11-06 Transcript Raad

Wij voorspellen een goede opkomst. Voorspelling vier, er komen geen zonnepanelen op Schoteroog, een wijs besluit van de rijksoverheid om natuurgebieden te ontzien. Vijf, een herijking voor een betere locatie voor Domus Plus wordt overwogen. De scoutinggroep op Schoteroog kan indien echt nodig verplaatst worden. Zes, er komen plannen om van de boerderij op de Nieuweweg een fantastisch milieu educatief centrum voor heel Haarlem te maken. En zeven, er gaat streng gecontroleerd worden op de maximumsnelheid, let wel de maximumfietssnelheid, van 15 kilometer per uur in gemengde winkel- en wandelstraten als de Gierstraat en de Kleine Houtstraat, straten, waar nu de voetganger te gast is en onder andere fatbikes met hoge snelheden

16

doorheen gaan. Oh ja, en er worden ook 15-kilometerborden geplaatst. Mevrouw Klazes snapte hem. Acht, er wordt geconcludeerd dat de wijkraden zeer belangrijk zijn in het contact met de Haarlemmers en dat ze daarom moeten blijven bestaan. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, dank u wel. Dan gaan wij verder met de bijdrage van D66, mevrouw Çimen. Mevrouw Çimen: Ja voorzitter, dank u wel. Voorzitter, het is wachten op een nieuw kabinet dat duidelijke keuzes maakt over hoe gemeentes structureel worden gefinancierd, over de opschalingskorting en over het ravijnjaar dat telkens met een jaar wordt uitgesteld. D66 blijft bezorgd over de structurele financiën van onze gemeente, over hoe we Haarlem bestuurbaar houden, ook voor een nieuwe coalitie vanaf 2026. We leven nu van meicirculaire naar septembercirculaire en dan zien we wel weer wat de volgende circulaire van het rijk ons gaat brengen. En we begrijpen uit de begroting zelf dat het college bij de Kadernota volgend jaar voorstellen zal neerleggen om de meerjarenbegroting te stabiliseren, al is de noodzaak hiervoor volgens sommigen in deze raad afgenomen door een gunstige septembercirculaire. We hoeven ons op korte termijn niet arm te rekenen, dat is waar, maar we moeten ons bepaald niet rijk rekenen op de langere termijn.

En het is voor D66 belangrijk dat de raad goed en tijdig wordt meegenomen in aanloop naar die Kadernota. En kan het college toezeggen een raadsinformatiebrief te sturen in februari of maart 2024 met de laatste stand van zaken over de meerjarige gemeentefinanciën en deze ter bespreking neer te leggen in de commissie Bestuur? Voorzitter, dan mijn complimenten aan het college, en specifiek de wethouder Financiën, voor deze begroting in toch wel onzekere tijden. De plannen die deze raad heeft aangenomen bij de Kadernota afgelopen juli zijn goed verwerkt, we hebben een uitstekend weerstandsvermogen en kunnen gesignaleerde risico's bij projecten op korte termijn opvangen. En ook biedt het tienjarig investeringsplan een realistischer beeld voor de raad en ook voor het college over wanneer we daadwerkelijk starten met de uitvoering van onze plannen. Het is goed om die grote ambities voor deze stad en de uitvoering van de plannen dicht bij elkaar te houden. Want we willen geen loze beloften doen aan Haarlemmers, we willen resultaten boeken voor Haarlemmers. En natuurlijk, voorzitter, blijven er zorgen over de stijgende rentelasten, duurder wordende materialen, tekort aan vakmensen, lang openstaande vacatures en de noodzaak om dynamisch te blijven prioriteren. Maar daar blijft D66 bovenop zitten en het college ook.

Voorzitter, D66 staat voor keuzevrijheid, zelfbeschikking en kansengelijkheid. En goed onderwijs voor ieder kind staat hiervoor aan de basis. Goed onderwijs is de emancipatiemotor voor velen. En D66 is ontzettend blij met de miljoenen aan investeringen in gezonde en toekomstbestendige schoolgebouwen, het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs geeft een meer realistisch beeld over de uitvoering en de planning van renovatie of uitbreiding van schoolgebouwen of de bouw van geheel nieuwe scholen. Focus en actie voor goed onderwijs in Haarlem. De eerste drie jaar van een kind zijn cruciaal. We juichen het daarom toe dat we stevig investeren in de voor- en vroegschoolse educatie. Wel maken we ons zorgen over de personeelskrapte. Nou gaan we er niet over als gemeente, maar vinden we hier natuurlijk wel wat van. Kan de wethouder aangeven of er actie wordt ondernomen om hierbij te helpen? Zo ja, graag een toelichting. Voorzitter, D66 is er ook trots op dat Haarlem een voorloper is van de zogenaamde rijke schooldag dat D66 landelijk heeft ingesteld, waarbij kinderen op de basisschool leren lezen, schrijven en rekenen en daarnaast in aanraking komen met sport, muziek, drama en noem maar op. Voorzitter, het aantal leerlingen in Haarlem neemt ook toe, nu in het bijzonder vanwege de grote instroom van Oekraïense kinderen.

Dit legt een druk op de ISK en hun huisvesting en het is goed dat het college investeert in het ISK zodat het onderwijs voor al deze kinderen is gegarandeerd in de komende jaren. Maar we hebben een structurele oplossing nodig. Er moet ook in het schoolgebouw, in het toekomstige schoolgebouw van de ISK ruimte zijn voor krimp, voor jaren van krimp en jaren van uitbreiding doordat er opeens een oorlog uitbreekt en de vluchtelingenstromen toenemen. We kijken uit naar de plannen van het college en blijven hier scherp op meekijken. En dan, naast duurzame en gezonde schoolgebouwen pleit D66 al heel lang voor meer groene

17

schoolpleinen en D66 ziet in investeringen die we hier voor doen en we horen graag een update van het college in het komende jaar hoeveel groene schoolpleinen er daadwerkelijk zijn gerealiseerd. Voorzitter, ik blijf bij de Haarlemse jeugd. D66 maakt zich zorgen over de mentale gezondheid van onze jongeren. Dat zien we in heel Nederland en ook in Haarlem. De zorgvraag onder jongeren neemt toe en helaas ook de tijd dat jongeren op een wachtlijst staan voor behandeling. De vraag is hoe we het tij gaan keren. Zowel aan de instroom van jongeren als aan het inkorten van de wachtlijsten. Kan de wethouder aangeven welke stappen worden ondernomen en hoe we in Haarlem hulp en ondersteuning bieden aan de jongeren, maar ook bijvoorbeeld de ouders, terwijl ze wachten op de juiste hulp. Voorzitter, uit meerdere onderzoeken van de afgelopen jaren blijkt ook dat de negatieve impact van sociale media op mensen in het algemeen, maar specifiek op de mentale gezondheid van kinderen en jongeren die groot worden in dit sociale media-tijdperk, van depressieve gevoelens tot gebrek aan concentratie in de klas. D66 is dan ook heel blij met het landelijke voorstel om de mobieltjes uit de klassen te halen. En hoe bereiden we ons in Haarlem voor op deze nieuwe wet per 1 januari 2024? Graag een reactie.

Voorzitter, meerdere partijen hebben al vragen gesteld over de geweldsincidenten door jongeren op straat, op fatbikes of op andere wijze. Ook D66 heeft hier schriftelijke vragen over gesteld en wij wachten de antwoorden op die vragen af. En de burgemeester probeerde in zijn beantwoording in het vragenuurtje van vorige week het beeld wel iets te nuanceren. De burgemeester gaf aan dat de cijfers van jeugdcriminaliteit dalen ondanks dat er wel terechte zorgen zijn over groepjes van jongeren die serieuze overlast veroorzaken en soms ook strafbare feiten plegen. D66 is nog niet automatisch gerustgesteld met de antwoorden tot nu toe en ik wacht ook even de reactie af op de vragen die al zijn gesteld. Ik zou hierbij wel de kanttekening willen plaatsen dat de wachtlijsten in de jeugdzorg mogelijk ook zorgen voor een waterbedeffect. Jongeren die eigenlijk hulp nodig hebben en nog niet krijgen kunnen hierdoor ook explosiever worden in de omgang. Dat stond gisteren nog in de krant naar aanleiding van een onderzoek. Het zijn communicerende vaten. Maar voorzitter, laten we bij de harde cijfers blijven. De cijfers van huiselijk geweld en geweld door een partner of ex-partner zijn gestegen in 2022 in Haarlem en ook in 2023 is er tot nu toe een zorgelijk hoog aantal meldingen.

