen van de totale heffingen zal worden opgenomen in de paragraaf lokale heffingen in de begroting. Korte termijn Voor vier indicatoren is het advies om hier op korte termijn actie op te ondernemen, dit betreffen de indicatoren “Voortijdige sterfgevallen door blootstelling fijnstof”, “Biologische landbouw”, “Uitgaven milieubescherming”, en “Werkgelegenheid en bruto toegevoegde waarde van milieugoederen en dienstensector”. Voor de indicatoren ‘Biologische landbouw’ en “Voortijdige sterfgevallen door blootstelling fijnstof” is geen directe/aanvullende actie benodigd omdat de voorgestelde indicator en

2/7

een indicator in lijn met het advies opgenomen wordt in een traject dat parallel loopt aan dit onderzoek inzake Brede Welvaart van het CBS. De indicator “Uitgaven milieubescherming” heeft vooralsnog geen prioriteit en zal mogelijk in de toekomst opgenomen worden. Voor de indicator “Werkgelegenheid en bruto toegevoegde waarde van milieugoederen en -dienstensector” is de benodigde data vanuit het CBS nog niet beschikbaar voor Haarlem. (middel)lange termijn Voor tien indicatoren is het advies om op de (middel)lange termijn actie te ondernemen. Twee van deze indicatoren hebben betrekking op het inzichtelijk maken afval- en grondstofstromen. Hier wordt momenteel al onderzoek naar gedaan (inzichtelijk maken van afval- en grondstofstromen in, binnen en uit Haarlem), er is dus geen additionele actie benodigd. Voor de toepasbaarheid van de indicator Wateronttrekkings-index+ wordt als alternatief de grondwaterstand gegeven, welke ook als alternatief voor het meten van ‘Gevolgen van droogte voor ecosystemen’ is opgenomen. Voor de indicator ‘Aandeel bussen en treinen’ volgt Haarlem al enkele indicatoren met betrekking tot de manier van reizen. Deze zijn opgenomen in de programmabegroting. Verder wordt er al gekeken naar het inzichtelijk maken van klimaatrisico’s, ook hier is geen aanvullende actie benodigd.

Daarnaast is het advies om indicatoren met betrekking tot biodiversiteit, het groenbeleidsplan en het ecologisch beleidsplan te monitoren, ook hier heeft Haarlem reeds indicatoren voor waarover gerapporteerd wordt (of zal worden). Tot slot is er één thema in het Milieuactieprogramma (Ongelijkheid op milieugebied) opgenomen waarvoor de Europese indicator nog niet is ontwikkeld, Haarlem zal in afwachting hiervan ook geen actie ondernemen op dit thema. Niet toepasbaar Tot slot zijn er drie indicatoren die niet toepasbaar zijn voor de gemeente Haarlem. Voor twee indicatoren wordt een alternatief geadviseerd, deze alternatieven zijn reeds opgenomen in de (duurzaamheids)begroting en/of in een jaarlijkse rapportage. Detailoverzicht aanbevelingen, acties en verantwoordelijken Onderstaande tabel geeft inzicht in de indicatoren en de (eventuele) actie die de gemeente Haarlem zal ondernemen op basis van het advies met daarbij de verantwoordelijke afdeling en wethouder. Direct implementeren

Actie Gemeente Haarlem

Afdeling

Broeikasgasemissies

Geen actie benodigd - indicator is opgenomen in de Duurzaamheidsbegroting

ECDW

Broeikasgasemissies van landgebruik (LULUCF-sector)

Geen actie benodigd - de alternatieve indicator 'openbaar groen' is opgenomen in de begroting

BBOR

Wethouder / portefeuille R. Berkhout / Klimaat & Energie R. Berkhout / Vergroenen & Openbare ruimte

