2 Bijlage 1 Capaciteitsonderzoek binnensport Haarlem 2024-2028
Tekst van het document
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038 240141, Haarlem 18 december 2024 Update Juli 2025
Managementsamenvatting Vanaf juni 2024 is onder leiding van een projectgroep - en in samenspraak met scholen, sportverenigingen – en andere gebruikers gewerkt aan de uitvoering van het ‘capaciteitsonderzoek binnensport Haarlem’. Aanleiding voor het onderzoek was de door de gemeente gewenste herijking van het Integraal Uitvoeringsplan Sportaccommodaties 2018 - 2028 ‘Sport aan Zet’ met als doel “Het verkrijgen van inzicht in de huidige stand van zaken met betrekking tot binnensportaccommodaties, de behoefte aan dergelijke accommodaties, en de toekomstige ontwikkelingen en trends die invloed hebben op de toekomstige accommodatiebehoefte”. Onderstaande uitkomsten van het capaciteitsonderzoek dienen als basis voor het sportaccommodatiebeleid en Meerjarig Investeringsplan binnensport van de gemeente Haarlem. Deze uitkomsten worden ondersteund door een interactief dashboard. NB: Taalkundig gezien zijn sporthallen, gym- en sportzalen synoniemen. In dit rapport maken wij daar wel een onderscheid tussen sporthallen (drie zaaldelen), sportzalen (twee zaaldelen) en gymzalen (één zaal). Beleid 1. Het gemeentelijke beleid voor binnensport is gericht op het voor nu en in de toekomst realiseren van een sportieve infrastructuur voor álle inwoners; betaalbaar en afgestemd op hun behoeften.
De gemeente zet daarvoor in op duurzame, toegankelijke, duidelijke en uitdagende sportaccommodaties met ruimte voor nieuwe vormen van sport en bewegen. Vanuit onderwijs wordt vooral ingezet op thema’s: vergroenen & verduurzamen van bestaande bouw, IKC-vorming, duurzaamheid, klimaatneutraal & aardgasvrij en toegankelijkheid. Hierbij wordt vanuit bredere maatschappelijk opgaven gekeken of het mogelijk en wenselijk is om scholen in geval van nieuwbouw te combineren met andere (maatschappelijke) voorzieningen of woningbouw. Huidige situatie 2. Haarlem telt op dit moment een kleine 168.000 inwoners en is een compacte, langgerekte stad. Door deze compactheid zijn er weinig locaties beschikbaar voor nieuwe schoolgebouwen noch sportaccommodaties. Veel (van deze) panden in de gemeente hebben daarnaast een beschermde en/of monumentale status. 3. Haarlem beschikt op dit moment over 79 sportaccommodaties met 89 zaaldelen plus nog een aantal ‘specials’ voor specifieke sporten zoals turnen en badminton. Hierbij valt op dat: a) De capaciteit voor binnensporten niet gelijkmatig over de stad verdeeld is. b) De Haarlemmer binnensportportefeuille een onevenwichtige opbouw heeft. In de portefeuille ontbreekt het aan sportzalen (dus met 2 zaaldelen), terwijl er maar liefst 71 gymzalen (1 zaal) telt. c) Een aanzienlijk deel van de gymzalen te klein is.
Ruim 85% van de gemeentelijke gymzalen voldoet niet aan de gemeentelijke richtlijn dat de omvang van een dergelijke zaal minimaal 308 m2 bvo moet zijn. Huidig gebruik 4. Ten aanzien van het gebruik van de binnensportaccommodaties: a. Laat het gebruik door onderwijs een evenwichtig beeld zien, met een hoge bezetting in de ochtend die afneemt in de middag. Het onderwijs maakt vooral gebruik van gymzalen b. Het gebruik door sportverenigingen kent forse verschillen ten aanzien van de bezetting van binnensportaccommodaties. Op doordeweekse dagen is de bezetting op de vroege avond hoog, terwijl later op de avond en in het weekend de bezetting lager is. Het verschil in bezetting tussen sporthallen en gymzalen is nog groter. De bezetting van sporthallen ligt op de piekmomenten – de vroege avond op doordeweekse dagen en in het weekend - nog hoger terwijl gymzalen dan nauwelijks meer worden gebruikt. Dit duidt erop dat onevenwichtige binnensportportefeuille met een overcapaciteit aan gymzalen onvoldoende voorziet in de behoefte aan sportvoorzieningen Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
2 / 42
c.
Hebben gebruikers tijdens de inputsessies aangegeven dat de (beperkte) beschikbaarheid van grotere zalen in combinatie met andere oorzaken (o.a. organisatorisch, functioneel, locatie) ertoe leidt dat het beschikbare aanbod niet toereikend is. d. Kunnen verenigingen door een tekort aan (grote) zaalcapaciteit niet al hun teams in de zaal kwijt en zien sportverenigingen (volleybal, basketbal, zaalhockey, korfbal en zaalvoetbal) zich daardoor genoodzaakt om wachtlijsten te hanteren. e. Laten cijfers van sportverenigingen een opwaartse trend in hun ledenaantallen zien. f. Blijkt uit diverse onderzoeken onder gebruikers - zoals de Inwonerspeiling en het jaarlijkse onderzoek van SRO - dat de tevredenheid over binnensportaccommodaties een (ruime) voldoende scoort. Relevante ontwikkelingen 5. Haarlem groeit op diverse fronten. Het huidige aantal inwoners van 167.620 neemt naar verwachting met 12% toe tot 188.260 in 2038. Stadsdeel Schalkwijk gaat het hardst groeien. Het aantal leerlingen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs volgt deze groei. Verwacht wordt dat ook het aantal leden van sportverenigingen de eerstkomende jaren toeneemt. 6. Vanuit onderwijs- en gebiedsontwikkelingen wordt voorzien in vervanging en uitbreiding van binnensportcapaciteit. Hierbij wordt ook ingezet op het combineren van nieuwe gymzalen tot sportzaal of sporthal.
Deze projecten dragen in absolute zin bij aan de groei van het aantal zaaldelen, echter in verhouding tot het aantal inwoners blijft de capaciteit vergelijkbaar met de huidige situatie. Zonder uitbreiding zal Haarlem in 2038 dezelfde capaciteitsproblemen ervaren als nu. Behoefte 7. Uit het behoefteonderzoek blijkt dat er vanuit de gebruikers behoefte is aan meer en bovenal grotere zaalcapaciteit. Dit blijkt onder andere uit: a. De vragenlijst waarin 45% van de onderwijsinstellingen en 42% van de sportverenigingen aangeven dat er op doordeweekse dagen onvoldoende beschikbaarheid van sportzalen is. Daarnaast geeft 30% van de sportverenigingen aan in het weekend onvoldoende beschikbaarheid van sportzalen te hebben. b. De behoefte aan meer zalen ook als hoogste prioriteit uit de vragenlijst naar voren komt. c. Dat een aantal onderwijsinstellingen tijdens de inputsessie hebben aangegeven dat er in de praktijk meer gymzalen voor bewegingsonderwijs nodig zijn dan volgens de norm beschikbaar worden gesteld. Dit als gevolg van bijvoorbeeld kleinere klassen. d. Dat sportverenigingen zich genoodzaakt voelen een wachtlijst te hanteren en/of niet alle teams toe te laten in de zaal door een tekort aan sportzalen of -hallen omdat de (te kleine) gymzalen onvoldoende matchen met de vraag. 8.