En ik heb in februari eerder dit jaar mijn motie over tegengaan van femicide ingediend en het is tot nu toe oorverdovend stil, voorzitter. Ik heb hier ook een set schriftelijke vraag over gesteld, maar ik hoor toch graag al een update van het college. Wat gebeurt er nou concreet? En Haarlem doet al een paar jaar mee met het programma Geweld hoort nergens thuis dat nog loopt tot de zomer 2024. En ook nu worden professionals nog geschoold om de veiligheid in gezinnen te organiseren, zo staat het in de begroting. Hoe beoordeelt het college het succes, of zo men wil het resultaat, van deze aanpak als de meldingen van geweld blijven stijgen? En dan iets heel anders, voorzitter, woningbouw. De ambitie is om in 2030 tienduizend nieuwe woningen toe te voegen. Daar staat D66 natuurlijk achter, want de nood voor betaalbare woningen is hoog. En naast stijgende rente, duurdere materialen is er nog altijd onduidelijkheid op stikstof. Ik heb vorig jaar de wethouder gevraagd naar de impact van stikstof op de Haarlemse woningbouwplannen. De wethouder reageerde in mijn beleving behoorlijk blasé, ik moest vooral andermans problemen niet direct ons probleem maken, was de kern van reactie. En ik begrijp dat de besluiteloosheid en het terugkrabbelen van landelijk op het stikstofdossier inmiddels een Haarlems probleem is geworden.

Graag een toelichting van de wethouder wat dit betekent voor de nu lopende bouwplannen. Voorzitter, ik ga naar de groene en leefbare wijken, want dat wil D66, en het liefst ook nog eens met schone lucht in de stad. D66 is blij met de gelden die gereserveerd zijn voor de voorbereiding van de nulemissiezone stadslogistiek per 2025 en die voor brom- en snorfietsen per 2026. Blij voor de Haarlemmer die gemiddeld vier sigaretten per dag ongewild meerookt. Blij met het verdwijnen van geluidsoverlast, hoewel we daar buiten nu wat meer van krijgen. Het verdwijnen van de uitstoot van brommers en snorfietsen gaat vooral veel schelen voor fietsers, de brommerrijders zelf, voetgangers en omwonenden, en natuurlijk belangrijk voor het reduceren van de CO2-uitstoot in de stad. Het geld is er, voorzitter, en binnenkort ook een initiatiefvoorstel

18

van D66 om de boel te versnellen. We willen actie. Tot slot voorzitter, twee laatste vragen. De impact van storm Poly afgelopen juli is nog steeds … De voorzitter: U heeft een interruptie van mevrouw Van den Broek. Mevrouw Van den Broek: Ik was even nieuwsgierig. Staat D66 achter de luchtkwaliteitsnormen van de Wereldgezondheidsorganisatie of voor de geldende normen? Mevrouw Çimen: Ja, daar zitten wel verschillen tussen inderdaad want volgens mij zijn ze van de WHO strenger. Uiteindelijk willen we natuurlijk naar de beste normen die voor mensen mogelijk zijn. In het kader van haalbaarheid zit ik ook vooral even mee te kijken naar welke we het snelst kunnen realiseren. Maar hoe beter ja hoe fijner natuurlijk. Mevrouw Van den Broek: Want u weet dat we bij alle bouwplannen ongeveer in ieder geval sowieso niet voldoen aan de luchtkwaliteitsnormen van de Wereldgezondheidsorganisatie en vaak ook niet aan de te verwachten nieuwe richtlijn vanuit de Europese Unie. Dus daar moet echt wel extra energie op worden gezet om überhaupt aan de nieuwe richtlijn te voldoen. Dus ik ben gewoon heel erg nieuwsgierig of we die echt ook bereiken, om te gaan kijken van hoe we dan ook in die bouwplannen een schone lucht kunnen garanderen voor de nieuwe bewoners. Want dat lukt tot nu toe dus niet.

In ieder geval niet op de basis van de normen die we kunnen gaan verwachten en al helemaal niet op de wereldgezondheidsnormen. Mevrouw Çimen: Ja, ik ben het met Partij voor de Dieren eens dat er nog veel werk aan de winkel is. Wij starten in ieder geval met het initiatiefvoorstel en we kijken dan ook nog heel even verder naar dat andere over woningbouw. Want dat heb ik nu even niet scherp, ook naar aanleiding van aanstaande wetgeving in Europa. Dat heb ik nog niet scherp. Maar daar kom ik nog misschien wel op terug. De voorzitter: Voor de verstaanbaarheid trouwens is het beter als er gewoon in de microfoon wordt gepraat. Ik snap heel goed dat je dan kijkt naar degene die de vraag heeft gesteld, maar... Mevrouw Çimen: Excuus, ik blijf gewoon lekker stoïcijns mijn microfoon in praten. Dat is even makkelijker voor de mensen thuis en voor het verslag. Sorry. Ik blijf altijd naar de VVD kijken, nee hartstikke leuk. Voorzitter, de impact van storm Poly afgelopen juli is nog steeds zichtbaar in onze stad en het herplanten van bomen wordt mogelijk gekoppeld aan geplande herinrichtingen in de stad, zag ik in de begroting.

Kan de wethouder aangeven waarom daarvoor gekozen wordt? En zouden we nu niet alles op alles moeten zetten om die verloren bomen weer te herplanten? Want de zorg bij mijn partij is dat als we het koppelen van herplanten aan die herinrichtingen er automatisch een vertraging gaat ontstaan. Graag een reactie van de wethouder. En dan de allerlaatste vraag, bij de Kadernota heeft D66 de motie meer actie voor toegankelijkheid ingediend en aangenomen gekregen, waarvoor dank. We hebben nu het geld geregeld voor een coördinator, dat is heel fijn. Maar de motie vraagt om meer, het vraagt ook om snelle acties in de openbare ruimte. En wanneer gaan wij van start met de uitvoering? Tot zover, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. En na D66 gaan we naar de SP, de heer Kuin. De heer Kuin: Dank u wel, voorzitter. Zoals eerder vermeld concentreert de SP zich in deze periode op drie speerpunten. De eerste is de ongelijkheid, of populairder gezegd de bestaansonzekerheid die zich onder andere uit in woningnood, minder toegankelijke zorg en armoede. Bij ongelijkheid gaat het om de enorme verschillen tussen arm en rijk. De 10 procent rijkste Nederlanders bezitten 1.217 miljard aan vermogen. En de

19

10 procent armste Nederlanders bezitten een schuld van 38 miljard. 1.217 miljard in bezit, ja extra accentueren. 1217 miljard in bezit van de 10 procent rijkste Nederlanders is gelijk aan drie keer de totale rijksbegroting. Het is meer dan het bbp dat recent de 1.000 miljard is gepasseerd en het is 59 procent van al het vermogen in Nederland. En het ongelooflijke getal zal alleen maar groeien als we niet ingrijpen. Vermogensconcentratie leidt tot onderconsumptie, onderinvestering en marktmacht en uiteindelijk tot minder economische groei. Slechts private belangen worden verrijkt die niet per se bijdragen aan het maatschappelijk belang. Dit zijn niet de woorden die ik gekozen heb, maar die ik wel van harte onderschrijf. Ze komen uit het IBO-rapport over vermogensongelijkheid van juli 2022 van Laura van Geest van de Autoriteit Financiële Markten, een zeer lezenswaardig rapport. 1217 miljard, vaak tot stand gekomen door mazzel en mazzel is geen rechtvaardig verdelingsprincipe. Dat doen wat vooral via onze belastingen. En dan te bedenken dat we in Nederland geen vermogensbelasting kennen. Deze is in 1894 ingevoerd maar in 2001 afgeschaft. In feite faciliteren we de grote vermogens. De hardwerkende Nederlander betaalt gemiddeld 40 procent belasting over arbeid terwijl de rijkste 1 procent, die meestal niet echt werken, minder dan 20 procent belasting betalen.