3/7

Gevolgen van droogte voor ecosystemen

Totale afvalproductie

Nitraten in grondwater

Energieverbruik Aandeel hernieuwbare energie Milieubelastingen

Groene obligaties

Korte termijn Voortijdige sterfgevallen door blootstelling fijnstof

Geen (aanvullende) actie benodigd: Advies om grondwaterstand te monitoren. Grondwaterstand meet de kwantiteit en zegt in dit geval iets over de hoeveelheid grondwater. Momenteel wordt op diverse locaties in Haarlem tweewekelijks de grondwaterstand gemeten, hier wordt nog niet structureel over gerapporteerd. Er wordt gewerkt aan de implementatie van een geautomatiseerd meetnet waarmee op een aantal plaatsen continu gemeten wordt. Jaarlijks worden de meetgegevens dan beschikbaar gesteld voor rapportage BRO (Basisregistratie Ondergrond). De indicator Grondwaterstand zal in het nieuwe meetnet geautomatiseerd gemeten en gerapporteerd worden (via BRO, maar de data wordt ook ontsloten via het eigen platform Open Data Haarlem). Geen actie benodigd - Omvang huishoudelijk restafval en herbruikbaar afval dat gescheiden is ingezameld incl. nascheiding wordt reeds opgenomen in de begroting. Jaarlijks wordt er een benchmark huishoudelijk afval opgesteld. Lange termijn: aanvullende indicator 'Voedselverspilling': voedsel is onderdeel van het actieplan circulaire economie. Het Rijk werkt aan een landelijk monitoringskader waar Haarlem op zal aansluiten. Geen aanvullende actie benodigd: Advies is om grondwaterkwantiteit te monitoren.

De grondwaterkwantiteit meting betreft de grondwaterstandsmetingen: kwantiteit zegt in dit geval iets over de hoeveelheid, daarvoor is de grondwaterstand de indicator. Zie indicator 'Gevolgen van droogte voor ecosystemen'.

BBOR

R. Berkhout / Vergroenen & Openbare ruimte

BBOR

R. Berkhout / Vergroenen & Openbare ruimte

Advies om op de (middel)lange termijn grondwaterkwaliteit te monitoren. Binnen het huidige beleid is nog geen meetprogramma opgenomen van het monitoren van de grondwaterkwaliteit op de specifiek genoemde parameters in het onderzoeksrapport: Nitraat (mate van vermesting), Ph (mate van verzuring) en Chloride-gehalte (mate van verzilting). Van de overige standaard parameters (zware metalen, VOCL, PCB’s en aromaten) is reeds veel data beschikbaar. Deze data is afkomstig van bodemonderzoeken die uitgevoerd worden bij o.a. aanvraag bouwvergunningen, civiele werken en/of milieubelastende bedrijfsactiviteiten. De onderzoeken zijn ontsloten in ons bodeminformatiesysteem en raadpleegbaar. Als het bestuur kwaliteitsmetingen (in- of exclusief nitraten) van belang vindt, kan in het nieuwe beleidsplan dat wordt opgesteld hiervoor een onderzoeksopgave voorgesteld worden. Geen actie benodigd - indicator is opgenomen in de Duurzaamheidsbegroting Geen actie benodigd - indicator is opgenomen in de Duurzaamheidsbegroting

grondwaterkwaliteit: OMB

Grondwater- R. Berkhout / stand: BBOR Vergroenen & Openbare ruimte

Actie: Aandeel riool- & afvalstofheffing berekenen van de totale heffingen CC (circulaire stad 2040). Dit zal worden opgenomen in de begroting - paragraaf lokale heffingen Aanvullend wordt geadviseerd om de kosten van afvalscheiding te differentiëren naar grootte van het huishouden. Dit is in de Kadernota 2024 uitgewerkt, hier zal uitvoering aan gegeven worden in de Programmabegroting2024/afvalstoffenheffingverordening 2024. Geen actie benodigd: aantal duurzaamheidsleningen is opgenomen in de ECDW begroting. Eventueel in de toekomst uitbreiden met € verstrekte duurzaamheidsleningen. Actie Gemeente Haarlem Geadviseerd wordt om de GGD rekentool te gebruiken om de voortijdige OMB sterfte a.g.v. blootstelling aan luchtverontreiniging te berekenen. Momenteel loop er een traject naar het inzichtelijk maken van brede welvaart, de indicator 'emissies van fijnstof naar lucht' is hier onderdeel van en zal inzichtelijk gemaakt worden. In de begroting zijn de effectindicatoren ‘Blootstelling aan NO2 (stikstofdioxide) in ug/m3’ en ‘Blootstelling aan PM10 (fijnstof) in ug/m3’ opgenomen.