Naast extra capaciteit is er ook behoefte aan een impuls in de kwaliteit en functionaliteit van binnensport met o.a. meer sportzalen, beter binnenklimaat, extra bergruimte en het toevoegen van ontmoetingsfuncties. Norm en richtlijnen 9. Buiten de onderwijsnorm en het Uniforme Programma van Eisen heeft de gemeente Haarlem verder geen geaccepteerde of vastgestelde richtlijnen voor binnensportaccommodaties. Dit maakt het lastig om de totale capaciteit aan binnensport objectief te boordelen en te vertalen naar aantallen. 10. Om te komen tot een meetbaar oordeel voor de capaciteit van de binnensportportefeuille stellen wij voor de recente richtlijn te hanteren van 14 zaaldelen per 25.000 inwoners(bron: Mulier Instituut1). Dit betreft het totaal aantal zaaldelen in sporthallen, sportzalen en gymzalen. 11. Om richting te geven aan de opbouw van de binnensportportefeuille is, op basis van benchmarkgegevens van vergelijkbare gemeentes, het advies de onderstaande richtlijnen te hanteren:
1
Mulier Instituut, ‘Sportaccommodaties in Nederland 2023, Kengetallen en kenmerken’
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
3 / 42
a. Één sporthal per 15.000 - 20.000 inwoners b. Één sportzaal per 10.000 - 12.500 inwoners Wij wijzen er in dit verband op dat de uiteindelijke keuzes voor een sporthal of sportzaal afhankelijk is van de specifieke locatie en context. Actieplan 12. Op basis van deze richtlijnen in relatie tot het huidige aantal inwoners laat de Haarlemse binnensportportefeuille op dit moment de volgende kloof zien in zowel capaciteit, opbouw als afmetingen van gymzalen: a. Capaciteit: Haarlem kent op basis van de richtlijnen momenteel een tekort aan 5 zaaldelen. b. Opbouw: Haarlem kampt met een onevenwichtige opbouw van de binnensportportefeuille met een beperkt aanbod aan sporthallen en het ontbreken van sportzalen in combinatie met een overdaad aan gymzalen. c. Afmetingen: Ruim 85%van de gemeentelijke gymzalen is te klein om te voldoen aan het Uniforme Programma van Eisen. 13. De door de gemeente inmiddels ingezette ontwikkelrichting waarbij gymzalen voor grotere gymzalen sportzalen c.q. -hallen worden vervangen, sluit aan bij de behoefte van de gebruikers. Als alle geplande ontwikkelingen daadwerkelijk worden gerealiseerd dan houdt Haarlem in 2038 echter: a. Een tekort aan twee sporthallen en twaalf sportzalen. b. Een overcapaciteit van 30 gymzalen. c. 23 gymzalen in gemeentelijk eigendom die nog niet aan het Uniforme Programma van Eisen voldoen. 14.
Om te voldoen aan de behoefte is - in samenwerking met de andere eigenaren (scholen, verenigingen) van sportaccommodaties - een grootschaligere aanpak nodig voor het vergroten, verbeteren, vervangen en toevoegen van (het aantal) sportaccommodaties om zodoende een evenwichtige binnensportportefeuille te creëren. 15. De opgave voor Haarlem bestaat – aanvullend op de al geplande projecten – concreet uit het volgende: a. Het op korte termijn toevoegen van één sporthal en één sportzaal extra om het huidige tekort in aantal zaaldelen op te lossen. b. Tot 2038 de hierboven geschetste kloof zoveel mogelijk te dichten. c. Functionele verbeteringen zoals het toevoegen van ontmoetingsruimtes en bergingen met meer afsluitbare voorzieningen voor individuele verenigingen. Aanbevelingen 16. Op basis van voorgaande zijn dit onze aanbevelingen: a. Richtlijn ‘capaciteit’: Het vaststellen van de voorgestelde richtlijn voor de capaciteit van binnensport om de portefeuille objectief te kunnen beoordelen en hierop te sturen. b. Richtlijnen ‘opbouw’: Door het hanteren van de voorgestelde richtlijnen voor de opbouw van de binnensportportefeuille, kan deze capaciteit verder worden ingevuld, rekening houdend met de lokale context. c.
Evenwichtige opbouw portefeuille: Het meenemen van de overige eigenaren van binnensportaccommodaties (schoolbesturen, verenigingen) over bovenstaande richtlijnen in verband met de capaciteit en gewenste evenwichtige opbouw van de binnensportportefeuille. Het op basis hiervan gezamenlijk doorleven van de te overbruggen kloof tussen de huidige en de gewenste situatie. d. Aanvullend investeringsprogramma: Het samen met de eigenaren van de overige binnensportaccommodaties onderzoeken en prioriteren van een aanvullend (en haalbaar) investeringsprogramma, dat voorziet in de noodzakelijke uitbreiding in zaaldelen op korte termijn, het vervangen van gymzalen voor sporthallen/ -zalen en het vervangen of vergroten en functioneel verbeteren van de resterende gymzalen tot en met 2038,
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
4 / 42
e. Programmatische aanpak: Gelet op de omvang en duur voor het aanvullende investeringsprogramma adviseren wij met een programmatische aanpak voor binnensport te werken, mogelijk als onderdeel van een breder maatschappelijk programma. Een programmatische aanpak is een manier om doelen te bereiken door projecten in samenhang aan te pakken. Het legt de nadruk op het creëren van synergie tussen verschillende partijen en het nastreven van een gezamenlijke visie. Hiermee worden schaalgrootte, lerend vermogen en nieuwe concepten beter benut, innovatie en verduurzaming door de markt gestimuleerd en efficiency in tijd, geld en kwaliteit nagestreefd.
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
5 / 42
Colofon Opdracht: Opdrachtgever: Document: Versie: Datum:
Capaciteitsonderzoek Binnensport gemeente Haarlem Eindrapport 1.1 29 juli 2025
‘
Versie Datum
Toelichting
0.9
18-12-2024
Concepteindrapport als afronding van het Hylke Hellinga onderzoek Sascha Strankinga
Berry ten Pas
1.0
01-05-2025
Eindrapport na review projectteam op basis van onderzoeksresultaten 2024 (dus geen update van data)
Hylke Hellinga Sascha Strankinga
Berry ten Pas
1.1
25-07-2025
Verwerking opmerkingen en suggesties Hylke Hellinga gemeente op versie 1.0 (dus geen update Sascha Strankinga van inhoudelijke data)
Berry ten Pas
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
Opgesteld door
Review door
6 / 42
Inhoudsopgave Managementsamenvatting ................................................................................................................................ 2 Colofon............................................................................................................................................................... 6 1.
2.
3.
4.
5.
6.
Inleiding ...................................................................................................................................................... 9 1.1
Aanleiding .......................................................................................................................................... 9
1.2
Alle ontwikkelingen in één integraal document.................................................................................. 9
1.3
Levend document .............................................................................................................................. 9
1.4
Begrippen......................................................................................................................................... 10
1.5
Leeswijzer ........................................................................................................................................ 10
Doel en verantwoording onderzoek .......................................................................................................... 11 2.1
Doel en afbakening capaciteitsonderzoek ....................................................................................... 11
2.2
Aanpak, proces en verantwoording ................................................................................................. 11
2.3
Wettelijk kader en richtlijn ................................................................................................................ 11
Beleidsanalyse ......................................................................................................................................... 13 3.1
Inleiding............................................................................................................................................ 13
3.2
Sportbeleid ....................................................................................................................................... 13
3.3
Onderwijshuisvestingsbeleid ........................................................................................................... 14
3.4
Samenvatting beleid ...................................................................................................................... 15
Huidige situatie binnensportaccommodaties ............................................................................................ 16 4.1
Inleiding en dashboard .................................................................................................................... 16
4.2
De gemeente Haarlem ..................................................................................................................... 16
4.3
Binnensportvoorzieningen in Haarlem ............................................................................................. 16
4.4
Kwaliteit binnensportvoorzieningen in Haarlem............................................................................... 17
4.5
Samenvatting huidige situatie binnensportaccommodaties .................................................... 18
Huidig gebruik binnensportaccommodaties ............................................................................................. 19 5.1
Inleiding............................................................................................................................................ 19
5.2
Sportaanbod binnensportaccommodaties ....................................................................................... 19
5.3
Rekenmethode bezetting ................................................................................................................. 19
5.4
Gebruik en bezetting binnensportaccommodaties .......................................................................... 19
5.5
Participatie binnensportaccommodaties .......................................................................................... 22
5.6
Ledenaantallen ................................................................................................................................ 22
5.7
Tevredenheid binnensportaccommodaties ..................................................................................... 22
5.8
Samenvatting huidig gebruik binnensportaccommodaties ...................................................... 23
Relevante ontwikkelingen ......................................................................................................................... 24 6.1
Inleiding............................................................................................................................................ 24
6.2
Demografische ontwikkelingen ........................................................................................................ 24
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
7 / 42
7.
