14 Bijlage 13 Quickscan water

24-10-2024

Quickscan water Schalkwijk centrum

Auteur: Bor van der Scheer

23-10-2024

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

1/14

1

Inleiding

24-10-2024

De gemeente Haarlem wil het centrum van Schalkwijk centrum transformeren tot een modern en aantrekkelijk stadshart. Er wordt invulling gegeven aan de woningbouw opgave met circa 1150 woningen, daarnaast komen er veel commerciële en maatschappelijke functies terug. Om verassingen op het gebied van water te voorkomen is deze quickscan water opgesteld. Er wordt gekeken naar het wettelijk kader waar de ontwikkeling aan moet voldoen, de opgave die daarbij komt kijken en wat verstandige keuzes zijn voor vervolgonderzoeken.

Figuur 1: Artist impression van het getransformeerde centrum.

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

2/14

2

Wet- en regelgeving

2.1

Hoogheemraadschap van Rijnland

24-10-2024

De eisen die het Hoogheemraadschap van Rijnland stelt staan in de waterschapsverordening. De relevante eisen voor deze ontwikkeling met betrekking tot water gaan over de omgang met hemelwater, en dan met name over hoeveel berging er gerealiseerd dient te worden. Wanneer het verhard oppervlak met meer dan 5000 m2 toeneemt dient er volgens het hoogheemraadschap 90 mm neerslag opgevangen te worden. Daarbij wordt gevraagd om, als het redelijkerwijs mogelijk is, 20 mm te infiltreren. De ontwikkeling in Schalkwijk beslaat een groot oppervlak dat reeds verhard is. Het huidige onverharde oppervlak is kleiner dan 5000 m2 (zie hoofdstuk 3 en 4) waardoor de toename in verhard oppervlak per definitie kleiner is. Als verandering in verharding wordt beschouwd wordt er netto meer onverhard terrein in het plangebied gerealiseerd. Volgens de waterschapsverordening is het niet noodzakelijk om waterberging te realiseren. Wel moet worden aangetoond dat de ontwikkeling voldoet aan de klimaateis van 90 mm die het Hoogheemraadschap van Rijnland in haar waterschapsverordening stelt.

2.2

Gemeente Haarlem

De gemeente Haarlem spreekt haar ambities uit in het ‘Plan Stedelijk Water 2024-2033’. Hierin staat dat er bij bui 9 geen water op straat mag staan, bij een bui van 70 mm in één uur er geen schade aan bebouwing optreedt en bij een bui van 90 mm in één uur vitale gebouwen en infrastructuur beschikbaar blijven. De ontwikkeling bevat voor zover bekend geen gebouwen met vitale functies. Er worden wel transformatoren geplaatst. Aan de west- en noordzijde van het plangebied liggen een belangrijke verkeersaders, respectievelijk de Europaweg en de Aziëweg. Bij een bui van 90 mm moeten de transformatoren in gebruik blijven en wegen gebruikt kunnen worden. Concreet betekent dit voor het plangebied dat een bui 9 (29,4 mm) niet tot water op straat mag leiden, bij een bui van 70 mm er water op straat mag staan tot aan het vloerpeil van de bebouwing, en bij een bui van 90 mm de waterstand op de rijbaan maximaal 20 cm mag zijn. Transformatoren moeten dermate hoog gesitueerd te worden zodat deze niet bij een bui van 90 mm niet buiten gebruik raken. Waterberging en riolering dienen zo op elkaar te worden afgestemd dat hieraan wordt voldaan. Als vuistregel mag worden aangenomen dat 20 mm van een bui via riolering kan worden afgevoerd. Dat betekent dat er 50 mm, en op delen van het gebied 70 mm water verwerkt moet kunnen worden. Dit kan met waterberging of met slimme inrichting van het maaiveld.

De hemelwaterverordening van Haarlem vereist dat voor nieuwe gebouwen een hemelwaterberging wordt gerealiseerd met een capaciteit van 70 mm / m2 bebouwd oppervlak.

