2 Bijlage 1 Agenda Toegankelijk Haarlem

Agenda Toegankelijk Haarlem Naar een toegankelijke stad

6 mei 2025 Beheer en Beleid Openbare Ruimte

Inhoudsopgave 1.

Samenvatting

3

2.

Inleiding

4

2.1

Naar een toegankelijke stad

4

2.2

Leeswijzer

5

3.

4.

Kader Inclusieve Samenleving

7

3.1

Internationale en landelijke regelgeving

7

3.2

Lokale regelgeving

7

3.3

Trends

8

Thema's & ambities

10

4.1

Openbare Ruimte

10

4.2

Vrije Tijd

12

4.3

Onderwijs & Ontwikkeling

15

4.4

Vervoer

16

4.5

Thuis & Inclusieve wijken

19

4.6

Werk & Inkomen

20

4.7

Welzijn, Gezondheid & Ondersteuning

22

4.8

Bewustwording, digitale toegankelijkheid & participatie

23

Bijlagen Bijlage 1. Uitvoeringsagenda Toegankelijk Haarlem 2025 - 2027 Bijlage 2. Evaluatie Actieprogramma Toegankelijk Haarlem 2019 - 2021 Bijlage 3. Routekaart Toegankelijk Stad 2030 Bijlage 4. Overzicht openbare en opengestelde toiletten gemeente Haarlem

2

1.

Samenvatting In Haarlem willen we dat iedereen zich welkom voelt en volwaardig mee kan doen. We houden rekening met wat iemand wil en kan én we zorgen voor gelijke kansen. We hebben hierbij oog voor mensen met een fysieke, zintuiglijke en verstandelijke beperking, en mensen met een psychische kwetsbaarheid of chronische ziekte. We richten de stad zo toegankelijk mogelijk in, zodat iedereen er kan wonen, werken, naar school kan gaan, boodschappen kan doen en kan recreëren. Er is echter geen eenduidige definitie voor hoe een toegankelijke stad eruitziet. Dit is per straat of gebouw verschillend. Daarom gaan we uit van een universeel ontwerp (design for all). Dit betekent dat we ontwerpen voor iedereen. Hierdoor kunnen zoveel mogelijk mensen zich veilig en zelfstandig binnen de stad verplaatsen en gebouwen betreden. Maar kan ook iedereen meedoen door begrijpelijke communicatie en het inrichten van een toegankelijke website. Toegankelijkheid gaat namelijk over fysieke, sociale en digitale toegankelijkheid. Zo zorgen we ervoor dat meedoen voor iedereen meer vanzelfsprekend is. De afgelopen jaren hebben we gewerkt aan het verbeteren van de toegankelijkheid op verschillende gebieden.

Voorbeelden zijn aanpassingen in het maatschappelijk vastgoed en in de openbare ruimte, het verbeteren van de gemeentelijke website, het wegnemen van drempels bij het sporten en het helpen van mensen met een arbeidsbeperking bij het vinden en behouden van werk. We werken vanuit verschillende domeinen aan een inclusieve samenleving. We zijn er helaas nog niet. Om een toegankelijke stad te bereiken is er de komende jaren meer structurele aandacht en inzet nodig. Vanuit de gemeentelijke organisatie, maar ook vanuit onze contractpartners, ondernemers, culturele instellingen, sportorganisaties, evenementenorganisatoren, scholen, werkgevers, woningcorporaties en maatschappelijk organisaties. En vanuit onze inwoners en bezoekers. Een toegankelijke stad bereiken we alleen samen met onze inwoners, partners én met de ervaringsdeskundigen. De Agenda Toegankelijk Haarlem beschrijft per thema de doelen van de gemeente Haarlem en wat we nu al doen op het gebied van toegankelijkheid. De Uitvoeringsagenda Toegankelijk Haarlem 2025 - 2027 gaat per thema in op concrete acties en maatregelen voor de jaren 2025 - 2027 om de stad zo toegankelijk mogelijk te maken. De focus ligt vooral op maatregelen in de openbare ruimte, het vergroten van bewustwording en het betrekken van ervaringsdeskundigen.

De opgave is de komende jaren complex en vraagt om integrale afwegingen, waarbij we toegankelijkheid niet uit het oog verliezen. Samen maken we de toegankelijke stad!

3

2.

Inleiding Gemeente Haarlem wil een toegankelijke stad zijn; voor iedereen, ongeacht de beperking. Haarlemmers met zichtbare of onzichtbare beperkingen en met allerlei levensstijlen, van verschillende leeftijden, sekse, etnische, culturele of religieuze achtergrond, genderidentiteit en seksuele oriëntatie, vormen samen onze stad. In onze stad streven we ernaar dat iedereen zoveel mogelijk kan meedoen in onze samenleving. En dat Haarlem wordt ervaren als een fijne stad om in te wonen, te werken en samen te leven. De gemeente Haarlem riep 2018 uit tot het Jaar van de Toegankelijkheid. Naar aanleiding hiervan zijn de 'Routekaart Toegankelijke Stad 2030' en het ‘Actieprogramma Toegankelijk Haarlem 20192021’ vastgesteld. Sinds het coalitieakkoord ‘Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad’ heeft Diversiteit en inclusie een eigen portefeuille. Toegankelijkheid is onderdeel van deze portefeuille en is op meerdere terreinen onderdeel van gemeentelijk beleid of uitvoering. Toegankelijkheid vraagt echter om meer specifieke en structurele aandacht. Vandaar dat in 2022 toegankelijkheid als speerpunt is benoemd.1 We hebben aandacht voor fysieke, sociale en digitale toegankelijkheid. We werken als gemeente niet alleen aan een toegankelijke stad, maar nadrukkelijk in samenwerking met ervaringsdeskundigen.

De gemeente Haarlem werkt op deze manier volgens het VN-principe “niets over ons, zonder ons”. Met het aanstellen van een nieuwe coördinator toegankelijkheid, het opstellen van deze Agenda en de bijbehorende Uitvoeringsagenda Toegankelijk Haarlem 2025-2027 geven we het onderwerp opnieuw de specifieke en structurele aandacht die het verdient. De Agenda en Uitvoeringsagenda zijn opgesteld naar aanleiding van meldingen en gesprekken met de ambassadeurs van Toegankelijk Haarlem en Stichting Drempelloos. Bij het opstellen is ook de evaluatie2 van het Actieprogramma Toegankelijk Haarlem 2019-2021 betrokken, net als de adviezen van de Participatieraad3. Door concrete acties en maatregelen voor de komende jaren in de Uitvoeringsagenda Toegankelijk Haarlem 2025-2027 te benoemen, werken we samen met onze partners naar een toegankelijke stad.