8.
9.
6.3
Leerlingprognoses primair en voortgezet onderwijs ........................................................................ 24
6.4
Geplande mutaties binnensport ....................................................................................................... 24
6.5
Ontwikkeling ledenaantallen verenigingen ...................................................................................... 26
6.6
Samenvatting ontwikkelingen ...................................................................................................... 26
Behoefte binnensportaccommodaties ...................................................................................................... 27 7.1
Inleiding............................................................................................................................................ 27
7.2
Huidige behoefte .............................................................................................................................. 27
7.3
Kwalitatieve behoefte ....................................................................................................................... 27
7.4
Kwantitatieve behoefte .................................................................................................................... 27
Norm en richtlijnen binnensport ................................................................................................................ 29 8.1
Inleiding............................................................................................................................................ 29
8.2
Richtlijn capaciteit ............................................................................................................................ 29
8.3
Benchmark gemeenten en richtlijn opbouw binnensportportefeuille ............................................... 30
8.4
Opbouw binnensportportefeuille ...................................................................................................... 31
8.5
Set Richtlijnen binnensport .............................................................................................................. 31
8.6
Samenvatting norm en richtlijnen ................................................................................................ 32
Actieplan binnensportaccommodaties ..................................................................................................... 33 9.1
Inleiding............................................................................................................................................ 33
9.2
Match aanbod en behoefte .............................................................................................................. 33
9.3
Actieplan .......................................................................................................................................... 35
9.4
Samenvatting actieplan ................................................................................................................. 36
10. Conclusies en aanbevelingen .................................................................................................................. 37 10.1
Conclusies ....................................................................................................................................... 37
11.2
Aanbevelingen ................................................................................................................................. 38
Bijlagen 1. Overzicht binnensportaccommodaties 2024 2. Tabellen ‘gebruik’ en ‘bezetting’
Verwijzing •
Dashboard Capaciteitsonderzoek
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
8 / 42
1. Inleiding 1.1
Aanleiding
De gemeente Haarlem heeft op basis van een capaciteitsonderzoek in 2014/2015 het Integraal Uitvoeringsplan Sportaccommodaties 2018 - 2028 ‘Sport aan Zet’ opgesteld. Dit uitvoeringsplan loopt inmiddels enkele jaren en hoewel het nog tot 2028 doorloopt, ervaart de gemeente dat door het tempo van gebiedsontwikkelingen en nieuwe trends een herijking van het plan gewenst is. De eerste stap hierin is het updaten van het capaciteitsonderzoek Binnensport. Dit onderzoek dient als basis voor het sportaccommodatiebeleid en Duurzaam Meerjaren Investeringsplan (DMJIP) Binnensport van Haarlem.
1.2
Alle ontwikkelingen in één integraal document
Voor dit capaciteitsonderzoek hebben wij de relevante ontwikkelingen in Haarlem in samenhang met elkaar bekeken. Hierbij gaat het onder andere om demografische trends, vigerend gemeentelijk beleid, ruimtelijke plannen en nieuwbouwprojecten binnen Haarlem, de plannen rondom onderwijshuisvesting en specifiek het bewegingsonderwijs (Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs 2023 - 2038), de stand van het Haarlemmer verenigingsleven en de activiteiten van grote gebruikers zoals het CIOS Nova College. Deze ontwikkelingen hangen ook samen met de verschillende trends en ontwikkelingen in de manier waarop we sporten en bewegen. Denk bijvoorbeeld aan het gegeven dat sporters zich anders gaan organiseren en het verenigingsleven, dat steeds meer onder druk staat door een gebrek aan vrijwilligers. Het is steeds lastiger om voldoende LO-docenten voor het onderwijs te vinden en sportopleidingen richten zich daarnaast op docenten voor andere sportvarianten (bijv. fitness en outdoor). Ook traditionele sporten focussen steeds meer op (momenteel) populaire sporten (zoals padel en 3x3 basketbal) en er is een opkomst in ‘urban sporten’ te zien. De steeds sneller veranderende sportsector vraagt om flexibiliteit en aanpasbaarheid van sportvoorzieningen.
Uit recent onderzoek van het Mulier Instituut 2 blijkt daarnaast dat in alle scenario’s de druk op sportaccommodaties de komende jaren (sterk) zal toenemen als gevolg van bevolkingsgroei, sportdeelname en de ambities van NOC*NSF en het Platform Ondernemende Sportaanbieders. Samen met de gemeentelijke projectgroep en in participatie met SRO, schoolbesturen, verenigingen, CIOS en andere belanghebbenden hebben wij dit onderzoek uitgevoerd en vertaald naar sturingsinformatie voor het sportaccommodatiebeleid en Meerjaren Investeringsplan Binnensport.
1.3
Levend document
Met de uitvoering van dit capaciteitsonderzoek bieden wij de gemeente Haarlem en overige belanghebbenden inzicht en sturingsinformatie met betrekking tot de capaciteit, verwachte ontwikkelingen en behoeften rondom binnensport, met een doorkijk naar 2038. Wij hebben hierbij gebruik gemaakt van een door de gemeente, SRO en SportSupport beschikbaar gestelde dataset. Dit betreft bij voorbeeld gegevens over de voorziene groei van het aantal inwoners, de leerlingprognoses en de verwachte ontwikkeling van het aantal leden bij sportverenigingen. De praktijk leert dat het niet alleen lastig blijft de toekomst te voorspellen, maar ook dat ‘verandering’ de enige constante factor is, zeker gelet op de looptijd tot 2038. Het is daarom essentieel om dit capaciteitsonderzoek als startpunt, maar ook als levend document te zien en te blijven voorzien in monitoring, frequente herijking en flexibiliteit ten aanzien van onvoorziene ontwikkelingen. Hierbij hoort ook het actueel houden van het dashboard met onderliggende database.
2
Mulier Instituut, ‘De benodigde ruimte voor sport in 2040, september 2024’
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
9 / 42
1.4
Begrippen
De volgende begrippen worden gehanteerd: • • •
1.5
Gymzaal: een binnensportvoorziening die bestaat uit één zaaldeel Sportzaal: een binnensportvoorziening die verdeeld kan worden twee zaaldelen die elk vergelijkbaar zijn met een gymzaal Sporthal: een binnensportvoorziening die verdeeld kan worden in drie zaaldelen die elk vergelijkbaar zijn met één
Leeswijzer
Het rapport is als volgt opgebouwd •
Hoofdstuk 2 beschrijft het doel en de verantwoording van het capaciteitsonderzoek.
•
Hoofdstuk 3 beschrijft de huidige situatie van binnensport.
•
Hoofdstuk 4 geeft een uiteenzetting van het actuele gebruik van binnensport.
•
Hoofdstuk 5 biedt een samenvatting van relevant beleid.
•
De relevante ontwikkelingen worden inzichtelijk gemaakt in hoofdstuk 6.
•
In hoofdstuk 7 maken wij een vertaling naar de behoefte voor binnensport.
