1 Zienswijze geven op de eerste begrotingswijziging 2024 en (voorlopige) ontwerpbegroting 2025 van de gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond

Raadsvoorstel

Onderwerp Zienswijze geven op de eerste begrotingswijziging 2024 en (voorlopige) ontwerpbegroting 2025 van de gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond Nummer 2024/783991 Portefeuillehouder Berkhout, R.A.H. Programma/beleidsveld 6.3 Openbare orde en veiligheid Afdeling VTH Auteur Hassing, M. en Dool, van den W. Telefoonnummer 06-28506736 Email mhassing@haarlem.nl Kernboodschap De gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst IJmond (hierna: GR ODIJ) is een gemeenschappelijke regeling met veertien gemeenten en de provincie als deelnemers. De wettelijke taken voor milieutoezicht, inclusief de horeca (met uitzondering van acties met betrekking tot de Drank- en Horecawet) alsmede de verlening van de milieuvergunningen (inclusief toezicht en handhaving) zijn bij de Omgevingsdienst IJmond ondergebracht. De ODIJ onderzoekt op dit moment haar bedrijfsvoering en financieringsstructuur. Het onderzoek is in meerdere opzichten van belang, omdat het Rijk voor het Interbestuurlijk Programma versterking VTH stelsel een aantal criteria voor de omgevingsdiensten heeft vastgesteld, waaronder de robuustheid en toekomstbestendigheid van de organisatie. Omdat het bestuur in afwachting is van de resultaten van het onderzoek is de ontwerpbegroting 2025 veelal gebaseerd op voortgezet beleid.

Echter, er worden vanaf 2024 enkele onvermijdelijke kostenstijgingen voorzien die doorwerken in volgende jaren. Deze kosten zijn niet alleen het gevolg van de nieuwe cao-afspraken, maar hebben ook betrekking op de toenemende organisatiekosten en de inflatie. Bovendien voorziet de ODIJ dat een nieuwe financieringsstructuur mogelijk in 2025 tot een aanpassing van de begroting leidt. De ODIJ is voornemens in 2024 een herziene begroting 2025 voor zienswijze aan de raad voor te leggen.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college vraagt de raad zijn zienswijze bekend te maken over de eerste begrotingswijziging 2024 en de ontwerpbegroting 2025. De commissie Beheer wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college en over de wijze van agendering van het raadsstuk in de raadsvergadering.

Kenmerk: 2024/783991

1/6

Relevante eerdere besluiten

Besluit college d.d. 21 mei 2024

-

Ontwerpbegroting 2024 Omgevingsdienst IJmond (2023/581909) in de raadsvergadering van 29 juni 2023 - Vaststellen beleidskader VTH-milieu en VTH-strategie milieu 2023-2026 Omgevingsdienst IJmond (2023/548974) in de collegevergadering van 23 mei 2023 1. Het college stelt het voorstel aan de raad vast. de secretaris,

Ontwerp-besluit raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

de burgemeester,

De raad der gemeente Haarlem, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, Besluit: 1. De raad gaat akkoord met de eerste begrotingswijziging en brengt dit als zienswijze bij het algemeen bestuur van de ODIJ naar voren. 2. De raad gaat akkoord met de (voorlopige) ontwerpbegroting 2025 met de volgende kanttekening: Het is positief dat er onderzoek plaatsvindt naar de financiering en robuustheid van de organisatie. De gemeente Haarlem wacht de uitkomst van het onderzoek naar de bedrijfsvoering en de aangekondigde (definitieve) ontwerpbegroting 2025 in het najaar af. De raad brengt dit als zienswijze bij het algemeen bestuur van de ODIJ naar voren. de griffier, de voorzitter,

1. Inleiding De GR ODIJ is een openbaar lichaam met 15 deelnemers. Naast de taken beschreven in de regeling voert de ODIJ ook wettelijke en niet wettelijke taken uit op basis van met haar deelnemers afgesloten dienstverleningsovereenkomsten (DVO’s). Omgevingsdiensten zijn gespecialiseerd in milieuvergunningverlening, toezicht en handhaving. De ODIJ doet in opdracht van de gemeente Haarlem de afhandeling van de Haarlemse milieu- en bodemvergunningen en het toezicht en de handhaving op de naleving daarvan. De ODIJ verzoekt de raad om haar zienswijze over de eerste begrotingswijziging 2024 en de ontwerpbegroting 2025 kenbaar te maken.