Zij dragen dus niet bij naar vermogen. We benadelen hiermee de schatkist en de collectieve voorzieningen. Lokaal kunnen we helaas geen vermogensbelasting invoeren, uiteraard maken we ons hier landelijk sterk voor. Er ligt een wetsvoorstel van Nijboer en Alkaya, Tweede Kamerleden van de PvdA en de SP, dat daar een begin mee maakt. Lokaal kunnen we er wel alles aan doen om de mensen met de laagste inkomens zo goed mogelijk te ondersteunen. En laten we dan ook tot het uiterste gaan. De 10 procent armste Nederlanders hebben een schuld van 38 miljard. Door de enorme inflatie gaat een steeds groter deel van het inkomen naar de dagelijkse boodschappen. De prijs in de supermarkten dalen niet. Steeds meer mensen komen aan het eind van de maand te kort. Het is daarom heel goed dat de coalitie de HaarlemPas dit jaar heeft uitgebreid tot mensen met een inkomen tot 130 procent van het minimumloon. Maar als we meer kunnen doen, moeten we meer doen. En daarom zijn mede-indiener van de motie van OPH om onderzoek te doen naar de financiële mogelijkheden om mensen met een inkomen van 140 procent of 150 procent van het minimumloon ook te ondersteunen. Uiteraard met het doel om te kijken of we die stap kunnen zetten. De bestaansonzekerheid blijkt ook uit de woningnood. Bouwen is ongelooflijk belangrijk, maar tegelijkertijd moet we kijken of we meer kunnen doen.

Een jonge vrouw schreef ons, bij mij in de buurt staat een woning al jaren en jaren leeg. De woning wordt niet te koop of huur aangeboden en de afgelopen jaren ook niet. Ook is er online geen recente verbouwvergunning terug te vinden. Volgens kadastrale gegevens is de woning sinds 1993 niet meer verkocht. Ik zie met lede ogen aan hoe deze woning al jaren leegstaat terwijl velen van mijn leeftijdsgenoten geen betaalbare woning kunnen vinden. Deze jongedame maakt zich terecht boos over de leegstand terwijl er woningnood is. Volgens het Kadaster staat 5 procent van de Haarlemse woningen leeg. Dat betekent dat er ruim 3.800 woningen leeg staan. Dat is voor ons en Jouw Haarlem reden om via een motie het college te vragen tijdelijk twee extra toezichthouders aan het stellen ten behoeve van de leegstandverordening om deze leegstand van woningen op te sporen en te controleren. Wat ons betreft kunnen deze voorstellen gefinancierd worden van onze reserves. Wij menen enige trots in de begroting te lezen dat we zwemmen in de reserves, wat ons betreft misplaatst. We hebben aan het eind van 2024 een algemene reserve van 87,7 miljoen terwijl volgens de eigen normen een algemeen reserve van 25,3 miljoen genoeg zou zijn. Even voor de luisteraars, Haarlem wil voor elke euro risico 1,40 euro reserve hebben. Wat ons betreft is dat al ruim maar met die ruime marge is 25,3 miljoen genoeg.

En we hebben dus 62,4 miljoen meer in de algemene reserve. En dan heb ik het nog niet eens gehad over alle specifieke potjes, ook reserves genoemd, die de gemeente heeft. We hebben opgeteld eind 2024 160,4 miljoen aan specifieke potjes. Tezamen reserveren we dus 87,7 plus 160.4 miljoen, 248,2 miljoen. Dat is een derde van onze hele begroting, allemaal gereserveerd voor mogelijke risico's die zich nooit in volle omvang voordoen en zeker niet gelijktijdig. En bij al die potjes volgt een waslijst aan risico's en een percentagekans of het zich voor gaat doen. Wie berekent zoiets? Dan lees ik dat het risico van een cyberaanval gedaald is van 35 naar 25 procent. Wat een

20

geruststelling. Wat ons betreft doen we Haarlemmers te kort, want het kan zelfs volgens onze eigen normen flink minder met die reserves. Zeker als dat geld nu gebruikt kan worden om Haarlemmers in nood bij te staan. Dat is tevens mijn bruggetje naar de zorg. Hoe kan het dat we als gevolg van maximumbudgetten wachtlijsten hebben in de jeugdzorg? Maandenlang zelfs. Wat ons betreft onacceptabel en daarom zal Jouw Haarlem onze gezamenlijke motie toelichten om deze wachtlijsten aan te pakken. Ten aanzien van de zorg nog een paar praktische punten. Door de budgetlimieten en tekorten aan personeel horen we klachten over de zorg. Ondanks de uitbesteding blijft de gemeente verantwoordelijk voor een goede zorg en daarvoor is het belangrijk om te weten wat de ervaringen van onze burgers zijn. Daarom zien we graag dat op de website ook de mogelijkheid wordt geboden een klacht over de zorg in te dienen bij de gemeente. En we vragen de aandacht voor mensen met een beperking en chronisch zieken. Er is een platform voor gemeenten dat een keurmerk levert voor de toegankelijkheid. Ze adviseren tevens gemeenten hoe gebouwen en publieke ruimte toegankelijker kunnen worden gemaakt. Dat platform heet ongehinderd.nl en we roepen via een motie de gemeente op zich net als negentig andere gemeenten hierbij aan te sluiten. Hetzelfde geldt voor de HogeNood-app.

Een app die inwoners en bezoekers laat zien waar het dichtstbijzijnde openbare toilet is. Omdat Haarlem de jaarlijkse bijdrage van 2.100, euro ja ja, niet betaald is deze niet actueel in onze stad. We roepen het college op dat weer te gaan doen. Tot slot nog iets over ons derde speerpunt, democratie. Het gaat vandaag over de begroting van volgend jaar, het jaar waarin we een referendum gaan organiseren over de nota Gereguleerd Parkeren. Wij nemen aan dat we allemaal een zo hoog mogelijk opkomst willen tegen zo laag mogelijke kosten. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan is het woord aan de heer Dreijer van het CDA. De heer Dreijer: Ja, dank u wel voorzitter. Bij de Kadernota was de rode draad in mijn betoog, doe het in één keer goed. Daar stipte ik een aantal zaken aan die me opvielen in de kwaliteit van onder andere herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte. Projecten worden nogal eens opgeleverd op zo'n manier dat binnen de kortste keren terugkerende herstelwerkzaamheden nodig zijn, zaken die onnodig veel geld kosten als het aan de voorkant niet goed regelt. Uiteindelijk zijn wethouder Berkhout en ik anderhalve maand geleden langs aantal projecten gefietst om de problemen in de praktijk te aanschouwen en hopelijk heeft het tot meer inzicht geleid en gaat het natuurlijk in de toekomst leiden tot kwalitatief betere opleveringen.

En ik moet zeggen dat ik het als een heel positieve dag heb ervaren en wil de wethouder nogmaals bedanken voor deze kans om het even te laten zien. Dat ga ik door naar de begroting. Voorzitter, voor ons ligt een zeer ambitieuze begroting, de komende jaren gaan de investeringen omhoog van 70 miljoen in 23 naar 158 miljoen in 2027. Er ligt een stevige ambitie om in 2030 een CO2-reductie van 65 procent gereduceerd te hebben, ten opzichte van 2017. We zien gelukkig wel dat de duurzaamheidsbegroting steeds beter wordt. We zitten echter nog wel te wachten op een goede zichtbare relatie tussen doelen en maatregelen en van ons ambitieus streven. En voor zover ik begrijp is er al heel veel bekend binnen de organisatie en krijgen we volgend jaar hopelijk meer inzicht in de relatie tussen doelen en de maatregelen zodat we het ook beter kunnen volgen en sturen. Het realiseren van deze geplande investeringen en CO2-reductie zijn geen gemakkelijke opgave, en zeker niet als kostenstijgingen, een chronisch tekort aan personeel en een stikstofproblematiek voor behoorlijke vertragingen gaan zorgen. Al zorgen en gaan zorgen.