•
Om de vraag naar binnensport te kwantificeren is in hoofdstuk 8 een overzicht van richtlijnen te vinden.
•
Het matchen van vraag en aanbod leidt tot het actieplan in hoofdstuk 9.
•
In hoofdstuk 10 sluiten wij ons rapport af met concrete conclusies en aanbevelingen.
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
10 / 42
2. Doel en verantwoording onderzoek 2.1
Doel en afbakening capaciteitsonderzoek
Het doel van het capaciteitsonderzoek is als volgt geformuleerd: “Het verkrijgen van inzicht in de huidige stand van zaken met betrekking tot binnensportaccommodaties, de behoefte aan dergelijke accommodaties, en de toekomstige ontwikkelingen en trends die invloed hebben op de toekomstige accommodatiebehoefte.” Het onderzoek richt zich op de capaciteit van binnensportaccommodaties zoals sporthallen, sportzalen en gymzalen tot en met 2038. Hiermee ontstaat voor binnensport een vergelijkbare beschouwingstermijn als voor het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs 2023 - 2038. Binnensportaccommodaties van commerciële sportaanbieders, zwembaden en de ijsbaan vallen buiten de scope van het onderzoek Voor de gemeente Haarlem vormt het capaciteitsonderzoek stap 1 (inventarisatie) om te komen tot een Duurzaam Meerjaren Investeringsprogramma (DMJIP). Na afronding van het onderzoek volgen nog fase 2: prioriteren en fase 3: begroten & besluiten.
2.2
Aanpak, proces en verantwoording
Het onderzoek is uitgevoerd in de periode juni t/m eind 2024. Onderstaande aanpak op hoofdlijnen werd geleid door een projectgroep bestaande uit vertegenwoordigers van de afdeling Jeugd, Onderwijs en Sport: van de gemeente Haarlem en adviseurs van Draaijer:
Tijdens de loop van het onderzoek is de projectgroep regelmatig bij elkaar gekomen om de uitgangspunten, voortgang en (tussen)resultaten met elkaar te bespreken. Ook zijn er gesprekken gevoerd met diverse belanghebbenden, o.a. vanuit SRO, Stichting SportSupport en Nova College CIOS. Daarnaast is een online vragenlijst onder vertegenwoordigers uit het onderwijs, verenigingsleven en ongebonden recreanten-groepen en sporters uitgezet, gevolgd door inputsessies met het onderwijsveld en verenigingen. Er heeft tussentijdse bestuurlijke afstemming plaatsgevonden met de portefeuillehouder tijdens het overleg Staf Sport’ van 7 oktober 2024.
2.3
Wettelijk kader en richtlijn
Het wettelijk kader voor binnensport bestaat uit de volgende regelgeving: •
Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Haarlem 2015 (afwijkend van modelverordening VNG) zoals vertaald naar het SHO 2023 - 2038.
Naast wettelijke verplichtingen hanteert de gemeente Haarlem de volgende richtlijn:
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
11 / 42
•
Het Uniform Programma van Eisen Sportaccommodaties (concept, januari 2024) waarin wordt verwezen naar de KVLO-richtlijnen 2019, het Kwaliteitskader onderwijshuisvesting PO en VO, Programma van uitgangspunten vastgoed, de Richtlijnen toegankelijkheid 2014 en het digitale platform www.sportinfrastructuur.nl
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
12 / 42
3. Beleidsanalyse 3.1
Inleiding
In dit hoofdstuk geven we een overzicht van de belangrijkste beleidsuitgangspunten in relatie tot binnensport. Dit komt vooral voort uit het vigerende sport- en onderwijsaccommodatiebeleid.
3.2
Sportbeleid
Relevant sportbeleid komt samen in het document ‘Agenda voor de Sport 2020+’ uit 29 september 2020 en is opgesteld door het gemeentelijke team Sport (Jeugd, Onderwijs en Sport). Dit document betreft een herijking van het beleid van 2010 - 2019 met een integrale visie op zowel sportaccommodatiebeleid als sportstimuleringsbeleid. Hieronder een korte samenvatting ervan, met verwijzing naar het volledige document: Conclusies herijking De belangrijkste conclusies uit de herijking zijn: • • • • • •
Sport- en beweeggedrag van inwoners moeten echt centraal staan. Uitdagende sportaccommodaties zijn wenselijk en gebruik ervan dienen beter in beeld gebracht te worden. Effectiever sportstimuleringsbeleid door ‘inwoner (sporter) centraal’ en ‘netwerkvorming’. Een integrale aanpak is nodig bij complex op te lossen (beweeg-)achterstanden. Nieuwe verschijningsvormen van sport en bewegen leveren een belangrijke bijdrage. De gemeente vervult verschillende rollen en de relatie met het Sportakkoord.
Missie sportbeleid: de kracht van sport en bewegen De gemeente Haarlem zet zich in voor de bereikbaarheid, beschikbaarheid en betaalbaarheid van sport en vormen van bewegen. Natuurlijk binnen de financiële mogelijkheden van de stad. Haarlem wil haar rijke en diverse verenigingsleven behouden en versterken. Waar mogelijk door het benutten en vergroten van het zelf organiserend vermogen van organisaties en bewoners. Gemeentelijke visie In Haarlem moet iedereen die dat wil, kunnen sporten om (van jongs af aan) het plezier van bewegen te ervaren. De gemeente Haarlem gelooft in de positieve kracht van sport en zoekt samenwerking met partners in de stad om een bijdrage te leveren aan maatschappelijke vraagstukken. Haarlem zet zich in voor goede sportaccommodaties en een uitdagend sportaanbod voor iedereen met als doel om alle Haarlemmers blijvend fysiek en sociaal in beweging te brengen. Voor klein en groot, jong en oud: in Haarlem hoort sport erbij! Centrale ambitie gemeente Haarlem De centrale ambitie is dat álle Haarlemmers fysiek en sociaal in beweging komen en met plezier sporten en bewegen. Sportaccommodatiebeleid: Duurzaam, Toegankelijk, Duidelijk en Uitdagend De gemeente Haarlem wil met haar sportaccommodatiebeleid nu en in de toekomst een sportieve infrastructuur voor álle inwoners realiseren, betaalbaar en afgestemd op hun behoeften.
Duurzaamheid en toegankelijkheid zijn hierin belangrijk. Het accommodatiebeleid richt zich in eerste instantie op voorzieningen voor de frequente sporters, de inwoners die willen sporten en bewegen. Met haar Investeringsplan Sport investeert Haarlem veel in (traditionele) sportaccommodaties. Deze geplande investeringen staan niet ter discussie. De zekerheid dat sportverenigingen er gebruik van kunnen maken is van groot belang. Waar mogelijk wordt wel gekeken hoe de investeringen nog beter kunnen aansluiten op de wensen en behoeften van de gebruikers. Dit wordt gezamenlijk met activiteiten vanuit het sportstimuleringsbeleid uitgevoerd. Gestreefd wordt naar vitale sportverenigingen die de rol als hoofdgebruiker van een sportaccommodatie optimaal kunnen vervullen. In de praktijk lukt dit niet altijd. Bij sommige verenigingen is de (financiële) daadkracht, al dan niet tijdelijk, afgenomen waardoor zij hun rol van hoofdgebruiker lastig kunnen invullen. Hiervoor komt aandacht en waar mogelijk wordt geëxperimenteerd met nieuwe beheersvormen van de sportaccommodatie. Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
13 / 42
Sportbeleid: gericht en met heldere speerpunten Binnen het sportstimuleringsbeleid legt de gemeente Haarlem accenten aan om bepaalde doelgroepen extra te activeren en/of bepaalde onderwerpen binnen het sportbeleid te versterken. Accentverschuivingen binnen het sportstimuleringsbeleid zijn mogelijk aan de hand van lerend beleid en is een continu proces. De inzet van de buurtsportcoaches, de middelen vanuit het sportstimuleringsfonds en het Uitvoeringsplan van de uitvoeringspartners SportSupport en SRO worden jaarlijks hierop afgestemd. Gericht sportstimuleringsbeleid ontstaat door het toepassen van de basisprincipes ‘Inwoner (sporter) centraal’ en ‘Netwerkvorming’. In deze agenda staan binnen het sportstimuleringsbeleid vijf speerpunten centraal: 1. Vitale sportverengingen en aanbieders. 2. Sportparticipatie en gezonde leefstijl voor jeugd en jongeren. 3. Sportparticipatie voor mensen met een beperking (aangepast sporten) en voor volwassenen die nog niet/onvoldoende sporten en bewegen. 4. Talentontwikkeling en (top)sportevenementen. 5. Positief sportklimaat. Meer met sport: integrale aanpak De thema’s sportaccommodatie- en sportstimuleringsbeleid kunnen over het algemeen opgepakt worden met de traditionele (sport)partners. Om de impact te vergroten en de kracht van sport en bewegen maximaal te benutten zijn echter een integrale aanpak en andere samenwerkingspartners nodig.
