1 Voortgangsrapportage aanpak energie armoede
Tekst van het document
Informatienota
Onderwerp Voortgangsrapportage aanpak energiearmoede Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap
2024/175318 Berkhout, R.A.H. / Van Loenen, D. 5.2 Energie ECDW Nieuwenhuijs, S. 06-34352214 snieuwenhuijs@haarlem.nl De gestegen energieprijzen en de hoge inflatie de afgelopen jaren hebben steeds meer inwoners van Haarlem in financiële problemen gebracht. De bestaanszekerheid van inwoners met een laag inkomen staat onder druk. Haarlem gaat energiearmoede tegen via de Aanpak Energiearmoede. De gemeente heeft hier een bedrag van in totaal € 6.000.000 beschikbaar voor gemaakt. Een groot deel van dit geld (€3.6 miljoen) wordt ingezet voor de collectieve isolatie aanpak, waarbij slecht geïsoleerde woningen van particuliere eigenaren die moeite hebben hun woning te verduurzamen worden ontzorgd. Daarnaast heeft Haarlem vanuit het Rijk specifieke uitkeringen ontvangen voor de bestrijding van energiearmoede middels fysieke maatregelen. Dit rijksbudget van in totaal € 4.498.878 is bedoeld om huishoudens met een laag inkomen die te maken hebben met hoge energielasten in combinatie met een laag energielabel extra te ondersteunen met maatregelen om de energierekening blijvend te verlagen. De Aanpak Energiearmoede kent naast de financiële tegemoetkoming energietoeslag vijf hoofdactiviteiten, die voor eind 2025 afgerond worden: 1. Coaching- en installatieservice 2. Witgoedwissel 3. Verwarmingssysteemaanpak 4. Isolatieaanpak voor woningeigenaren 5.
Sociale zonnestroomdelen Eind 2022 zijn verschillende activiteiten opgestart. In deze nota wordt de voortgang hiervan behandeld. De meest opvallende resultaten zijn in 2023 behaald bij de coaching- en installatieservice en de witgoedwissel. Vanwege het succes van de witgoedwissel wordt deze aanzienlijk uitgebreid: in 2024 komt elke Haarlempashouder in aanmerking voor de regeling. De doelgroep wordt hiermee vergroot van ongeveer 1.600 huishoudens naar ongeveer 7.050 huishoudens.
Kenmerk: 2024/175318
1/8
Voor het vervolg van de coachings- en installatieservice wordt het opzetten van een lokale fixbrigade onderzocht. Het sociaal zonnestroomdelen blijkt lastig te realiseren, daar wordt naar andere opties gekeken. Behandelvoorstel voor commissie Relevante eerdere besluiten
Besluit College d.d. 6 februari 2024
Het college stuurt de informatienota ter bespreking naar de commissie samenleving. Met deze informatie wordt invulling gegeven aan Bestuurlijke agendazaak 2024/146125 - Tussentijdse evaluatie (Voortgang aanpak energiearmoede (2023/0422465) besproken in commissie samenleving 21 september 2023 -
Plan van aanpak specifieke uitkering energiearmoede (2022/771656), ter kennisname In commissie beheer 16 juni 2022
-
Aanpak energiearmoede (2022/1407442), besproken in de commissie samenleving, d.d. 27 oktober 2022
1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,
Kenmerk: 2024/175318
de burgemeester,
2/8
Inleiding Haarlem biedt ondersteuning aan bewoners die financieel, organisatorisch of technisch niet mee kunnen doen aan de energietransitie. De gemeente zet al jaren in op het informeren, stimuleren en motiveren van bewoners om het energiegebruik in woningen te verminderen. In het coalitieakkoord is voor de aanpak energiearmoede een bedrag van € 6.000.000 beschikbaar gesteld. Hiervan was € 2.400.000 gereserveerd voor de uitkering van energietoeslag. De resterende €3.600.000 zijn bestemd voor fysieke maatregelen en/of gerelateerde ondersteuning van inwoners. Daarnaast heeft Haarlem in 2022 vanuit het Rijk een specifieke uitkering van € 3.028.368 ontvangen voor de bestrijding van energiearmoede middels fysieke maatregelen. Dit bedrag werd in 2023 verhoogd met € 1.470.510 naar in totaal € 4.498.878. Het budget is bedoeld om huishoudens met een laag inkomen die te maken hebben met hoge energielasten in combinatie met een laag energielabel extra te ondersteunen met maatregelen om de energierekening blijvend te verlagen. De aanpak van de fysieke maatregelen richt zich op de uitvoering van vijf hoofdactiviteiten, die voor 31-12-2025 afgerond worden: 1. 2. 3. 4. 5.