De gemeentelijke organisatie wordt in ieder geval opgeschaald om dit waar te kunnen maken, onder andere dankzij de specifieke uitkering van het rijk, de Capaciteit Decentrale Overheid Klimaat en Energie kunnen we meer formatie aantrekken om in ieder geval die klimaatambities te regelen. Maar ook de formatie VTH wordt uitgebreid met maar liefst 23 fte. Uit beantwoording van de technische vragen blijkt dat deze uitsluitend worden ingezet bij vergunningen en toezicht en helaas zien we daar geen uitbreiding van de handhaving terwijl we zien dat heel veel handhavingstaken lang blijven liggen of helemaal niet worden opgepakt. Bijvoorbeeld handhaving op

21

weesfietsen, terrassen, illegale kap, daarvoor is een motie in de maak van de Partij voor de Dieren. Kan de portefeuillehouder aangeven waarom uitbreiding van de formatie handhavers niet direct wordt meegenomen in dit traject? Tegelijkertijd zien we dat de externe inhuur voor 2024 wordt begroot op 18 miljoen terwijl we dit jaar nog verwachten op 27 miljoen externe inhuur uit te komen, wat op zich al een zeer zorgelijke ontwikkeling is. En waarom denkt het college dat we het volgend jaar toch 9 miljoen minder aan inhuur gaan uitgeven? Voorzitter, de uitgangspositie van de voorliggende begroting is goed met een ratio weerstandsvermogen van 3,7 en eind 2023 een algemeen reserve van 27 miljoen euro. Op zich gunstige cijfers. Worden echter wel gerealiseerd door het feit dat we niet zoveel aan projecten opleveren en alles maar doorschuiven. Maar ook wel vanwege een gunstig financieel beleid. Kom ik op het thema sport, het zal u niet verbazen, echt iets van het CDA. Voor wat betreft de sport zien we dat investeringsposten voor de vervanging van sportvelden zijn opgehoogd. En daarmee kunnen we onder andere de rubber infill van kunstgrasvelden vervangen door een milieuvriendelijker alternatief.

En tevens hopen we dat de sportvelden ook meer gaan bijdragen aan het beheersen van de negatieve effecten ten gevolge van klimaatverandering, door onder andere water en energie op te kunnen slaan. In de begroting lezen we ook dat de sportaccommodaties in Haarlem kwantitatief en kwalitatief niet overal toereikend zijn. Binnensportverenigingen kunnen niet groeien en minder activiteiten aanbieden dan zij zouden willen. Om acute knelpunten in het winterseizoen op te kunnen vangen wordt er een tijdelijke blaashal gerealiseerd. Dat is op zich goed maar het brengt me wel tot een punt van zorg. Vorige week is in de commissie Ontwikkeling de gebiedsvisie Spaarnepark besproken. In deze visie wordt het sportareaal met enkele hectares behoorlijk verkleind terwijl we weten dat er op dit moment al een kwantitatief tekort is. In de Omgevingsvisie 2045 staat over dit sportpark, over het Spaarnepark, dat het zeer veel potentie heeft om zich door te ontwikkelen tot aantrekkelijk en hoogwaardig sportpark. Laten we dit dan wel als leidraad blijven behouden. Een ander punt wat hier speelde was dat de meeste insprekers afgelopen donderdag van de sportvereniging aldaar, zich niet gehoord voelden. Gaat het wel goed met de participatie? En wordt het bestaande sportareaal wel genoeg beschermd? Graag een reactie van de wethouders.

Een ander project waar de CDA de nodige opmerkingen over heeft gemaakt was de vergroening van het Bisschop Bottemanneplein, ook vorige week. Dit is een kleine variant op het bewonersinitiatief stadspark KoepelKathedraal om de ruimte rondom de kathedraal te vergroenen, ongeveer twintigduizend vierkante meter. Vanwege onder andere kosten is destijds gekozen om te starten met een kleinere variant. In 2020 werd gezegd dat het Bisschop Bottemanneplein met een budget van driehonderdduizend euro tot een aantrekkelijkere ruimte omgevormd zou worden. Dat was de start om daarmee door te gaan. Uiteindelijk zitten we nu op anderhalf miljoen euro. En naar onze mening is het een heel duur stukje groen geworden. Het heeft allerlei oorzaken, het heeft erg lang geduurd, er zijn heel veel switches geweest. Dus er zal best wel misschien een legitieme reden onder zitten, maar het blijft nog steeds erg duur. En op dit soort kostenstijgingen moeten we denk ik als raad veel alerter zijn, anders gaan we voor hetzelfde geld dat we nu in de begrotingen hebben staan veel minder projecten realiseren. Om de voorbereiding van de vervanging van twee zwembaden te starten wordt een voorbereidingskrediet van vierhonderdduizend euro vrijgeven volgend jaar. Maar uit de conditiemeting van het bestaat areaal van de twee overdekte zwembaden staat dat deze maximaal tot 2028 operationeel kunnen blijven.

En dan moeten we ook nog wel door blijven gaan met stevig onderhoud. Het CDA hoopt dat de voorbereiding voortvarend wordt opgepakt zodat we voor 2028 echt aan de slag kunnen gaan met de vervanging. En misschien kan de wethouder hierop reageren en onze zorg wegnemen dat we straks geen zwembad meer hebben dat open is na 2028. Desalniettemin ligt er een begroting waarmee we in Haarlem vele projecten kunnen starten en het CDA hoopt natuurlijk dat het allemaal gaat lukken en wensen het college daar vanzelfsprekend heel veel succes mee. Ik heb wel twee moties aan te kondigen, dat is naar aanleiding van de opinienota Zonnevechter waar helaas mevrouw Oppenhuis destijds niet bij was en dus ook geen bijdrage kon leveren, dienen we nu een

22

motie in. De motie heet bedriegertjes als finishing touch van de Grote Markt om er iets van een fontein te realiseren als de Zonnevechter gaat verplaatst worden. En het dictum luidt, bij de uitwerking van variant C … De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Aynan. De heer Aynan: Misschien is het handig om eerst het dictum … Oké, u wilt een fontein op de Grote Markt. Bent u ervan op de hoogte dat die er al staat? De heer Dreijer: Ik durf dat niet echt een fontein te noemen. Zo doet die het niet, maar het was een onooglijk ontwerp en ook niet functioneel. En als de Zonnevechter weggaat, dan ontstaat er een andere ruimte en denk ik dat je er iets anders mee moet doen, die ook wat robuuster is. Dus vandaar dat we de bedriegertjes als voorbeeld … De voorzitter: De heer Aynan wil nog even reageren. De heer Aynan: Ja, het is zeker een fontein, de kraan hoeft alleen aangezet te worden. U had het net in uw betoog over de enorme kosten voor het Bisschop Bottemanneplein. Ja, waarvoor pleit u voor deze onnodige kosten? Want uw plan gaat tonnen kosten. Waarvoor? De heer Dreijer: Dat zijn uw woorden, dat het tonnen gaat kosten. Ik denk dat het voor veel minder uit kan. Maar dat wil ik dus laten onderzoeken. En dus het dictum luidt, ik ga zo toch nog maar zeggen, bij de uitwerking van variant C de mogelijkheid van een nieuwe fontein op de Grote Markt te onderzoeken.

Dus we zeggen niet het moet bedriegertjes zijn, maar daarbij vooral uit te gaan van de mogelijkheid van bedriegertjes en de financiële consequenties van variant C te verwerken in de Kadernota. 2025. En dan hebben we nog een andere motie, voorzitter. Dat is de motie, dat moet toch eenvoudiger kunnen. Dat gaat over de uitvoering van de wijkbudgetten. Deze motie roept het college op om de werkwijze uitvoering wijkbudgetten voor maatschappelijk initiatieven in 2024 aanzienlijk te vereenvoudigen. Het is nu best wel ingewikkeld met heel veel van die verschillende budgetten waar je aanspraak op kunt maken. En daarmee de wijkbudgetten en toegankelijker te maken voor inwoners, sociale ondernemers en wijkplatforms. Tot zover voorzitter, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we naar mijnheer Aynan van Jouw Haarlem. De heer Aynan: Dank u wel, voorzitter. Ik ben nog een beetje herstellende van een paar weken griep. Voorzitter, soms weet ik het even niet meer en dan denk ik, hoe kunnen mensen elkaar zulke verschrikkelijke dingen aandoen? Dat jongeren die nog een heel leven voor zich hadden op brute wijze worden afgeslacht, dat vervolgens woede en wraak zo blind maakt dat duizenden onschuldige burgerslachtoffers de dood worden ingejaagd, mensen die niets anders willen dan gewoon een normaal leven leiden.