2.1 Naar een toegankelijke stad In Haarlem moet iedereen zich welkom voelen en volwaardig kunnen meedoen. De stad moet erop gericht zijn dat iedereen er kan wonen, werken, onderwijs kan volgen, boodschappen kan doen en er kan recreëren. Er bestaat echter geen eenduidige definitie of norm van hoe een toegankelijke stad er daadwerkelijk uitziet of functioneert. Het is daarom lastig meetbaar wanneer iets goed genoeg is. De ervaring van de mate van toegankelijkheid verschilt per persoon en de uitwerking van maatregelen om de toegankelijkheid te vergroten, kan bovendien ook tegenstrijdig uitpakken voor verschillende mensen. In de keuzes die we maken vragen we daarom continue aandacht voor toegankelijkheid. In Haarlem streven we naar zo toegankelijk mogelijk en gaan we uit van een

1

Informatienota Diversiteit en Inclusie, 2022. Zie bijlage 2. 3 Participatieraad, Ongevraagd advies "Haarlem een toegankelijke stad.", 8 december 2022. 2

4

universeel ontwerp (design for all). Dit betekent dat zoveel mogelijk mensen de openbare ruimte of (openbare) gebouwen kunnen gebruiken. Zo werken we er naar toe dat meedoen voor iedereen meer vanzelfsprekend is. We hebben hierbij oog voor mensen met een fysieke, zintuiglijke en verstandelijke beperking, en mensen met een psychische kwetsbaarheid of chronische ziekte. Ongeveer 13% van de inwoners van Haarlem boven de 18 jaar geeft aan minimaal één beperking op het gebied van gehoor, zicht of mobiliteit te hebben.4 Inclusie, diversiteit en toegankelijkheid De termen inclusie, diversiteit en toegankelijkheid staan niet los van elkaar. We gebruiken in deze Agenda de definities, zoals beschreven in de Informatienota Diversiteit en Inclusie5: Inclusie Inclusie gaat verder dan hoe een groep is samengesteld, het gaat over meedoen. In een inclusieve samenleving mag iedereen er zijn en kan iedereen, ondanks de verschillen, volwaardig participeren. Het gaat daarbij zowel om arbeidsparticipatie, maatschappelijke participatie als sociale participatie. Diversiteit Diversiteit gaat over alle manieren waarop we van elkaar verschillen. Met sommige van die verschillen worden we geboren. Die kunnen we niet veranderen. Andere verschillen ontstaan later in ons leven en zijn veranderlijk.

In de verschillende definities van diversiteit worden naast zichtbare kenmerken, zoals sekse, leeftijd, huidskleur ook onzichtbare elementen genoemd, zoals seksuele voorkeur, cultuur, neurodiversiteit en economische status. 6 Toegankelijkheid Toegankelijkheid gaat erom dat iedereen, met of zonder beperking, de kans krijgt gebruik te maken van alle vormen van voorzieningen, informatie en dienstverlening. Iedereen moet volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving.7

2.2 Leeswijzer In het volgende hoofdstuk gaan we in op de kaders, zoals het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, de Omgevingsvisie en de gemeentelijke ambities. In hoofdstuk 4 onderscheiden we acht thema's, waarbinnen toegankelijkheid een rol speelt. Per thema beschrijven we waar de gemeente naar toe wilt groeien en wat de huidige situatie in Haarlem is. De concrete acties voor de jaren 2025 tot en met 2027 beschrijven we in de Uitvoeringsagenda Toegankelijk Haarlem 2025-2027 (bijlage 1). In bijlage 2 is de evaluatie van het Actieprogramma Toegankelijk Haarlem 2019-2021 opgenomen, waarin we weergeven wat er concreet met de acties is gebeurd. De Routekaart 'Toegankelijke Stad 2030' is in bijlage 3 toegevoegd. Bijlage 4 toont de kaart met openbare en opengestelde toiletten van de gemeente Haarlem.

4

De GGD Gezondheidsmonitor is een groot vragenlijstonderzoek naar de gezondheid, de leefstijl en het welzijn van inwoners van 18 jaar en ouder. Gezondheidsatlas GGD Kennemerland - Minimaal 1 beperking op het gebied van gehoor, zicht of mobiliteit: % volwassenen en ouderen - 2020 - Gemeenten (gezondheidsatlaskennemerland.nl). 5 20221586146-1-Informatienota-Diversiteit-en-Inclusie.pdf. 6 essay_inclusie_diversiteit.pdf. 7 Wat is toegankelijkheid?

5

6

3.

Kader Inclusieve Samenleving In dit hoofdstuk wordt de belangrijkste wet- en regelgeving, die van belang is voor de gemeente Haarlem op het gebied van toegankelijkheid, kort beschreven. Daarnaast behandelen we een aantal trends en ontwikkelingen die relevant zijn.

3.1 Internationale en landelijke regelgeving Internationale regelgeving In 2016 heeft Nederland het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (hierna VN-verdrag Handicap) ondertekend. Met het ondertekenen van het VN-verdrag Handicap zet Nederland zich in om de positie van mensen met een beperking te verbeteren. Het VN-verdrag Handicap verlangt dat elke gemeente periodiek uitleg geeft over hoe de gemeente uitvoering geeft aan het Verdrag en daarbij een agenda opstelt die toelicht hoe de gemeente aan een inclusieve samenleving werkt. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) onderscheidt hiervoor zes thema's die voor iedereen van belang zijn: onderwijs & ontwikkeling, thuis, werk & inkomen, vrije tijd, vervoer en welzijn, gezondheid & ondersteuning.8 Landelijke regelgeving De Omgevingswet gaat over de ruimte waarin mensen wonen, werken en ontspannen. Toegankelijkheid is als nationaal belang omschreven in de Nationale Omgevingsvisie. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) stellen dat gebouwen en openbare buitenruimten toegankelijk moeten zijn voor personen met een beperking. Het verbeteren van de toegankelijkheid van de openbare ruimte is een afweging bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Vanuit de Participatiewet is een van de doelen om de (arbeids)participatie van inwoners te versterken.

In het bijzonder van mensen die vanwege een beperking een afstand tot de arbeidsmarkt hebben. De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet. De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) richt zich op het ondersteunen van de zelfredzaamheid en participatie van mensen met een fysieke beperking, chronisch psychische of psychosociale problemen. De gemeente voert de Wmo uit. Het doel van de Jeugdwet is dat alle jeugdigen gezond en veilig opgroeien en zich zo goed mogelijk ontwikkelen. De Jeugdwet richt zich op kinderen die tijdelijk of langer ondersteuning nodig hebben bij het opgroeien, waaronder kinderen en jongeren met een verstandelijke beperking. De Wet langdurige zorg (Wlz) is er voor alle mensen met een beperking die blijvend zijn aangewezen op permanente intensieve zorg.

3.2 Lokale regelgeving Met de uitvoering van de Participatiewet, Wet maatschappelijke ondersteuning en Jeugdwet werkt de gemeente Haarlem onder andere aan de uitvoering van het VN-verdrag Handicap. 8

De index: wat staat er in een Lokale Inclusie Agenda? | VNG.

7

De Routekaart 'Toegankelijke Stad 2030' blijft actueel9 en beschrijft de ambities van het college. Met het Coalitieakkoord 2022-2026 'Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad' zetten we sterker in op een duurzame, leefbare, sociale en inclusieve stad. We streven naar een toegankelijke stad, waar Haarlemmers met een beperking zoveel mogelijk kunnen meedoen aan de samenleving. De gemeenteraad heeft in december 2021 de Omgevingsvisie Haarlem 2045 vastgesteld. Deze visie is de leidraad voor al het Haarlemse beleid en schetst de ruimtelijke ontwikkeling van de stad richting 2045. We zetten in op het versterken van de sociale infrastructuur van de stad om in de toekomst een toegankelijke, inclusieve en sociale samenleving te zijn. Hiervoor heeft de stad voldoende ruimte nodig waar mensen elkaar kunnen ontmoeten om sociale netwerken op te bouwen en te onderhouden. De nabijheid van toegankelijke en bereikbare voorzieningen zijn hierbij van belang. Daarnaast is het van belang dat iedereen zich actief en op een prettige en veilige manier zelfstandig kan verplaatsen in de openbare ruimte. Dit geldt voor jong en oud, en ook voor mensen met een beperking. We werken in Haarlem volgens het VN-principe “niets over ons, zonder ons”. Elke dag ervaren inwoners en bezoekers letterlijk en figuurlijk drempels om volledig en zelfstandig mee te kunnen doen.

Daarom vinden we het ontzettend belangrijk om het gesprek te voeren met inwoners om te kijken wat goed gaat en waar verbeteringen mogelijk zijn. De ambassadeurs van Toegankelijk Haarlem en Stichting Drempelloos worden betrokken bij projecten. Deze manier van werken past onder het Programma Versterken Lokale Democratie10.