Kenmerk: 2024/783991

2/6

Kernboodschap ODIJ heeft de ontwerpbegroting 2025 gebaseerd op de door het bestuur vastgestelde alternatieve Kadernota 2025 waarin alleen een aantal onvermijdelijke kosten is opgenomen. De ODIJ is voornemens in 2024 een herziene begroting 2025 voor zienswijze aan de raad voor te leggen. Door verschillende externe ontwikkelingen bevat de begroting van 2025 een aantal onzekerheden waarvan nog niet in detail bekend is wat de risico’s voor de omgevingsdienst financieel en organisatorisch zijn. Een voorbeeld is de door het rijk gewenste financieringssystematiek voor alle omgevingsdiensten. Over het Interbestuurlijk Programma (IBP) is overleg tussen het Rijk, IPO, VNG en de omgevingsdiensten: er worden andere eisen aan de omgevingsdiensten gesteld zoals robuustheid, financiering, kennisinfrastructuur en de informatievoorziening. Zie bijlage 3: Contourennota Financieringssystematiek omgevingsdiensten ODIJ stelt dat de bedrijfsvoering afgelopen tien jaar niet met de huidige omvang van de organisatie is mee gegroeid. Op onderdelen berust de huidige werkwijze op processen en systemen vanuit de startperiode. Op personeelsgebied begint de organisatie kwetsbaar te worden, omdat binnen drie jaar afscheid wordt genomen van een aantal ervaren werknemers die met pensioen gaan.

Op lange termijn moet de dienst volgens ODIJ groeien om het ambitieniveau en de gemaakte afspraken te kunnen realiseren. Tegelijkertijd zijn er verschillen tussen de vraag van de deelnemende gemeenten en de uitvoering. Wie betaalt wat en wat krijgt de gemeente hiervoor? Door de ODIJ zijn recent regionale raadsinformatieavonden georganiseerd. De directeur informeerde de raden over het visitatierapport, het IBP-VTH, de Kadernota 2025 en de bestuursopdracht. Er wordt op dit moment extern onderzoek gedaan naar de organisatievorm, financiering en de bedrijfsvoering. 2. Voorstel aan de raad Het college stelt de raad voor: 1. De raad gaat akkoord met de eerste begrotingswijziging en brengt dit als zienswijze bij het algemeen bestuur van de ODIJ naar voren. 2. De raad gaat akkoord met de (voorlopige) ontwerpbegroting 2025 met de volgende kanttekening: Het is positief dat er onderzoek plaatsvindt naar de financiering en robuustheid van de organisatie. De gemeente Haarlem wacht de uitkomst van het onderzoek naar de bedrijfsvoering en de aangekondigde (definitieve) ontwerpbegroting 2025 in het najaar af. De raad brengt dit als zienswijze bij het algemeen bestuur van de ODIJ naar voren. 3.

Beoogd resultaat De gemeenteraad heeft kennis kunnen nemen van de eerste begrotingswijziging 2024 en de ontwerp begroting 2025 van de ODIJ en geeft hierover uiterlijk 19 juli 2024 zijn zienswijze aan de ODIJ. Met het advies van de gemeenteraden kan het Algemeen bestuur van de ODIJ de herziene begroting 2024 definitief vaststellen.

Kenmerk: 2024/783991

3/6

4. Argumenten De ODIJ heeft vooral te maken met reguliere kosten die vooraf te ramen zijn, zoals personeel en organisatiekosten. De risico’s van onverwacht hoge uitgaven worden als beperkt aangemerkt. De Haarlemse taken voor vergunningverlening, toezicht en handhaving voor milieu, inclusief de horeca (met uitzondering van de acties in het kader van de Drank- en Horecawet) zijn (verplicht) ondergebracht bij de ODIJ. Daarvoor betaalt de gemeente Haarlem jaarlijks een vergoeding aan de ODIJ. De opbouw van de GR bijdrage 2024 en 2025 aan de gemeenschappelijke regeling bestaat uit meerdere componenten gebaseerd op een vastgestelde verdeelsleutel voor de deelnemers:  Reguliere bijdrage inclusief Omgevingswet en (wettelijke) basistaken bodem/milieutaken  Bijdrage voor Impuls Omgevingsveiligheid (IOV) 4.1. De begroting 2024 van de ODIJ moet worden aangepast in verband met verschillende financiële ontwikkelingen Voor de begroting 2024 tot en met 2027 is eerder uitgegaan van een lastenstijging van 2,5%. Dit blijkt niet voldoende te zijn om de toenemende organisatiekosten 1 te kunnen dekken. De nominale kostenstijging is bijna 2% hoger. De organisatie groeit als gevolg van ingebrachte taken door de gemeenten Heemskerk, Edam-Volendam en Landsmeer (die overigens de kosten voor hun rekening zullen nemen). De personele lasten stijgen met € 330.000 waarvan een deel overhead is.