Voorzitter, op de radio vandaag, tot nu toe zijn zevenduizend en honderd, dus 7.100 Palestijnse kinderen, kinderen vermoord. Wat hebben ze in godsnaam misdaan? En daar word ik, voorzitter, heel verdrietig van. En radeloos. En dan lees je die begroting en denk je van ja, het maakt het soms ook gewoon zinloos. Maar we zijn het ook gewoon aan onze stadgenoten verplicht om daar toch naar te kijken. Voorzitter, we moeten ook oppassen dat we door dit conflict niet zelf tegenover elkaar komen te staan, dat we elkaar niet als vijanden gaan zien. We moeten, hoe moeilijk ook, met elkaar in gesprek blijven. En een vraag aan u, burgemeester, wilt u en kunt u hier een rol in spelen? Om het gesprek met verschillende groepen te faciliteren, om bij elkaar te komen en naar elkaar te luisteren in plaats van naar elkaar te schreeuwen. En dan de begroting, voorzitter, 20 procent van onze jeugd die professionele hulp nodig heeft, daar schrikken we van. En we moeten ons ook de vraag durven stellen of

23

we überhaupt wel op de goede weg zitten. Kunnen we als gemeente dit nog wel aan? Is de decentralisatie van de jeugdzorg niet gewoon mislukt? Misschien, wethouder Van Leeuwen, iets om op de agenda van het nieuwe kabinet te zetten. Graag een reactie daarop. Ook zien we dat de jongeren die zorg nodig hebben niet meteen geholpen worden. Een kwart van hen staat op een wachtlijst en dat kan wel tot acht maanden duren voordat ze geholpen worden. Dat is niet goed en daarom dienen we de motie in, weg met de wachtlijsten, om daar een einde aan te maken. Want sommige problemen worden alleen maar groter als je wacht. En het dictum is, draagt het college op om in overleg met het Centrum voor Jeugd en Gezin zorgaanbieders de zorgaanbieders en de ketenpartners er alles aan te doen om de wachtlijsten in de jeugdzorg te beëindigen, ook als dit betekent dat we de budgetplafonds los moeten laten. Voorzitter, wat jeugd betreft moeten we denk ik niet alles problematiseren en zelfs medicaliseren. Laten we niet alleen over de jeugd praten maar juist met hen en van hen horen wat ze nodig hebben. Ons idee is om samen met hen een conferentie te organiseren en te luisteren wat zij nodig vinden. En ook daar graag een reactie op van de wethouder, of hij daartoe bereid is.

En over wachtlijsten gesproken, voorzitter, hoelang blijven we accepteren dat wachttijden van boven de tien jaar normaal zijn voor het vinden van een huurwoning? Dit jaar is het opleveren van nieuwe woningen naar een dieptepunt gezakt. Dan kun je de oorzaken buiten jezelf zoeken en de schuld bijvoorbeeld aan een perfect storm geven, of je kunt erkennen dat het verdichten niet heeft gebracht wat je ervan had verwacht. Dan moet je het lef hebben om te zoeken naar andere oplossingen. De provincie, waar ook GroenLinks en PvdA in zitten, erkennen nu ook dat je met verdichten alleen de wooncrisis niet kunt oplossen. Jouw Haarlem pleit al jaren voor het kijken naar de stadsranden en het inzetten van modulebouw. Daar komen we gelukkig binnenkort over te spreken. En voorzitter de inflatie, daar is al eerder door andere fracties aan gerefereerd, blijft onverminderd hoog. Voor hetzelfde geld kunnen we steeds minder boodschappen halen. De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Wiedemeijer. De heer Aynan: Ja, voorzitter. De heer Wiedemeijer: Voorzitter, het debat over bouwen in het groen laat ik dit jaar even zitten. Maar ik moest even nadenken over wat u daarvoor zei. U zei namelijk dat, u gebruikte de woorden de schuld geven over marktomstandigheden.

Maar je kunt toch ook niet ontkennen dat dat soort factoren een rol spelen? Of je nou gaat bouwen in het groen of je nou verdicht binnen de steden. Ik bedoel daar hebben we toch gewoon last van? Of zie ik dat verkeerd? De heer Aynan: Nee hoor, dat ziet u goed. Maar dat is een van de factoren. En je kunt ook kijken van wat is er nodig om het wel vlot te trekken? Natuurlijk hebben we allemaal last van de marktomstandigheden, van tekort aan personeel, van de oplopende kosten qua bouwmateriaal. Dat staat buiten kijf. Maar u moet ook erkennen dat dit toch echt wel een dieptepunt is qua oplevering van nieuwbouw. De wachttijden nemen alleen maar toe. En ik probeer u ook uit te dagen en misschien zelfs mee te krijgen in het zoeken naar oplossingen die misschien werken. Dat is het enige wat wij proberen, voorzitter. De voorzitter: De heer Wiedemeijer. De heer Wiedemeijer: Ja voorzitter, als de heer Aynan zeg dat ik dat moet erkennen, dan ben ik dat niet helemaal met u eens. Want er zijn dit jaar en volgend jaar aantallen aan nieuwbouw gepland die hoger zijn dan sinds dat u als raadslid bent begonnen. Dus ik denk dat we ook wel een klein beetje bij de feiten moeten blijven. Ondanks alle beperkingen worden er aantallen opgeleverd die hoger zijn dan de afgelopen twintig jaar.

Dus volgens mij moeten we heel scherp zijn op hoe moeilijk het is, maar ook wel reëel zijn over wat we allemaal aan doen zijn.

24

De heer Aynan: Ja voorzitter, als je het ene jaar compenseert met het andere blijft het onverminderd laag. En dat is gewoon het probleem. En als we kijken naar de wachtlijsten die nemen alleen maar toe. En dan kunt u zeggen ja, er wordt iets opgeleverd volgend jaar. Dat hoop ik van harte. En ik hoop van harte dat u gelijk heeft. Maar de realiteit is anders. En ik hoop dat u ook dat inziet. Voorzitter, de inflatie blijft onverminderd hoog. Voor hetzelfde geld kun je steeds minder boodschappen betalen. De voorzitter: U heeft nog een interruptie van de heer Van Leeuwen. De heer Van Leeuwen: Ja, dank u wel. Ik vroeg me af, misschien is het de heer Aynan ontgaan omdat die de afgelopen weken er niet bij kon zijn. Maar zo niet, dan bij deze. Bent u er bekend mee dat het college afgelopen week in de commissie Ontwikkeling een impulsregeling heeft voorgesteld voor het aanjagen van nieuwbouw? De heer Aynan: Zeker, dat heb ik ook gezien. Er wordt voor miljoenen aanvragen ingediend om de woningbouw aan te jagen. Dat is trouwens ook al eerder gebeurd met de woningbouwimpulsen voor Oostpoort en andere ontwikkelzones. Dat weet ik. Feit blijft dat ondanks al die miljoenen de woningbouwproductie heel laag blijft. En wij zeggen, durf ook buiten de vereffende paden van de verdichting te kijken. Kijk ook wat modulebouw kan betekenen. We zien dat andere steden dat inzetten.

En ik hoop dat u daartoe bereid bent. Voorzitter, we zien dat … De voorzitter: Er is nog een interruptie, nummer drie, de heer Drost. De heer Drost: Ja, als je weet dat het gemiddeld twintig jaar duurt om een woning in het groen te bouwen waarom zou dat dan een goede oplossing zijn om de woningbouw te versnellen? De heer Aynan: Voorzitter, u had het over, ik weet niet welk onderwerp dat was, maar dat het geen natuurwet is. Het zijn uw keuzes die u maakt. En we zien dat andere steden en de provincie is ook tot inkeer gekomen, je kunt wel degelijk aan de randen bouwen. En dan hoeft het helemaal niet zo lang te duren. U heeft ook het lef gehad om bijvoorbeeld voor Domus Plus wel degelijk in het groen te gaan bouwen. Ook voor, hoe heet die andere opvang, voor Skaeve Huse. Dat lef heeft u wel gehad. En laten we op dat punt kijken wat er mogelijk is. En ik hoop nogmaals dat u daartoe bereid bent. Voorzitter, terug naar het punt van inflatie. De boodschappen die worden alleen maar duurder, voor hetzelfde geld krijg je steeds minder. En daarom dienen we ook de motie van OPH mede in om te onderzoeken of we meer Haarlemmers kunnen bijstaan in deze dure tijden. En vorig jaar kregen minima de energietoeslag en we zien dat vele gemeenten zoals Amsterdam en Den Haag, dit jaar weer hetzelfde doen, je kunt hem aanvragen. En vreemd genoeg blijft Haarlem achter.