Daarom staan in de Agenda voor de Sport 2020+ nog twee thema’s: • •
3.3
Ruimte voor nieuwe vormen van sport en bewegen. Met als doel om meer mensen in beweging te krijgen, door in te spelen op nieuwe vormen van sport en bewegen en het benutten van de openbare ruimte. Sport en bewegen in het sociaal domein. Met als doel het in beweging krijgen van inwoners met complex op te lossen (beweeg)achterstanden en het leveren van een bijdrage aan maatschappelijke opgaven in de stad.
Onderwijshuisvestingsbeleid
Het onderwijshuisvestingsbeleid speelt een belangrijke rol voor binnensportaccommodaties vanwege het wettelijk kader voor bewegingsonderwijs. De gemeente is ervoor verantwoordelijk dat er in de nabijheid van de onderwijslocaties voldoende accommodaties zijn waar bewegingsonderwijs gegeven kan worden. Het onderwijshuisvestingsbeleid komt samen in het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs 2023 - 2038. De belangrijkste thema’s die een relatie met binnensport hebben zijn: • • •
• •
De Haarlemse coalitie zet in het coalitieakkoord 2022 - 2026 “Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad” in op het vergroenen en verduurzamen van de bestaande bouw. IKC-vorming als middel om ervoor te zorgen dat de ontwikkeling van het kind centraal staat. Duurzaamheid, klimaatneutraal in 2030 en aardgasvrij in 2040 zijn het uitgangspunt. Verder zijn transitievisie warmte, energie, natuurinclusief, biodiversiteit, klimaatadaptatie, circulariteit, ventilatie en binnenklimaat belangrijke thema’s. Scholen en bewegingsonderwijs moeten fysiek toegankelijk zijn, ook voor mensen met een zintuigelijke beperking. Specifiek voor bewegingsonderwijs zijn de volgende uitgangspunten van toepassing: − Gymzaal op maximaal <1 km van de basisschool. − Hoewel geen wettelijke eis, wordt voor de invulling van de normering vaak verwezen naar de afmetingsnormen van de KVLO met een functioneel zaaloppervlak van 308 m² en een vrije hoogte van 5,5 meter, bij voorkeur 7 meter hoog. − Spreiding en vernieuwing: slimme combinaties tussen schools en naschools gebruik van gymaccommodaties (gymzalen, sportzalen en sporthallen).
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
14 / 42
•
Vanuit bredere maatschappelijk opgave kijken of het mogelijk en wenselijk is om scholen te combineren met andere (maatschappelijke) voorzieningen of woningbouw. Dit alles gericht op enerzijds een efficiënt gebruik van de beperkt beschikbare ruimte en anderzijds op een inhoudelijke meerwaarde, waardoor verschillende voorzieningen elkaar kunnen versterken. Strategische keuzes in de omgevingsvisie 2045 waaronder het bevorderen van een gezonde leefomgeving.
•
3.4 • •
•
• •
•
•
•
Samenvatting beleid Beleidskader: Het belangrijkste beleidskader voor binnensport bestaat uit de ‘Agenda voor de Sport 2020+ en het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs 2023 – 2038’. Missie kracht van sport en bewegen: De gemeente Haarlem zet zich in het kader van deze missie in voor de bereikbaarheid, beschikbaarheid en betaalbaarheid van sport en vormen van bewegen. Natuurlijk binnen de financiële mogelijkheden van de stad. Visie: In de Haarlemse visie staat onder andere dat iedereen die dat wil, moet kunnen sporten om (van jongs af aan) het plezier van bewegen te ervaren. Haarlem zet zich in voor goede sportaccommodaties en een uitdagend sportaanbod. Centrale ambitie: De centrale ambitie is dat álle Haarlemmers fysiek en sociaal in beweging komen en met plezier sporten en bewegen. Sportaccommodatiebeleid: De gemeente Haarlem wil met haar sportaccommodatiebeleid nu en in de toekomst een sportieve infrastructuur voor álle inwoners, betaalbaar en afgestemd op hun behoeften realiseren. De gemeente zet daarvoor in op duurzame, toegankelijke, duidelijke en uitdagende sportaccommodaties met ruimte voor nieuwe vormen van sport en bewegen. Onderwijshuisvestingsbeleid: Vanuit onderwijs wordt vooral ingezet op de thema’s vergroenen & verduurzamen van bestaande bouw, IKC-vorming, duurzaamheid, klimaatneutraal & aardgasvrij en toegankelijkheid.
Bewegingsonderwijs: Specifiek voor de bewegingsonderwijs gelden de uitgangspunten: gymzaal maximaal één kilometer van de school, de KVLO-richtlijnen en spreiding & vernieuwing (zoeken naar slimme combinaties tussen schools en naschools gebruik). Maatschappelijke opgave onderwijshuisvesting: Vanuit bredere maatschappelijk opgaven kijken of het mogelijk en wenselijk is om scholen te combineren met andere (maatschappelijke) voorzieningen of woningbouw.
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
15 / 42
4. Huidige situatie binnensportaccommodaties 4.1
Inleiding en dashboard
Voor het capaciteitsonderzoek is het essentieel om inzicht en grip te krijgen op de huidige situatie van de binnensportportefeuille van Haarlem. Hiervoor is onder andere een analyse gemaakt van het aantal binnensportaccommodaties en zaaldelen, de spreiding ervan, de verdeling naar typen sportaccommodatie (sporthal, sportzaal, gymzaal en tijdelijke voorzieningen) en de afmetingen van de gemeentelijke gymzalen. Een overzicht van de binnensportportefeuille en de verdere analyses in dit rapport worden ondersteund door een uitgebreide database met bijbehorend dashboard.
4.2
De gemeente Haarlem
Haarlem is een stad en gelijknamige gemeente in Nederland en de hoofdstad van de provincie NoordHolland. Het ligt aan de rivier het Spaarne en in de regio Zuid-Kennemerland en wordt omringd door de gemeenten Velsen, Haarlemmermeer, Heemstede en Bloemendaal. Met een kleine 168.000 inwoners behoort Haarlem tot de middelgrote steden in de Randstad. Tot de gemeente Haarlem behoren de stad Haarlem en het westelijke deel van het dorp Spaarndam. Haarlem is onderverdeeld in de stadsdelen Centrum, Noord, Oost, Schalkwijk en Zuidwest. Met een totaaloppervlak van iets meer dan 32 km2 bvo is Haarlem ‘compact’ te noemen, met een langgerekte vorm van Noord naar Zuid. Door deze compactheid zijn er weinig locaties beschikbaar voor nieuwe schoolgebouwen en (binnen)sportaccommodaties. Veel van deze accommodaties hebben een beschermde en/of monumentale status. De in deze gebouwen gevestigde scholen hebben veelal recht op vervangende nieuwbouw, maar dat is vanwege de monumentale status niet altijd mogelijk op hun huidige locatie. Zoals hierboven al is aangegeven, zijn er in de gemeente weinig alternatieve plekken om nieuwbouw te realiseren.