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

3/14

3

Huidige situatie

24-10-2024

Het plangebied staat aangegeven in Figuur 2 en betreft de herontwikkeling van Schalkwijk centrum. Dit plangebied wordt in twee fasen uitgevoerd, aan de zuidzijde van het plangebied ligt fase 2, aan de noordzijde fase 3. Deze notitie gaat enkel over de derde fase. Het plangebied is circa 12,7 ha groot, waarvan fase 3 circa 6,8 ha beslaat. Het plangebied wordt van west naar oost doorkruist door de Europavaart en aan de oostzijde begrensd door de Amerikavaart. De Europaweg en Aziëweg begrenzen respectievelijk de west- en noordzijde van het plangebied.

Figuur 2: Plangebied herontwikkeling Schalkwijk centrum.

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

4/14

3.1

Hoogteligging

24-10-2024

Figuur 3 presenteert de huidige hoogteligging van het plangebied. De hoogteligging varieert aanzienlijk in het plangebied. Aan de noordzijde bij de brug in de Aziëweg ligt het maaiveld op circa 1,4 m NAP. De lager gelegen gebieden liggen verspreid door het plangebied en hebben een hoogte tussen de 0 en 0,2 m NAP. De gemiddelde hoogteligging is 0,60 m NAP. Er is geen waarneembaar verhang in het plangebied naar een watergang toe.

Figuur 3: Hoogtekaart Schalkwijk centrum.

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

5/14

3.2

Watersysteem

24-10-2024

Het plangebied bevindt zich in het peilgebied Rijnlandse boezem. Dit peilgebied heeft een seizoensgebonden peil met een zomerpeil van -0,61 m NAP en een winterpeil van -0,64 m NAP. De Europa- en Amerikavaart vormen belangrijke verbindingen met het Spaarne ten westen van de ontwikkeling, de molenplas ten zuiden, en de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder ten noordoosten.. Dit zijn beide primaire watergangen die in de afwatering van het gehele stedelijk gebied van Schalkwijk voorzien.

Figuur 4: Watersysteem incl. peilgebieden rondom plangebied.

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

6/14

3.3

Verhardingsgraad

24-10-2024

Figuur 5 geeft de schematisch de verharding binnen het gehele plangebied weer. Hierin is een deel van fase 2, ten zuiden van de Europavaart niet meegenomen omdat dit terrein niet representatief voor fase 3 wordt geacht. Tabel 1 geeft de respectievelijke oppervlakken van de verharding weer. Het weergegeven deel van het plangebied beslaat circa 11,4 ha. Hiervan is 10,9 ha (95,4%) verhard. Alle verharding die het water kruist betreffen bruggen. Water kan hieronder vrij stromen in een doorgaand profiel.

Figuur 5: Schematische weergave van de huidige verharding in het plangebied.

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

7/14

Tabel 1: Huidige grootte van oppervlakten binnen het plangebied Schalkwijk centrum.

24-10-2024

Verharding Dak vlak 5,6 ha Gesloten verharding 1,2 ha Open verharding 4,6 ha Onverhard oppervlak 0,9 ha Water 0,1 ha Totaal 12,4 ha

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

8/14

4

Toekomstige situatie

4.1

Wijzigingen ten opzichte van de huidige situatie

24-10-2024

De beoogde eindsituatie is nog niet volledig uitgewerkt. Onderstaande figuren geven schematisch de toekomstige verhouding bebouwing en openbaar terrein weer, en de inrichting van een deel van het openbaar terrein.

Figuur 6: Schematische weergave toekomstig openbaar terrein en bebouwing.

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

9/14

24-10-2024

Figuur 7: Inrichting openbaar terrein zuidzijde Schalkwijk centrum.

Voor het openbaar terrein ligt een ontwerp. Het openbaar terrein zoals weergegeven in figuur 6 beslaat zo’n 6,2 ha. De groenvakken binnen dit ontwerp beslaan ruim 1,9 ha (31% van het openbaar terrein). Het boomkroon oppervlak, bij volgroeide bomen, betreft zo’n 43% van het openbaar terrein. De Europaweg en de Aziëweg worden voor zover mogelijk vergroend binnen het project ‘Europaweg’, dit valt buiten de scope van de herontwikkeling van Schalkwijk centrum. Tabel 2 presenteert de uitsplitsing van de oppervlakken uit het ontwerp. De openbare ruimte wordt in totaal 0,6 ha kleiner, er wordt 1,4 ha aan bestrating verwijderd en hier komt 0,8 ha groen voor terug. De afname in openbare ruimte wordt opgevuld met bebouwing.