Vraag aan de wethouder, wanneer kunnen Haarlemmers de energietoeslag voor 2023 aanvragen? En tenslotte voorzitter, willen we iedereen bedanken die ons werk hier als gemeenteraad mogelijk maakt. De griffie, de ambtenaren, de schoonmakers, technici, degenen die net ook onze maaltijd hebben bezorgd, hartelijk dank allemaal. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. En uw buurman mag het stokje overnemen. Actiepartij, de heer Van Leeuwen. De heer Van Leeuwen: Ja, dank u wel. Het coalitieakkoord streeft naar een duurzame, sociale, gezonde, culturele en betrokken stad. Dat komt goed uit, want langs deze lijnen wil Actiepartij ingaan op de begroting die voorligt, een begroting die jaarlijks weer beter leesbaar is en wederom is voorzien van een goede ambtelijke toelichting in de voorbereiding. Waarvoor onze dank. Voorzitter, de gezonde stad, Haarlem streeft ernaar een gezonde stad te zijn. Een hele opgave, zo onder de rook van Schiphol in het oosten, de uitstoot van

25

Tata in het noorden en de giftige bloembollenindustrie die ons één keer per jaar vanuit het zuiden komt bezoeken. Wat betekent Tata voor onze gezondheid? De rook stopt niet bij het Noordzeekanaal. Het onlangs verschenen RIVM-rapport meldt verhoogde incidenties van ziektes en medicijngebruik. Ook in Haarlem. Wij gaan straks graag in de commissie in gesprek over de antwoorden op de door ons gestelde vragen over Tata Steel. En dank voor de bijdrage van GroenLinks, OPHaarlem en D66 over hun zorgen over uitstoot zojuist. De voorzitter: U heeft een interruptie van mevrouw Van Zetten. Mevrouw Van Zetten: Ja, ik begrijp uw zorgen over Tata Steel, dat leeft blijkbaar hier breed. Maar weet u dat er meer dan negenduizend mensen werken? Wat moeten we daar dan mee? Wat is de boodschap aan die mensen die gewoon hun brood verdienen in onze maakindustrie? De heer Van Leeuwen: Zoals gezegd ga ik graag met u het gesprek aan in de commissie. Maar wij richten ons nu op de gezondheid van de Haarlemmers en dat is prioriteit. Na de verkiezingen zullen we dan ook de raad verzoeken het college een brief te laten schrijven aan de informateur om de gezondheidsbelangen van de Haarlemmers in het geding door Schiphol en Tata onder de neus van de formerende partijen te brengen.

Dan de aangenomen motie om een subsidievoorstel te doen voor de vergroening van buitenspeelplaatsen bij kinderopvang wordt door college terzijde geschoven. Dat was een motie die tot doel had een gezonde omgeving voor kinderen te maken. Wij vinden ook dat deze commerciële instellingen, zoals de wethouder aangeeft, als eerste de verantwoordelijkheid zelf dragen om voor kinderen een gezonde plek te bieden. Maar een motie afdoen zonder daar wat tegenover te stellen vinden we mager en niet echt getuigen van actie. Waarom niet bomen cadeau voor een groene bso? Een prachtige titel voor motie overigens en van harte bereid die bij gelegenheid alsnog in te dienen. Of de bso’s een keer bijeenzetten onder leiding van de stadsecoloog en een subsidieambtenaar die ze de weg kan wijzen naar rijkssubsidieregelingen waar de wethouder in het krantenartikel naar verwees. Want, wethouder … De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Smit. De heer Smit: Mijnheer Van Leeuwen, u zegt een gratis boom voor bso. Weet u wat een gratis boom in Haarlem kost? De heer Van Leeuwen: Gratis bestaat niet en daarom ligt de motie er ook niet. Maar graag ga ik wel met u het gesprek daarover aan. Ik weet wat een boom kost in Haarlem. Voorzitter, soms werkt een zak geld en soms werkt een goed gesprek.

En wij werken immers volgens het coalitieakkoord aan een betrokken stad waar we nadrukkelijk inwoners en organisaties vragen zelf te komen met initiatieven en bij te dragen aan de ambities van de stad. Wethouder, daar graag een reactie op. Als stad zijn wij een grote werkgever in de regio en hebben we een voorbeeldfunctie te vervullen als het gaat om hoe we ons gezond bewegen. Hoe kunnen we het convenant een Green Deal voor de fiets wel hebben ondertekend en tegelijkertijd in de aanpassing van de arbeidsvoorwaarden voor medewerkers de fiets niet afdoende te faciliteren? We dienen dan ook een amendement in, Green Deal fiets dus fietsvriendelijke arbeidsvoorwaarden, om dat alsnog in te stellen. Eigenlijk om dat te herstellen. Waarbij de huidige ov-fietsvergoeding zoals die nu is blijft bestaan voor de grootste reisafstand in de keten. En dat kan wat ons betreft budgetneutraal binnen door het college voorstelde bedrag van 178.000 euro. Het college, en dat is het dictum wat ik even voorlees, draagt het college op om de tekst op pagina 20 uit de programmabegroting te schrappen en te vervangen door, het college heeft eind 2021 de intentieverklaring Green Deal fiets Metropoolregio Amsterdam ondertekend met daarin de belofte sprinter te zijn op het onderwerp fietsvriendelijke arbeidsvoorwaarden. Door het bieden van een

26

fietsvergoeding van 11 cent per gefietste kilometer geeft de gemeente hier invulling aan en beoogt de arbeidsvoorwaarden in de organisatie te verbeteren. De structurele kosten hiervan bedragen 178.000 euro. De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Visser. De heer F. Visser: Voorzitter, uit de technische vragen blijkt dat het voorstel van de Actiepartij niet 178.000 kost maar 130.000. Dat ten eerste. Maar ten tweede, als ik het goed lees van de Actiepartij gaat een andere verbetering voor het openbaar vervoer wordt geschrapt. En is de Actiepartij bereid om het amendement aan te passen zodat die verbetering voor het openbaar vervoer blijft en een nieuwe verbetering voor fiets erbij komt. En dan kunt u misschien denken van ja, dan wordt dat 178 pus 130, dat is wel erg veel geld. Maar grap is dat mensen gaan of met openbaar vervoer of met de fiets. Dus ik denk dat het wel meevalt. Maar per saldo zal het in ieder een ander bedrag zijn. Dus bent u bereid om met een voorstel te komen dat het voorstel van het college overeind blijft en uw voorstel daar als een surplus bijkomt? De heer Van Leeuwen: Het is een zoektocht, zeg ik tegen de heer Visser, en als die mogelijkheden er liggen, ik hoor dat graag ook van de wethouder, dan ben ik daar absoluut bereid toe. Want hoe meer we die ov- en fietsmogelijkheden binnen het arbeidsvoorwaardenpakket kunnen faciliteren, des te beter.