3.3 Trends Vergrijzing Nederland vergrijst. Ouderen blijven langer gezond en langer zelfstandig thuis wonen. Om het voor deze inwoners ook mogelijk te maken om langer zelfstandig in hun sociale en dagelijkse behoeften te voorzien is een toegankelijke infrastructuur nodig. Dagelijkse voorzieningen, zoals winkels, wijkcentra en gezondheidscentra zijn daarom bij voorkeur op loopafstand en toegankelijk. Daarbij is het van belang dat obstakels in de openbare ruimte zoveel mogelijk worden vermeden en dat er veilige looproutes zijn waar mensen zonder hoogteverschillen van A naar B kunnen. Gezondheid Het aantal mensen met chronische- en welvaartsziekten in Nederland neemt toe. Voorbeelden zijn diabetes, hart- en vaatziekten, kanker, visuele beperkingen, beroerte en dementie. In de gemeente Haarlem geeft 26% van de 18-64 jarigen aan één of meer langdurige ziekten of aandoeningen te hebben.11 Van de 65-plussers geeft 45% aan minstens één langdurige zieke of aandoening te hebben.12 Met het oog op de vergrijzing zal dit percentage de komende jaren verder oplopen.

9

Met de invoering van de Omgevingswet is het Bouwbesluit vervangen door het Besluit bouwwerken leefomgeving. Voor de Routekaart geldt dat we de toegankelijkheidseisen uit het Bbl hanteren. 10 Van wijkraden naar wijkplatforms | Gemeente Haarlem. 11 De GGD Gezondheidsmonitor is een groot vragenlijstonderzoek naar de gezondheid, de leefstijl en het welzijn van inwoners van 18 jaar en ouder. Gezondheidsatlas GGD Kennemerland - Minstens 1 langdurige ziekte of aandoening: % volwassenen - 2022 - Gemeenten (gezondheidsatlaskennemerland.nl). 12 Gezondheidsatlas GGD Kennemerland - Minstens 1 langdurige ziekte of aandoening: % ouderen - 2022 - Gemeenten (gezondheidsatlaskennemerland.nl).

8

9

4.

Thema's & ambities Een inclusieve samenleving heeft betrekking op verschillende aspecten van het leven van inwoners. In dit hoofdstuk beschrijven we de ambitie van de gemeente Haarlem per thema, laten we zien hoe we de afgelopen periode uitvoering hebben geven aan de verschillende thema's en hoe we toewerken naar het streefbeeld in de komende periode. Op deze manier sluiten we beter aan op de ambities uit de Routekaart 'Toegankelijke stad 2030'. De volgorde van de thema's is als volgt: 1. Openbare Ruimte 2. Vrije tijd 3. Onderwijs & ontwikkeling 4. Vervoer 5. Thuis & Inclusieve wijken 6. Werk & inkomen 7. Welzijn, gezondheid & ondersteuning 8. Bewustwording, digitale toegankelijkheid & participatie

4.1 Openbare Ruimte Haarlem staat voor grote opgaven in de stad, die voor veel veranderingen in de bebouwde omgeving gaan zorgen. Een groeiend inwoneraantal én maatschappelijke en demografische ontwikkelingen vragen om een toegankelijke infrastructuur en een toegankelijke openbare ruimte. Een openbare ruimte die veilig en zelfstandig te gebruiken is, waar inwoners met en zonder beperking elkaar kunnen ontmoeten én waar kinderen samen kunnen spelen. We streven naar een zo toegankelijk mogelijke openbare ruimte, waar de voetganger zich via obstakelvrije looproutes kan verplaatsen door de stad. Inrichting en beheer zijn gericht op schoon, heel en veilig én gericht op ontmoeten, spelen en bevorderen van de gezondheid. Elke wijk heeft zijn eigen uitdagingen. Zo is het onmogelijk om het historische centrum, met haar middeleeuwse stratenpatronen en monumentale panden, volledig toegankelijk te maken voor iedereen. Daarnaast vormt stoepparkeren een belemmering voor mensen met een beperking. Bereikbaarheid De gemeente ontvangt regelmatig meldingen over obstakels op de stoep, het ontbreken van op- en afritjes of over het niet werken van akoestische signalering bij oversteekplaatsen.

67% van de Haarlemmers vindt de straten en stoepen niet goed begaanbaar voor iedereen, ook voor inwoners met een beperking of voor ouders met kinderwagens.13 Per stadsdeel zijn er echter verschillen.14 Zo is er in het centrum met name overlast van verkeerd geparkeerde fietsen en vormen paaltjes obstakels in voetgangersgebieden.15 Deze paaltjes zijn met name geplaatst om auto's te weren om de toegankelijkheid te bevorderen. Op ander plekken in de stad ervaren inwoners veel overlast van auto's die (deels) op de stoep staan geparkeerd.

13

Swing Viewer - Straten en stoepen zijn goed begaanbaar voor iedereen - (helemaal)eens - Haarlem. Swing Viewer - Straten en stoepen zijn goed begaanbaar voor iedereen - (helemaal)eens - Stadsdelen. 15 Gebiedsplan Centrum 2024 en Gebiedsplan Centrum 2025. 14

10

In de afgelopen periode is er ingezet op het treffen van kleine aanpassingen in de openbare ruimte in de verschillende stadsdelen om een meer toegankelijke openbare ruimte te creëren. Het ging hierbij om het weghalen van paaltjes, het aanbrengen van op- en afritjes en het aanleggen van routegeleiding. Deze inzet wordt de komende jaren voortgezet. Inwoners vragen ook met regelmaat aandacht voor het handhaven van de toegankelijkheid in de openbare ruimte. Auto's, fietsen, deelscooters, overhangend groen en plantenbakken, bouwsteigers en uitstallingen beperken de doorgang en vormen een obstakel voor mensen met een beperking, maar ook voor ouderen of mensen met een kinderwagen. Binnen de beschikbare capaciteit werken de handhavingsteams dagelijks aan een leefbaarder en veiliger Haarlem. Hierbij heeft toegankelijkheid de aandacht. Dit wordt door inwoners niet altijd als voldoende ervaren. In 2025 wordt er ingezet op handhaving van foutgeparkeerde voertuigen, fietsen16 en objecten in de openbare ruimte17. Wat betreft foutgeparkeerde voertuigen wordt er, naast het handhaven op meldingen, proactief ingezet op overlastlocaties. Bij nieuwe fietsenstallingen in het centrum wordt toegankelijkheid nadrukkelijk opgenomen in de realisatiefase van de plannen. Met de komst van nieuwe fietsenstallingen kunnen de handhavingsteams gerichter optreden tegen verkeerd geparkeerde fietsen.

(Her)Inrichting openbare ruimte Het vergroten van de toegankelijkheid van de openbare ruimte is een speerpunt van de gemeente. Bij groot onderhoud is toegankelijkheid een uitgangspunt voor de herinrichting van de openbare ruimte. Dit betekent dat de openbare ruimte door iedereen te bereiken en te gebruiken is. Een voorwaarde hiervoor zijn obstakelvrije looproutes. Bij de herinrichting van de openbare ruimte is de gemeente extra alert op het realiseren van voldoende obstakelvrije loopruimte voor de voetganger. Het Handboek Inrichting Openbare Ruimte is in 2024 vastgesteld en biedt handvatten aan deze inrichting. Het HIOR stelt dat bij het ontwerp, de uitvoering en het beheer extra aandacht moet worden geschonken aan de doelgroep. Denk aan duidelijke loop- en zichtlijnen, voldoende rustmogelijkheden en duidelijke herkenningspunten. Ook zijn het vermijden van obstakels of hoogteverschillen en duidelijke contrasten in kleur en materiaal enkele voorbeelden van een beter toegankelijke openbare ruimte. De informatie over toegankelijkheid in het huidige HIOR blijkt te beperkt. Bij de actualisatie van het HIOR wordt toegankelijkheid meegenomen. In de afgelopen jaren zijn inwoners met een beperking betrokken bij de (her)inrichting van de openbare ruimte. Dit gebeurde niet op structurele basis.