4.3
Binnensportvoorzieningen in Haarlem
Nagenoeg alle binnensportaccommodaties in Haarlem zijn gemeentelijk eigendom. Het beheer, onderhoud en de exploitatie zijn echter uitbesteed aan SRO (dit worden de ‘B1-locaties’ genoemd), schoolbesturen (zgn. B2locaties) en overige organisaties (verenigingen en stichtingen). Haarlem telt op dit moment 78 binnensportlocaties met in totaal 89 zaaldelen. Daarnaast beschikt de gemeente nog over een aantal ‘specials’ voor specifieke sporten zoals bijvoorbeeld de turnhal of dojo (zie paragraaf 5.3 voor de specials). Als bijlage (1) is een overzicht van alle in dit onderzoek meegenomen accommodaties toegevoegd. De binnensportaccommodaties in Haarlem worden gebruikt door respectievelijk scholen in het po, (v)so en vo, Haarlemse (sport)verenigingen, ongebonden recreantengroepen en ongebonden sporters uit Haarlem. Daarnaast zijn er andere (grote) gebruikers waaronder het CIOS Nova College, verenigingen, ongebonden recreantengroepen en ongebonden sporters uit andere gemeenten en commerciële partijen uit Haarlem en andere gemeenten. Bij het in gebruik geven van een gymzaal, sportzaal of sporthal worden de volgende criteria gehanteerd: 1. Op basis van de Wet op het primair onderwijs (WPO), de Wet voortgezet onderwijs (WVO) en Wet op de Expertisecentra (WEC) heeft het onderwijs tijdens schooluren voorrang ten opzichte van overige gebruikers. De schooluren kunnen per school verschillen. 2.
Sportgebruik heeft in principe voorrang op andersoortige activiteiten. 3. Jaarhuurders hebben voorrang op seizoenhuurders; een seizoenhuurder heeft weer voorrang op een incidentele huurder. Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
16 / 42
4. Gebruik door jeugd heeft voorrang tot 20.00 uur. Toewijzing geschiedt op basis van de volgende prioritering: 1. Haarlemse sportverenigingen (inclusief competitie en training), statutair gevestigd in de gemeente en ongebonden recreantengroepen en ongebonden sporters uit de eigen gemeente; beide groepen wegen dus even zwaar. 2. Sportverenigingen uit andere gemeenten. 3. Ongebonden recreantengroepen en ongebonden sporters uit andere gemeenten. 4. Commerciële partijen uit de eigen gemeente. 5. Commerciële partijen uit andere gemeenten.
4.4
Kwaliteit binnensportvoorzieningen in Haarlem
Opbouw portefeuille Hieronder is de opbouw van de binnensportportefeuille uitgewerkt op basis van de verdelingen sporthallen, sportzalen, gymzalen en blaashallen. Wat opvalt in de onevenwichtige opbouw van de huidige binnensportportefeuille door het ontbreken van sportzalen (sportvoorziening met twee zaaldelen) en het grote aantal gymzalen. Ook telt Haarlem een aantal grotere zalen (o.a. Kennemer Sportcenter) en sporthallen (o.a. Olympiahal) die niet in verschillende zaaldelen te verdelen zijn. Type
Sporthal
Sportzaal
Gymzaal
Blaashal
Totaal
Aantal
7
0
71
1
79
Spreiding Kijkend naar de spreiding dan zijn de accommodaties en zaaldelen dan heeft stadsdeel Noord niet alleen veruit de meeste sportaccommodaties en zaaldelen, maar ook de meeste zalen in verhouding tot het aantal inwoners. De stadsdelen Schalkwijk en Zuidwest volgen op gepaste afstand en hebben een vergelijkbaar aantal zalen met in verhouding meer inwoners per zaal. Stadsdeel Oost heeft een beperkt aantal sportaccommodaties en zaaldelen en daardoor ongeveer twee keer zoveel sporters die gebruik moeten maken van één zaal in vergelijking tot de eerdergenoemde stadsdelen. Stadsdeel Centrum heeft het minste aantal sportaccommodaties en zaaldelen en daardoor in verhouding ook minder zalen tot het aantal inwoners. Accommodatie Totaal
Centrum
Noord
Oost
Schalkwijk
Zuidwest
Totaal
#accom.
#zalen
#accom.
#zalen
#accom.
#zalen
#accom.
#zalen
#accom.
#zalen
#accom
#zalen
3
3
32
38
7
7
17
21
19
20
78
89
Aantal inwoners
14.731
57.059
23.375
36.513
35.942
167.620
#Inwoners/zaal
4.910
1.501
3.339
1.739
1.797
1.883
Vanuit het wettelijk kader is onderzocht of scholen binnen de gestelde maximale afstand (1 kilometer voor primair onderwijs en speciaal voortgezet onderwijs, twee voor voortgezet onderwijs) vanaf hun locatie toegang hebben tot een binnensportaccommodatie (exclusief de accommodaties die in eigendom zijn van verenigingen). Uit deze analyse blijkt: •
Dat slechts één school; de Spaarneschool, geen binnensportaccommodatie heeft binnen een straal van één kilometer.
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
17 / 42
•
Als in plaats van afstand gekeken wordt naar reistijd met een bereikbaarheid op maximaal 10 minuten loopafstand van de school, dan blijkt dat drie scholen; de Spaarneschool. IKC De Argonauten en OBS Camelot (voorheen OBS De Zuiderpolder), geen binnensportaccommodatie binnen deze loopafstand hebben.
De spreiding van de binnensportcapaciteit is vanuit het wettelijk kader gezien grotendeels op orde. Afmetingen gemeentelijke gymzalen De gemeente hanteert voor nieuwe binnensportaccommodaties het Uniform Programma van Eisen waarbij op basis van KVLO-richtlijnen3 uitgegaan wordt van minimaal 14m*22m = 308 m2 voor een zaaldeel. Haarlem telt op dit moment 71 gymzalen, waarvan 42 in haar eigendom (dit zijn B1- en B2-locaties4). Als deze gemeentelijke gymzalen worden afgezet tegen het Uniform Programma van Eisen (richtlijn, 308 m2) en de VNGnorm (eis, 12m*21m = 252 m2) dan voldoet slechts 14% van gymzalen aan dit Uniforme Programma van Eisen. Ruim 85% deel van de gemeentelijke gymzalen voldoet nog niet aan de huidige gemeentelijke richtlijn. Van de overige gymzalen is onbekend in welke mate ze voldoen aan het Uniforme Programma van Eisen en/of de huidige VNG-norm.
4.5 • • • •
•
Samenvatting huidige situatie binnensportaccommodaties Dashboard: De gegevens in dit hoofdstuk en het verdere rapport worden ondersteund door een uitgebreide database met bijbehorend dashboard. Portefeuille: Haarlem beschikt op dit moment over 79 sportaccommodaties met 89 zaaldelen plus nog een aantal specials voor specifieke sporten (b.v. turnen, dojo, tennis, tafeltennis, badminton, skaten). Opbouw portefeuille: De portefeuille kent een onevenwichtige opbouw ten aanzien van soorten sportaccommodaties. Dit blijkt uit het ontbreken van sportzalen en het grote aantal gymzalen. Spreiding: De capaciteit van binnensport is niet gelijkmatig verdeeld over het aantal inwoners. Stadsdeel Noord kent de hoogste capaciteit en de stadsdelen Oost en Centrum hebben de laagste, in verhouding tot het aantal inwoners. Vanuit het wettelijk kader kijken in hoeverre scholen binnen de gestelde maximale afstand toegang hebben tot een binnensportaccommodatie, dan is de spreiding van de binnensportcapaciteit grotendeels op orde. Afmetingen: Haarlem hanteert voor gymzalen een uniform Programma van Eisen met een oppervlakte van 308 m2. Ruim 85% van de gymzalen in eigendom van de gemeente voldoen nog niet aan deze richtlijn.