Maar wij moesten hier een keuze maken. En nogmaals, de grootste vervoerbeweging in de keten blijft ook in dit voorstel bestaan, want netto is het verschil 48.000 euro. Dat is correct. De voorzitter: Ja, mevrouw Van Zetten. Mevrouw Van Zetten: Ja, mag ik een vraag stellen? U weet dat ambtenaren een van de bestbetaalde werknemers zijn in het land, Op een-na-best betaald. Waarom moeten wij dit soort faciliteiten nog gaan geven? Daar hebben ze dan toch een dertiende maand voor en al die andere toeslagen? De heer Van Leeuwen: Ja, dan bent u het kennelijk niet eens met de Green Deal voor de fiets die we hebben afgesloten en daarin staan dit soort voorwaarden wel degelijk vermeld. Dus dan moet u inderdaad andere voorstellen doen. Deze deal ligt er. Voorzitter, in de ruimtelijke inrichting van onze stad moeten we gezondheid natuurlijk ook op één zetten. Dus ja, prachtig dat we het Spaarnepark met al die sport- en bewegingsfaciliteiten gaan herstructureren. En wellicht komt er dan ook nog dat door ons zo gewenste zwembad in of aan het Spaarne. Maar, en daar herhalen wij ons, haal geen ecologisch waardevol park weg om er een zandvlakte van te maken om bij mooi weer een paar maanden in het jaar te kunnen beachvolleyballen. Doe dat elders bij de Veerplas op het strand of in het Reinaldapark en of doe het op kleinere schaal op de huidige plek.

Maar hou de ecologische waarde in stand, waar met zoveel vrijwillige inzet van Haarlemmers aan wordt gewerkt. U weet wel, die betrokken stad die we nastreven. En moet dat bij deze begroting dan nogmaals worden gezegd als we het vorige week al hebben gezegd? Jazeker, want we hebben het niet alleen nu over geld, we hebben het vooral ook over de mindset waarmee we geld in deze stad gaan inzetten en hoe we omgaan met dure investeringen voor de toekomst. En dit zijn dan de voorbeelden die ertoe doen. Dan de duurzame stad. De raad riep in 2019 op ons voorstel de klimaatcrisis uit. En we zijn verheugd dat er een duurzaamheidsbegroting ligt die handen en voeten begint te krijgen. Tegelijkertijd zien we dat in de energietransitie keuzes worden gemaakt die ongemakkelijk voelen omdat leveringszekerheid in de transitiefase nu eenmaal een randvoorwaarde is. Niet iedereen heeft de mogelijkheid om van vandaag op morgen een schone auto aan te schaffen, het huis te voorzien van een warmtepomp en afdoende isolatie aan te brengen. Het kan dus geen kwaad om in deze transitie te kijken in de spiegel die ons vorige week is voorgehouden door de klimaatcoalitie. Laten we uitgaan dat we beiden een gedeelde zorg hebben over de toekomst van onze planeet en dan dus ook ter harte kunnen nemen of moeten nemen wat we ter harte

27

kunnen nemen. Ik noem drie aanbevelingen van de klimaatcoalitie waar ik graag van het college hoor hoe zij daartegen aankijkt. Als eerste, stel een klimaatrekenkamer in. Kan dat misschien, college, worden ingepast in een nieuwe Rekenkamer? Ik hoor daar bij gelegenheid ook graag scheidend voorzitter van de Rekenkamercommissie over, de heer Smit. Ten tweede, het betrekken van maatschappelijke instellingen bij het vervaardigen van nieuw beleid. Wij denken dat het nieuwe participatiebeleid volgend jaar prima kaders geeft om ook mensen in de stad te betrekken bij de energietransitie. Hoe ziet u dit? En dan ten derde, de klimaatcoalitie roept op tot meer en concretere inzet op isolatie. Dat is volledig in lijn met het coalitieakkoord. En de wethouder gaf terecht vorige week in de commissie Bestuur aan dat er zorgen mogen zijn over het uitvoeringstempo, doch dat we tegelijkertijd in de praktijk van alledag niet anders kunnen dan werken op basis van gemaakte afspraken met partners in de keten van afvalverwerking, met bedrijven over circulariteit en met corporaties als het gaat om het isolatieoffensief van sociale huurwoningen. En corporaties hebben bij ons weten afgelopen jaar aangegeven een grotere labelstap te kunnen maken dan we op voorhand konden aannemen en verwachten.

Alleen voor het versnipperd bezit en voor de monumenten in handen van corporaties, gaan ze er twee jaar langer over doen. En dat is voor Actiepartij een zeer aanvaardbare afspraak. Maar er zijn meer woningen. Wat te denken van de woonhuismonumenten in handen van particulieren? Het college kondigde aan vorige maand om bij de Kadernota aanstaande in 2025 te komen met voorstellen voor meer personeel om eigenaren van deze monumenten te helpen bij hun verduurzamingsopgave. Maar dat is dus pas 2025. En samen met VVD vinden wij het belangrijk dat we al eerder, in 2024, het erfgoedbeleid gaan aanpakken. Dus we zijn nog bezig met een aantal amendementen. Voorzitter, als u mij toestaat lees ik die amendementen in de tweede termijn voor omdat we nog aan het zoeken zijn naar de juiste formulering van een en ander. Maar er zijn twee amendementen waar we mee zullen gaan komen. Dan even kijken waar we zijn. Dit was wel een heel end. Dan gaan we naar de culturele stad. De culturele stad, Actiepartij kijkt uit naar de stappen die gezet worden voor het depot we zien tegelijkertijd dat er een behoefte is aan broedplaatsen en de nachtcultuur ook om ruimte verlegen zit. In de Waarderpolder bij het skatepark lijkt een geschikte plek aanwezig om misschien functies te combineren.

We gaan graag hierover met collega's in de raad, betrokken wethouders van Cultuur, Economie en Vastgoed, maar ook vertegenwoordigers van het depot en de instellingen die daarbij in het depot betrokken zijn, het skatepark en de Nachtwacht Haarlem in gesprek. Dat zou namelijk een win-winsituatie kunnen opleveren waarbij we enerzijds meerdere culturele doelstellingen ruimte gaan bieden en anderzijds een stevige bijdrage leveren aan het arbeidsplaatsencriterium dat we voor de Waarderpolder nastreven. Afgelopen jaren hebben we met veel organisatoren van evenementen gesproken en het is algemeen bekend dat zij het niet makkelijk hebben. En hoewel de aftrap in de commissie Bestuur wat stroef verliep zien wij uit volgend jaar met elkaar een integrale afweging te maken om evenementen in onze stad mogelijk te houden. Maar onze stad is niet primair een openbare evenementen- en feestlocatie. Er wonen mensen die terecht zorgen hebben over de leefbaarheid van onze stad. We kunnen niet ontkennen dat het op allerlei manieren schuurt. Bewoners in de Smedestraat komen in het verweer bij de pilot 24-uurslocaties, zodat we nu niet kunnen zien of die pilot daar daadwerkelijk tot verbetering leidt. Een Actiepartij denkt nog steeds dat die pilot wel degelijk kansrijk is voor de binnenstad. Trots Haarlem riep in juli nog op tot instelling van de susteams, hetgeen wij ondersteunen.

Maar dan ook vragen we van de horeca hier een duit in het zakje te doen. Beste horeca, wij faciliteren hier uw omzet, dus neem ook uw verantwoordelijkheid om hierin mee te doen. Dan voorzitter, onze stad is een aantrekkelijke stad, ook vanwege het culturele aanbod en de schat aan erfgoed. Het is al jaren duidelijk dat de basis in het erfgoedbeleid op orde moet worden gesteld en daar dienen we ook strakjes in overleg met de VVD een tweede amendement, een jaartje eerder de basis op orde, voor in zodat we een jaar eerder kunnen beginnen met dat belangrijke beleid. Dan voorzitter, de sociale stad. De voorzitter: De heer Krouwels.

28

De heer Krouwels: Dank u wel, voorzitter. Mijnheer Van Leeuwen, er gaan nu drie amendementen met erfgoed een beetje door elkaar. Maar eentje heeft een hele duidelijke dekking, die van de duurzaamheid. Laat u die nu vallen of houdt u die in ieder geval in stand, ongeacht hoe de stemming in deze zaal is? De heer Van Leeuwen: We houden die vooralsnog gewoon in stand, inderdaad, omdat die wat u terecht zegt een andere dekkingsgrond krijgt. Maar ik wil daar in tweede termijn even concreet op terugkomen, want anders loopt het door elkaar. De sociale stad, daar was ik gebleven. Hoewel wij in deze raad allemaal de accenten anders leggen ervaar ik dat collega's van alle politieke gezindten gezicht willen geven aan de sociale stad. Of het nu de SP is die vorige week bij de commissie Bestuur terecht de verdwijning van negenduizend meisjes een vrouwen in Haarlem agendeerde, of de goede vraag van de heer Van Kessel van de VVD aan de inspreker over wat er nodig is vanuit onze stad om bij te dragen aan een goede voorlichtingscampagne. Het zijn slechts twee recente voorbeelden waaruit blijkt dat we hier gezamenlijk werk verrichten en dat gaat over het welzijn van de inwoners in onze stad. En we kunnen er niet omheen dat het welzijn onder druk staat, dat gewerkt moet worden aan sociale cohesie die het mogelijk maakt voor elkaar te zorgen.