Door ervaringsdeskundigen vroegtijdig te betrekken wordt er meer rekening gehouden met de toegankelijkheid van de beoogde inrichting en kunnen afwegingen integraal worden gemaakt. Toegankelijke openbare en opengestelde toiletten De gemeente werkt aan het vergroten van het aantal openbare en opengestelde toegankelijke toiletten en de informatievoorziening over de toiletten in de stad. De Maag Lever Darm Stichting stelt dat iedere 500 meter een openbaar of opengesteld toilet in drukke voetgangersgebieden of een park of recreatiegebied moet zijn. In drukke voetgangersgebieden in Haarlem voldoen we overdag al aan deze norm18, maar in de avond en in het weekend is dit een aandachtspunt. We realiseren daarom een 24/7 zelfreinigend openbaar rolstoeltoegankelijk toilet in de Smedestraat. In de ontwerpen voor de fietsenstallingen Houtplein, Kruisstraat en oude V&D én in het ontwerp voor het OV-knooppunt Haarlem Nieuw Zuid zijn ook toegankelijke openbare toiletten en een Changing Places Toilet opgenomen. We voeren daarnaast het gesprek met ondernemers en culturele instellingen om de toiletten ruimer open te stellen en via de HogeNood app kenbaar te maken. 16

Zie Fietsparkeren Uitvoeringsplan 2025 Haarlem. De thema's zijn geprioriteerd in het Uitvoeringsprogramma Handhaving 2025-2026. 18 Zie bijlage 4. 17

11

4.2 Vrije Tijd We streven naar toegankelijke vrije tijd. Iedereen kan naar wil en vermogen meedoen aan activiteiten zoals sporten en vrijetijdsbesteding. Het thema Vrije Tijd is erg breed en behelst onder andere winkelen, een terrasje pakken, samen spelen, sporten en bewegen, een museum bezoeken, een voorstelling, festival of cultureel evenement bijwonen, en politiek bedrijven. Het gaat ook om het betreden van publieke gebouwen. Sporten, bewegen en spelen Binnen de gemeente Haarlem zien we graag dat sport voor iedereen toegankelijk en bereikbaar is, zowel fysiek als sociaal. Iedereen heeft het recht op een sociaal-veilige sportomgeving, waar sporters zich welkom voelen. We blijven daarom inzetten op het mogelijk maken van sporten met een beperking.19 Dit doen we onder andere door het aanbieden van het Platform Uniek Sporten en de Uniek Sporten Uitleen. Bij de Uniek Sporten Uitleen is het voor inwoners met een beperking mogelijk kosteloos een sporthulpmiddel te lenen. Op deze manier kan de sporter tijdelijk het hulpmiddel uitproberen en kijken of een sport en het bijpassende hulpmiddel bij de sportbehoefte past. Daarnaast zet de gemeente Haarlem zich met het organiseren van de Regionale Spelen in 2025 en de Special Olympics voor sporters met een verstandelijke beperking in 2026 extra in om de toegankelijkheid en zichtbaarheid van G-sport in de regio te vergroten.

Als het gaat om de fysieke toegankelijkheid is toegankelijkheid een onderdeel van het Programma van Eisen. Nieuwe sportaccommodaties, zoals de sporthal aan de Floris van Adrichemlaan en zwembad de Planeet in Noord, moeten voldoen aan de toegankelijkheidseisen. Sport en bewegen moet ook in de openbare ruimte voor iedereen mogelijk zijn. Hiervoor richten we de komende jaren 25 plekken voor sport- en beweegvormen zo toegankelijk mogelijk in. Zo wordt er bij de herinrichting van Skatepark ’t landje rekening gehouden met urban sporters met een beperking, en is er een adviseur op het gebied van rolstoel-toegankelijkheid bij het project betrokken. Naast sport en bewegen zetten we in op samen buiten spelen. Kinderen met een beperking kunnen vaak niet meespelen en worden door sociale en fysieke drempels buiten spel gezet, ook in Haarlem. Eind 2024 zijn we gestart met de inventarisatiefase van het Programma Spelen 2024 2028. Het programma richt zich in de komende jaren op de vernieuwing van ongeveer 120 openbare speelplekken in Haarlem. Toegankelijkheid is een belangrijk onderdeel van het programma. We zetten in op een toegankelijke speelplek waar kinderen met én zonder beperking elkaar kunnen ontmoeten én samen kunnen spelen. Hiervoor gebruiken we de samenspeelrichtlijn van het SamenSpeelNetwerk: 100-70-50. Dit betekent een speelplek waar: 1. iedereen 100% welkom is; 2.

70% van de speelaanleidingen bereikbaar is voor iedereen; 3. 50% van de speelaanleidingen bespeelbaar is voor ieder kind en gericht is op het stimuleren van ontmoeting en samen spelen. Onderdeel van het programma is het organiseren van jaarlijkse gesprekken met de Kinder- en Jongerenraad om te bespreken of de sport- en speelplekken voldoende toegankelijk zijn. Naast spelen in de openbare ruimte werkt de gemeente samen met de speeltuinverenigingen aan het verbeteren van de toegankelijkheid. Elke speeltuinvereniging bevat in 2030 ten minste één inclusief speeltoestel.

19

20200915663+2_+Bijlage+1_+Agenda+voor+de+sport+2020++(1).

12

13

Evenementen en cultuur In Haarlem hechten we grote waarde aan een aanbod van evenementen wat voor iedereen toegankelijk is. Alle Haarlemmers en bezoekers, ongeacht hun achtergrond of situatie, moeten kunnen genieten van onze evenementen en festivals. We willen daarom meer aandacht hebben voor groepen voor wie dat niet vanzelfsprekend is. Om evenementenorganisatoren hierbij te ondersteunen was toegankelijkheid in 2023 een agendapunt in het overleg met de evenementenorganisatoren. De organisatie Green Events deelde kennis over de mogelijkheden van toegankelijke evenementen en festivals. Begin 2025 is het concept Evenementenbeleid Haarlem vrij gegeven voor inspraak. De toegankelijkheid van evenementen is onderdeel van het beleid en zal bij de uitvoering worden meegenomen. We ondersteunen de organisatoren bij het organiseren van toegankelijke evenementen.20 Hiervoor wordt mogelijk de Duurzaamheidsladder Evenementen ingezet. De gemeente Haarlem zet ook in op een inclusieve en toegankelijke culturele infrastructuur in de wijk en op vernieuwende activiteitenprogramma's.21 Voorbeelden zijn gratis muzieksessies voor Haarlemmers die te maken hebben met psychische problematiek, het project "Dans, dans"22 en het Creative Access Lab in 2024. In het voorjaar van 2024 hebben de Toneelschuur Producties en New Pack Inclusion Creators samengewerkt om kunst en cultuur meer toegankelijk te maken.