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

10/14

Tabel 2: Geschatte grootte van toekomstige oppervlakten binnen het plangebied Schalkwijk centrum.

Plangebied Bebouwing Openbaar terrein Waarvan groenvakken

Oppervlak Huidig Toekomstig 12,3 ha 12,3 ha 5,6 ha 6,2 ha 6,8 ha 6,2 ha 0,9 ha 1,7 ha

Waarvan infrastructuur

4.2

5,8 ha

4,4 ha

24-10-2024

Verschil 0,0 ha 0,6 ha -0,6 ha 0,8 ha -1,4 ha

Waterberging

De gemeente Haarlem vereist dat bij een bui van 70 mm er geen schade aan bebouwing ontstaat en dat zelfs bij een bui van 90 mm de Europaweg en de Aziëweg goed blijven functioneren. Als vuistregel mag worden aangenomen dat 20 mm van een bui via riolering kan worden afgevoerd. Dat betekent dat er tenminste 50 mm, en op delen 70 mm water verwerkt moet worden. Als dit volume hemelwater volledig in waterberging wordt opgevangen leidt dit tot de geschatte bergingsopgave in tabel 3. De hemelwaterverordening heeft hier een significante invloed op. Tabel 3: Geschatte bergingsopgave Schalkwijk centrum fase 3.

Type oppervlak Vitale infrastructuur (busbaan) Bebouwing Openbare ruimte

Eis na riolering 0,8 ha 6,2 ha 4,4 ha

70 mm 70 mm 50 mm Subtotaal

Hemelwaterverordening

Berging 560 m3 4.300 m3 2.200 m3 5.860 m3 -4.300 m3

Totale berging gemeente

2.760 m3

Binnen het plangebied is de openbare ruimte grotendeels verhard. Berging realiseren kan op drie manieren. De bebouwing kan voorzien worden van berging, bijvoorbeeld groene of blauwe (retentie) daken, welke 70 mm kunnen bergen. De verharding van de openbare ruimte kan voorzien worden van profielen waar water oppervlakkig in geborgen kan worden, en ondergrondse bergingsvoorzieningen onder de bestrating (zoals waterbergende fundering). Doorgaans is het verlagen van groenperken een goed manier om extra berging te realiseren, echter is het groenoppervlak op sommige plaatsen relatief klein. Hierdoor bestaat de kans dat beplanting te frequent te nat blijft en slecht groeit waardoor dit voor dit plan niet overal een goede bergingsmogelijkheid is. Bij de verdere uitwerking van Schalkwijk centrum dient rekening gehouden te worden met voldoende berging binnen het plangebied. Afspraken met de gemeente kunnen leiden tot ontwerpuitgangspunten.

4.3

Kansen en aandachtspunten

Voor de Europawijk heeft Witteveen en Bos een afkoppelplan opgesteld. In dit plan wordt rekening gehouden met afwatering vanuit Schalkwijk centrum. Bij het opstellen van een afwateringsplan dient rekening gehouden te worden met dit plan. Onderstaande figuur geeft het hemelwaternetwerk uit dit afkoppelplan

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

11/14

weer.

24-10-2024

Figuur 8: HWA-stelsel uit afkoppelplan Europawijk.

Aan de oost- en zuidzijde van het plangebied liggen twee primaire watergangen. Hemelwater komt, al dan niet via riolering, terecht in het oppervlaktewater. Doordat het plangebied veel afwisselende gebruikers heeft door de woon en winkelfunctie is het verstandig om maatregelen te nemen tegen vuil. Op deze manier wordt voorkomen dat er afval in het oppervlaktewater beland. Op plaatsen waar relatief veel groen aanwezig is (bijvoorbeeld de zuidzijde van het plangebied) kan het groen verlaagd aangelegd worden. Verharding kan vervolgens in de groenvakken afwateren waardoor de neerslag kan infiltreren. Op plaatsen waar relatief weinig groen aanwezig is bestaat de kans dat eenzelfde aanpak leidt tot het verdrinken van de beplanting. Het is verstandig om hier rekening mee te houden en maatwerk aan te houden voor verschillende gebieden binnen het plangebied. Hierbij moeten de voorkomende grondwaterstanden en bodemopbouw worden meegenomen om tot een realistisch en wenselijk eindresultaat te komen. Ondanks dat er geen bergingseisen voor deze ontwikkeling van toepassing zijn volgens de waterschapsverordening van het Hoogheemraadschap van Rijnland, is het verstandig hen wél zo spoedig mogelijk te betrekken bij deze ontwikkeling.