F. Roduner / Financiën

R. Berkhout / Klimaat & Energie R. Berkhout / Vergroenen & Openbare ruimte

4/7

Biologische landbouw

Uitgaven milieubescherming

Werkgelegenheid en bruto toegevoegde waarde van milieugoederen en dienstensector (Middel)lange termijn Klimaatgerelateerde economische verliezen

Grondstoffenverbruik

Vogelindex

Aangewezen beschermde gebieden op land en in de zee

Connectiviteit bossen

Circulair gebruik van materialen Aandeel bussen en treinen

Geen actie benodigd: Voor Haarlem is de indicator Biologische Landbouw niet zinvol, als alternatief wordt de indicator Overgewicht voorgesteld (in het kader van het bevorderen van duurzamere voedselconsuptie en voedingspatronen). De indicator overgewicht is onderdeel van de CBS monitor Brede Welvaart. Momenteel loopt er een traject om de staat van Brede Welvaart voor Haarlem inzichtelijk te maken, deze indicator zal daarin opgenomen worden. Voor de alternatief voorgestelde indicator 'Ongezonde voedingslocaties' is nog geen data bekend. Geadviseerd wordt om de uitgaven aan de diverse duurzaamheidsthema's klimaat/luchtkwaliteit, afvalwaterzuivering, afvalbeheer, Bescherming bodem, grond-, oppervlaktewater, straling en overige milieubeschermingsactiviteiten, vermindering geluid en trillingen, en onderzoek en ontwikkeling op milieugebied uit de begroting op te tellen. Het college geeft aan dat dit vooralsnog geen prioriteit heeft. Voorgestelde indicator: Het aantal banen in de sectoren energievoorziening, waterbedrijven en afvalbeheer (bron CBS). Aanvullend wordt geadviseerd om het aantal fte op milieugebied t.o.v. totaal aantal FTE inzichtelijk te maken.

Echter is deze data niet beschikbaar voor Haarlem, waardoor het opnemen van deze indicatoren niet mogelijk is Actie Gemeente Haarlem Geen (aanvullende) actie benodigd - Er wordt reeds gekeken naar het inzichtelijk maken van hittestress, droogte en wateroverlast (duurzaamheidsbegroting). De klimaatrisico's zullen op basis van de herziene KNMI scenario's herijkt worden. Gekeken wordt of de risico's van (tropische) stormen opgenomen kunnen worden in de begroting Geen (aanvullende) actie benodigd - Momenteel wordt er onderzoek gedaan naar mogelijkheden om de grondstoffenstromen van de gemeente Haarlem in kaart te brengen. Dit zal worden opgenomen in de duurzaamheidsbegroting Geen actie benodigd - Advies: verkenning alternatieve indicatoren m.b.t. biodiversiteit. Haarlem meet momenteel de biodiversiteit aan de hand van het aantal soorten wilde bijen, verder wordt tweejaarlijks de waterkwaliteit gemeten. In het kader van Biodiversiteit zal Haarlem daarom geen aanvullende indicatoren gaan meten. Geen actie benodigd - Advies om de typen groen uit het Groenbeleidsplan te monitoren. Haarlem meet de volgende indicatoren: Totaal groenoppervlak in ha, Buurtgroen in ha, Totaal aantal bomen, Bomen op sportterreinen en bij scholen, Nieuw (extra) aantal bomen, Totaal oppervlak ecologisch beheerd groen.

Geen (aanvullende) actie benodigd - Advies om de doelstellingen van het ecologisch beleidsplan te monitoren. Momenteel worden de ontbrekende schakels in het NatuurNetwerkHaarlem in beeld gebracht en op kaarten zichtbaar gemaakt. Dit hangt nauw samen met de verbondenheid van de ecologische structuur. Geen (aanvullende) actie benodigd - Momenteel wordt er onderzoek gedaan naar mogelijkheden om de grondstoffenstromen van de gemeente Haarlem in kaart te brengen. Dit zal worden opgenomen in de duurzaamheidsbegroting Geen actie benodigd - De indicator geeft inzicht in duurzame mobiliteit. Geadviseerd wordt om het aandeel bussen en treinen te monitoren, Haarlem beoogd echter inzicht te verkrijgen in de reizigers en wijze van reizen. Om deze reden worden de volgende indicatoren gemonitord in de begroting: - Het percentage Haarlemmers dat meestal loopt, fietst of het OV gebruikt. - Het percentage Haarlemmers dat fiets e-bike of OV gebruikt als belangrijkste vervoermiddel voor de grootste afstanden in het woon werkverkeer. Vanuit het oogpunt Duurzame Mobiliteit volstaan bovenstaande indicatoren voor Haarlem.