Het Lab leidde tot innovatieve artistieke uitkomsten en een bredere bewustwording over de noodzaak van toegankelijkheid in de theatersector. In 2025 krijgt Creative Access Lab een vervolg. In het afgelopen jaar deelden we als gemeente proactief informatie met de partners om te werken aan een toegankelijke culturele sector. Dit blijven we de komende jaren doen. Horeca en (nacht)cultuur Het historische centrum van Haarlem heeft een uitgebreid aanbod aan horecagelegenheden. Vele hiervan zijn gevestigd in oude of monumentale panden. Hoge drempels, het ontbreken van een rolstoeltoegankelijk toilet of de akoestiek van een horecagelegenheid zorgen ervoor dat niet alle gelegenheden volledig toegankelijk zijn of kunnen zijn. Door gesprekken met experts en ervaringsdeskundigen groeit de aandacht voor het onderwerp en wordt informatie over de fysieke toegankelijkheid, bijvoorbeeld via de app Ongehinderd, vaker gedeeld. Op verzoek van verschillende ondernemers heeft de gemeente op verschillende plekken de straat opgehoogd, zodat winkels en horeca gelegenheden beter toegankelijk zijn geworden. Ook in het nachtleven streven we ernaar dat iedereen mee kan doen. Toegankelijkheid heeft een plek gekregen in de Nachtvisie: "Als iedereen zich thuis en welkom moet voelen in de nacht, dan moet het aanbod toegankelijk, bereikbaar en (sociaal) veilig zijn.

Dit geldt in het bijzonder voor mensen met een beperking, jongeren tot 18 jaar, de queer community, diverse culturen en vrouwen in het algemeen." Sinds eind 2024 nemen we deel aan de MKB Toegankelijke Route om inzicht te krijgen in de fysieke toegankelijkheid van de horeca en (nacht)cultuur. De organisatie Ongehinderd is gestart met de keuring van verschillende locaties. Ook keurt Ongehinderd de openbare ruimte. Als aanvulling op de keuring bezoeken ervaringsdeskundigen de locaties. De deelnemende locaties ontvangen naar aanleiding van de keuring een rapportage met punten om de toegankelijkheid te verbeteren. Daarnaast worden de locaties in de app Ongehinderd opgenomen.

20

Naar verwachting wordt het Evenementenbeleid Haarlem eind Q2 2025 definitief vastgesteld. Op dat moment is ook duidelijk hoe de ondersteuning aan de evenementenorganisatoren op het gebied van toegankelijkheid eruit komt te zien. 21 Cultuur Maakt Haarlem | Cultuurplan 2022-2028. 22 Dans dans² | Hart Haarlem

14

Maatschappelijk Vastgoed Vanaf 2020 werken we aan het toegankelijk maken van het maatschappelijk vastgoed. Tot en met eind 2024 zijn 82 maatschappelijk vastgoed objecten, zoals bibliotheken, culturele instellingen en verscheidene gymzalen door de organisatie Ongehinderd gekeurd. Als aanvulling op de keuring delen ervaringsdeskundigen via de app Ongehinderd hun ervaring over de toegankelijkheid van het object. Op basis van de rapportages van de organisatie Ongehinderd hebben we verschillende aanpassingen uitgevoerd om de fysieke toegankelijkheid van ons eigen vastgoed te verbeteren. Voorbeelden zijn een hellingbaan om de tribune aan de Planetenlaan te bereiken, contrasterende markering op traptreden of het aanbrengen van drempelhulpen. In de komende periode blijven we inzetten op het verbeteren van het maatschappelijk vastgoed. We streven minimaal naar het keurmerk Zilver van het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijk. In 2024 hebben we de informatie over de fysieke toegankelijkheid van het Publieksloket en het Stadhuis op de website van de gemeente aangepast, zodat inwoners zich beter kunnen voorbereiden op het bezoek. Toegankelijke verkiezingen Inwoners met een beperking moeten zoveel mogelijk zelfstandig hun stem kunnen uitbrengen. Tijdens de verkiezingen in 2022 en 2023 heeft Ongehinderd de stemlocaties gekeurd en advies uitgebracht.

Op basis van het advies zijn de stemlocaties aangepast. Bij het referendum van maart 2024 bezocht Stichting Drempelloos alle stemlocaties en deelde aanbevelingen op het gebied van toegankelijkheid. De aanbevelingen vanuit Stichting Drempelloos zijn overgenomen. In de berichtgeving over de stemlocaties was per locatie aangegeven of de locatie rolstoeltoegankelijk of prikkelarm was, of dat er speciale voorzieningen, zoals een stemmal en soundbox23, aanwezig waren. In samenwerking met Stichting Prokkel24 bood team Verkiezingen plaats aan personen met een verstandelijke beperking op het stembureau. Prokkels werken volwaardig mee als stembureaulid onder begeleiding van een maatje. Een tweetal Prokkels is inmiddels zo ervaren dat zij geheel zelfstandig meewerken.

4.3 Onderwijs & Ontwikkeling We willen graag dat jeugd en jongeren het beste uit zichzelf kunnen halen en hun vaardigheden optimaal kunnen ontwikkelen. Onderwijs speelt daar een belangrijke rol in en toegankelijke onderwijshuisvesting draagt hieraan bij. De gemeente Haarlem zet in op het bieden van gelijke onderwijskansen voor kinderen en jongeren en op het vergroten van basisvaardigheden25 van kinderen en volwassenen. Deze Agenda beschrijft kort de inzet op het vergroten van kansen via onderwijs. Over Jeugd(zorg) wordt de raad geïnformeerd via de reguliere bestuursrapportages. Vergroten van kansen De gemeente Haarlem biedt gelijke kansen, door ongelijk te investeren. Het vergroten van onderwijskansen draait in Haarlem om het bieden van ontwikkelingsondersteuning en 23

Een stemmal en soundbox zijn hulpmiddelen bij het zelfstandig stemmen voor kiezers met een visuele beperking. Het stembiljet wordt in de stemmal gelegd en aan de hand van audio-ondersteuning via de soundbox worden de lijsten en kandidaten voorgelezen. 24 Een Prokkel is een prikkelende ontmoeting tussen iemand met een verstandelijke beperking én iemand zonder. Tijdens de verkiezingen worden er Prokkelduo's gevormd om te helpen op het stembureau. 25 Vaardigheden op het gebied van taal, rekenen en digitale vaardigheden.

15

mogelijkheden aan kinderen van ongeveer 2 tot 14 jaar die dit nodig hebben.26 Daarbij hoort passende (onderwijs)ondersteuning, zoals onder andere Voor- en vroegschoolse educatie27, voor kinderen met een (risico op een taal)achterstand, en de inzet van het Leerplein. Daarnaast heeft elke jongere recht op ontwikkeling en moet elke jongere een passend leer(werk) of dagbestedingsaanbod krijgen.28 Het beschikken over voldoende basisvaardigheden draagt bij aan de zelfstandigheid en zelfredzaamheid van inwoners. Verschillende partners in de stad werken daarom aan het verbeteren van taal-, reken- en digitale vaardigheden bij volwassenen. Deze samenwerking vindt plaats in het Taalhuis Zuid-Kennemerland. Hier zijn onder andere de gemeente, de bibliotheek, TopTaal, Stichting Lezen en Schrijven en Buurts bij betrokken. Mensen kunnen formeel (diplomagericht) taalonderwijs krijgen bij TopTaal of non-formele trajecten volgen bij bijvoorbeeld de bibliotheek of Buurts.29 Een voorbeeld van een non-formeel traject is de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid30, waarbij het doel is de cirkel van laaggeletterdheid te doorbreken. Kinderen van laaggeletterde ouders hebben een drie keer zo grote kans laaggeletterd te raken. Daarom werken de gemeente, de bibliotheek, scholen, VVE-locaties, kinderdagverblijven en het CJG samen in het verbeteren van de lage basisvaardigheden van ouders.