Witgoedwissel Coaching- en installatieservice Verwarmingssysteemaanpak Isolatieaanpak voor woningeigenaren Sociale zonnestroomdelen
2. Kernboodschap De gestegen energieprijzen en de hoge inflatie in de afgelopen jaren hebben steeds meer inwoners van Haarlem in financiële problemen gebracht. De bestaanszekerheid van inwoners met een laag inkomen staat onder druk. Haarlem gaat energiearmoede tegen via de aanpak energiearmoede. Eind 2022 zijn verschillende activiteiten daadwerkelijk gestart. Drie van deze activiteiten kennen een nieuwe ontwikkeling. De coaching- en installatieservice en de witgoedwissel hebben in 2023 de meest concrete resultaten opgeleverd en worden uiteraard vervolgd, het sociaal zonnestroomdelen is lastig te realiseren. Voor de uitvoering van de verschillende activiteiten zijn vooralsnog voldoende financiële middelen vanuit het rijk beschikbaar. Het budget wordt ingezet op de meest succesvolle activiteit(en). Op basis van ervaring ontwikkelt de aanpak energiearmoede als volgt: 1. De witgoedwissel: doelgroep uitbreiden De witgoedwissel, waarbij een oud apparaat (koelkast, vriezer, wasmachine of droger) met hoog verbruik kosteloos wordt vervangen door een nieuw zuinig exemplaar, is onder de huidige doelgroep een groot succes. Het nieuwe apparaat wordt geïnstalleerd en het oude apparaat wordt meegenomen en gerecycled. De regeling is vanaf de start opengesteld voor huishoudens die onder bewind staan en per 21 maart 2023 ook voor Haarlempashouders van gezinnen met kinderen.
Dit betekende dat de doelgroep werd uitgebreid naar 1.667 huishoudens. Tot en met november 2023
Kenmerk: 2024/175318
3/8
zijn er 814 goedgekeurde aanvragen in Haarlem. De meeste aanvragen zijn binnen een week afgerond. Door de populariteit van de regeling werd de levering/ installatie in sommige gevallen iets vertraagd. De witgoedwissel blijkt een zeer succesvolle activiteit, waarbij we ook zeer positieve reacties van inwoners hebben ontvangen. Het heeft een positief effect op het wooncomfort en het verlaagt de energierekening van een huishouden met gemiddeld 156 euro per jaar. Door het succes van de witgoedregeling wordt deze uitgebreid. In 2024 komt elke Haarlempashouder in aanmerking voor de regeling. 2. Coaching- en installatieservice: haalbaarheidsonderzoek naar een lokale fixbrigade Met de coaching- en installatieservice komen energiecoaches bij inwoners thuis voor een gesprek over energieverbruik en mogelijke maatregelen. Bij het bezoek worden voor de hele woning energiebesparende producten geleverd en geïnstalleerd. Deze aanpak is succesvol met 613 woonbezoeken en gemiddeld 11 energiebesparende producten. Het levert een potentiële jaarlijkse besparing van ruim 332 ton Co2 op door het uitreiken en installeren van energiebesparende producten. Tijdens de bezoeken zijn er meer elektra besparende producten geïnstalleerd dan gasbesparende producten. Ledverlichting wordt het vaakst weggegeven gevolgd door radiatorventilatoren.
De meeste kosten en Co2 wordt echter bespaard met gasbesparende producten.
Conversie huis-aan-huis aanpak 54% 30%
10%
3%
3%
De invulling van de coaching- en installatieservice wordt momenteel gedaan door Klimaatroute. Eind februari 2023 loopt dit traject af. Er zal worden onderzocht op welke manier de coaching- en installatieservice een vervolg zal krijgen. De term fixbrigade is veelvuldig in Haarlem voorbij gekomen. De fixbrigrade is een alternatief voor (een deel van) de huidige dienstverlening en richt zich op het aanbrengen/ installeren van kleine energiebesparende maatregelen. Om snel van start te kunnen gaan heeft het college vorig jaar besloten voor de inzet van Klimaatroute te kiezen omdat de ervaring leert dat het opzetten van een lokale fixbrigade veel tijd en inzet kost.
