2 Bijlage 1 Beantwoording motie ‘Batterijen voor de Buurt’ 11 juli 2024

Verkenning buurtbatterij Beantwoording motie: ‘Batterijen voor de Buurt’ 11 juli 2024

Verkenning buurtbatterij naar aanleiding van de motie: ‘Batterijen voor de Buurt’ Naar aanleiding van de motie van 11 juli 2024 heeft het college de afgelopen periode in een eerste verkenning gekeken naar de mogelijke rol van slimme buurtbatterijen in gemeente Haarlem. Deze inzichten geven een eerste beeld over de potentie en aandachtspunten van slimme buurtbatterijen voor netbalancering en netcongestie in de gemeente. Deze verkenning kan als uitgangspunt dienen voor verder onderzoek en gesprekken met lokale en regionale partners over de potentiële inzet van buurtbatterijen in de gemeente. Uitkomsten verkenning Een buurtbatterij kan in specifieke gevallen een bijdrage leveren aan het verminderen van netcongestie op het laagspanningsnet door het afvangen van de pieken in een woonwijk. Zij kunnen effectief zijn in woonwijken met veel lokale opwek en hoge vraagpieken door elektrische verwarming en voertuigen (all-electric wijken), in combinatie met beperkte netcapaciteit. In deze omstandigheden is de inzet van buurtbatterijen om congestie te helpen verminderen en lokaal vraag en aanbod in balans te brengen het meest kansrijk. Dit geldt bijvoorbeeld voor nieuwbouwwijken. Batterijen kunnen onderdeel worden van een lokaal energiesysteem en extra elektriciteitsverbruik mogelijk maken.

Wel is hiervoor een bepaalde hoeveelheid transportvermogen en energiedelen (via bijvoorbeeld een groepscontract) als contractvorm vereist. De batterij zou ingezet kunnen worden door een energiecoöperatie of een gebiedsontwikkelaar, om bijvoorbeeld alsnog woningen en de commerciële en maatschappelijke voorzieningen te realiseren in een gebied waar netcapaciteit anders ontoereikend is. Recente ontwikkelingen In november zijn de ontwerpprincipes voor netbewuste nieuwbouw gepubliceerd1. Hierin is lokale opslag als buffer voor het onregelmatige opwekprofiel van wind en zon een belangrijk onderdeel in nieuwbouwwijken om het net te balanceren. Door de uitdagingen van de netcongestie op hoogspanningsstation Vijfhuizen, is het voor gebiedsontwikkelingen in Haarlem belangrijk om te potentie van netbewuste nieuwbouw en de rol van opslag hierin te verkennen. In specifieke gevallen zouden (buurt)batterijen een deel van een oplossing kunnen vormen voor toekomstige gebiedsontwikkelingen. Op 11 november 2024 is voor het eerst in Europa een groepscontract toegekend aan een woonwijk in Utrecht.2 Het gaat om het pilotproject van Stedin in de nieuwe Utrechtse stadswijk Merwede.

De nieuwe wijk is zo ontworpen dat alle voorzieningen (commerciële en maatschappelijke) gerealiseerd kunnen worden binnen de totale transportcapaciteit die beschikbaar is op basis van de kengetallen3 voor alleen de woningen in die wijk, waardoor netverzwaring niet nodig was en de wijk toch gerealiseerd kan worden. Deze wijk is gebouwd volgens de ontwerpprincipes van netbewuste nieuwbouw, waarin onder andere ook wordt ingezet op lokale opwek en buffers voor opslag, zoals netbewuste batterijen.

1/3

Aliander is op dit moment ook bezig met eenzelfde concept: de balanswijken. In Almere wordt nu een pilot in gang gezet waarbij gewerkt wordt met een wijkbudget waarbinnen alle woningen en voorzieningen gerealiseerd moet worden. Dit is nog geen standaardproduct van Liander en we houden de eerste resultaten van deze pilots nauwlettend in de gaten. In deze nieuwe wijken spelen (buurt)batterijen een belangrijke bufferrol in het balanceren van lokale vraag en aanbod, mits er duidelijk afspraken zijn over wanneer ze niet mogen handelen. Door de netcongestie op station Vijfhuizen is het op dit moment nog onduidelijk of en wanneer er nieuwe pilots bij Liander voor gemeente Haarlem kunnen gaan lopen. Netcongestie verergeren Zonder de juiste randvoorwaarden kunnen (buurt)batterijen juist pieken vergroten en netcongestie verergeren. Recent onderzoek toont aan dat als batterijen handelen op de onbalansmarkten, zij de piekbelasting op het elektriciteitsnet juist kunnen verhogen.4 In december 2024 publiceerden de netbeheerders hun visie op het gebruik van thuisbatterijen5 . Daarin adviseren zij om geen thuisbatterijen te stimuleren voordat de randvoorwaarden zijn vormgegeven, waaronder niet handelen.