Een ander voorbeeld is het Digitaal Sterk Centrum voor basisvragen en basiscursussen rondom digitale vaardigheden. Sinds september 2024 werken 17 scholen met een brugfunctionaris op school. De brugfunctionaris signaleert, reageert en biedt laagdrempelige ondersteuning of leidt toe naar oplossingen en andere partners, professionals en instanties in de omgeving. Door het inzetten van een brugfunctionaris kunnen gezinnen eerder en sneller worden ondersteund bij hun vragen en zorgen. De inzet is preventief. De brugfunctionaris kijkt niet alleen naar problemen, maar ook naar kansen. Onderwijshuisvesting Toegankelijke onderwijshuisvesting is een voorwaarde om passend en inclusief onderwijs te kunnen realiseren. Middels het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs 2023-2038 werken we aan voldoende, kwalitatieve en gezonde huisvesting voor Haarlemse scholen. Scholen zijn zelf verantwoordelijk voor aanpassingen in of aan bestaande gebouwen. De gemeente Haarlem financiert aanpassingen bij nieuwbouw en levensduur verlengende renovatie met betrekking tot toegankelijkheid. Toegankelijkheid is onderdeel van het Programma van Eisen. Een voorbeeld is de vervangende nieuwbouw van het schoolgebouw voor IKC Valeo in Schalkwijk.

4.4 Vervoer We vinden het belangrijk dat iedereen zoveel mogelijk zelfstandig kan reizen. We maken ruimte voor een grote diversiteit aan verkeersdeelnemers zoals voetgangers, rolstoelgebruikers, scootmobielen en fietsers. De stad moet voor iedereen bereikbaar zijn. We zetten daarom in op toegankelijk vervoer, openbaar vervoer en doelgroepenvervoer. Mobiliteit De opgaven op het gebied van mobiliteit vragen om een toegankelijke openbare ruimte. Doel is om de voetganger en fiets meer ruimte te geven om zo de verkeersveiligheid en toegankelijkheid te 26

Onderwijskansenbeleid. Voorschoolse educatie is voor peuters van 2,5 tot 4 jaar die baat hebben bij extra ondersteuning in hun ontwikkeling. 28 Kansen bieden aan jongeren. 27

29 Regionaal meerjarenplan Aanpak verbeteren basisvaardigheden Zuid-Kennmerland en IJmond 30

Zie ook Gezinsaanpak Geletterdheid.

16

verbeteren. Meer ruimte, veiligheid en kwaliteit voor de voetganger betekent de aanleg van brede trottoirs, de verbetering van de aantrekkelijkheid van routes en zorgen voor duidelijke voetgangersnetwerken. De voetgangersnetwerken in Haarlem behoeven meer aandacht. De netwerken in de stad zijn niet altijd duidelijk en het netwerk kan worden verbeterd door obstakels weg te halen, zitmogelijkheden aan te leggen en duidelijke routegeleiding neer te leggen. We brengen het voetgangersnetwerk in 2025/2026 in kaart en vervolgens gaan we aan de slag om de vrije doorgangsruimte op de route te verbeteren. Naast een toegankelijke openbare ruimte draagt toegankelijk openbaar vervoer bij aan het zelfstandig kunnen reizen door de stad. De bereikbaarheid van de stad hangt af van de toegankelijkheid van ov-verbindingen en bushaltes. Toegankelijkheid is onderdeel van de verschillende projecten op het gebied van het openbaar vervoer, zoals het Stationsplein, Hart voor Oostpoort en OV-Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid. Voor het voorlopig ontwerp van het OVKnooppunt Haarlem Nieuw Zuid zijn in 2023 en 2024 gesprekken gevoerd met de ambassadeurs van Toegankelijk Haarlem en Stichting Drempelloos. Mobiliteit gaat ook over de aanwezigheid en locaties van gehandicaptenparkeerplaatsen.

Personen die niet meer dan 100 meter zelfstandig kunnen lopen met een hulpmiddel zijn gebaat bij algemene gehandicaptenparkeerplaatsen in de stad. Begin 2025 zijn er 150 algemene gehandicaptenparkeerplaatsen in de stad. De gemeente Haarlem ontvangt per jaar enkele signalen over onvoldoende algemene gehandicaptenparkeerplaatsen rondom het centrum. Met het oog op een toegankelijke stad inventariseren we in 2025 het aantal, de locaties en de afmetingen van de gehandicaptenparkeerplaatsen. En onderzoeken we of er meer gehandicaptenparkeerplaatsen in de stad nodig zijn. Daarbij kijken we naar de mogelijkheid om laad- en losplekken in te zetten als algemene gehandicaptenparkeerplaats (inzet venstertijden). Doelgroepenvervoer Doelgroepenvervoer is er voor inwoners die door een beperking niet zelfstandig kunnen reizen. In 2024 is het nieuwe contract met RegioRijder voor doelgroepenvervoer ingegaan. Het aantal chauffeurs is een aandachtspunt. Door de tijdelijke inzet van een extra vervoerder waren er in 2024 voldoende chauffeurs beschikbaar om te voldoen aan de vervoersvraag. Voor leerlingen die door hun beperking niet zelfstandig naar school kunnen of naar het speciaal onderwijs gaan, is leerlingenvervoer mogelijk.

17

18

4.5 Thuis & Inclusieve wijken Als gemeente streven we naar inclusieve en zorgzame wijken. Dat zijn wijken waar oud en jong, sterk en kwetsbaar samen leven, waar mensen zo veel mogelijk regie over hun eigen leven houden en deel uitmaken van de samenleving. Het is een wijk met sterke gemeenschappen, waar ruimte is voor ontmoeten en bewegen, voorzieningen nabij zijn en een toegankelijke openbare ruimte de basis. Ook zetten we in op passende woningen. We kiezen zoveel mogelijk voor gemengde ontwikkelingen van woningen, voor jong en oud en voor mensen met en zonder beperkingen. Langer zelfstandig thuis Om inwoners te ondersteunen bij het langer zelfstandig thuis wonen verstrekt de gemeente de Blijverslening aan inwoners om een woning aan kunnen te passen. Op deze manier kunnen inwoners in hun woning blijven wonen als ze ouder worden, als iemand uit het gezin ziek wordt of als er sprake is van een beperking. Met het oog op de vergrijzing en het langer zelfstandig thuis wonen is er meer vraag naar verschillende vormen van ouderenhuisvesting. In de ontwikkelzones wordt rekening gehouden met de bouw van toekomstbestendige en toegankelijke woningen (zorggeschikte woningen), zodat zorg voor jong en oud ook aan huis kan worden geleverd.31 Ook wordt ingezet op meer rolstoeldoorgankelijke nieuwbouw en op aanpassing van bestaande bouw.

Hiervoor zijn in 2024 13 corporatiecomplexen in de nabijheid van woonzorgcentra geselecteerd. Deze complexen hebben een goede uitgangspositie om zorggeschikt(er) te worden. De corporaties gaan in 2025 met de vervolgstappen aan de slag. Op grond van de Wmo komen inwoners, die dit niet zelf of met behulp van hun netwerk kunnen organiseren, in aanmerking voor hulpmiddelen of aanpassingen in de woning als zij voor langere tijd minder mobiel zijn. Voorbeelden hiervan zijn een traplift, automatische deuropener, rolstoel of scootmobiel (zie ook paragraaf 4.7). Gewoon samen thuis Eind 2024 is het concept Actieprogramma Wonen en Zorg "Gewoon samen thuis" vastgesteld. We richten ons met name op ouderen die zorg of ondersteuning nodig hebben, mensen met psychische problemen, dak- en thuislozen, kwetsbare jongeren en mensen met een beperking. Het doel is dat mensen zo lang en zelfstandig mogelijk kunnen wonen in hun eigen buurt. In de komende jaren werken we voor de opgave zorgzame wijken wijkgericht randvoorwaarden en richtlijnen uit. Het gaat hierbij om het versterken van gemeenschappen, het verbeteren van de toegankelijkheid van de openbare ruimte en openbare gebouwen en de nabijheid van voorzieningen. Opvang, Wonen en Herstel Nederland heeft zich gecommitteerd aan de doelstelling om dakloosheid uit te bannen in 2030. Deze ambitie is uitgewerkt in het Nationaal Actieplan Dakloosheid.