Kenmerk: 2024/175318
4/8
Vorig jaar is zowel de financiële bijdrage van de rijksoverheid voor de aanpak energiearmoede voor Haarlem verhoogd én de looptijd van de regeling verlengd naar 31-12-2025. Dit gegeven en het feit dat de fixbrigade specifiek genoemd is door de raad als een mogelijk doel voor de inzet van extra financiële middelen is reden om te onderzoeken of we in Haarlem ook een lokale fixbrigade willen opzetten. De mogelijkheid om vanuit W&I werkzoekenden aan te leveren zal in het onderzoek meegenomen worden. 3. Verwarmingssysteemaanpak: doorzetten Met de verwarmingssysteemaanpak wordt het verwarmingssysteem bij huishoudens geoptimaliseerd, bijvoorbeeld door waterzijdig inregelen, doorspoelen van oude radiatoren en het plaatsen van radiatorventilatoren. Deze activiteit is gericht op inwoners in een sociale huurwoning met energiearmoede en wordt uitgevoerd door de woningcorporaties. Waar mogelijk worden de werkzaamheden gelijktijdig met het reguliere onderhoud van de cv-installatie uitgevoerd. Via een subsidieaanvraag dienen de woningcorporaties een plan van aanpak in. In 2023 heeft alleen Elan Wonen een aanvraag ingediend. Elan Wonen heeft een totaalbedrag van € 239.580 aangevraagd en toegekend gekregen. Hiermee heeft Elan Wonen gepland 450 huishoudens te helpen met de verwarmingssysteemaanpak.
In 2023 heeft Elan Wonen in 28 woningen een radiatorventilator geplaatst en in 26 woningen een cvinstallatie geplaatst en waterzijdig ingeregeld. Deze aantallen zijn aanzienlijk lager dan zij gepland hadden. Elan Wonen heeft aangegeven dat zij gewisseld zijn van installateur. De nieuwe installateur kampt met capaciteitsproblemen, de verwachting is dat in 2024 niet alle aantallen behaald gaan worden. Woningcorporatie Pré Wonen is op dit moment aan het inventariseren of zij een aanvraag gaan indienen en hoe deze eruit komt te zien. Ymere heeft aangegeven niet van plan te zijn een aanvraag in te dienen. 4. Isolatieaanpak voor woningeigenaren: doorzetten In de isolatieaanpak worden grote isolatiemaatregelen (dak-, spouwmuur-, vloerisolatie en/of beglazing) aangebracht in woningen. Daarbij worden huishoudens geheel ontzorgd van het begin van het proces (aanvraag) tot het eind (installatie en nazorg). Er wordt geen financiële bijdrage van inwoners gevraagd tot € 3.000 per deelnemer. Alle Haarlempashouders met een eigen woning met een energielabel E of lager kunnen meedoen aan de regeling. Bij een eerste data analyse kwam naar voren dat er 300 huishoudens in aanmerking komen de regeling. Na controle bleek er in veel woningen een andere hoofdbewoner geregistreerd te zijn dan de eigenaar. Deze woningen worden dan verhuurd aan een bewoner met een Haarlempas.
Uiteindelijk bestaat de doelgroep uit 80 woningen die zijn uitgenodigd. In mei 2023 zijn de betreffende huishoudens aangeschreven en uitgenodigd om aan de regeling deel te nemen. Van de 80 uitgenodigde huishoudens zijn er 47 aanmeldingen binnengekomen. Op dit moment zijn er 27 adviesgesprekken uitgevoerd en zijn er bij 17 huishoudens daadwerkelijk maatregelen uitgevoerd.
Kenmerk: 2024/175318
5/8
Deze isolatie aanpak is een opmaat naar de collectieve isolatieaanpak vanuit het Nationaal Isolatieprogramma (NIP). Deze aanpak richt zich op het isoleren van: 1. Slecht geïsoleerde woningen van woningeigenaren; 2. Woningen die een WOZ-waarde hebben onder het gemiddelde in de gemeente. Naast de rijkssubsidie lokale coalitiemiddelen voor de aanpak van energiearmoede ingezet. Daarmee komt er extra geld beschikbaar om 1.100 woningeigenaren voor eind 2026 te ondersteunen in het verduurzamen van hun woningen. De aanbesteding voor de uitvoering van deze collectieve isolatie aanpak (NIP) loopt. 5. Sociale zonnestroomdelen en optie plug-in zonnepanelen: zoeken naar andere mogelijkheid. De intentie binnen deze activiteit is om huishoudens met energiearmoede mee te laten profiteren van de opbrengsten van collectieve zonnedaken die worden gerealiseerd en geëxploiteerd door de lokale energiecoöperaties. Gebleken is dat er nauwelijks nieuwe collectieve zonnedaken beschikbaar komen. Gezien het lage potentieel aan beschikbare zonnestroomdelen wordt niet meer proactief ingezet op deze activiteit. Als alternatief voor de collectieve zonnedaken, zijn plug-in panelen benoemd. Het alternatief met de plug-in zonnepanelen is onderzocht maar blijkt geen optie te zijn voor de woningcorporaties (waar de doelgroep van deze actie woont). De optie kent installatietechnische risico’s.