3
KVLO heeft in 2022 met ‘De Moderne Gymzaal’ een update gedaan van de richtlijnen met een afmeting van 14*24 meter = 336 m 2 Locaties met een vereniging of schoolbestuur als eigenaar zijn niet meegenomen omdat de eigenaar zelf verantwoordelijk is voor renovatie en/of onderhoud. Ook zijn deze gegevens niet altijd beschikbaar. 4
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
18 / 42
5. Huidig gebruik binnensportaccommodaties 5.1
Inleiding
Als onderdeel van het onderzoek is ook het gebruik van binnensportaccommodaties geanalyseerd. Hiervoor is gekeken naar het huidige sportaanbod, het gebruik en de bezetting, de participatiecijfers, de ledenontwikkeling over de afgelopen jaren bij verenigingen en de gebruikerstevredenheid. Een deel van deze gegevens is ook verwerkt in de database.
5.2
Sportaanbod binnensportaccommodaties
Het overgrote deel van de binnensportzalen is opgezet op basis van de vroegere KVLO-richtlijnen en daardoor primair gericht op lichamelijke opvoeding en een diversiteit aan beweegvormen en (kern)sporten zoals basketbal, volleybal, zaalvoetbal, korfbal en zaalhockey. Op deze locaties kan vooral getraind worden in deze sporten. Zoals in het vorige hoofdstuk al geconcludeerd is het merendeel van gemeentelijke gymzalen te klein om te voldoen aan meest actuele KVLO-richtlijnen. Een aantal binnensportaccommodaties is ingericht voor specifieke sporten, de zogenaamde ‘specials’. Zo beschikt Haarlem onder andere over een turnhal, dojo, overdekte tennisbanen en verder een badmintonhal, tafeltennishal en een indoor skatevoorziening Onderdeel van de enquête voor dit onderzoek was een vraag over de kwaliteit van de gebouwen voor binnensport in relatie tot het sportaanbod. 56% van de respondenten is het helemaal/ enigszins eens met de stelling dat dit ’voldoende’ op elkaar aansluit. 28% van de respondenten is het helemaal/ enigszins oneens met de deze stelling. Voor deze groep vormde het binnenklimaat de belangrijkste reden om het oneens te zijn met deze stelling.
5.3
Rekenmethode bezetting
Binnen Haarlem wordt de volgende rekenmethode gehanteerd voor de bezetting en daarmee het bepalen van de capaciteit: •
Onderwijs: totale rekencapaciteit 1.040 uren. − Doordeweeks: 26 uren per week * 40 weken = 1.040 uren • Verenigingen (zowel gymzalen als sportzalen en -hallen): totale rekencapaciteit 1.800 uren. − Maandag t/m vrijdag 18.00 - 23.00 uur: 5 dagen * 5 uur *40 weken = 1.000 uren − Zaterdag/zondag 10 uur per dag: 2 dagen *10 uur *40 weken = 800 uren SRO meet de bezetting van alle B1-locaties en een deel van de B2-locaties. Op basis van deze metingen is de bezetting van de binnensportportefeuille voor zowel het onderwijs als sportverenigingen inzichtelijk gemaakt.
5.4
Gebruik en bezetting binnensportaccommodaties
Voor de analyse van het gebruik en de bezetting van de Haarlemse binnensportaccommodaties zijn de beschikbare reserveringsdata van SRO over 2023 voor de 46 accommodaties in gemeentelijk eigendom (B1- en B2-locaties) geanalyseerd. In deze analyse is onderscheid gemaakt tussen de bezetting en het gebruik: • Tussen onderwijs en verenigingen5 • Per dagdeel • Naar type zaal (sporthal of gymzaal) • Aantal locaties per bezettingscategorie Als bijlage 2 zijn de tabellen toegevoegd. Hieronder zijn de belangrijkste uitkomsten benoemd, waarbij er duidelijke verschillen tussen het onderwijs en de sportverenigingen zijn te zien. Bezetting onderwijs De bezettingscijfers van binnensportaccommodaties door het onderwijs geven de volgende uitkomsten: 5
NB: Voor onderwijs hadden wij over 42 van de 46 locaties data beschikbaar, voor verenigingen voor 45 van de 46 locaties.
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
19 / 42
• • • •
De cijfers laten een gespreid en evenwichtig beeld zien. Het gebruik is met name hoog in de ochtend met 84% bezetting. In de middag daalt de bezetting tot rond de 50% De hoge bezetting is met name te zien bij gymzalen, met ruim 90% in de ochtend en ruim 50% in de middag. De bezetting van sporthallen is aanmerkelijk lager met respectievelijk 46% en 40%. Dit intensieve gebruik komt ook terug in het aantal locaties in de hoogste bezettingscategorie, voor 22 locaties ligt de bezetting boven de 75% en voor nog eens 11 locaties tussen de 50% en 75%.
De bezetting van het onderwijs sluit aan bij de wettelijke kader waarin voorzien dient te worden in huisvesting voor bewegingsonderwijs op basis van het aantal leerlingen. Bezetting sportverenigingen Het gebruik door sportverenigingen laat het volgende beeld zien • •
•
De bezettingscijfers laten grote verschillen zien in piek- en dalgebruik. Daarnaast is er een groot verschil in de bezetting van sporthallen en gymzalen. Het gebruik door sportverenigingen is 67% op doordeweekse dagen tussen 18:00 - 21:00, terwijl dat later op de avond afneemt naar 14%. In het weekend ligt de gemiddelde bezetting in de ochtend en middag rond de 30%. Als wordt ingezoomd op het type accommodatie dan vallen de grote verschillen in het gebruik tussen sporthallen en gymzalen op. Op doordeweekse dagen ligt de bezetting van sporthallen tussen 18:00 – 21:00 op 77%, terwijl de bezetting in het weekend richting de 95% gaat in de ochtend en in de middag zelfs boven de 100% uitkomt. Waar sportverenigingen doordeweeks op de piekmomenten de gymzalen nog veelvuldig gebruiken (68%), worden deze later op de avond en in de weekenden nauwelijks gebruikt.