Maar ook, en dan kom ik aan het begin van deze avond terug, aan het elkaar aanspreken op ontoelaatbaar gedrag. Corona heeft zijn sporen achtergelaten. Onze jeugd heeft het niet makkelijk en we zien excessen waar we een antwoord op moeten vinden, waarover we dus in dialoog met elkaar moeten. En als de burgemeester zorgen uitspreekt over randverschijnselen met betrekking tot de alcoholverkoop in de nacht bij snackbars en rondom evenementen, dan is Actiepartij het weliswaar niet eens met de door hem voorgestelde oplossingen, maar des te meer zijn het eens met hem als het gaat over de onderliggende zorgen die er mogen leven. Goed om dat in een dialoog vast te stellen. En wanneer jongeren op fatbikes parken onveilig maken, dan moet er worden opgetreden. Maar we zijn blij dat de meeste collega's van ons in de raad vooral hebben gestuurd op het dialoog aangaan met de betrokken jongeren, hun ouders en de scholen. En wanneer de burgemeester dan stelt dat er naar zijn informatie geen sprake is van bendes, dan stelt hij niet dat er niets aan de hand is. Dat is ook goed om in een dialoog vast te stellen met elkaar. Deze coalitie, ga ik door op het volgende onderwerp, heeft vol overtuiging de minimaregelingen naar 130 procent opgehoogd. En het is altijd goed om te weten wat het effect is van een verdere verhoging. Ik verwijs naar de bijdrage van SP en Jouw Haarlem, of OPHaarlem.

Daarom zijn wij zeer benieuwd naar de reactie van het college op de door OPHaarlem en SP ingediende motie die daartoe oproept. Voorzitter, over twee weken zijn er verkiezingen. De heer Timmermans noemt het ergens een laatste kans en dat ben ik niet geheel met hem oneens. Deze verkiezingen gaan bepalen hoe sociaal het landsbestuur zal zijn dat daarna gaat worden gevormd. Hoe wordt omgegaan met migratie, met de energietransitie, met de gezondheidszorg in het algemeen en de jeugdzorg in het bijzonder? Worden gemeenten daarin gezien als volwaardige uitvoeringsorganisaties voor een sociale koers in ons land, dan hoort daar structureel geld bij. De heer Drost noemde het al. Dan hoeven we minder met de hand op de knop een begroting vast te stellen en met een schuin oog te kijken naar verplichtingen die we in een tienjaarsinvesteringsprogramma op grond van onze ambities willen aangaan. Want alleen dan kunnen wij in Haarlem werken aan een sociale, gezonde en betrokken stad, waar het ook nog eens prettig is om te wonen. Dus weet wat u inderdaad stemt op 22 november. Tot slot de betrokken stad. Haarlemmers willen graag betrokken worden in wat er gebeurt in hun stad en dan is 2024 een belangrijk jaar. We kijken uit naar het nieuwe participatiebeleid. We denken dat de koudwatervrees voor de transitie van wijkraden naar wijkplatforms overwonnen moet kunnen worden.

De bijeenkomst in de Pletterij een maand geleden stemde wat dat betreft hoopvol. En uitgangspunt is en blijft voor Actiepartij dat we het kind niet met het badwater weggooien en stadsbreed uiteindelijk meer Haarlemmers betrokken en aangehaakt zullen worden bij wat er gebeurt in hun stad. Het burgerberaad is inmiddels voortvarend aan de slag gegaan met de inloting van deelnemers en we zien dan ook uit naar de uitkomsten van dat beraad. En wat we er allemaal van vinden, in 2024 wordt Haarlem inderdaad de gelegenheid geboden zich uit te spreken over het parkeerbeleid middels

29

een referendum, geen onderwerp dat afgelopen jaar zo polariserend in onze stad heeft doorgewoekerd. Wat betreft het doorwoekeren en conflicten, mijn buurman zei het net terecht, de conflicten elders in deze wereld mogen onze stad niet uit elkaar trekken. Laat Haarlem alsjeblieft een stad van dialoog blijven en waar de kleur van de vlag aan het stadhuis niet leidt tot onbegrip of ongeremde woede en waar we als stadsbestuur een voorbeeld kunnen nemen aan rabbijn Awraham Soetendorp en imam Shamier Madhar die bij Buitenhof elkaar zeiden elkaar de hand te willen vasthouden en dat te doen met het hart. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we naar mevrouw Hartman. Sorry, mevrouw Van Zetten. Ja, dat hart zit me gewoon een beetje in de weg, zie ik. Maar het woord is aan mevrouw Van Zetten. Mevrouw Van Zetten: U vindt me zeker leuk? De voorzitter: Ik denk dat dat het toch zo zal zijn, ja. Het hart kruipt waar het niet … Nee, het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Mevrouw Van Zetten: Oké voorzitter, dank voor uw begroting. Hij is leesbaar en de meeste zaken begrepen wij. Uw duurzaamheidsbegroting vinden wij een ander verhaal, dit groene onderdeel van de begroting, en als ik goed begrijp ook een paradepaardje van het college en de ambtelijke organisatie, vindt Hart voor Haarlem minder helder. En wat ons betreft is er waakzaamheid geboden als idealen het beleid gaan bepalen.

En wij schenken hier graag extra aandacht aan. Ik kom daar zo op terug. In uw aanbiedingsbrief bij de begroting benoemt u zaken die u belangrijk vindt voor ons Haarlemmers. Ik pik er een paar punten uit. Je thuis voelen, jezelf zijn en veiligheid, inderdaad belangrijk. Maar wat is de realiteit van alledag op dit moment in Haarlem? Wij vinden het belangrijk dat Haarlemmers zich veilig voelen. Onder het kopje betrokken stad wordt uitgelegd door het college dat de veiligheid op verschillende terreinen een speerpunt is. En tegelijkertijd, weet u ook voorzitter, dat veilig voelen een subjectief begrip is. Maar u gaat ervoor. Vorige week kwamen er in de commissie een paar heikele zaken aan de orde en de badinerende reactie van de burgemeester baart ons zorgen. En Hart voor Haarlem vraagt zich af of het college voldoende voeling heeft met de samenleving. Laat ik ook even beginnen over de fatbikes, ik ben niet de enige. Ons valt op dat het gevoel van veiligheid bij veel kinderen en hun ouders ver te zoeken is vanwege geweld en intimidatie van jongeren die rondscheuren op die heerlijke fatbikes. Je wilt je kind, je kleinkind, niet bedreigd zien en bezorgde ouders vragen om concrete acties, zoals in Amsterdam wel gebeurt, en geen passieve burgemeester die de zaak bagatelliseert.

De tweederangsburgers, de zorg voor de veiligheid voor meisjes die leven onder de verstikkende dwang van een parallelle patriarchale samenleving, dat gebeurt ook in Haarlem. De mogelijkheid van gedwongen uithuwelijking en of achterlating in land van herkomst wordt niet herkend en het werd een beetje weggewapperd in Haarlem terwijl het rijk in de septembercirculaire het probleem expliciet benoemt onder de specialistische functies. Dan onze Joodse burgers. In het land en in de wereld moeten Joodse burgers zich zorgen maken over de extreme reacties die de oorlog in Gaza oproept. Het raakt hun gevoel van veiligheid, ook hier in Haarlem. Het is, ik zal de burgemeester niet nog een keer noemen, makkelijk schuilen achter het recht op vrijheid van meningsuiting maar dit betekent niet dat wij onze gevoelens van walging over de golf van antisemitisme niet kunnen uitspreken, voorzitter. En ik zag het net ook in de krant, er worden stickers geplakt met dus de bekende kreet Hamas, Hamas joden aan het gas en dat lijkt me niet iets dat wij in Haarlem kunnen tolereren. Van een andere orde zijn de bewoners van het Anton Pieckhofje.