Het inhuurbudget is met € 600.000 (fors) verhoogd om aan de vraag naar aanvullende taken te kunnen voldoen. De inhuurkosten worden door projectsubsidies en de bestemmingsreserve gedekt. Gelet op de groeiende organisatieomvang is het noodzakelijk de HR-afdeling met een medewerker uit te breiden. Door het verhogen van de kostprijs betalen alle deelnemers via het tarief hieraan mee ook de gemeenten die alleen de verplichte wettelijke taken hebben ingebracht. Om tot een eerlijkere kostenverdeling te komen, is inzicht nodig in ingebrachte wettelijke en niet-wettelijke taken per deelnemer. Dat inzicht is er (nog) niet. Van belang is dat ODIJ de wettelijke en niet-wettelijke taken gaat organiseren. Gemeenten die extra taken inbrengen doen dit immers voor eigen rekening en risico en moeten tevens rekening houden met de organisatie- kosten. Daarbij dienen structurele lasten ook structureel gedekt te zijn. Conclusie is dat de GR bijdrage van de gemeente Haarlem in 2024 met € 25.000 toeneemt, maar dat dit in 2024 niet tot een overschrijding op de programmabegroting leidt. Tegenvallers moeten zoveel mogelijk binnen de eigen bedrijfsvoering van de ODIJ worden gedekt. 4.2.

Ontwerpbegroting 2025 ODIJ heeft de ontwerpbegroting 2025 gebaseerd op de door het bestuur vastgestelde alternatieve Kadernota 2025 waarin ODIJ zich beperkt tot een aantal onvermijdelijke kosten in 2025: - nominale kostenstijging (loon- en prijsindexering) - autonome ontwikkeling (contributie ODNL) - Overige ontwikkelingen die tot extra kosten leiden, zoals inhuur en automatisering De bijdrage van Haarlem in deze extra kosten bedraagt structureel € 50.000. Deze kosten worden gedekt binnen de bestaande begroting op programma 6.

1

ICT/applicaties, lidmaatschap brancheorganisatie ODNL en de kosten voor het archiefbeheer

Kenmerk: 2024/783991

4/6

Door verschillende ontwikkelingen bevat de begroting van 2025 een groot aantal onzekerheden waarvan nog niet in detail bekend is wat de risico’s voor de omgevingsdienst financieel en organisatorisch zijn: Externe ontwikkelingen - De door het rijk gewenste financieringssystematiek voor alle omgevingsdiensten. Zie bijlage 3: Contourennota Financieringssystematiek omgevingsdiensten - De gevolgen van het IBP op de kort- en langlopende verplichtingen (zoals de DVO’s) - Implementatie Omgevingswet Interne bedrijfsvoering - ODIJ stelt dat de bedrijfsvoering afgelopen tien jaar niet met de huidige omvang van de organisatie is mee gegroeid. Op onderdelen berust de huidige werkwijze op processen en systemen vanuit de startperiode. - Een aanzienlijk deel van de uitgaven wordt gedekt door incidentele subsidie- en DVO inkomsten. - Op lange termijn moet de dienst volgens ODIJ groeien om het ambitieniveau en de gecontracteerde opdracht te kunnen realiseren. - Tegelijkertijd zijn er verschillen tussen de vraag van de deelnemende gemeenten en de uitvoering. Wie betaalt wat en wat krijgt de gemeente hiervoor? Het spreekt voor zich dat de kosten die samenhangen met extra opdrachten door de betrokken deelnemer moet worden gedekt. Conclusie: De gemeente wil eerst inzicht in wat ODIJ doet en wat dit mag kosten.