Belangrijk uitgangspunt in dit plan is de beweging van opvang naar wonen eerst. In de huidige situatie verblijven mensen langdurig in de opvang. Bij de systeemaanpak Wonen eerst is het uitgangspunt dat duurzaam herstel pas kan plaatsvinden wanneer dakloosheid opgelost wordt door het bieden van een thuis. Door uitvoering te geven aan het Actieplan Housing First32 zijn we hiermee al gestart.

31 32

Stadsdeal Ouderenhuisvesting Haarlem. Zie Actieplan Housing First Haarlem 2024.

19

Als gemeente Haarlem zetten we stevig in op de beweging naar beschermd thuis en wonen eerst. In lijn met het regionaal vastgestelde kader heeft het college in april 2023 het Uitvoeringsprogramma opvang, wonen en herstel 2023 – 2027 vastgesteld, waarin we inzetten op het uitbannen en voorkomen van dakloosheid in 2030. Veel van de hierin opgenomen doelen zijn inmiddels gerealiseerd. Zoals de afronding van de inkoop Zo thuis mogelijk, de uitbreidingsmogelijkheid van het Anton Pieckhofje, een geactualiseerd juridisch kader voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen en de start van initiatieven zoals Kamers met Aandacht en Tijdelijk onder dak. In 2024 heeft Haarlem als centrumgemeente initiatief genomen om te komen tot een Regionaal Actieplan Dakloosheid, dat gericht is op een transformatie naar Wonen eerst in de regio ZuidKennemerland, IJmond en Haarlemmermeer. Dit plan is tot stand gekomen in nauwe samenwerking tussen de gemeentes, zorgaanbieders en corporaties.

4.6 Werk & Inkomen Haarlemmers moeten zoveel mogelijk naar vermogen mee kunnen doen in de samenleving. Vanuit de Participatiewet is een van de doelen om de (arbeids)participatie van inwoners te versterken. In het bijzonder van mensen die vanwege arbeidsbeperking een afstand tot de arbeidsmarkt hebben. We hechten grote waarde aan de bestaanszekerheid van inwoners. We zetten ons samen met partners in voor het voorkomen en bestrijden van armoede en schulden en we ondersteunen inwoners, die minder financieel redzaam zijn, om te voorzien in hun levensonderhoud. Arbeidsmarkt In de Haarlemse-integratieaanpak33 focussen we op duurzame uitstroom, met ruimte voor maatwerktrajecten (bijv. scholing) en specifiek re-integratieaanbod voor jongeren (vso/pro/mbo1), ex-gedetineerden, statushouders en inburgeraars. In de arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond werken we aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt. Dit betekent een inclusieve arbeidsmarkt en een duurzame plek op de arbeidsmarkt, waarin medewerkers zich kunnen blijven ontwikkelen.34 Daarnaast werken we aan de verdere verbetering van de uitvoering banenafspraak. Dit wordt onder andere gedaan door het ruimhartig inzetten van werkgeversinstrumenten met als doel mensen met een arbeidsbeperking aan het werk te helpen en uiteindelijk ook het werk te laten behouden.

Als gemeente Haarlem stimuleren we ook sociaal ondernemen, met als einddoel het te normaliseren. Dit doen we door lokaal en regionaal uitvoering te geven aan het actieprogramma ‘Impact ondernemen’. Er zijn twee Social Impact Bonds actief, waarin mensen met een arbeidsbeperking bij sociaal ondernemers betaald aan het werk zijn. In de Week van de Toegankelijkheid 2024 hebben de ambassadeurs van Toegankelijk Haarlem aandacht besteed aan het belang van een toegankelijke werkplek. In deze week zijn vijf Haarlemmers met een beperking over hun leven en werkervaringen geïnterviewd.35 Deze inspirerende verhalen zijn gedeeld via de social media kanalen van Toegankelijk Haarlem.

33

Zie Beleidsregel re-integratie Participatiewet gemeente Haarlem 2023 | Lokale wet- en regelgeving. Zie ook de ‘Regionale strategische arbeidsmarktagenda Zuid-Kennemerland & IJmond 2023-2027’. 35 Foto pagina 20 gemaakt door Chris Sparreboom, Toegankelijk Haarlem. 34

20

36

21

Inkomen, armoede en schulden Het programma Participatiewet in Balans wil dat iedereen moet kunnen beschikken over een toereikend en zeker bestaansminimum. In aanloop naar de wetswijziging Wetsvoorstel Participatiewet in balans heeft de gemeente Haarlem ervoor gekozen om een aantal maatregelen eerder toe te passen. Sinds eind 2023 is het mogelijk te werken met een voorschot na melding voor een uitkering en kan, bij parttime werk, een bijverdienpremie worden ingevoerd in de uitkering. Ook op andere onderdelen doet Haarlem al meer, zoals het verhogen van de giftendrempel naar €1.800,-.37 We zetten ons samen met onze partners in om armoede zoveel mogelijk te voorkomen en te bestrijden. In het afgelopen jaar is er met een nieuwe aanpak gestart om kinderarmoede te bestrijden en kinderen meer kansen te geven.38 De nieuwe aanpak is onderdeel van de integrale beleidsvisie aanpak van armoede en schulden. Met de aanpak wordt ingezet op het verhogen van het bereik, versterken van het netwerk, het vereenvoudigen van aanvraagprocedures, duidelijke taal en het realiseren van een aanpak voor financieel kwetsbare jongeren. De Buurtplaats is de afgelopen jaren uitgebreid naar verschillende stadsdelen. De Buurtplaats in de bibliotheken is een laagdrempelige inloop, waarbij inwoners bij vragen over geld, het invullen van papieren of bij het vinden van activiteiten in de buurt zich kunnen melden.

De Buurtplaats is een samenwerking van verschillende partners op het gebied van inkomensondersteuning, het Sociaal Wijkteam en de ervaringsdeskundige Armoede en Sociale uitsluiting.

4.7 Welzijn, Gezondheid & Ondersteuning Op grond van de Wmo 2015 dragen we zorg voor het ondersteunen van de zelfredzaamheid en participatie van mensen met een beperking, chronische psychische of psychosociale problemen. Deze ondersteuning is erop gericht dat mensen zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kunnen blijven. Voor alle maatschappelijke ondersteuning geldt dat de vraag en situatie van de inwoner het vertrekpunt is en het beoogde resultaat leidend. We kijken vanuit een brede blik naar vragen en mogelijkheden in de verschillende leefdomeinen, levensfase, gezinssituatie, sociaal netwerk en omgeving. Hierdoor kunnen de oplossingen divers zijn. Er is een breed palet aan ondersteuning beschikbaar en waar nodig wordt de ondersteuning integraal ingezet. De ondersteuning is letterlijk laagdrempelig in de wijk en vanuit de Wijkteams beschikbaar. Gewoon in de wijk Gewoon in de wijk omvat alle ondersteuning en activiteiten aan inwoners van Haarlem bij het redzaam zijn en dagelijks meedoen in de samenleving. Met deze opdracht geeft de gemeente een andere invulling aan de samenwerkingsafspraken in de stad. Geen losse opdrachten met losse budgetten bij verschillende partners maar één opdracht met één budget bij één samenwerkingsverband.