CC

F. Roduner / Financiën

DIA

R. Berkhout / Klimaat & Energie

BBOR

R. Berkhout / Vergroenen & Openbare ruimte

ECDW/ BBOR

R. Berkhout / Economie

BBOR

R. Berkhout / Vergroenen & Openbare ruimte

BBOR

R. Berkhout / Vergroenen & Openbare ruimte

BBOR

R. Berkhout / Vergroenen & Openbare ruimte

ECDW/ BBOR

R. Berkhout / Economie

BBOR

R. Berkhout / Vergroenen & Openbare ruimte

5/7

Ruimtebeslag

Waterontrekkings-index+

Geen actie benodigd - Er worden reeds diverse indicatoren aangaande het bodemgebruik van Haarlem gemeten, waaronder het totaal groenoppervlak, zie indicatoren 'Aangewezen beschermde gebieden op land en in de zee' en 'Connectiviteit bossen'. Zie indicator 'Gevolgen van droogte voor ecosystemen' (geadviseerd wordt om grondwaterstand te monitoren)

BBOR

BBOR

R. Berkhout / Vergroenen & Openbare ruimte R. Berkhout / Vergroenen & Openbare ruimte

Ongelijkheid op milieugebied Geen actie benodigd (voor nu) - De Europese indicator is nog niet ontwikkeld. Alternatief: gezonde leefomgeving / energiearmoede Voorkeur om de Europese indicator af te wachten en hierop aan te sluiten Niet toepasbaar (evt Actie Gemeente Haarlem alternatief) Subsidies voor fossiele Geen actie benodigd - Niet toepasbaar op gemeentelijk schaalniveau: brandstoffen voorgestelde alternatieve indicatoren (inkoop) is reeds opgenomen in de duurzaamheidsbegroting Eco-innovatie-index Geen actie benodigd - Irrelevant op gemeentelijk schaalniveau Consumptie voetafdruk Geen actie benodigd - Minder relevant op gemeentelijk schaalniveau: voorgestelde alternatieve indicatoren zijn reeds opgenomen in de (duurzaamheids)begroting en/of de jaarlijkse benchmark huishoudelijk afval

Brede Welvaart Haarlem heeft in het Coalitieakkoord 2022-2026 de volgende ambitie opgenomen: “Het is ons doel aan het einde van deze periode duurzaamheid(sdoelstellingen) en Brede Welvaart volledig te integreren in de reguliere begroting.” Het Pon & Telos heeft om deze reden ook aandacht besteed aan Brede Welvaart binnen het onderzoek. Het Pon & Telos geeft aan dat merkbaar is dat overheden in het gehele land Brede Welvaart steeds meer als wenkend perspectief omarmen, maar dat de vertaling naar de concrete beleidspraktijk nog zoekende is. Ook Haarlem staat nog aan het begin van dit traject, al zijn er al diverse stappen gezet in de afgelopen periode. Het Pon & Telos heeft een eerste beschouwende verkenning uitgevoerd om de inbedding van het concept te ondersteunen. Het Pon & Telos beschrijft vier methodieken waarop het brede welvaartsperspectief ingezet kan worden: - Foto: het in beeld brengen van gegevens zonder streefwaarden of normering. - Kompas: het bepalen van streefwaarden en normen van Brede Welvaartsthema’s, dit helpt bij het bepalen van prioriteiten. - Scenariobepaling: wanneer normen, streefwaarden en prioritering in beeld zijn, kunnen met behulp van scenariobepaling verschillende toekomstscenario’s worden afgewogen. - Monitoring: het volgen van Brede Welvaartontwikkeling over de tijd.

Momenteel is Haarlem bezig met het inzichtelijk maken van Brede Welvaart zonder streefwaarden en/of normeringen. Of te wel, de ‘foto’ van Brede Welvaart in Haarlem. Wanneer dit gereed is, zal dit gedeeld worden met het bestuur. Op basis van deze inzichten zal het gesprek gevoerd worden over hoe verder invulling te geven aan Brede Welvaart. Beoogd wordt om in de komende periode zowel sociaal als ecologisch kapitaal mee te wegen in besluitvorming. Aangezien sociaal kapitaal vooralsnog lastig te kwantificeren is, is een mogelijke eerste stap om dit eerst beschrijvend mee te nemen in de 6/7

afweging. Het meewegen van de drie kapitalen van brede welvaart in afwegingen en in besluitvorming zal meer vragen van zowel de organisatie als van de bestuurlijke aansturing. Stapsgewijs zal brede welvaart in de organisatie worden gebracht, waarbij er telkens kleine vervolg stappen gezet zullen worden die impact maken, maar ook binnen de cirkel van invloed van de organisatie en de gemeente Haarlem liggen.

7/7