De door de ODIJ op te stellen nota over de financieringssystematiek wordt een belangrijke nota. ODIJ is voornemens op korte termijn een herziene begroting 2025 voor zienswijze aan de raad voor te leggen. 5. Risico’s en kanttekeningen 5.1. De begroting van de ODIJ is niet structureel in evenwicht Een aanzienlijk aantal dienstverleningsovereenkomsten loopt binnen vijf jaar af, terwijl de ODIJ langlopende verplichtingen voor de opdrachtgevers is aangegaan dat thans niet structureel vastligt. Dit geldt ook voor de projectfinanciering. Het risico op herplaatsen of laten afvloeien van medewerkers is dan ook aanwezig. Het percentage waarmee beoordeeld kan worden welke structurele ruimte de ODIJ heeft om de eigen lasten te dragen, wordt met ingang van 2025 negatiever. Welke structurele maatregelen zijn nodig om de baten te laten stijgen en/of de lasten te laten afnemen? Streven is een structureel evenwicht in de begroting te krijgen om te voorkomen dat het financieel toezicht wordt aangescherpt. 5.2. Stand van zaken versterking VTH-stelsel: Interbestuurlijk Programma Het doel van het programma is het zichtbaar verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving en het verminderen van schade aan het milieu die vermeden had kunnen worden. Er worden andere eisen aan de omgevingsdiensten gesteld zoals robuustheid, financiering, kennisinfrastructuur en de informatievoorziening.

Het is nog niet duidelijk wat de impact van het IBP voor de ODIJ is.

Kenmerk: 2024/783991

5/6

5.3. Onderzoek naar de financiering en robuustheid (bestuursopdracht) Er zijn tussen de deelnemers behoorlijke verschillen in breedte en omvang van het dienstverleningspakket en financiering voor de wettelijke en niet-wettelijke taken. De aansluiting tussen opdracht, middelen en gevraagde capaciteit is afgelopen jaren complex geworden. Het inhoudelijke werkveld is doorontwikkeld, waarbij nieuwe taken grotendeels binnen de bestaande middelen zijn uitgevoerd. De kerntaak van vergunningverlening, toezicht- en handhavingstaken is kwetsbaar geworden. Het is daarom belangrijk de financieringssystematiek te herijken en dat duidelijk wordt welke wettelijke en niet-wettelijke taken voor de deelnemers worden uitgevoerd en welke ambities, afspraken en financiering (en prioritering) hieraan ten grondslag liggen. De directeur van de ODIJ laat op dit moment extern onderzoek doen naar de organisatievorm, financiering en de bedrijfsvoering. Hiertoe is de ontwikkelagenda 2024-2025 met vijf ontwikkellijnen met als doel zelfstandig toekomstbestendig te worden.

- Het herijken van de bestaande taken en formatie - Onderzoek naar het huidige takenpakket per deelnemer - Vereenvoudigen van de gemeenschappelijke regeling - Vormgeven van de provinciebrede samenwerking - Doorontwikkeling van de interne organisatie Overigens wordt door het rijk bepaald welke omgevingsdiensten robuust genoeg zijn en hun zelfstandigheid kunnen behouden. De meeste omgevingsdiensten voldoen hier (thans) niet aan en hebben een plan van aanpak gemaakt. Het is verstandig verschillende scenario’s uit te werken. 6. Vervolg De ODIJ verwacht dat het extern onderzoek naar de financieringsstructuur tot een aanpassing van de begroting 2025 leidt. De ODIJ is dan ook voornemens op korte termijn een herziene begroting 2025 voor zienswijze aan de raad voor te leggen. Na behandeling van de herziene begroting 2025 in het Algemeen bestuur zal de ODIJ de vastgestelde stukken aan de gemeenteraden sturen. In de aanbiedingsbrief wordt door de ODIJ een reactie op de ingediende zienswijzen van de gemeenten gegeven. De definitieve begroting wordt door de ODIJ aan Gedeputeerde Staten van Noord-Holland gestuurd. De jaarrekening 2023 wordt na vaststelling door het AB in juni door het college vastgesteld. De raad wordt over de jaarrekening geïnformeerd. 7.

Bijlagen Bijlage 1: Eerste begrotingswijziging 2024 Omgevingsdienst IJmond Bijlage 2: Ontwerpbegroting 2025 Omgevingsdienst IJmond Bijlage 3: Aanbiedingsbrief herziene begroting 2024 en ontwerpbegroting 2025 Bijlage 4: Contourennota Financieringssystematiek omgevingsdiensten

Kenmerk: 2024/783991

6/6