Dit voorjaar werken netbeheerders in samenwerking met de Autoriteit Consument en Markt (ACM) en het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) aan afspraken over netbewust gedrag van thuisbatterijen. Tegelijkertijd actualiseren netbeheerders op dit moment hun visie op de inzet van grootschalige batterijsystemen, inclusief de buurtbatterij. Deze visie wordt Q2 2025 verwacht. Buurtbatterijen kunnen lokaal alleen congestie helpen verminderen als ze congestieneutraal worden aangesloten en dus niet handelen tijdens piekmomenten op het elektriciteitsnet. Financiële en juridische haalbaarheid en ruimtelijke inpassing De investeringskosten van een buurtbatterij zijn groot. Daarnaast worden buurtbatterijen aangesloten op het laagspanningsnet en hebben een eigen elektriciteitsmeter. Daardoor moet over stroom die wordt opgeslagen en weer wordt teruggeleverd via een buurtbatterij, dubbele energiebelasting en netkosten betaald worden. Dit heeft, boven op de hoge investeringskosten, extra negatief effect op de business case. Daardoor is een buurtbatterij op dit moment niet financieel rendabel als die niet handelt op de onbalansmarkt en daarmee juist netcongestie verergert.6 Tegelijkertijd zijn er ook uitdagingen voor veilige, ruimtelijke inpassing van een buurtbatterij, inclusief de mogelijke risico’s op brand en het vrijkomen van giftige gassen.

Een buurtbatterij heeft grote impact op de openbare ruimte en heeft gemiddeld tussen de 20 en 40m2 nodig, (vergelijkbaar met de grootte van een transformatorhuisje). Gezien het feit dat er in Haarlem nu al 400 transformatorhuisjes bij moeten komen om het lokale net te verzwaren, zouden buurtbatterijen een extra beslag doen op dit ruimtelijke inpassingsvraagstuk in bestaande wijken. Daarnaast is er in Haarlem geen sprake van structurele congestie op het laagspanningsnet. Bovendien staat huidige wetgeving congestiemanagement door buurtbatterijen op laagspanningsnetten nu niet toe.

2/3

Batterijen bij bedrijven Voor bedrijven die willen groeien of verduurzamen, maar door congestie geen nieuwe grootverbruikers (GV) aansluiting of extra vermogen kunnen krijgen, kunnen batterijen ook een belangrijke rol spelen om de pieken op te vangen zodat zij kunnen uitbreiden binnen hun bestaande transportcapaciteit van hun elektriciteitscontract. Deze batterijen zouden congestie neutraal moeten worden aangesloten en ondernemers zouden daar financieel voordeel mee moeten behalen (zie uitganspunten randvoorwaarden Visie netbeheerders december 2024). Door de huidige congestie voor grootverbruikers is dit heel actueel voor ondernemers in Haarlem en is het belangrijk om verder uit te werken hoe dit vanuit de gemeente gestimuleerd zou kunnen worden. Op bedrijventerreinen kan opslag ook een belangrijke rol spelen. Als meerdere bedrijven gezamenlijk een uitdaging hebben door netcongestie, kunnen zij mogelijk samenwerken en gezamenlijk investeren in opwek en opslag om meer vermogen gedurende daluren voor de hele groep beschikbaar te maken. In Waarderpolder is op dit moment een aantal bedrijven begonnen met het onderzoeken van mogelijkheden van nauwere samenwerking in een mogelijk energie collectief. Gezien de huidige netcongestie in Haarlem is het belangrijk dit ook verder te onderzoek hoe we ondernemers hierin kunnen stimuleren.

Concluderend De inzet van buurtbatterijen in Haarlem is op dit moment geen logische keuze in bestaande woonwijken. Maar de inzet van batterijen op bedrijventerreinen en voor individuele bedrijven daarentegen kan een effectieve manier zijn om congestie te verhelpen en bedrijven te laten groeien, verduurzamen of vestigen. Daarnaast houden wij de ontwikkelingen in de pilotwijken in de gaten en onderzoeken we hoe de inzet van opslag voor Haarlem een rol kan spelen bij de realisatie van toekomstige wijken.

3/3