De woningcorporaties bieden zelf een alternatief voor zonnepanelen waar mogelijk (zie bijvoorbeeld https://iederzon.nl/ van Ymere). De optie om nog op een andere manier te ondersteunen met zonnepanelen staat nog wel open, we blijven mogelijkheden onderzoeken. 6. Financiële ondersteuning middels energietoeslag Vanaf april 2022 is de eenmalige energietoeslag 2022 van € 1.300 verstrekt aan Haarlemmers met een laag inkomen. De uitvoering van deze toeslag is bij gemeenten belegd, waarbij het Rijk de kosten financiert tot 120% van de bijstandsnorm. In totaal is in 2022 aan 7.802 Haarlemse huishoudens een eenmalige energietoeslag uitgekeerd voor een totaalbedrag van € 10.150.000. Met ingang van 1 januari 2023 is het minimabeleid verruimd van 120% naar 130% van de bijstandsnorm. Ook deze nieuwe HaarlemPashouders konden nog een beroep doen op de energietoeslag 2022. De energietoeslag 2023 is in Haarlem € 800 voor inwoners die al een vooruitbetaling van € 500 hebben ontvangen en € 1.300 voor inwoners die geen vooruitbetaling hebben ontvangen. De energietoeslag 2023 kan nog worden aangevraagd tot 30 augustus 2024. Zie ook: Beleidsregel Energietoeslag 2023 gemeente Haarlem (2023/1671978). Er is geen energietoeslag voor 2024 beschikbaar gesteld door de regering.
Kenmerk: 2024/175318
6/8
3. Consequenties Voor deze aanpak zijn voldoende middelen beschikbaar.
Activiteit
Deelnemers
Nog te bereiken
Doel
1. Coaching- en installatieservice
613
800
2. Witgoedwissel
814
500
3. Verwarmingssysteemaanpak
53
1000
1000
€ 600.000
4. Isolatieaanpak
17
80
63
€ 100.000
5. Sociale zonnestroomdelen
0
100
100
€ 100.000
Overhead, communicatie, etc.
10% van het beschikbare budget
Totaal
1497
187
Begroot € 200.000 € 350.000
2480
€ 302.837 983
€ 1.652.837
Budget
Beschikbare middelen van het rijk
€ 4.498.878
Verantwoording 2022
Besteed 2022
€ 46.497,96
Saldo
Te verdelen over succesvolle activiteiten
€ 2.799.543
De doelgroep van de regeling wordt vergroot van ongeveer 1.600 huishoudens naar ongeveer 7.050 huishoudens, een aanzienlijke uitbreiding ten opzichte van de eerdere regeling. Op basis van het deelnamepercentage onder de huidige doelgroep is de verwachting dat additioneel 2.800 deelnemers aan de regeling deelnemen. Dat betekent dat een ophoging van het huidige budget van € 350.000 naar €1.750.000 benodigd is voor de daadwerkelijke kosten van het witgoed. De verhoging van het budget voor de witgoedwissel past binnen het budget van de rijksregeling voor de aanpak energiearmoede van € 4.500.000 in totaal. De regeling zal gefaseerd worden uitgezet. Er zal een wijkgerichte verdeling worden gemaakt. Per 2-3 weken zal een nieuwe groep van Haarlempashouders worden aangeschreven en uitgenodigd worden om deel te nemen aan de witgoedregeling. De start is half februari 2023.
Kenmerk: 2024/175318
7/8
Naast de rijksgelden is een bedrag van in totaal € 6.000.000 beschikbaar gesteld in het coalitieakkoord. De verdeling van de lokale middelen is als volgt: Doel
Bedrag
Verruiming regeling energietoeslag
€ 2.400.000
Cofinanciering tranche 1 van collectieve isolatieprogramma (NIP)
€ 1.800.000
Cofinanciering tranche 2 (VvE’s) en toekomstige tranches van collectieve isolatieprogramma (NIP)
€ 1.800.000
Totaal
€ 6.000.000
4. Vervolg De commissie zal rond de zomer geïnformeerd worden over de uitkomsten van het onderzoek naar het opzetten van een lokale fixbrigade.
5. Bijlagen Geen.
Kenmerk: 2024/175318
8/8