4.4

Vervolgonderzoek

Als de inrichting van het openbaar terrein bekend is, wordt de procedure voor de ‘weging van het waterbelang’ (voormalig de watertoets procedure) bij het Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

12/14

hoogheemraadschap doorlopen. Gezien de negatieve toename van verharding vormt dit document hier al een goede basis hiervoor. In deze procedure worden de wensen en eisen van het hoogheemraadschap vastgelegd.

24-10-2024

Daarnaast is het zeer belangrijk voor de ontwikkeling om tijdig een goede uitwerking van de waterberging te realiseren. Met de gemeente dienen afspraken gemaakt te worden over de te realiseren berging. Hoeveel wordt dit? Waar komt deze? En hoe functioneert het watersysteem? Dit kan worden opgenomen in een afwaterings- / rioleringsplan. Een onderzoek gerelateerd aan water, maar dat breder toepasbaar is, is een klimaattoets. Deze toets wordt eveneens door de gemeente vereist. De klimaattoets toetst het uiteindelijk ontwerp (VO/DO) aan de lokale klimaatvereisten omtrent wateroverlast, hitte, droogte, waterveiligheid en biodiversiteit. Met een dergelijk onderzoek wordt klimaatrobuustheid geborgen. Door de versteende omgeving is het prettig om met name de opgave die hittestress met zich meebrengt tijdig te borgen. Denk bijvoorbeeld aan extra schaduw of verticale groenoplossingen.

4.5

Boodschap masterplan

De hoeveelheid hemelwater wat het plangebied, vanuit het gemeentelijk beleid, moet kunnen verwerken is aanzienlijk. Binnen het plangebied is weinig ruimte voor waterberging. Hierdoor is het verstandig om snel aan de slag te gaan met het uitwerken van een afwateringsplan inclusief de locaties voor waterberging. In de openbare ruimte zal waarschijnlijk een (aanzienlijk) deel van de berging gerealiseerd moeten worden. Bebouwing kan een deel van de opgave dragen door waterberging op het dak te realiseren. Op het openbaar terrein zijn er ondergrondse of bovengrondse maatregelen mogelijk. Denk bijvoorbeeld aan een waterbergende fundering of een waterplein. Dergelijke maatregelen dienen tijdig en goed op elkaar afgestemd te worden om hoge kosten te voorkomen. De ontwikkeling ‘afkoppelplan Europawijk’ heeft een ontwerp voor hemelwaterriolering gemaakt waarin ook Schalkwijk centrum in is opgenomen. Hier dient rekening mee gehouden te worden. Een afwateringsplan maakt inzichtelijk waar water heen stroomt. Hierdoor wordt het duidelijk in welke mate er aan de eisen van de gemeente wordt voldaan. Hiermee kan een dialoog met de gemeente en het hoogheemraadschap van Rijnland worden gehouden.

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

13/14

5

Conclusie

24-10-2024

De ontwikkeling zorgt voor een kleine afname van verhard oppervlak vergeleken met de huidige situatie. Hierdoor zijn er volgens de waterschapsverordening geen eisen voor waterberging. De gemeente stelt in hun ‘Plan Stedelijk Water 2024-2027’ wel strenge eisen aan een dergelijke ontwikkeling. Binnen Schalkwijk centrum is circa 7.060 m3 aan waterberging nodig. De bergingsopgave voor de gemeente is hiervan 2.760 m3. Het tijdig opstellen van een afwateringsplan biedt inzicht in de kansen en mogelijkheden omtrent waterberging. Daarmee wordt tijdig geïnventariseerd wat er nodig is om aan de eisen van de gemeente te voldoen. Als er niet aan de eisen van de gemeente voldaan kan worden biedt dit de kans om hierover in gesprek te gaan.

Documentreferentie Quickscan water Schalkwijk centrum C1.1

14/14