Het hoofddoel is de ondersteuning laagdrempelig, herkenbaar en aansluitend op de mogelijkheden en leefwereld van inwoners en hun omgeving bieden. Voor inwoners is daardoor de ondersteuning meer in de eigen leefomgeving, in samenhang, minder versnipperd en zonder schotten beschikbaar. Zo organiseert Buurts o.a. eettafels, begeleiding aan mensen met autisme en een beperking en ondersteuning aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt via EcoSol. 37

Zie https://gemeentebestuurhaarlem.notubiz.nl/document/13426278/1#search=%22collegebesluit%20voorsorteren%22. 38 Zie ook A-dossier 2024: aanpak kinderarmoede..

22

Maatschappelijke voorzieningen De gemeente Haarlem en coöperatie Buurts, die de opdracht Gewoon in de wijk uitvoert, werken samen aan fysieke plekken en wijknetwerken waar bewoners, buren, vrijwilligers en zorgprofessionals elkaar makkelijk kunnen vinden. De doelstelling is dat er in alle negen gebieden39 op 10 minuten afstand voor alle inwoners ruimte is voor ontmoetingen en plekken voor waardevol werk, ondersteuning en talentontwikkeling van jongeren. Toegankelijkheid is een voorwaarde voor deze fysieke plekken.40 Dit is vastgelegd in het Huisvestingsplan Gewoon in de wijk, dat in 2024 is opgesteld.

4.8 Bewustwording, Digitale toegankelijkheid & Participatie We zetten ons in om toegankelijkheid meer tussen de oren te krijgen bij inwoners, ondernemers en organisaties in de stad. Daarnaast zetten we in op duidelijk taalgebruik en een toegankelijke website. Dit doen we samen met onze inwoners. Gemeentelijke organisatie De gemeente streeft naar een toegankelijke en inclusieve dienstverlening voor iedereen. Sociale en fysieke toegankelijkheid is onderdeel van de Dienstverleningsvisie 'De menselijke maat'. In 2024 heeft het college het nieuwe vertaalbeleid vastgesteld. Het uitgangspunt hiervan is ‘niet vertalen, tenzij afwijken doelmatiger is’. Het doel is dat iedereen zoveel mogelijk zelfstandig mee kan doen. Duidelijke en heldere overheidscommunicatie draagt hier aan bij. We communiceren daarom via duidelijke taal41. In 2024 is onder andere de afdeling Handhaving begonnen met het taalgebruik in haar uitgaande brieven te versimpelen. Ook verscheen begin 2025 de eerste "publieksvriendelijke versie" van de Wmo verordening, waarin het juridische document is vertaald in begrijpelijke taal. Om medewerkers te helpen bij een toegankelijke dienstverlening is afgelopen jaar een interne stijlwijzer opgesteld. Daarin staan richtlijnen over een heldere schrijfstijl, maar ook over toegankelijke communicatie.

Zoals de inzet en beschrijving van foto's, ondertiteling van video's, het combineren van tekst en beeld en het hanteren van een duidelijke structuur. Ook zijn er handleidingen beschikbaar over het toegankelijk maken van PDF’s. De schrijfwijzer is niet bij alle medewerkers bekend en zullen we komende jaren structureel onder de aandacht brengen. We staan als gemeente voor een diverse, inclusieve en gelijkwaardige organisatie. Binnen de gemeente zijn ambassadeurs actief op dit onderwerp om intern meer bewustwording te creëren. Hiervoor worden onder andere interne lezingen, workshops en trainingen georganiseerd en volgen nieuwe medewerkers de training ‘Voorbij de labels’. Tijdens deze training leren medewerkers over (bewuste en onbewuste) vooroordelen. Op Diversity Day is er jaarlijks extra aandacht voor diversiteit en inclusie op de werkvloer. Digitale toegankelijkheid Toegankelijkheid gaat ook over digitaal meedoen. Daarom is het belangrijk dat websites en apps toegankelijk zijn. De gemeente hanteert het GIBIT42 als uitgangspunt. Iedere leverancier die de inkoopvoorwaarden van de gemeente Haarlem aanvaardt moet zich aan de Gemeentelijke ICTkwaliteitsnormen en de toegankelijkheidseisen houden. Als gemeente Haarlem betekent dit dat we

39

Op basis van het werkgebied van de wijkteams. Strategisch Huisvestingsplan Gewoon in de Wijk 41 B1 of A2. 42 Gemeentelijke Inkoop bij IT Toolbox. 40

23

als opdrachtgever scherp moeten zijn of een website, app, tool of andere digitale uiting toegankelijk is opgeleverd. Dit geldt ook voor de stukken vanuit onze contractpartners. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor verschillende websites en mobiele apps.43 Voor alle websites en apps is een toegankelijkheidsverklaring geüpload. De gemeentelijke website voldoet gedeeltelijk aan de toegankelijkheidseisen (toegankelijkheidsstatus B). Als gemeente treffen we maatregelen om de toegankelijkheid verder te verbeteren, ook van de andere websites en apps genoemd in het Dashboard DigiToegankelijk. We voeren over drie jaar opnieuw het toegankelijkheidsonderzoek uit. Bewustwording en inzet ervaringsdeskundigen Een belangrijke voorwaarde voor een inclusieve samenleving is bewustwording. Jaarlijks zetten Toegankelijk Haarlem en Stichting Drempelloos met eigen acties in op het vergroten van bewustwording. Zo zette Stichting Drempelloos zich in 2024 in om hulphonden toe te staan bij horecaondernemers. De ambassadeurs van Toegankelijk Haarlem hebben in de afgelopen jaren deurhangers verspreid en deelden via hun social media kanalen verhalen over het belang van o.a. een toegankelijke werkplek. In de Week van de Toegankelijkheid en op de dag van de Witte Stok besteedden de ervaringsdeskundigen extra aandacht aan het onderwerp.

Als gemeente spelen we een belangrijk rol in het vergroten van de bewustwording. We gaan met inwoners, werkgevers, organisaties, culturele instellingen en ondernemers in de stad het gesprek aan. Dit doen we onder andere naar aanleiding van het plaatsen van de rondreizende fototentoonstelling Samen Onbeperkt Vooruit van de Zonnebloem in 2025. Daarnaast zetten we met ervaringsdeskundigen/adviseurs een bewustwordingscampagne op. Ook organiseren we jaarlijks in de Week van de Toegankelijkheid met de ervaringsdeskundigen verschillende acties en/of bijeenkomsten. En zetten we vanaf 2025 in op het vergroten van de bewustwording m.b.t. toegankelijkheid in de openbare ruimte onder de handhavingsteams. We organiseren hiervoor ervaringswandelingen met ervaringsdeskundigen. De gemeente waardeert de inzet van ervaringsdeskundigen. Het is van belang om met een brede vertegenwoordiging van inwoners te werken aan een toegankelijke stad. Hierbij denken we aan een vertegenwoordiging vanuit Toegankelijk Haarlem, Stichting Drempelloos en No Limits. Per project of actie brengen we verschillende ervaringsdeskundigen samen. Daarnaast nodigen we projectleiders bij het overleg met ervaringsdeskundigen uit, zodat plannen met het Platform Toegankelijk Haarlem kunnen worden besproken.

We blijven de komende jaren inzetten op de samenwerking én het vergroten en behouden van het aantal ervaringsdeskundigen, zodat het werk met veel plezier en naar vermogen wordt opgepakt. Hiervoor kijken we samen wat er nodig is qua ondersteuning of trainingen.

43

Zie Zó digitoegankelijk is Gemeente Haarlem | Dashboard DigiToegankelijk

24

Dit is een uitgave van gemeente Haarlem, 6 mei 2025

Tekst: Moniek Lucassen en Marie-Thérèse Tetteroo-Mathijsen Fotografie: Jurriaan Hoefsmit, Marisa Beretta, Jur Engelchor, Chris Sparreboom

________________________________ Postbus 511 2003 PB Haarlem Tel. 14 023 haarlem.nl

25