Dit beeld sluit aan bij de onevenwichtige binnensportportefeuille waarbij er vanuit de sportverenigingen veel druk ligt op sporthallen waar een tekort aan is, terwijl de beschikbare overcapaciteit aan gymzalen in de avonden en weekenden onvoldoende in deze behoefte kan voorzien. Dit heeft ook tot gevolg dat het gebruik van een groter aantal locaties in een lagere bezettingscategorie valt. Verdieping behoefte en bezetting Als onderdeel van het capaciteitsonderzoek zijn inputsessies met vertegenwoordigers van onderwijsinstellingen en het verenigingsleven georganiseerd voor meer duiding en verdieping van de uitkomsten. Tijdens deze inputsessies is ook de vraag gesteld waarom de behoefte aan meer zaalcapaciteit en zalen met een lage bezetting tot nu toe niet bij elkaar zijn gekomen. Hiervoor zijn diverse redenen genoemd: •
•
Organisatorische redenen − Voor veel scholen komt het aantal leerlingen niet exact uit op de 26 klokuren voor een volledige bezetting van een gymzaal. − Onderwijspartijen hebben te maken met kleinere klassen. Hierdoor moeten er meer lessen ingepland worden. Er is sprake van een tekort aan gymleerkrachten waardoor zoveel mogelijk op één locatie met een aaneengesloten rooster gewerkt moet worden. Als er sprake is van een te lange afstand vanaf de school gaat dit ten koste van lestijd. − Voor sportverenigingen liggen de oorzaken onder andere in het tekort aan trainers en vrijwilligers, onvoldoende toezicht om tegelijkertijd op meerdere locaties te programmeren en klokuren die niet aansluiten bij de doelgroep (bijvoorbeeld past ‘laat op de avond’ niet bij jonge doelgroepen). Functionele/ ruimtelijke oorzaken − Een van de belangrijkste problemen is het gemis aan sportzalen met twee zaaldelen. Daardoor wordt er niet voldaan aan de benodigde afmetingen en hoogte voor trainingen en wedstrijden. Dit heeft tot gevolg dat er een grotere druk ligt op de sporthallen − Van deze sporthallen en grote zalen (o.a. Kennemer Sportcenter) zijn er een aantal niet of beperkt deelbaar. Dit betekent dat gezamenlijk gebruik beperkt mogelijk is en er op eenzelfde moment slechts één klas of vereniging gebruik kan maken van de grotere zaal van voldoende omvang.
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
20 / 42
− −
•
•
Gymzalen hebben onvoldoende afmeting, hoogte en/of voorzieningen voor de betreffende sport. Bij veel gymzalen ontbreekt het aan de voor bepaalde sporten noodzakelijke inrichting, voldoende bergruimte en/of gewenste ontmoetingsfuncties om gebruik door een vereniging mogelijk te maken (bijvoorbeeld turnverengingen, zaalhockey en tafeltennisverenigingen met groter sportmaterieel kunnen lastig uitwijken). Ook is de bergruimte niet altijd bereikbaar vanuit elk zaaldeel. Locatie − De afstand naar en tussen de binnensportaccommodatie(s) is te groot. − Ook noemden trainers en docenten ‘sociale veiligheid’ en ‘onvoldoende toezicht bij de ingang van een gymzaal’ als aandachtspunten. Kwaliteit − Sommige binnensportaccommodaties zijn verouderd en voldoen niet aan de eisen van deze tijd.
Vragenlijst 2024: Beschikbaarheid Als onderdeel van de vragenlijst is een vraag gesteld over of er voldoende beschikbaarheid is van geschikte sportzalen, uitgesplitst naar doordeweekse dagen het weekend. Daarnaast is gekeken naar de totale respons en de respons vanuit specifiek het onderwijs als de sportverenigingen. Voldoende beschikbaarheid geschikte sportzalen
Enigszins / helemaal mee eens
Niet mee eens / oneens
Enigszins / helemaal mee oneens
Doordeweeks Alle respondenten
48%
13%
39%
Respondenten - onderwijs
53%
2%
45%
Respondenten - sportverenigingen
43%
16%
41%
Alle respondenten
41%
41%
18%
Respondenten - onderwijs
26%
71%
3%
Respondenten - sportverenigingen
41%
29%
30%
Weekend
Ten aanzien van doordeweekse beschikbaarheid wekt de respons de indruk dat er binnen Haarlem - ondanks het wettelijk kader voor binnensport - een tweedeling is tussen scholen in de mate waarin de capaciteit voor bewegingsonderwijs geregeld is. Slechts een kleine meerderheid van de scholen geeft aan dat er voldoende beschikbaarheid is. Voor verenigingen ligt het zwaartepunt juist wat meer richting ‘onvoldoende beschikbaarheid’. De relevantie van de beschikbaarheid voor het onderwijs in het weekend is laag. Dan is ‘onvoldoende beschikbaarheid’ juist nog steeds een issue voor 30% van verenigingen (30% van de respondenten). Duiding gebruik en bezetting Voor het onderwijs lijken de hoge bezettingscijfers een redelijk betrouwbaar beeld te geven. Ondanks het wettelijk kaders zijn er nog wel een aantal scholen die hebben aangegeven dat de capaciteit voor bewegingsonderwijs niet goed geregeld is. Voor sportverenigingen zijn de bezettingsgraadcijfers lastiger te duiden en sluiten de cijfers niet altijd aan bij de werkelijkheid vanuit de gebruikers gezien. Sportverenigingen hebben grotere verschillen in piek- en dalgebruik. Daarnaast zorgt de (beperkte) beschikbaarheid van grotere zalen in combinatie met andere oorzaken (o.a. organisatorisch, functioneel, locatie) ervoor dat de huidige vraag niet overal zichtbaar terugkomt in het gebruik en de bezetting.
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038
21 / 42
5.5
Participatie binnensportaccommodaties
Volleybal is de grootste gebruiker van binnensportaccommodaties in Haarlem. Verder is een algemene conclusie dat andere traditionele sporten zoals tennis, gymnastiek, basketbal, zaalhockey en turnen het meest gebruik maken van de beschikbare zalen.
5.6
Ledenaantallen
Om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van ledenaantallen is gekeken naar zowel de ‘KISS-rapportage gemeente Haarlem in 2023 van NOC*NSF (Kennis- en Informatie Systeem Sport) als de Verengingsmonitor van SportSupport (augustus 2024) als de ledenontwikkeling van de kernsporten volleybal, basketbal, zaalhockey, zaalvoetbal en korfbal tussen 2021 en 2024. Het algehele beeld is dat de ledenontwikkeling van de binnensportverenigingen een stijgende trend laat zien. Voor de kernsporten varieert het groeicijfer tussen de 7% en 39% in aantal leden over de afgelopen drie jaar. SportSupport merkt hierbij op dat deze groei nog wordt geremd door wachtlijsten en het tekort aan binnensportcapaciteit die voldoet aan de eisen voor trainingen en wedstrijden (juiste afmetingen veld, voldoende hoog). Als er meer voor kernsporten geschikte zaalcapaciteit bijkomt - met name sportzalen en sporthallen met de juiste afmetingen - dan kunnen er ook meer teams (volwaardig) in deze ruimten hun sport uitoefenen. Daardoor kan beter in de huidige behoefte worden voorzien en zal het aantal leden naar verwachting verder groeien.
5.7
Tevredenheid binnensportaccommodaties
Binnen Haarlem wordt de tevredenheid van binnensportaccommodaties regelmatig gemeten, o.a. via de inwonerspeiling (afdeling DIA, 2023) en het klantonderzoek Sportaccommodaties en Zwembaden (SRO, 2023). In beide onderzoeken scoort de tevredenheid over binnensportaccommodaties een ruime voldoende. Zo scoorden binnensportaccommodaties in de inwonerspeiling een rapportcijfer van 7,2 en gaf 80% van de respondenten aan het er (helemaal) mee eens te zijn dat er in de eigen omgeving voldoende sportaccommodaties aanwezig zijn. In het SRO-onderzoek kreeg de algemene tevredenheid voor dergelijke faciliteiten een eindcijfer 7,9. Dit is een stijging ten opzichte van de jaren ervoor. Verbetering voor de tevredenheid liggen op het vlak van schoonmaak, eenduidigheid in tarieven, het zichtbaarder maken van online verhuur en het upgraden van douches en sanitaire voorzieningen. Ook in de vragenlijst voor dit onderzoek is de tevredenheid over de binnensportaccommodaties gemeten. Op een schaal van 0 tot 5 waren de respondenten dermate tevreden dat de accommodaties op alle gevraagde aspecten een voldoende scoorden. ‘Bereikbaarheid van sportzalen’ scoorde met 3,75 het hoogst en ‘aantal sportzalen’ en ‘geschiktheid andersoortige sporten/ varianten’ scoorden met 2,99 het laagst.
Capaciteitsonderzoek Binnensport Haarlem 2024-2038